Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-241 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-46/590-162
Karar Tarihi : 29.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Neşe Nur YAZGAN, Ussal ŞAHBAZ
C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Mutlucan Tuz Madencilik İnş. Tur. Petr. Nakl. San. ve 20
Tic. A.Ş.
Halil Sezai Erkut Cad. No: 8/F Etlik - Ankara
- Koyuncu Nakliye Paz. ve Tic.A.Ş.
Eski Sanayi Karşısı Koyuncu Shell Petrol İstasyonu
Konya
- Cihanbeyli Madencilik Tuz Nakl. Kimya San. ve Tic.
A.Ş.
Turan Güneş Bulv. 15. Cad. 288. Sok. No: 15 Yıldız - 30
Ankara
E. DOSYA KONUSU: Tuz Gölü çevresindeki tuzlaları işleten
teşebbüslerin anlaşarak fiyat artışı yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u
ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İhbar dilekçesinde özetle, özelleştirme sonrasında tuz
konusunda tekelin ortadan kalktığı, nitekim bunun sonucunda 38 YTL/ton olan
kaya tuzu fiyatlarının 10 YTL/tona indiği, ancak Konya Tuz Gölü’nde bulunan
Kaldırım, Kayacık ve Yavşan Tuzlaları’nda özelleştirme sonrasında fiyatın 27 40
YTL/ton’dan 35,4 YTL/ton’a yükseltildiği; piyasada rekabetçi yapı oluşmasına
rağmen göl tuzlalarından elde edilen tuz fiyatındaki bu artışın anormal olduğu,
dünya piyasalarında ham tuzun fiyatı 10 YTL/tonken, bu fiyattan ham tuz
satışına devam edilmesinin ham tuzu girdi olarak kullanan mamul tuz
üreticilerini güç duruma düşüreceği dile getirilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.3.2006 tarih ve 1420 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 4.4.2006 tarih, 2006-3-24/İİ-06-PU sayılı İlk
İnceleme Raporu, 14.4.2006 tarih, 06-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve Tuz Gölü bünyesindeki tuzlalarda faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında 50
06-46/590-162
2
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek
bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla aynı Kanun’un 40. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-27/326-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili Karar uyarınca düzenlenen 22.6.2006 tarih, 2006-3-241/ÖN-06-PU sayılı
Önaraştırma Raporu, 26.6.2006 tarih, REK.0.07.00.00-110/161 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 06-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karar
bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Mutlucan Tuz Madencilik İnşaat Turizm Petrol Nakliye Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ve Cihanbeyli
Madencilik Tuz Nakliyat Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ham tuz
fiyatlarını anlaşarak tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine dair yeterli
belge ve bulguya ulaşılamadığı, dolayısıyla teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
70
Piyasanın özellikleri dolayısıyla, önümüzdeki dönemde ham tuz
pazarında rekabet koşullarının takip edilmesi için ilgili teşebbüslerden
ham tuz üretimi, ham tuz satışı, ham tuz fiyatları, stok durumu, vb.
gerekli bilgilerin Daire tarafından gerekli görülecek dönemlerde
Kanun’un 14. maddesi çerçevesinde istenmesi konusunda Başkanlığa
yetki verilmesinin uygun olacağı
ifade edilmektedir.
İ. İNCELEME VE TESPİTLER 80
İ.1. İlgili Pazar
İ.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Ham tuz sertlik derecesi, kirlilik oranı, vb. çeşitli faktörlere göre kullanım
alanına göre tercih edilen değişik hallerde bulunabilmektedir. Örneğin, uzun
süre beklemiş olan ham tuz kirlendiği için gıda sanayiinde kullanıma çok
uygun olmazken, bir yandan da bekledikçe değişen mineral içeriği bu tuzu
başka sanayi kollarında kullanıma daha uygun hale getirmektedir. Ancak; her 90
durumdaki ham tuz belirli işlemlerden geçirilerek çeşitli iş kollarında
kullanılabilir hale getirilebilmektedir. Tuzun sertlik ve kirlilik dereceleri sadece
bu işlemlerin maliyetini etkileyebilmekte, ancak farklı sertlik ya da kirlilik
derecelerindeki ham tuzların birbirine ikame olmasına engel olmamaktadır.
Nitekim, ham tuz fiyatlarında bugüne kadar sertlik derecesi ya da kirliliğe bağlı
olarak anlamlı bir farklılaşma olmamıştır. Bu bakımdan, ilgili ürün pazarı
herhangi bir işlemden geçmemiş tuz olarak tanımlanabilecek “ham tuz pazarı”
olarak belirlenmiştir.
100
06-46/590-162
3
İ.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şereflikoçhisar’da birbirilerine çok yakın olan Kayacık ve Kaldırım
tuzlalarından çıkan ham tuz birbirine rahatlıkla ikame edilebilir durumdadır.
Yavşan tuzlasının bulunduğu Cihanbeyli ile Şereflikoçhisar arasındaki 80 km
uzaklığın, bir diğer ilçedeki tuzladan ham tuz alacak tuz üreticilerine 5 YTL
civarında bir ek nakliye masrafı getirdiği öğrenilmiştir. Bu nedenle
Şereflikoçhisar’daki tuz üreticilerinin genelde Kayacık ve Kaldırım,
Cihanbeyli’deki tuz üreticilerinin genelde Yavşan Tuzlası’ndan ham tuz
aldıkları görülmektedir. Ancak, tuz üreticileri bulundukları ilçedeki tuzlada o 110
sırada istedikleri kalitede tuzun bulunup bulunmadığına göre zaman zaman
diğer ilçedeki tuzladan da alım yapabildiklerini beyan etmişlerdir. Her
halükarda, farklı ilçelerdeki tuzlalar arasındaki fiyat farkının 5 YTL’yi aşması
durumunda, diğer ilçedeki tuzlaya anlamlı bir talep yönelmesi yaşanacağı
düşünülmektedir. Şereflikoçhisar ya da Cihanbeyli dışında faaliyet gösteren
bir tuz üreticisi açısından her üç tuzladan nakliye masrafı da ortalama olarak
aynıdır. Bu bakımdan, önaraştırmaya taraf olan teşebbüslerin işlettiği her üç
tuzla aynı ilgili coğrafi pazar içerisinde değerlendirilmesi mümkündür.
Tuz Gölü çevresindeki tuzlalar dışındaki başlıca yerli tuz üreticisi olan Çamaltı 120
Tuzlası son yıllardaki üretim ve satış politikalarıyla sadece bölgesel talebi
karşılamaktadır. Öte yandan, ithal tuzun Tuz Gölü çevresindeki tuzlalarda
üretilen ham tuzla ikame edilebilirliği döviz kurunun düzeyi ve ithale karşı
koruma önlemlerinin seviyesine bağlı olarak değişmektedir.
Bu değerlendirmeler ışığında ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak belirlenmiştir.
İ.2. Taraflar
130
İ.2.1. Mutlucan Tuz Mad. İnş. Tur. Pet. Nak. San. ve Tic. A.Ş. (Mutlucan)
Kayacık Tuzlası, Mutlucan tarafından işletilmektedir. Mutlucan’ın ortaklık
yapısına Tablo 1’de yer verilmektedir. Mutlucan’ın yönetim kurulunda Birol
Mutlu, Hatice Mutlu ve Erol Mutlu görev almaktadır. Mutlucan’ın tuzla
işletmeciliğinin yanı sıra diğer madenler, nakliye, petrol ve inşaat sektörlerinde
de faaliyetleri bulunmaktadır.
Tablo 1- Mutlucan’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı / Unvanı Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Birol Mutlu 17.400 87
Hatice Mutlu 2.000 10
Özmutlu Madencilik A.Ş. 200 1
Erol Mutlu 200 1
Muzaffer Mutlu 200 1
Toplam 20.000 100
140
İ.2.2. Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (Koyuncu)
Kaldırım Tuzlası, Koyuncu tarafından işletilmektedir. Koyuncu’nun ortaklık
yapısına Tablo 2’de yer verilmektedir. Koyuncu’nun Yönetim Kurulu’nda Refik
06-46/590-162
4
Koyuncu, Mustafa Koyuncu ve İbrahim Koyuncu görev almaktadır.
Koyuncu’nun tuzla işletmeciliğinin yanı sıra nakliye, petrol ve otomotiv
sektörlerinde de faaliyetleri bulunmaktadır.
Tablo 2- Koyuncu’nun Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı / Unvanı Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Refik KOYUNCU 1.000 20
İsmail Hakkı KOYUNCU 1.000 20
Mustafa KOYUNCU 1.000 20
İbrahim KOYUNCU 1.000 20
Saime KOYUNCU 500 10
Raziye ÇINAR 250 5
Lütfiye OFLAZ 250 5
Toplam 5.000 100
150
İ.2.3. Cihanbeyli Mad. Tuz Nak. Kimya San. ve Tic. A.Ş. (Cihanbeyli
Madencilik)
Yavşan Tuzlası, Cihanbeyli Madencilik tarafından işletilmektedir. Cihanbeyli
Madencilik’in ortaklık yapısına Tablo 3’te yer verilmektedir. Cihanbeyli
Madencilik’in yönetim kurulunda Mehmet Ümitli, Hasan Üçleroğlu ve Hıfzı
Emre Özbey görev almaktadır. Cihanbeyli Madencilik Yavşan Tuzlası’nı
işletmek için kurulmuş bir teşebbüs olup, ortaklarından Üçleroğlu Ailesi tuz
üreticiliği de yapmaktadır.
160
Tablo 3- Cihanbeyli Madencilik’in Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı / Unvanı Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Rifat Üçleroğlu Genel Gıda İnş. Nakl. Mad. A.Ş. 275 27,5
Hsn Tarım Kimya ve Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. 660 66,0
Hıfzı Emre Özbey 20 2,0
Mehmet Ümitli 20 2,0
Hasan Üçleroğlu 20 2,0
Mehmet Üçleroğlu 5 0,5
Toplam 1.000 100,0
İ.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
İ.3.1. Tuzlaların Devri ve Fiyat Hareketleri
Tuz Gölü çevresindeki tuzlalardan Kayacık ve Kaldırım tuzlaları 1.2.2006’da,
sırasıyla Mutlucan ve Koyuncu’ya devredilmiş; Yavşan Tuzlası’nın Cihanbeyli
Madencilik’e devriyse 3.3.2006’da tamamlanmıştır. Tuzlalar devredilirken
2005 tuz toplama sezonundan kalan stok da 23 YTL/ton1 + KDV birim fiyattan 170
devralan teşebbüslerin üzerine geçirilmiştir.
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL), devir işlemine
kadar Tuz Gölü çevresindeki üç tuzladan da 23 YTL fiyatla satış yapmıştır.
Kayacık Tuzlası’nı devralan Mutlucan 2.2.2006’da ham tuz satışına
başlamıştır. Mutlucan ilk gün ham tuz fiyatını 32,5 YTL olarak açıklamış,
ancak aynı gün Şereflikoçhisar’daki tuzcularla yapılan görüşmeler neticesi
1 Karar’ın devamındaki tüm ham tuz fiyatları ton başına KDV hariç fiyatlardır.
06-46/590-162
5
fiyatı 30 YTL’ye çekmiştir. Kaldırım Tuzlası’nı devralan Koyuncu ham tuz
satışına 3.2.2006 tarihinde başlamış ve fiyatını 30 YTL olarak belirlemiştir.
180
O dönemde TEKEL’in kontrolünde olan Yavşan Tuzlası da 7.2.2006 tarihinde
ham tuz fiyatını 28 YTL’ye çıkarmıştır. Yavşan Tuzlası 3.3.2006 tarihinde
Cihanbeyli Madencilik’e devredilmiştir. Cihanbeyli de devir sonrasında fiyatı
30 YTL olarak belirlemiştir.
Tuzlaları devralan teşebbüsler ilk haftalarda TEKEL döneminde olduğu gibi
peşin ödemeyle satış yapmıştır. Ancak daha sonra kredi kartıyla ve vadeyle
satışa da geçilmiştir.
İ.3.2. Elde Edilen Belgeler ve Yapılan Görüşmeler 190
Önaraştırmaya taraf olan teşebbüslerde gerçekleştirilen yerinde
incelemelerde, teşebbüs yetkililerinin çeşitli vesilelerle birkaç kez bir araya
geldiklerine dair belgeler bulunmuştur.
Bunlardan ilki, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın (DTM) ithal tuza karşı koruma
getirilmesi için yürüttüğü bir inceleme kapsamında 8.3.2006 tarihinde
İstanbul’da gerçekleştirilen bir toplantıdır. DTM yetkililerinden alınan bilgiye
göre, DTM incelemesinin rutin bir ayağı olarak tuzcular, ithalatçılar ve yabancı
ülke temsilcilerinin de katılımıyla gerçekleştirilen bu toplantıda, tuzlaları işleten 200
teşebbüsler koruma önlemleriyle ilgili görüşlerini açıklamıştır.
Teşebbüs yetkililerinin bir araya geldikleri tespit edilen ikinci toplantı,
22.3.2006 tarihinde Şereflikoçhisar Ticaret Odası’nda yapılmıştır. Bu
toplantıya tuzlaları Şereflikoçhisar sınırları içinde kalan Mutlucan ve Koyuncu
yetkilileri katılmıştır. Yerinde inceleme sırasında konuşma metni bulunan
Şereflikoçhisar Ticaret Odası Başkanı ve tuz üreticisi Ali Emekçi’den edinilen
bilgiye göre, ilçedeki tuz üreticilerinin de katıldığı toplantı, Ticaret Odası
tarafından tuzlaları devralan teşebbüslerle tuz üreticilerini tanıştırmak ve ortak
sorunları tartışmak amacıyla organize edilmiş, toplantıda fiyat belirlenmesine 210
ilişkin bir görüşme olmamıştır.
Bu toplantıların dışında tuzlaları işleten teşebbüslerin İstanbul Büyükşehir
Belediyesi (Belediye) ham tuz ihalesi öncesinde de görüştükleri tespit
edilmiştir. Cihanbeyli’de yapılan yerinde incelemede bulunan, teşebbüs
yetkilisi Yaşar Özdemir tarafından hazırlanan rapordan, 2006 - 2007 kışı ham
tuz alımı için Temmuz ayında gerçekleştirilecek olan ihale öncesinde
Belediye’nin taraflara davet mektubu göndermesi üzerine, Cihanbeyli
tarafından, beraber hareket etmek üzere diğer teşebbüslere teklif götürüldüğü
anlaşılmaktadır. Raporda şu ifadelere yer verilmektedir: 220
“02.05.2006 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden gelen 100.000 ton
karla mücadele tuzu ile ilgili çağrı mektubunu önce kendi içimizde
değerlendirip daha sonra konuyu diğer tuzla yetkilileriyle paylaşarak bir strateji
belirleyip Belediye’ye bu mektupla ilgili teklifimizi yaptık. Bu 100.000 tonluk
ham tuz ihalesi aslında bir anlamda yurtdışından tuz ithal ederek Belediye’ye
veren firmaları bu işten caydırıp Belediye’de yerli ürün kullanılmasını
06-46/590-162
6
sağlamak olmalı ancak diğer tuzla sahipleri ile görüşmemde aslında onları bu
iş için çok da istekli gördüğümü söyleyemem. Lakayıt ve işin ciddiyetinden
uzak bir görüntü sergilemeleri beni bu kanıya itti. 230
...
100.000 tonluk ihaleyi üç tuzlanın ortaklaşa karşılaması çok daha olumlu ve
dayanışmalı olacağını düşünerek bu olayı onlarla paylaşıp baştan beri
paylaşımcılığımızı ortaya koyduk ancak karar onların.”
Raportörler tarafından bu görüşmelere ilişkin teşebbüs yetkililerinden
açıklama istenmiştir. Cihanbeyli Madencilik yetkilileri, Belediye ihalesini önceki
yıllarda daha avantajlı fiyat veren ithal ham tuzcuların aldığını, buna mukabil
ihale şartnamesinde öngörüldüğü şekliyle 90 gün içinde 100.000 ton ham
tuzun bir tuzladan yüklenerek İstanbul’a gönderilmesinin teknik açıdan çok 240
güç olduğunu, bu nedenle tüm tuzlaların beraber tedarik sağlayacağı bir
sistemde ham tuz ithalatçıları karşısında uygun fiyat vererek ihaleyi kazanmak
yönünde diğer teşebbüslere teklif götürdüklerini, ancak bu konuda bir işbirliği
tesis edilemediğini dile getirmişlerdir. Koyuncu yetkilileri de ihaleye ilişkin diğer
teşebbüslerle yapılan görüşmelerden sonuç çıkmadığını doğrulamıştır.
Teşebbüs yetkilileri Raportörlerce Kanun’un 5. maddesinde sağlanan şartların
sağlanması halinde söz konusu işbirliğinin muafiyet kapsamında
değerlendirilebileceği, ancak bu tip işbirlikleri kurulurken Kurum’a
danışılmasının yerinde olacağı hususunda bilgilendirilmişlerdir.
250
J. DEĞERLENDİRME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
J.1. Fiyat Hareketleri
Yukarıda belirtildiği üzere, tuzlaların devralınmasından itibaren teşebbüsler
fiyatlarını 30 YTL’ye çekmiş, ancak peşin satışın yanı sıra kredi kartıyla ve
vadeli satış uygulamasına da başlamıştır. İlerleyen haftalarda vadenin de
rekabetin bir unsuru haline geldiği tuzcularla yapılan görüşmelerde dile
getirilmiştir.
260
Mayıs başından itibaren tuzlaların 30 YTL’lik fiyatta çeşitli unsurlara bağlı
olarak indirime gittikleri görülmüştür. Bu indirimde şu faktörler etkin olmuştur:
Birincisi, Marmara bölgesindeki büyük müşteriler artan fiyatlar ve düşük
seyreden döviz kurunun etkisiyle daha çok ithal ham tuza yönelmiş, bu durum
Tuz Gölü çevresindeki tuzlaların satışının düşmesine yol açmıştır. İkincisi,
yeni tuz toplama sezonu yaklaştıkça, tuzlalar yeni toplanacak tuza yer açmak
amacıyla ellerindeki stoku eritmek için satışlarını arttırmak eğilimine girmiştir.
Üçüncüsü, stoku daha eski olan Koyuncu ve Cihanbeyli Madencilik’in elinde
sadece kirli tuz kalmış, söz konusu teşebbüsler tuzu daha temiz olan
Mutlucan’la rekabet edebilmek için fiyatlarını düşürme yoluna gitmiştir. 270
Fiyat düşürme stratejisi farklı tuzlalar için genelde şu şekilde işlemektedir:
Koyuncu, yüklü hacimde alım yapan müşterilerine özel ıskontolar uygulama
yoluna gitmiştir. Teşebbüs yetkilisi İbrahim Koyuncu, örneğin ayda 3.000 ton
ham tuz alan müşteriye fiyatın 25 YTL’ye kadar indirildiğini ifade etmiştir. Bu
durum tuzcular tarafından da doğrulanmaktadır. Nitekim,( ……… TİCARİ
SIR………)
06-46/590-162
7
Öte yandan, Cihanbeyli Madencilik de tonu 18 YTL’ye kadar miktara bağlı
benzer indirimler yapmakta, ayrıca bazı büyük sanayi tesislerine, tuzu 280
işlettirdikten sonra 55 YTL’ye teslim etmektedir. İşlenmiş tuzun İstanbul’daki
bir tesise 55 YTL’ye teslim edilmesi, ortalama 25 YTL nakliye ve 10 - 15 YTL
işleme masrafı düşüldüğünde net ham tuz fiyatının 15 - 20 YTL’ye indiği
anlamına gelmektedir.
Halen göl çevresindeki en temiz tuzu satmakta olan Mutlucan’ın diğer
oyunculara benzer şekilde tuzculara miktara bağlı indirimler yaptığına dair bir
bulguya ulaşılamamıştır. Mutlucan yetkilileri sadece kimya işkolunda üretim
yapan ve büyük bir tuz alıcısı olan (………)’e (…) YTL’ye tuz verdiğini dile
getirmiştir. 290
Sonuç olarak; Tuz Gölü çevresindeki tuzlaların devriyle fiyatlar 23 YTL’den 30
YTL’ye yükselmiştir. Ancak; Mayıs başından bu yana fiyatların düşme
eğilimine girdiği, özellikle Koyuncu ve Cihanbeyli Madencilik’in bu fiyatın altına
satış gerçekleştirmeye başladığı görülmektedir.
J.2. Teşebbüsler Arası Fiyat Tespiti Anlaşması
Yerinde incelemeler sırasında önaraştırmaya taraf teşebbüsler arasındaki
iletişime dair toplanan belgeler, yukarıda değinildiği üzere, DTM toplantısı, 300
Şereflikoçhisar Ticaret Odası tarafından düzenlenen toplantı ve Belediye’nin
tuz ihalesi için yapılan görüşmelerle sınırlı kalmıştır. Ayrıca tuzlalarda mevcut
ham tuz stokunun devir sırasında 23 YTL’ye alındığı dikkate alınırsa, devir
sonrası bu stoktan yapılan satışların eski satış fiyatı olan 23 YTL’nin üzerinde
olmasının ticari hayatın teamülleri içinde doğal karşılanması gerekmektedir.
Ayrıca, 23 YTL üzerindeki ilk fiyat açıklaması Kayacık Tuzlası’nı devralan
Mutlucan’dan gelmiş, Koyuncu bu fiyatı takip ederek ertesi gün 30 YTL’lik fiyat
açıklarken, TEKEL’in zammı bundan bir hafta sonra gerçekleşmiştir. Ham tuz
piyasasında fiyatların pazarın yapısı gereği son derece şeffaf olduğu dikkate
alındığında, tuzlaları işleten teşebbüslerin birbirlerinin fiyatlarını takip ederek 310
fiyat açıklamış olmaları son derece muhtemeldir. Sonuç olarak, önaraştırma
sırasında elde edilen belge ve bulgular teşebbüslerin ham tuz fiyatını
anlaşarak tespit ettikleri yönünde yeterli delil olarak değerlendirilmemiştir.
J.3. Pazarda Rekabet Koşullarının İzlenmesi
Önaraştırmaya konu olan fiyat tespiti yoluyla Kanun’un ihlal edildiğine dair
yeterli belge ve bulguya erişilememekle beraber, pazarda bundan sonra etkin
rekabetin korunması açısından, özellikle de özelleştirme sonrası ilk kez 2006
Temmuz - Aralık döneminde ham tuz üretimi yapılacağı düşünüldüğünde, 320
pazara yönelik bazı önlemler alınması yerinde görülmüştür. Bu önlemlerin
kapsamının belirlenmesi için bu bölümde pazar yapısı ve pazarda beklenen
çeşitli gelişmeler ele alınmıştır.
Tuz Gölü çevresindeki tuzlaların faaliyet gösterdiği pazar fiyat bakımından son
derece şeffaftır. Gerek tuzla yetkilileri, gerekse tuz üreticileriyle yapılan
görüşmelerde, bir tuzlanın yaptığı fiyat ayarlamasının bir iki gün içinde
06-46/590-162
8
alışverişe gelen tuzcular tarafından diğerlerine mutlaka iletileceği, bu
bakımdan teşebbüslerin birbirlerinin fiyatlarını takip etmelerinin son derece
kolay olduğu dile getirilmiştir. Öte yandan, ham tuz sertlik derecesi ya da 330
kirlilik oranına göre farklılık gösterebilmekle beraber, farklı sertlik ya da
kirlilikteki bu ham tuzlar birbirine rahatlıkla ikame edilebilmektedir. Dolayısıyla,
tuzlaları işleten teşebbüsler ileride teknoloji yenileyerek müşterilerine ve
kullanım alanına özel tuz üretimi yapmak suretiyle ürün farklılaştırmasına
gitmedikleri müddetçe, ham tuz son derece homojen bir ürün niteliği arz
etmektedir. Homojen yapıda ürün ve şeffaf pazar yapısı, ham tuz pazarını
anlaşma yoluyla fiyat tespitine son derece açık hale getirmektedir.
Önaraştırma kapsamında fiyat tespitine dair bir anlaşmanın varlığına dair delil
elde edilemediyse de, tuzlaların fiyat konusunda iletişim halinde olduklarının 340
gerek Şereflikoçhisar, gerekse Cihanbeyli’deki tuz üreticileri arasında yaygın
bir kanı olduğu görülmüştür. Ancak görüşülen tuzcuların bir bölümü de
zamların anlaşma sonucu yapıldığını düşünmediğini ya da bu konuda bilgisi
olmadığını dile getirmiştir. Bir anlaşma yapılmış olsun ya da olmasın, 30
YTL’ye çıkan fiyatın Mayıs başından itibaren aşağı doğru kırılmasının başlıca
sebebi yükselen fiyatların ithal tuz baskısıyla karşı karşıya kalmış olmasıdır.
İthal tuzun yarattığı baskı şu şekilde açıklanabilir: Mısır’dan Çorlu limanına
ham tuz, nakliye dahil, 25$’a getirilmektedir. Mayıs başındaki döviz kuruyla
ithal tuzun tonu 35 YTL’ye gelmektedir. Tuz Gölü’nden çıkan tuzun Çorlu’ya
nakliyesi de yaklaşık 25 YTL’ye malolmaktadır. Bu durum 30 YTL tuzla çıkış 350
fiyatlı Tuz Gölü ham tuzunun Çorlu’daki bir sanayi tesisine teslim fiyatının 55
YTL olması sonucunu doğurmaktadır. Anadolu yakasındaki denize uzak olan
işletmeler için ithal tuzun taşıması daha masraflı, Tuz Gölü tuzunun taşıması
daha ucuz olduğu için, bu işletmeler açısından Tuz Gölü tuzu ithal tuza oranla
göreli olarak daha ucuzdur. Ancak yine de ithal tuzun Tuz Gölü tuzuna kıyasla
ciddi biçimde düşük olan fiyatı, özellikle Marmara’daki büyük işletmelerin 30
YTL’lik Tuz Gölü tuzundan uzaklaşmaları sonucunu doğurmuştur. Bu
durumda, stoklarını eritmek isteyen ham tuz üreticileri Mayıs başından itibaren
fiyatlarını 30 YTL’nin altına çekmiştir.
360
Ancak iki gelişme Tuz Gölü’ndeki tuzlaları işleten teşebbüslerin üzerindeki
ithal baskısını azaltmaktadır. Birincisi, döviz kurundaki artış dolarla satılan
ithal tuzu YTL ile satılan yerli tuz karşısında göreli olarak pahalı hale
getirmiştir. İkincisi, DTM yetkililerinden edinilen bilgiye göre, DTM’nin ithal tuza
karşı koruma önlemleri hakkında yürüttüğü inceleme sonucunda ithal tuza
ithalat harcı konulması planlanmaktadır. Sözkonusu harcın ton başına 10
Euro (20 YTL) civarında olacağı varsayıldığında Çorlu’ya teslim edilen ithal
tuzun nakliye dahil maliyeti, yeni kurla 60 YTL civarında olacaktır. Tuz Gölü
ham tuzunun Çorlu’ya teslim maliyetinin 55 YTL olduğu hatırlanacak olursa,
Anadolu tarafındaki işletmeler için Tuz Gölü tuzunun göreli olarak daha ucuz 370
olduğu da düşünüldüğünde, ortaya çıkan yeni tablo önaraştırmaya taraf olan
teşebbüslerin fiyatlarını 30 YTL’nin de üzerinde bir noktada
belirleyebilmelerine zemin hazırlayabilecektir.
Bu tablo içinde tuzlalarda 2006 sezonunda toplanan tuz miktarı önem
kazanmaktadır. Zira bugüne kadar TEKEL döneminde, Kayacık ve Kaldırım
tuzlaları yılda 450 – 600 bin ton aralığında üretim yapmış, Yavşan Tuzlası’nın
06-46/590-162
9
üretimi diğer iki tuzlanın biraz altında gerçekleşmiştir. Bu miktar bugüne kadar
TEKEL’in tespitiyle belirlenmiş olmakla beraber, önümüzdeki dönemde
teşebbüslerin serbest iradesiyle belirlenecektir. Tuzla yetkilileri ve tuz 380
üreticileriyle yapılan görüşmelerde, esasen bu miktarın üzerinde üretim
yapabilecekleri, özellikle Koyuncu’nun (…………..) tona kadar tuz
toplayabileceği öğrenilmiştir. Teşebbüslerin fiyatı 30 YTL’nin üzerinde bir
noktada belirleyebilmelerinin yolu sezonda az tuz çıkararak arzı kısmak
olabilir. Ayrıca, stok maliyetinin düşüklüğü dikkate alındığında, teşebbüslerin
çok tuz toplamakla beraber satış sırasında arzı kısarak fiyatı yukarı çekmeleri
de mümkündür. Bu gerekçelerle, önümüzdeki dönemde pazarın takip edilmesi
açısından toplanan tuz miktarı, tuz satışları, stok durumu ve ortalama fiyatları
teşebbüslerden öğrenmek üzere Başkanlığa yetki verilmesinin uygun
görülmüştür. 390
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre:
- Mutlucan Tuz Madencilik İnşaat Turizm Petrol Nakliye Sanayi ve Ticaret
A.Ş., Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ve Cihanbeyli Madencilik
Tuz Nakliyat Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ham tuz fiyatlarını anlaşarak
tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiklerine dair yeterli belge ve bulguya ulaşılamadığı, 400
dolayısıyla teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına,
- Piyasanın özellikleri dolayısıyla, önümüzdeki dönemde ham tuz pazarında
rekabet koşullarının takip edilmesi için ilgili teşebbüslerden ham tuz üretimi,
ham tuz satışı, ham tuz fiyatları, stok durumu, vb. gerekli bilgilerin Daire
tarafından gerekli görülecek dönemlerde istenmesine, Kanun’un 14. maddesi
çerçevesinde Başkanlığa yetki verilmesine
410
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy