Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-55 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 04-73/1066-265
Karar Tarihi : 25.11.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Aydın ÇELEN
C. ŞİKAYET EDEN : - Esenler Atışalanı Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Mehmet AKASLAN 20
F.Çakmak Mah. Atışalanı Cad. No:14 Kurşunolu İşhanı
24-25 Esenler İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.
34277 Unkapanı İstanbul
- Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Hisaraltı Cad. No:23 34239 Cibali İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
A.Ş. (TEKEL)’nin toptan satıcılık sözleşmesinin haksız rekabete neden
olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş. Genel Müdürü,
TEKEL Sigara A.Ş.’nin bazı uygulamalarını şikayet etmektedir.1 Başvuruda
dile getirilen şikayet konuları aşağıda özetlenmiştir:
1. Gezici toptancıların bölgeleri dışına satış yapamazken sabit toptan
satıcıların diğer bölgelere satış yapabilmeleri. 40
2. Gezici toptancılara bir yandan araç ve personel yatırımı yapma
zorunluluğu getirilirken, diğer yandan bölgelerinde sabit toptancılar
tahsis edilerek kendileri için zorunlu kılınan satış kotalarını
tutturmalarının imkansız hale getirilmesi.
1 Şikayet konusu, Tekel’in (Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.) tütün
mamüllerinin satışıyla ilgilidir. Bu yüzden, bu kararda bir teşebbüs olarak Tekel’in tamamını
ifade edecek şekilde “Tekel Sigara A.Ş.” kısaltması kullanılmıştır.
04-73/1066-265
2
3. Gezici toptan satıcılar TEKEL’e rakip sigara markalarını
satamazken, sabit toptancıların herhangi bir sınırlama olmadan
TEKEL ürünleri ile birlikte rakip sigara markalarını da satabilmeleri.
4. Rakip sigara üreticilerinin toptancılarına %3-4 gibi bir hizmet bedeli
verirken, bu oranın TEKEL’de %1,1 gibi düşük bir düzeyde kalması.
50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.2004 tarih ve 2202 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucu hazırlanan 11.10.2004
tarih ve 2004-3-55/İİ-04-YK sayılı İlk İnceleme Raporu, 12.11.2004 tarih ve
REK.0.07.00.00/233 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04-73 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
A)
Gezici toptan satıcılara verilen kar marjının telekom ve akaryakıt dağıtım 60
pazarlarındaki teşebbüslerin kar marjları dikkate alındığında yetersiz
olması, gezici toptan satıcılara sabit toptan satıcılara oranla daha az
hizmet bedeli ödenmesi,
gezici toptancıların sabit toptancıların aksine rakip sigara markalarının
satışını gerçekleştirememeleri,
hususlarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
yapılacak bir işlem olmadığı,
B) TEKEL bünyesindeki Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin (TEKEL
Sigara A.Ş.’nin) kurmuş olduğu grup muafiyeti kapsamında olmayan dağıtım 70
sisteminin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden
yararlanabilmesi için;
1. Toptancıların satış fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından belirlenmesini
sağlayan
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 5. ve 10. maddeleri,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 10. maddesinin,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 13.3. fıkrasının,
toptancıların satış fiyatının belirlenmesine yol açmayacak şekilde yeniden
düzenlenmesi gerektiği, 80
2. Toptancılara bildirilen barem fiyatların asgari veya sabit fiyata
dönüşmemesi için anılan fiyatların azami haddi gösterdiğinin ya da tavsiye
niteliğinde olduğunun fiyat listelerinde açıkça belirtilmesinin yerinde
olacağı,
3. Tütün mamulleri haricinde toptancıların dağıtımını yapmakta olduğu kibrit
ürününün perakende satış fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından
belirlenmesini zorunlu kılan herhangi bir hukuki veya fiili durum olmaması
nedeniyle, bu ürünün toptan veya perakende satış fiyatının TEKEL Sigara 90
A.Ş. tarafından belirlenmesi uygulamasına son verilmesinin gerektiği,
04-73/1066-265
3
4. Toptancıların, kendilerine tanınan kredi süresini bayilere aktarmalarını
zorunlu kılan,
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 12.4. fıkrasının,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 13.2. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 11.4. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 8.3.
fıkrasının, bu tür bir zorunluluk içermeyecek şekilde yeniden
düzenlenmesinin gerektiği, 100
5. Gezici toptancıların bölgesine sabit toptancı atanması neticesinde gezici
toptancılara tanınan bölgelerin münhasır olmaktan çıktığı, bu bölgeleri
münhasır yapabilmek için sabit toptancıların sadece işyerinin bulunduğu
satış noktasından faaliyet göstermelerinin sağlanmasının yeterli olacağı;
bu amaçla,
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 2 ve 5. maddeleri ile 20.9. fıkrası,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 8.1.k bendi ve 21.
maddesinin,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.11 110
bendi ve 13.3. fıkrasının değiştirilmesi gerektiği,
6. Aktif veya pasif satış ayırımı olmaksızın toptancıların bölgeleri dışına
yapacakları her türlü satışı yasaklayan,
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 20.9. fıkrasının,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 21.9. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 8.1.k bendinin
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.11
bendinin, münhasır olmayan bölgelere her türlü satış yapma ve münhasır
bölgelere ise pasif satış yapma imkanı verecek şekilde yeniden 120
düzenlenmesi gerektiği,
7. Toptancıların satış belgesine sahip tüm alıcılara satış yapabilmelerini
teminen,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesi, 5.2
ve 6.2. fıkraları ile 8.1.g bendinin,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.7.
bendinin yeniden düzenlenmesi gerektiği,
8. Toptancıların dağıtmakla yükümlü oldukları ürünleri belirsiz hale getiren 130
- Sabit ve Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 1. maddeleri ile,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 1.1.
bendinin yeniden düzenlenmesi gerektiği,
C) Gerekli düzenlemelerin yapılabilmesi için TEKEL Sigara A.Ş.’ye 60 gün
süre verilmesinin uygun olacağı,
D) Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş.’nin TEKEL Sigara A.Ş. ile akdettiği
1.6.1998 tarihli toptancılık anlaşmasından sonra akdedilen diğer
anlaşmaların benzer biçimde düzenlenmiş olmaları nedeniyle, söz konusu 140
anlaşmaların tamamının tek bir anlaşma olarak kabul edilebileceği,
04-73/1066-265
4
dolayısıyla, 1.6.1998 tarihinden itibaren geçerli olan söz konusu anlaşmanın
bir ay içinde (1.7.1998 tarihine kadar) bildirilmemiş olmasına karşın
bildirmeme cezası bakımından üç yıllık zaman aşımı süresinin 1.7.2001
tarihinde dolduğu, bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca
idari para cezasının uygulanma imkanının bulunmadığı,
ifade edilmektedir.
İ. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 150
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelenen sözleşmeler vasıtasıyla sigara, diğer tütün mamulleri ve kibrit
ürünlerinin dağıtımının yapılıyor olması nedeniyle, sigara, diğer tütün
mamulleri ve kibrit pazarları ilgili ürün pazarları olarak belirlenmiştir. Sigara
pazarının Amerikan harmanı ile üretilen sigaralar pazarı ve Şark tipi ile
üretilen sigaralar pazarı gibi daha dar pazarlara ayrılması; diğer tütün
mamullerinin de kendi içlerinde daha alt pazarlara ayrılması söz konusu
olabilecek ise de, dosya konusu dağıtım sisteminin değerlendirilmesi 160
açısından bu durumun varılan sonuçları değiştirecek yapıda olmaması
nedeniyle, buna gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazarı
Şikayet üzerine yapılan inceleme İstanbul ilindeki dağıtım sisteminin
organizasyonu ile sınırlı olsa da, TEKEL’in dağıtım sisteminin Türkiye
geneline yayılmış olması nedeniyle “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” ilgili
coğrafi pazar olarak kabul edilmiştir
170
I.2. Taraflar
I.2.1. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)
Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. (TEKEL Sigara A.Ş.)
3.1.2002 tarihli 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün
Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve
233 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 3. maddesinin 1. paragrafının “k” bendine göre; 180
“1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun, 4250 sayılı İspirto ve
İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve diğer kanunlar
ile Genel Müdürlüğe (Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğü-Tekel) verilmiş olan görevleri yürütmek” yetkisi Tütün, Tütün
Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kuruluna verilmiştir. 4733
sayılı Kanun’un 10. maddesinin A fıkrasına göre; 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kamu İktisadi Kuruluşları bölümünde yer alan Tütün, Tütün
Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğü, bu bölümden
çıkarılarak aynı Kanun Hükmünde Kararname ekindeki İktisadi Devlet
Teşekkülleri bölümüne eklenmiştir. Böylelikle, TEKEL Genel Müdürlüğü’nün 190
04-73/1066-265
5
devlet tekeli ve kamu hizmeti ağırlıklı bir konum arz eden kamu iktisadi
kuruluşu özelliğine son verilmiş ve tamamen iktisadi esaslara göre faaliyet
gösteren bir iktisadi devlet kuruluşu haline getirilmiştir. Bu bilgiler
çerçevesinde, TEKEL’in 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs olarak
kabul edilmesi önünde bir engel bulunmamaktadır.
TEKEL Ana Sözleşmesi’nin “Kuruluş” başlıklı 1. maddesine göre; iktisadi
devlet teşekkülü olarak yeniden yapılandırılarak TC Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı’na devredilen TEKEL, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı
Kanunun 20. maddesi gereğince “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol 200
İşletmeleri A.Ş.”ye dönüştürülmüş olup, yürürlükteki kanunlar ve ana
sözleşme hükümlerine tabidir.
TEKEL’in sahibi olduğu “Tekel Pazarlama ve Dağıtım Müessesesi” ikiye
ayrılarak sigara ürünlerinin pazarlanması ile ilgili bölümü, incelenen
yürürlükteki sözleşmelerin tarafı olan “Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’ye
dönüştürülmüştür. Anılan şirket sermayesinin tamamı Sigara Sanayi
İşletmeleri ve Ticareti A.Ş.’ye aittir.
Özelleştirme kapsamında olan TEKEL ve yukarıda yer verilen teşebbüsler ile 210
TC Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı arasındaki ilişki aşağıdaki
şekildedir:
TC Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
%100
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)
%100 220
Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş.
%100
Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
I.2.2. Esenler Atışalanı Gıda San. ve Tic. A.Ş. (ES-AT A.Ş.)
Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş., TEKEL bünyesindeki TEKEL Sigara A.Ş.’nin 230
İstanbul’da Bağcılar ilçesinde gezici toptan satıcılığını yapmaktadır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Şikayet Konusunun Değerlendirilmesi
Başvuruda yer alan iddiaların değerlendirmesine geçmeden önce, TEKEL
Sigara A.Ş.’nin kurmuş olduğu dağıtım sistemini kısaca açıklamak
gerekmektedir. Firma tarafından üretilen tütün mamulleri tüm Türkiye’ye
04-73/1066-265
6
yayılmış bulunan gezici ve sabit toptancılarla akdedilen sözleşmeler 240
vasıtasıyla nihai satış noktası niteliğindeki bayilere2 dağıtılmaktadır.
Toptancılar, gezici toptancılar ve sabit toptancılar olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. TEKEL Sigara A.Ş., şikayetçinin de dahil olduğu gezici
toptancılara belirli bir satış bölgesi vererek bu bölge içerisinde yer alan
bayilere tütün mamullerini araçlarla götürerek satma yükümlülüğü
getirmektedir. Rekabet etmeme yükümlülüğü altındaki gezici toptan
satıcıların, TEKEL dışında rakip firmaların tütün mamullerini satmaları
mümkün değildir. Sınırları belirlenmiş bir bölgede görevlendirilen sabit
toptancı satıcılar ise adından da anlaşılacağı üzere ürünleri bayilere
götürmeyip bulundukları yerden satış yapmaktadırlar. TEKEL dışında diğer 250
rakip firmaların da tütün mamullerini satabilen sabit toptancılar, tütün
mamullerinden başka çok sayıda farklı ürünün toptan satışını da
yapabilmektedirler.
Sabit ve gezici toptancılar aynı müşteri kitlesine/bayilere hizmet vermelerine
rağmen, gerçekleştirdikleri faaliyetler ve dolayısıyla maliyet yapıları oldukça
farklıdır. Bunu göz önünde bulunduran TEKEL Sigara A.Ş., gezici
toptancılara sabit toptan satıcılara oranla daha yüksek hizmet ücreti
vermektedir. Toptan satıcılara TEKEL Sigara A.Ş. tarafından verilen hizmet
bedelinin ne şekilde farklılaştığının görülebilmesi için, öncelikle, tütün 260
mamullerinin fiyatlandırılması ve faturalandırılmasının ne şekilde yapıldığının
açıklanması gerekmektedir.
TEKEL Sigara A.Ş., gezici ve sabit toptan satıcılara ürünleri aynı fiyattan
satmaktadır ve bu fiyat “barem fiyat” olarak adlandırılmaktadır. Toptancı
teşebbüsler de TEKEL Sigara A.Ş.’den aldıkları ürünleri bu barem fiyat
üzerinden perakendeci bayilere satmaktadırlar. Başka bir ifadeyle, gezici ve
sabit toptan satıcılar, tütün mamullerini alış fiyatları üzerinden bayilere fatura
etmektedirler. Bayiler ise, ürünün cinsine göre, barem fiyatın üzerine yine
TEKEL Sigara A.Ş. tarafından tespit edilen belirli bir kar marjı koyarak, 270
ürünü tüketiciye satmaktadırlar. Bayinin kar marjı “beyiye miktarı” olarak
adlandırılmakta ve bayinin perakende satış fiyatının bir yüzdesi olarak ifade
edilmektedir. Örnek vermek gerekirse; kısa Samsun ürününün barem fiyatı
55.000.000 TL/kg., perakende satış fiyatı ise 62.500.000 TL/kg.’dir.
Dolayısıyla, bayinin karı (beyiye miktarı), bu ürün için, perakende satış
fiyatının %12’si kadardır.3
Toptancılar ise vermiş oldukları dağıtım/satış hizmetinin karşılığını, TEKEL
Sigara A.Ş.’ye kestikleri hizmet faturaları ile almaktadırlar. Toptancıların kar
marjı, ürünleri tüketiciye ulaştıran bayilerin kar marjının (beyiye miktarının) 280
bir yüzdesi olarak belirlenmekte ve dolayısıyla nihai satış fiyatının bir
2 Gıda ve içecek sektöründeki diğer bir çok dağıtım sisteminden farklı olarak, bu sektörde
“bayi” terimi toptancıları değil, nihai satış noktası hüviyetindeki perakendecileri ifade
etmektedir.
3 Beyiye miktarı şu şekilde hesaplanmaktadır: (62.500.000 – 55.000.000) / 62.500.000 =
%12. Peşin alımlarda beyiye miktarları Şark tipi tütün harmanlı sigaralarda %12, Amerikan
tipi tütün harmanlı sigaralarda ise %7 olarak belirlenmiştir. Kredili alımlarda, bayiye verilen
bu kar marjları bir puan düşürülmektedir.
04-73/1066-265
7
yüzdesi olarak ifade edilebilmektedir. Gezici toptancıların belirlenmesi için
açılan ihalede, bayilere verilen beyiye miktarının yüzde olarak en azına
dağıtım işini yapmayı kabul eden firmaya gezici toptancılık hakkı
verilmektedir. Örnek vermek gerekirse, büyükşehirlerdeki gezici toptancılar,
bayilere verilen beyiye miktarının %12’sini, sabit toptancılar ise beyiye
miktarının %6’sını hizmet bedeli olarak TEKEL Sigara A.Ş.’ye fatura ederek
bu şirketten almaktadırlar.4 Daha açık ifade edilecek olursa, peşin alımlarda,
gezici toptancılara ödenecek hizmet bedeli = ürünün beyiye miktarı * %12; 290
sabit toptancılara ödenecek hizmet bedeli = ürünün beyiye miktarı * %6
olacaktır. Dolayısıyla, örneğin, Şark tipi tütün harmanlı Maltepe ürününü
peşin alan bir gezici toptancı, bu ürünün perakende satış fiyatının
0,12*0,12=%1,44’ünü hizmet bedeli olarak hak etmekte ve bunu TEKEL
Sigara A.Ş.’den tahsil etmektedir. Amerikan tipi tütün harmanlı Tekel 2001
ürününü peşin alan gezici toptancının kar marjı ise 0,07*0,12=%0,84
olmaktadır. Sonuç olarak, farklı beyiye miktarlarına sahip ürünlerin
dağıtımını yapmakta olan gezici toptancıların kar marjının ortalamada %1,1’e
denk düştüğü, aralarında şikayetçi teşebbüsün de yer aldığı gezici 300
toptancılar tarafından dile getirilmektedir.
Şikayet konusu iddialar, ağırlıklı olarak, büyük yatırım yapmalarına rağmen
gezici toptancılara TEKEL Sigara A.Ş. tarafından haksız satış koşulları
uygulandığına ilişkindir. Özellikle gezici toptancılara verilen %1,1’lik kar
marjı, sabit toptancıların, rakip sigara toptan satıcılarının ve diğer
pazarlardaki (telekom ve akaryakıt dağıtım pazarlarındaki) teşebbüslerin kar
marjları ile karşılaştırılarak, bu kar marjının yetersiz olduğu şikayetçi
teşebbüs tarafından ifade edilmektedir. Öncelikle belirtmek gerekir ki,
toptancılara verilen kar marjı tamamen sağlayıcı konumundaki TEKEL 310
Sigara A.Ş. ile toptancıları arasındaki ticari ilişkiler neticesinde
şekillenmektedir. TEKEL Sigara A.Ş., her biri bağımsız birer teşebbüs olan
gezici toptancılarla tarafların iradelerinin uyuşması neticesinde söz konusu
toptancılık anlaşmalarını akdetmiştir. Başka bir ifadeyle, toptancılık
anlaşmalarının akdedilmesi aşamasında toptancılar kendilerine verilecek
olan hizmet bedelinin ne kadar olacağını bilmektedir. Ayrıca, TEKEL Sigara
A.Ş., gezici toptancılar kadar yatırım yapma durumunda kalmayan ve
bulundukları yerden satışları gerçekleştiren sabit toptancılara gezici
toptancılara oranla daha az hizmet bedeli ödemektedir. Dolayısıyla, gezici
toptancılara verilen hizmet bedelinin hakkaniyete uygun olmadığı yönündeki 320
iddialara karşı 4054 sayılı Kanun çerçevesinde yapılacak herhangi bir işlem
bulunmamaktadır.
Başvurudaki diğer bir iddia da, gezici toptancıların sabit toptancıların aksine
rakip sigara markalarının satışını gerçekleştirememeleridir. Hizmet bedelinin
seviyesi için yapılan açıklamada olduğu gibi, gezici toptancılar, rakip
teşebbüslerin ürünlerinin satışı ile iştigal edemeyeceklerini bilerek TEKEL
4 Bu oranlar toptancıların gerçekleştirdikleri peşin alımlar için geçerlidir. Kredili alımlarda,
toptancılara verilen bu hizmet bedelleri bir puan eksik uygulanmaktadır.
04-73/1066-265
8
Sigara A.Ş. ile toptancılık anlaşması akdetmişlerdir. 2002/2 sayılı Tebliğ’e
göre, sağlayıcı konumundaki teşebbüsler alıcılarına en fazla beş yıllık bir
süre için rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilmektedirler. İnceleme konusu 330
olan toptancılık anlaşmalarına bakıldığında anlaşmaların iki yıllık bir süre
için akdedildikleri görülmektedir. Dolayısıyla, gezici toptancılara getirilen
rekabet etmeme yükümlülükleri Rekabet Hukuku mevzuatına aykırı değildir.
Sonuç olarak, TEKEL Sigara A.Ş. gezici toptancısı ES-AT A.Ş.’nin yapmış
olduğu başvuruda yukarıda yer verilen şikayet konularına ilişkin olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında yapılacak herhangi bir işlem olmadığı kanaatine
varılmıştır. Ancak, şikayet konuları haricinde, TEKEL Sigara A.Ş.’nin dağıtım
sistemi bir bütün olarak ele alındığında bazı uygulamaların 4054 sayılı
Kanun’a aykırı olduğu tespit edilmiştir: 340
I.3.2. TEKEL Sigara A.Ş.’nin Dağıtım Sistemi ve Uygulaması
I.3.2.1. Toptan Satıcıların Yeniden Satış Fiyatlarının Belirlenmesi
Sigara üreticilerinin, nispi özel tüketim vergisini perakende satış fiyatını
matrah alarak ödemelerinden dolayı, ürünlerinin perakende satış fiyatlarını
kendilerinin belirlemesi gerekmektedir. Ancak, TEKEL Sigara A.Ş.’nin
toptancıların satış fiyatını, başka bir ifadeyle perakendecilerin (bayilerin) alış
fiyatını belirlemesini zorunlu kılan herhangi bir hukuki veya fiili zorunluluk 350
bulunmamaktadır. Başka bir ifadeyle, TEKEL Sigara A.Ş., toptancıların satış
fiyatı olan barem fiyatı konusunda ancak toptancılara tavsiyede bulunabilir,
ya da bu fiyatın azami seviyesini belirleyebilir. Oysa, TEKEL Sigara A.Ş.’nin
toptancılık sisteminde, toptancıların fiyatı TEKEL Sigara A.Ş. tarafından
belirlenmektedir. Toptan satıcılık sözleşmelerindeki, “Tekel Ürünleri Toptan
Satıcılığı Hakkında Yönetmelik”teki (Yönetmelik) ve “Tekel Ürünleri Toptan
Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname”’deki (Şartname) toptancıların satış
fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından belirlenmesini sağlayan
düzenlemelere aşağıda yer verilmiştir:
360
Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin;
- 5. maddesi; “Toptan satıcılar Tekel tarafından belirlenen bölgeler dışında
faaliyet gösteremez, perakende satıcılara uygulanan barem
fiyatlarından farklı fiyatlarla satış yapamazlar” .
- 20.9. fıkrası; “Tekel tarafından belirlenen bölgeler dışında ve barem
fiyatları aşan fiyatlarla satış yapmamak” yükümlülüğüne uymayanların
sözleşmesinin feshedileceği.
- 10. maddesi; “Tekel her fiyat ayarlamasında barem fiyatlarını ve beyiye
miktarını gösterir bir listeyi toptan satıcıya verir. Toptan satıcılar, Tekel
tarafından belirlenen perakende satış ve barem fiyatlarına her hangi bir 370
itirazda bulunamazlar ve bu fiyatları değiştiremezler.” .
Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin;
- 5. maddesi; “Gezici toptan satıcılar Tekel tarafından belirlenen bölgeler
dışında ve barem fiyatlarını aşan fiyatlarla satış yapamazlar.” .
04-73/1066-265
9
- 21.9. fıkrası; “Tekel tarafından belirlenen bölgeler dışında ve barem
fiyatları aşan fiyatlarla satış yapmamak” yükümlülüğüne uymayanların
sözleşmesinin feshedileceği.
- 10. maddesi; “Tekel her fiyat ayarlamasında barem fiyatlarını ve beyiye
miktarını gösterir bir listeyi toptan satıcıya verir. Toptan satıcılar, Tekel 380
tarafından belirlenen perakende satış ve barem fiyatlarına her hangi bir
itirazda bulunamazlar ve bu fiyatları değiştiremezler.” .
Yönetmelik’in;
- 8.1.k bendinde; “Tekelce belirlenen bölgeler dışında ve barem fiyatlarını
aşan fiyatlarla satış yapmamak” .
- 13.3. fıkrasında; “Toptan satıcılar Tekelce belirlenen perakende satış ve
barem fiyatlarına herhangi bir itirazda bulunamazlar ve bu fiyatları
değiştiremezler”.
390
Şartname’nin;
- 11.11 bendinde “Tekelce belirlenen bölgeler dışında barem fiyatlarını
aşan fiyatlarla satış yapmamak” .
Barem fiyatları aşan fiyatlardan satış yapılamayacağı şeklindeki
düzenlemelerden, toptancılara bildirilen barem fiyatların azami haddi
gösterdiği gibi bir izlenim oluşsa da uygulamada durum oldukça farklıdır.
Görüşülen sabit ve gezici toptancılar, satış fiyatlarını TEKEL Sigara A.Ş.’nin
belirlediğini ve bu fiyatlar dışında herhangi bir fiyatla satış yapamayacaklarını
açıkça belirtmişlerdir. Daha da önemlisi TEKEL Sigara A.Ş.’nin pazarlama 400
şirketi olan Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Genel Müdürü de, toptan
satıcıların, kendilerine bildirilen barem fiyatların altında veya üstünde satış
yapmalarının yasak olduğunu ifade etmiştir.
Sonuç olarak, toptancıların satış fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından
belirlenmesini sağlayan Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 5. ve 10.
maddeleri ile Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 10. maddesinin tekrar
düzenlenmesi gerekmektedir. Daha da önemlisi, toptancılara bildirilen barem
fiyatların asgari veya sabit fiyata dönüşmemesi için anılan fiyatların azami
haddi gösterdiğinin ya da tavsiye niteliğinde olduğunun fiyat listelerinde 410
açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Toptan satıcıların dağıtımını üstlendiği diğer bir ürün olan kibritte ise barem
fiyatlara ilave olarak, tütün mamullerinin aksine perakende satış fiyatının da
TEKEL Sigara AŞ. tarafından belirlenmesini gerektiren bir zorunluluk
bulunmamaktadır. Bu nedenle, Toptan Satıcılık Sözleşmeleri, Yönetmelik,
Şartname ve toptancılara gönderilecek fiyat listelerinde kibritin perakende
satış fiyatının belirlenmesine yol açacak herhangi bir düzenlemeye yer
verilmemesi gerekmektedir.
420
Toptancıların satış fiyatlarının belirlenmesi ile aynı etkiyi doğuran bir başka
yükümlülük de toptan satıcıların kendilerine tanınan kredi süresini “ticari
teamüllere uygun olarak” perakende satıcılara yansıtmaları şartıdır.
Toptancıların satış fiyatlarının doğrudan belirlenmesi kadar dolaylı olarak
04-73/1066-265
10
belirlenmesine yönelik hükümler de bir dikey anlaşmayı grup muafiyeti
kapsamından çıkarmaktadır. Bu nedenle yeniden düzenlenmesi gerektiği
anlaşılan hükümlere aşağıda yer verilmektedir:
Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin;
- “Toptan satıcıların kendilerine tanınan bu kredi süresini ticari teamüllere 430
uygun olarak perakende satıcılara yansıtmaları şarttır.” şeklindeki 12.4.
fıkrası.
Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin;
- “Toptan satıcıların kendilerine tanınan bu kredi süresini ticari teamüllere
uygun olarak perakende satıcılara yansıtmaları şarttır.” şeklindeki 13.2.
fıkrası.
Yönetmelik’in;
- “Toptan satıcıların kendilerine tanınan bu kredi süresini, ticari teamüllere 440
uygun olarak, perakende satıcılara yansıtmaları şarttır.” şeklindeki 11.4.
fıkrası.
Şartname’nin;
- “Toptan satıcıların kendilerine tanınan bu kredi süresini, ticari teamüllere
uygun olarak, perakende satıcılara yansıtmaları şarttır.” şeklindeki 8.3.
fıkrası.
I.3.2.2. Pasif Satışların Engellenmesi
450
Toptancıların satış fiyatlarının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından belirlenmesini
sağlayan yukarıda yer verilen madde hükümlerinde ayrıca toptancıların
bölgeleri dışında satış yapamayacakları da düzenlenmiş bulunmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.1.b.1 bendine göre, sağlayıcı konumundaki
teşebbüs, kendisine veya bir alıcıya tahsis ettiği münhasır bir bölgeye veya
münhasır bir müşteri grubuna diğer alıcıların yapacağı aktif satışları
sınırlayabilmektedir. Başka bir ifadeyle, münhasır bir bölgeye veya müşteri
grubuna yapılacak aktif satışlar kısıtlanabilmektedir. Ancak, teşebbüslere
münhasır bir bölge veya müşteri grubu vermek suretiyle tanınan koruma 460
mutlak bir koruma değildir. Alıcı teşebbüsler kendilerine tahsisli bölgeye veya
müşteri grubuna satış yaparken sisteme dahil diğer alıcıların ancak aktif
rekabetinden korunabilirler. Başka bir ifadeyle, sağlayıcı teşebbüs, kendisine
veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölgeye ya da müşteri grubuna
yapılacak aktif satışları kısıtlayabilir. Bu bölgeye veya müşteri grubuna
yapılacak pasif satışların kısıtlanması ise anlaşmayı grup muafiyeti dışına
çıkartan bir ihlal olarak değerlendirilmektedir.
Bu noktada, sağlayıcı tarafından alıcıya tahsis edilen bölgenin münhasır olup
olmadığı önem kazanmaktadır. Bu hususta 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara 470
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz”un (Kılavuz) 24.
paragrafında;
04-73/1066-265
11
“ (24) Alıcıların satış yaptığı bölge veya müşteri grubunun münhasır
olarak değerlendirilmesi için, o bölge veya müşteri grubuna sadece tek
bir alıcının veya sadece sağlayıcının kendisinin aktif olarak satış
yapıyor olması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, belirli bir bölgeye
veya müşteri grubuna aktif olarak satış yapan teşebbüs sayısı iki veya
daha fazla ise o bölge veya müşteri grubu artık münhasır değildir. Bu
tür “serbest” bölge veya müşteri grubundaki müşterilere herhangi bir
alıcı dilediği gibi aktif olarak satış yapabilmelidir. Örnek vermek 480
gerekirse, sağlayıcı konumundaki bir teşebbüs ürünlerini Ankara ili
sınırları dahilinde sadece iki teşebbüse verme yükümlülüğü altına girer
ve müşterileri bölge veya müşteri tipi olarak bu iki alıcı arasında
paylaştırmaz ise, bu tür bir anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için diğer bölgelerdeki satıcıların Ankara bölgesine
yapacakları aktif veya pasif satışların engellenmemesi gerekmektedir.”
İfadesi yer almaktadır.
Bu çerçevede, TEKEL Sigara A.Ş.’nin gezici toptancıların bölgesine sabit
toptancı ataması ve gezici toptancının bölgesine mağaza veya depo açma 490
hakkını elinde bulundurması, toptancılık sözleşmelerini grup muafiyeti
kapsamından çıkartmaktadır. Sözleşmelerin grup muafiyeti kapsamına
girebilmesi için gezici toptancıların bölgesinde faaliyet gösteren sabit
toptancılara aktif olarak satış yapacakları münhasır bir bölge ya da müşteri
grubu verilmesi gerekmektedir. Böylece, gezici toptancının bölgesindeki
müşterilerin en azından bir kısmı sabit toptancıya atanmak suretiyle, bir
bölgeye iki toptancı atama uygulamasına son verilmiş olacak ve sözleşmeler
grup muafiyetinden yararlanabilecektir.
Bu çerçevede, münhasır bölge oluşturulmasına ilişkin olarak yeniden 500
düzenlenmesi gereken Yönetmelik ve Şartname maddeleri ise şunlardır:
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin “Tekel sabit toptan satıcısı...
belirlenen bölgede halen faaliyette olan ... perakende satıcılara satmaya
mecburdur.” şeklindeki 2. maddesi, “toptan satıcılar Tekel tarafından
belirlenen bölgeler dışında faaliyet gösteremez ...” şeklindeki 5.
maddesi, “Tekel tarafından belirlenen bölgeler dışında ... satış
yapmamak ...” şeklindeki 20.9. fıkrası,
- Yönetmelik’in 8.1.k bendindeki “Tekelce belirlenen bölgeler dışında ... 510
satış yapmamak” şeklindeki ifade, “Tekel ihtiyaç duyulan Başmüdürlük
merkezlerinde satış deposu veya satış mağazası açarak satış yapabilir”
şeklindeki 21. maddesi,
- Şartname’nin “Tekelce belirlenen bölgeler dışında ... satış yapmamak”
şeklindeki 11.11 bendi, “Tekel Başmüdürlük merkezlerinde
perakendecilere veya diğer ihtiyaç sahiplerine satış yapmak üzere en az
bir satış deposunu faaliyette bulundurabilecek...” şeklindeki 13.3. fıkrası.
TEKEL Sigara A.Ş.’nin toptancılık sisteminde ayrıca, aktif-pasif satış ayırımı 520
yapmaksızın toptan satıcıların bölgeleri dışına yapacakları her türlü satışlar
04-73/1066-265
12
yasaklanmaktadır. Grup muafiyetinden yararlanılabilmesi için, sadece
münhasır bir bölgeye veya müşteri grubuna yapılan aktif satışların
engelleniyor olması gerekmektedir. Pasif satışların ise, münhasırlık olsun
veya olmasın hiç bir şekilde engellenmiyor olması gerekmektedir. Bu
çerçevede, yeniden düzenlenmesi gereken Sözleşme, Yönetmelik ve
Şartname maddeleri şunlardır:
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 20.9. fıkrası;
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 21.9. fıkrası; 530
- Yönetmelik’in 8.1.k bendi ile
- Şartname’nin 11.11 bendi.
Bu noktada, 2002/2 sayılı Tebliğ’deki düzenlemenin, yürürlükten kalkan
1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’ndeki düzenlemeden farklı olduğunu belirtmekte fayda bulunmaktadır.
1997/3 sayılı Tebliğ’in 3.1.b.3 bendinde, tek elden dağıtıcı üzerine,
anlaşmada belirlenen bölge dışında aktif satış yapma yasağının
getirilebileceği belirtilmekte idi. Başka bir ifadeyle, alıcı konumundaki
teşebbüse münhasır bir bölge verildiği takdirde, bu alıcının söz konusu bölge 540
dışına yapacağı her türlü aktif satışların yasaklanması eski sistemde grup
muafiyeti kapsamında idi. Oysa, 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen
düzenlemede, alıcı konumundaki teşebbüsün münhasır bir bölgeye sahip
olup olmaması önem taşımamaktadır. Bunun yerine, alıcı konumundaki
teşebbüs tarafından satış yapılacak başka bölgenin niteliği, yani başka bir
teşebbüse atanmış münhasır bir bölge olup olmadığı önem kazanmıştır.
Dolayısıyla, alıcının, kendine ait münhasır bir bölgesi olsa dahi, bu münhasır
bölge dışında kalan ve sağlayıcı tarafından kendisine veya başka bir alıcıya
tahsis edilmemiş bölgelere (serbest bölgelere) aktif satış yapabilme
serbestisine sahip olması gerekmektedir. Dolayısıyla, TEKEL Sigara A.Ş.’nin 550
Sözleşme, Yönetmelik ve Şartname maddelerini düzeltirken, hem münhasır
bölge dışına yapılabilecek pasif satışlara olanak tanıması hem de münhasır
olmayan serbest bölgelere aktif bile olsa her türlü satışın yapılabilmesinin
önünü açması gerekmektedir.
I.3.2.3. Müşterilerin Kısıtlanması
Yönetmelik ve sözleşmeler dikkate alındığında; toptan satıcıların
müşterilerinin sadece perakende satıcılar olduğu, dolayısıyla TEKEL toptan
satıcılarının başka toptan satıcılara satış yapmalarının engellendiği 560
görülmektedir. Bu durum da, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.1.b bendindeki yasak
kapsamındadır. Şöyle ki, bu yasağa 4.1.b.2. bendi ile getirilen istisnada
toptancı seviyesinde faaliyet gösteren alıcının son kullanıcılara yönelik
satışlarının kısıtlanmasına imkân tanınmakta olup, TEKEL’in toptan dağıtım
sisteminde ise, toptancı seviyesindeki alıcılara TEKEL toptan satıcılarının
satış yapmaları kısıtlanmaktadır. Bu da Tebliğ’in 4.1.b. bendi uyarınca
anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkaracak bir durumdur. Toptan satıcıların
sadece perakendecilere değil gerekli izin ve ruhsata sahip toptancılara da
satış yapabilmelerini teminen yeniden düzenlenmesi gereken maddeler
şunlardır: 570
04-73/1066-265
13
- Yönetmelik’in
- 4. maddesindeki gezici ve sabit toptan satıcı tanımları;
- 5.2. fıkrasının “gerçek veya tüzel kişilere, kendilerine ait işyerlerinde
perakende satıcılara satış yapmak üzere, ..." ifadesi,
- 6.2. fıkrasının “…gerçek veya tüzel kişilere, perakende satıcı ve
açık içki satıcılarına ait iş yerlerine gitmek suretiyle satış yapmak
üzere …” ifadesi,
- 8.1.g bendindeki “gezici toptan satıcıların taahhüt edilen mamulat
miktarının tamamını perakende satıcı ve açık içki satıcılarının 580
işyerlerine sevisle satış yapmaları” ifadesi,
- Şartname’nin “Gezici toptan satıcıların, taahhüt edilen mamulat miktarının
tamamını perakende satıcı ve açık içki satıcılarının işyerlerine servisle
satış yapmaları” şeklindeki 11.7. bendi
Söz konusu düzenlemelere paralel olarak gezici ve sabit toptan satıcılık
sözleşmelerine satış belgesine sahip tüm alıcılara satış yapılabileceğine
ilişkin bir hüküm eklenmesi gerekmektedir.
I.3.2.4. Anlaşma Konusu Ürünlerin Açıkça Belirtilmemesi 590
Teşebbüsler arasında akdedilen dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilmesi için, sözleşme konusu ürün
veya hizmet çeşitlerinin anlaşmada açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Oysa,
gezici ve sabit toptancılık sözleşmelerinde sigara, tütün mamulleri ve kibrit
sayıldıktan sonra “pazarlaması TEKEL tarafından üstlenilmiş diğer mamuller”
de sözleşme kapsamına dahil edilmiştir. Dolayısıyla, TEKEL’in ileri bir tarihte
pazarlamasına başlayacağı tüm ürünleri toptancılar dağıtmak zorunda
kalmaktadır. Bu çerçevede, grup muafiyetinden yararlanılabilmesi için,
600
- Sabit ve Gezici Toptancılık Sözleşmelerinin “...Tekel üretimi mamulat
ile pazarlaması Tekel tarafından üstlenilmiş mamulleri de birlikte alır”
şeklindeki 1. maddelerinin,
- Şartname’nin “...ve sair ürünler ile herhangi bir suretle pazarlanması
Tekel tarafından üstlenilmiş olan mamulatın... satılması ve dağıtımının
gerçekleştirilmesidir” şeklindeki 1.1. bendinin
değiştirilmesi gerekmektedir.
I.3.3. Sözleşmelerin Rekabet Kurulu’na Bildirilme Yükümlülüğü
610
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı amaç ya da
etkiye sahip anlaşmaların yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Rekabet
Kurumu’na bildirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, Kanun’un 16.1.c bendi
uyarınca bildirimde bulunmayan teşebbüse ve aynı maddenin 3. fıkrası
uyarınca teşebbüsün yönetim organlarında yer alan gerçek kişilere idari para
cezası uygulanmaktadır.
Öte yandan, Kanun’un para cezalarında zamanaşımına ilişkin 19.
maddesinde, Kurul’un para cezası ve süreli para cezası verme yetkisi
04-73/1066-265
14
zamanaşımı sürelerine tabi tutulmuştur. Maddenin birinci fıkrasının (a) 620
bendinde, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu veya bildirimle,
bilgi verme ya da yerinde inceleme yapılmasıyla ilgili hükümlerin ihlali halinde
üç yıllık bir zamanaşımı öngörülmüştür. İlgili maddenin 2. fıkrasında ise,
sürekli veya tekrarlanan ihlallerin söz konusu olması halinde sürenin ihlalin
sona erdiği ya da en son tekrarlandığı günden itibaren başlayacağına
hükmedilmiştir.
Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş.’nin TEKEL ile akdettiği ve 1.7.1998’e kadar
Rekabet Kurumu’na bildirilmiş olması gereken 1.6.1998 tarihli toptancılık
anlaşmasının farklı tarihlerde ve yakın zamana kadar imzalanan örneklerinin 630
bulunması nedeniyle bu anlaşmaların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmekte
olup, bu durumda zaman aşımından söz edilemeyecektir. Dolayısıyla 4054
sayılı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16. maddesinin 1. fıkrasının
(c) bendi gereğince TEKEL’e para cezası verilmelidir. ES-AT A.Ş. ile
TEKEL’in o tarihteki pazarlama ve dağıtım müessesesi arasında yapılan
sözleşmenin bildirilmemesinden kaynaklanan para cezası, anılan
sözleşmelerin TEKEL Yönetim Kurulu tarafından onaylanması nedeniyle,
TEKEL’e verilmektedir.
Bu karar tarihinde henüz zamanaşımına girilmemiş sürenin başlangıcı olan 640
25.12.2001 tarihinden sonra ES-AT A.Ş. ile TEKEL arasında akdedilen ve
31.1.2002-31.1.2004 tarihleri arasında geçerli olan anlaşmanın Kurum’a
bildirilmemiş olması nedeniyle, anlaşmanın yapıldığı tarihte TEKEL’in
Yönetim Kurulu’nda görevli olan kişilerin her birine de ayrı ayrı Kanun’un 16.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca para cezası verilmesi gerekmektedir.
J. SONUÇ
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin (TEKEL) toptan
satıcılık sözleşmesine ve bu sözleşmenin haksız rekabete neden olduğu 650
iddiasına ilişkin olarak 19.11.2004 tarihinde yapılan ilk oylamalar ve 4054
sayılı Kanun’un 51. maddesi uyarınca kararın sonuç bölümünün D bendi için
25.11.2004 tarihinde yapılan ikinci oylama sonucunda;
A)
Gezici toptan satıcılara verilen kar marjının telekom ve akaryakıt dağıtım
pazarlarındaki teşebbüslerin kar marjları dikkate alındığında yetersiz
olduğu, gezici toptan satıcılara sabit toptan satıcılara oranla daha az
hizmet bedeli ödendiği,
gezici toptancıların sabit toptancıların aksine rakip sigara markalarının 660
satışını gerçekleştiremedikleri;
dolayısıyla TEKEL ürünlerinin dağıtımını yapmakta olan gezici toptancılara
TEKEL tarafından haksız satış koşulları uygulandığı iddialarına yönelik olarak
4054 sayılı Kanun kapsamında yapılacak bir işlem olmadığına, şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile;
04-73/1066-265
15
B) TEKEL bünyesindeki Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin (TEKEL
Sigara A.Ş.’nin) kurmuş olduğu grup muafiyeti kapsamında olmayan dağıtım
sisteminin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden 670
yararlanabilmesi için;
1. Toptancıların satış fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından belirlenmesine
yol açan
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 5. ve 10. maddeleri,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 10. maddesinin,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 13.3. fıkrasının,
toptancıların satış fiyatının belirlenmesine yol açmayacak şekilde yeniden
düzenlenmesi gerektiğine OYBİRLİĞİ ile,
680
2. Toptancılara bildirilen barem fiyatların asgari veya sabit fiyata
dönüşmemesi için anılan fiyatların azami haddi gösterdiğinin ya da tavsiye
niteliğinde olduğunun fiyat listelerinde açıkça belirtilmesi gerektiğine
OYBİRLİĞİ ile,
3. Tütün mamulleri haricinde toptancıların dağıtımını yapmakta olduğu kibrit
ürününün perakende satış fiyatının TEKEL Sigara A.Ş. tarafından
belirlenmesini zorunlu kılan herhangi bir hukuki veya fiili durum olmaması
nedeniyle, bu ürünün toptan veya perakende satış fiyatının TEKEL Sigara
A.Ş. tarafından belirlenmesi uygulamasına son verilmesinin gerektiğine 690
OYBİRLİĞİ ile,
4. Toptancıların, kendilerine tanınan kredi süresini bayilere aktarmalarını
zorunlu kılan,
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 12.4. fıkrasının,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 13.2. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 11.4. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 8.3.
fıkrasının,
bu tür bir zorunluluk içermeyecek şekilde yeniden düzenlenmesinin 700
gerektiğine OYBİRLİĞİ ile,
5. Gezici toptancıların bölgesine sabit toptancı atanması neticesinde gezici
toptancılara tanınan bölgelerin münhasır olmaktan çıktığına, bu bölgeleri
münhasır yapabilmek için sabit toptancıların sadece işyerinin bulunduğu satış
noktasından faaliyet göstermelerinin sağlanmasının yeterli olacağına; bu
amaçla,
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmesi’nin 2 ve 5. maddeleri ile 20.9. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 8.1.k bendi ve 21.
maddesinin, 710
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.11
bendi ve 13.3. fıkrasının
değiştirilmesi gerektiğine OYBİRLİĞİ ile,
6. Aktif veya pasif satış ayırımı olmaksızın toptancıların bölgeleri dışına
yapacakları her türlü satışı yasaklayan,
04-73/1066-265
16
- Sabit Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 20.9. fıkrasının,
- Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 5. maddesi ve 21.9. fıkrasının,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 8.1.k bendinin
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.11 720
bendinin,
münhasır olmayan bölgelere her türlü satış yapma ve münhasır bölgelere ise
pasif satış yapma imkanı verecek şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğine
OYBİRLİĞİ ile,
7. Toptancıların satış belgesine sahip tüm alıcılara satış yapabilmelerini
teminen,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılığı Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesi, 5.2
ve 6.2. fıkraları ile 8.1.g bendinin,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 11.7. 730
bendinin
yeniden düzenlenmesi gerektiğine OYBİRLİĞİ ile,
8. Toptancıların dağıtmakla yükümlü oldukları ürünleri belirsiz hale getiren
- Sabit ve Gezici Toptan Satıcılık Sözleşmelerinin 1. maddeleri ile,
- Tekel Ürünleri Toptan Satıcılık İhalesine İlişkin Genel Şartname’nin 1.1.
bendinin
yeniden düzenlenmesi gerektiğine OYBİRLİĞİ ile,
C) Gerekli düzenlemelerin yapılarak Kurumumuza belgelenmesi için TEKEL
Sigara A.Ş.’ne 6 ay süre verilmesine OYBİRLİĞİ ile, 740
D) 1) Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş.’nin TEKEL ile akdettiği ve 1.7.1998’e
kadar Rekabet Kurumu’na bildirilmiş olması gereken 1.6.1998 tarihli toptancılık
anlaşmasının farklı tarihlerde ve yakın zamana kadar imzalanan örneklerinin
bulunması nedeniyle bu anlaşmaların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğine,
bu durumda zaman aşımından söz edilemeyeceğine, dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi
gereğince TEKEL’e 2.970.794.000.- (ikimilyardokuzyüzyetmişmilyon
yediyüzdoksandörtbin) TL. para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
750
2) Bu karar tarihinde henüz zaman aşımına girilmemiş sürenin başlangıcı olan
25.12.2001 tarihinden sonra ES-AT A.Ş. ile TEKEL arasında akdedilen ve
31.1.2002-31.1.2004 tarihleri arasında geçerli olan anlaşmanın Kurum’a
bildirilmemiş olması nedeniyle, anlaşmanın yapıldığı tarihte teşebbüsün
Yönetim Kurulu’nda görevli olan Mehmet AKBAY, Hüseyin ÇETİN, Sema
SERİNKEN, Ünal YAŞAR ve Taner ÇAĞATAY’ın her birine ayrı ayrı Kanun’un
16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca teşebbüse yukarıda verilen cezanın %5’i
oranında olmak üzere 148.539.700.- (yüzkırksekizmilyon
beşyüzotuzdokuzbinyediyüz)’er TL. para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir. 760
04-73/1066-265
17
(*) Kurul Üyesi Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ A, B ve C maddelerinin karara
bağlandığı 19.11.2004 tarihinde izinli olduğundan, bu maddelerin
oylamasında bulunmamıştır.
(25.11.2004 Tarihli 04-73/1066-265 Sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş.’nin TEKEL ile akdettiği 1.6.1998 tarihli
toptancılık anlaşmasından sonra akdedilen diğer anlaşmaların benzer
biçimde düzenlenmiş olmaları nedeniyle, söz konusu anlaşmaların tamamının
tek bir anlaşma olarak kabul edilebileceği, dolayısıyla, 1.6.1998 tarihinden
itibaren geçerli olan söz konusu anlaşmanın bir ay içinde (1.7.1998 tarihine
kadar) bildirilmemiş olmasına karşın bildirmeme cezası bakımından üç yıllık
zaman aşımı süresinin 1.7.2001 tarihinde dolduğu, bu nedenle, 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezasının uygulanma imkanının
bulunmadığı görüşü ile kararın D bendi 1. bölümüne dair çoğunluk görüşüne
katılmıyorum.
Mustafa PARLAK
Başkan
04-73/1066-265
18
(25.11.2004 Tarihli 04-73/1066-265 Sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Şikayetçi teşebbüs ES-AT A.Ş.’nin TEKEL ile akdettiği toptancılık
anlaşması 01.06.1998 tarihinde düzenlenmiştir. Bundan sonra düzenlenmiş
anlaşmaların tamamı 01.06.1998 tarihinde yapılmış anlaşmanın benzeri
niteliğinde olduğundan, söz konusu anlaşmaların tamamının tek bir anlaşma
olarak kabul edilmesi yanlış olmayacaktır. 01.06.1998 tarihli bu anlaşmanın 1
ay içinde Rekabet Kurumu’na bildirilmesi gerektiğinden, bildirim yükümlülüğü
en geç 01.07.1998 tarihine kadar yerine getirilmelidir.
Bu bildirimin süresinde yerine getirilmemesi durumunda 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin 1. fıkrası c bendi uyarınca yaptırım uygulanması
gerekir. Ancak; Kanun’un 19. maddesinin 1. fıkrası (a) bendine göre bildirimle
ilgili hükümlerin ihlali halinde uygulanacak zaman aşımı süresi 3 yıldır.
Olayımızda bildirme yükümlülüğüne dair süre 01.07.1998 tarihinde
dolmuş olduğundan, 3 yıllık zaman aşımı süresi de 01.07.2001 tarihi itibariyle
tamamlanmıştır. Dolayısıyla 3 yıllık zaman aşımı süresi dolduğundan
teşebbüse bildirimde bulunmamaktan dolayı Kanun’un 16. maddesinin 1.
fıkrası (c) bendindeki para cezasının uygulanma imkanının bulunmadığını
düşünüyoruz.
Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrasındaki cezalar, 1. fıkrada belirtilen
para cezalarına hükmedilmesi durumunda mümkündür.
Yukarıda açıkladığımız nedenden dolayı, süresinde bildirimde
bulunmamadan dolayı para cezası verme yetkisi zaman aşımına
uğradığından, 3. fıkra gereğince ceza verilmemelidir.
Bu nedenle kararın D bendi 1. ve 2. bölümlerine dair çoğunluk
görüşüne katılmıyoruz.
04-73/1066-265
19
Tuncay SONGÖR A. Ersan GÖKMEN Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
İkinci Başkan Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy