Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006–4–217 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-96/1225-370
Karar Tarihi : 29.12.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Sinan BOZKUŞ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş.
Basın Ekspres Yolu No:2 Halkalı/İstanbul
- Onur Hava Taşımacılık A.Ş. 20
Şenlikköy Çatal Sk. No:3 Florya/İstanbul
- Hürkuş Havayolu Taşımacılık ve Ticaret A.Ş.
Yeşilköy Cd. No:9 A Blok D:2-4 Florya/İstanbul
- İnter Ekspres Hava Taşımacılık A.Ş.
Çağlayan Mh. 2004 Sk. No:26 Barınaklar/Antalya
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Çitlenbik Sk. No:12 Yıldız Mh. 34349
Beşiktaş/İstanbul
D. BİLDİRİMDE 30
BULANAN : - THY-DO&CO İkram Hizmetleri A.Ş
Temsilcisi: Av. Meltem KIZILIRMAK GÖKDENİZ
Koreşehitleri Cd. No:1 Yonca Apt. A Blk. K:2 D:8
Zincirlikuyu/İstanbul
E. TARAFLAR : - Uçak Servisleri A.Ş.
Genel Müdürlük Binası Atatürk Havalimanı
34149 İstanbul
- THY DO&CO İkram Hizmetleri A.Ş.
Harbiye Meşrutiyet Cd. No:30 Şişli/İstanbul 40
F. DOSYA KONUSU: Uçak Servisleri A.Ş. (Usaş)’nin uçak içi ikram
hizmetlerinde kullanılan varlıklarının ve uçak içi ikram hizmetlerinde
çalışan personelin devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
06-96/1225-370
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 25.12.2006 tarih, 8836 sayı
ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun”un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan Izin Alınması
Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig”in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 15.12.2006 tarih, 2006-4-216/Öİ-06-SY sayılı Devralma/Ortak
Girişim Ön İnceleme Raporu Kurul’un 20.12.2006 tarih, 06-92 sayılı 50
toplantısında görüşülerek 06-92/1170-Mİ sayı ile dosya konusunun ek
çalışma yapılmak üzere Kurul gündeminde incelemeye alınmasına karar
verilmiştir. Yapılan ek çalışma sonucu hazırlanan 27.12.2006 tarih, 2006-4-
217/Öİ-06-SY sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 29.12.2006 tarih,
REK.0.08.00.00-120/360 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-96 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara baglanmıştır. Ayrıca Rekabet Kurumu
kayıtlarına 13.12.2006 tarih ve 8535, 8536, 8537 ve 8538 sayılar ile giren
başvurularda yer alan, USAŞ’ın 9 havalimanında bulunan uçak ikramına dair
bütün varlıklarının Türk Hava Yolları A.O. (THY)’nun ortağı olduğu THY-DoCo
İkram Hizmetleri A.Ş. (Ortak Girişim) tarafından devralınması işlemine 60
Rekabet Kurulu tarafından izin verilmemesi talebi de 06-96 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Ortak Girişim’in, USAŞ’ın uçak içi ikram hizmetlerinde kullanılan varlıklarını
ve uçak içi ikram hizmetlerinde çalışan personeli devralması işleminin,
tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları ve pazar payı yönüyle, 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, 70
- Ancak, Ortak Girişim’in, THY ve ilgili pazarda faaliyet gösteren diğer
havayolu şirketleri arasında ayırımcılık yapmamayı taahhüt etmesi ve
- USAŞ’a getirilen 5 (beş) yıl süreli rekabet etmeme yükümlülüğü makul bir
yan sınırlama olarak değerlendirilemeyeceğinden, inceleme konusu işlem ve
piyasadaki rekabet koşulları dikkate alınarak, sözleşmedeki bu hükmün 2 (iki)
yıl olarak değiştirilmesi
şartları ile bildirime konu devralma işlemine izin verilmesinin yerinde olacağı,
görüşü ifade edilmiştir. 80
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
a) Uçak İçi İkram Hizmetleri:
06-96/1225-370
3
Havayollarında uçak içi ikram hizmetleri atıştırmalık yiyeceklerden sıcak ve 90
soğuk yemeklere kadar değişim göstermektedir. Ayrıca sunulan hizmetler
uzun ve kısa mesafeli uçuşlarda, birinci sınıf, business ve ekonomi sınıfı
uçuşlarda da çeşitlilik göstermektedir. Uçak içi ikram hizmetleri yalnızca
yiyecek ve içeceklerin havayolu şirketlerine satışını değil yiyecek ve
içeceklerin uçaklara teslimi, bu ürünlerin uçaklara yüklenmesi ve boşaltılması,
çöp ve atıkların toplanması ve boşaltılması, yiyeceklerin hazırlanması ve
yiyeceklerin takdim şekilleri dâhil bir takım ek hizmetleri de içermektedir.
Havayolu şirketleri bu hizmetleri farklı şirketlerden değil tek bir hizmet
kuruluşundan almayı tercih etmektedirler. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı
belirlenirken sunulan bu hizmetler için tek bir ürün pazarı tanımlamak 100
mümkündür.
İncelenen işlemde, ilgili ürün pazarı yukarıda yer verilen süreçleri de
kapsayacak şekilde “uçak içi ikram hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
b) Hava Taşımacılığı:
İşlemden etkilenmesi muhtemel bir diğer ilgili ürün pazarı ise ikram
hizmetlerinin alt pazarı olan “havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı”dır.
110
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
a) Uçak İçi İkram Hizmetleri Bakımından
Havaalanlarında ikram hizmeti verecek kuruluşlar her bir havaalanı için ayrı
ayrı Çalışma Ruhsatı almak zorundadırlar. Alınan bu ruhsatla sadece o
havaalanına inen ve oradan kalkan uçaklara hizmet verilebilir. İkram hizmeti
veren kuruluşların ana müşterileri havayolu şirketleridir. Özellikle uzun
yolculuklarda yiyecek ve içeceklerin bozulmadan servis edilmesi önem
taşıdığından hizmet verecek kuruluşun havaalanı içinde veya yakınında 120
yeterli ekipman ve lojistik imkanlarına sahip olması gerekmektedir. Havayolu
şirketleri ikram hizmetlerini sefer düzenledikleri havaalanlarından temin
etmekte ve yolculara sunmaktadırlar. İkram hizmeti daha ucuz olduğu için
başka bir havaalanına yönelmek havayolu şirketleri açısından
havaalanlarındaki diğer maliyetler yüzünden ekonomik olmamaktadır. Bu
bağlamda ilgili coğrafi pazar her bir havaalanı için ayrı ayrı belirlenebilir.
Yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda bildirime konu olan işlem
açısından ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan
sivil havaalanları” olarak belirlenmiştir. 130
06-96/1225-370
4
b) Hava Yolu ile Yolcu Taşımacılığı Bakımından
Havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı bakımından şehir-eşli (city-pair)
kavramı çerçevesinde ortak girişimin faaliyet göstereceği tüm iç hatlar ile
Türkiye çıkışlı/varışlı hatlar coğrafi pazar kabul edilebilecektir.
140
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Taraflar
I.2.1.1. THY-DO&CO İkram Hizmetleri A.Ş (THY-DO&CO)
THY-DO&CO İkram Hizmetleri A.Ş, Türk Hava Yolları ile Doco İstanbul
Catering ve Restaurant Hizmetleri Tic. A.Ş arasında kurulan bir ortak
girişimdir. Şirketin kuruluşu 3.10.2006 tarih ve 6655 sayılı Ticaret Sicil
Gazetesi’nde ilan edilmiştir. THY DO&CO’nun hissedarları aşağıdaki 150
şekildedir:
HİSSEDARLAR HİSSELERİN NOMİNAL
DEĞERİ (YTL)
HİSSE
ORANI (%)
Türk Hava Yolları A.O 30.000.000 50,00
Doco İstanbul Catering ve Restaurant Hizmetleri
Tic. A.Ş
29.999.997 49,999995
DO&CO Restaurant&Catering Aktiengesselschaft 1 0,0000016
Attila Turgut Doğudan 1 0,0000016
DO&CO International Limited 1 0,0000016
Toplam 60.000.000 100
Şirketin Yönetim Kurulu üyeleri şu isimlerden oluşmaktadır:
ADI SOYADI GÖREVİ
Candan Karlıtekin Yönetim Kurulu Başkanı
Attila Turgut Doğudan Başkan Yardımcısı
Hamdi Topçu Yönetim Kurulu Üyesi
Mehmet Büyükerdoğmuş Yönetim Kurulu Üyesi
Ali Zafer Karaca Yönetim Kurulu Üyesi
Klaus Petermann Yönetim Kurulu Üyesi
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, THY-DO&CO İkram Hizmetleri
A.Ş’nin yeni kurulması sebebiyle herhangi bir cirosu bulunmamaktadır. Ortak
06-96/1225-370
5
Girişimi oluşturan taraflardan THY’nin 2005 yılı cirosu SPK mevzuatına göre
3.107.071.608 YTL.’dir. Doco İstanbul Catering ve Restaurant Hizmetleri Tic. 160
A.Ş’nin 2005 yılı cirosu ise (……………) YTL dir.
I.2.1.2. UÇAK SERVİSLERİ A.Ş.
USAŞ 1958 yılında THY’nin yönetimi altında, THY'nin iç ve dış hat seferlerine
ikram hizmeti sağlamak amacıyla kurulmuştur. 1987 yılında Türkiye'nin
başlıca havalimanlarında restoran ve kafeterya işletmeciliğine başlamıştır.
Aynı yıl, özelleştirme programına dahil edilen USAŞ'ın hisseleri Özelleştirme
İdaresi'ne devredilmiştir. 1989 yılında USAŞ hisselerinin % 70'i, SAS Şirketler
Grubu içinde yer alan SAS Service Partner'a satılmıştır. Özelleştirme İdaresi 170
portföyünde yer alan %30 oranındaki hisselerinin 1993 yılında halka arz
edilmesinden bu yana USAŞ, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda halka
açık bir şirket olarak faaliyet göstermektedir. 1994 yılında SAS Service
Partner, Swissair Şirketler Grubu içinde yer alan Gate Gourmet tarafından
satın alınmıştır. 2002 yılında Gate Gourmet International, Swissair Şirketler
Grubu'ndan Texas Pacific Group bünyesine devredilmiştir.
USAŞ 100 % oranında Gate Gourmet Holding’e ait olan Gate Gourmet
Luxembourg III S.a.r.l tarafından kontrol edilmektedir. Gate Gourmet
Holding’in ana hissedarları aşağıdaki şekildedir: 180
Texas Pacific Group > 20%
Deutsche Bank > 10%
40’ı aşkın kurumsal ve bireysel hissedar
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre Gate Gourmet Holding’in Türkiye’de
hava yolu ikram hizmetleri alanında faaliyet gösteren USAŞ dışında herhangi
bir iştiraki bulunmamaktadır. USAŞ’ın hissedarlık yapısı şu şekildedir:
HİSSEDARLAR HİSSE ADEDİ HİSSELERİN
NOMİNAL DEĞERİ
(YTL)
HİSSE
ORANI
%
Gate Gourmet Luxembourg III
S.a.r.l
19.237.489,74 19.237.489,74 56,249997
Ivar Samren 3,42 3,42 0,0000001
Paul Lilley 3,42 3,42 0,0000001
Guy Dubois 3,42 3,42 0,0000001
Public 14.962.500 14.962.500 43,75
Toplam 50.000 50.000 100
190
06-96/1225-370
6
THY’nin USAŞ’ta %3 oranında hissesi bulunmakta olup Yönetim Kurulu’nda 1
üye ile temsil edilmektedir. USAŞ Yönetim Kurulu aşağıdaki üyelerden
oluşmaktadır:
ADI SOYADI GÖREVİ
Ivar Samrén Yönetim Kurulu Başkanı
Paul Lilley Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Guy Dubois Yönetim Kurulu Üyesi
Fadlullah Cerrahoğlu Yönetim Kurulu Üyesi
Ahmet Paşaoğlu Yönetim Kurulu Üyesi
Asuman Yazıcı Yönetim Kurulu Üyesi
Engin Güner Yönetim Kurulu Üyesi
Yönetim Kurulu üyesi Asuman YAZICI THY tarafından tayin edilmiştir. Şirketin
denetçileri ise Bekir AROMA ve C. Tayyar ÖZERDEM’den oluşmaktadır.
I.2.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
Bildirim konusu işlem ile Usaş’ın uçak içi ikram hizmetlerinde kullanılan 200
varlıkları ve uçak içi ikram hizmetlerinde çalışan personeli Ortak Girişim’e
devredilecektir. Anlaşma uyarınca devredilecek varlıklar; maddi varlıkları,
müşteri sözleşmelerini, kira sözleşmelerini, know-how’ı kapsamakta olup,
havaalanı restoranları, yolcu salonları ve çamaşır yıkama hizmetleri dâhil
uçak içi olmayan ticari faaliyetleri kapsamamaktadır.
Söz konusu işlem, USAŞ’ın uçak içi ikram hizmetleri pazarındaki malvarlığını
ve işgücünü devretmesi sonucu kontrolde değişiklik yaratması nedeniyle,
1997/1 sayılı Tebliğ'in birleşme ve devralma sayılan hallerin belirlendiği 2.
maddesinin (b) bendinde, “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir 210
teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya
da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” olarak tanımlanan bir devralmadır.
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi gereğince
“Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda
birleşme ve devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya
bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın
%25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş
trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulundan izin almaları 220
zorunludur”. Başvuru konusu işleme taraf teşebbüslerden THY DO&CO İkram
Hizmetleri A.Ş’nin Türkiye’de uçak içi ikram hizmetleri pazarında herhangi bir
faaliyeti bulunmadığından ciro ve pazar payı bulunmamaktadır. Bildirim
Formu’nda, işlemin devralınan tarafı olan USAŞ’ın toplam cirosu (………….)
YTL, ilgili ürün pazarındaki cirosu (………….) YTL, pazar payı ise % (….)
olarak bildirilmiştir. Bu çerçevede bildirim konusu devralma işlemi hem ciro
06-96/1225-370
7
hem de pazar payı yönüyle Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekli bir
işlemdir.
I.2.3 İşlemin Uçak İçi İkram Hizmetleri Pazarına Etkisi 230
USAŞ uzun süredir koruduğu yüksek pazar payı ile uçak içi ikram hizmetleri
pazarında lider konumdadır. Bunda pazardaki alımların yaklaşık % 50 sini
gerçekleştiren THY’nin tedarikçisi olmasının rolü büyüktür. En yakın rakibi
Sancak Havacılık Hizmetleri A.Ş’nin (Sancak) pazar payı ise % (….) olarak
bildirilmiştir. Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre Samsun ve Kayseri’de
faaliyet gösteren diğer iki ikram şirketi Akyol Gıda Turizm İnş. Pet. Tic. Ltd.
Şti. nin (Akyol) ve Beştepe Gıda Güvenlik Tem. İnş Tur. San. Tic. Ltd. Şti.
(Beştepe) ise pazara yeni girmişlerdir. USAŞ’ın hâlihazırda uçak içi ikram
hizmetleri pazarında havaalanı bazında pazar payı aşağıdaki şekildedir: 240
Havalimanı/Havaalanı Pazar Payı
İstanbul Atatürk % (…)
İstanbul Sabiha Gökçen % (…)
İzmir % (…)
Ankara % (…)
Adana % (…)
Trabzon % (…)
Antalya % (…)
Bodrum % (…)
Dalaman % (…)
USAŞ’ın uçak içi ikram hizmetleri pazarındaki tek rakibi Sancak, LSG
Lufthansa Service Europe/Africa ile Bayrak Grup arasında kurulan bir ortak
girişimdir. Sancak, 1998 yılından beri İstanbul Atatürk ve Sabiha Gökçen,
Ankara, İzmir, Dalaman, Bodrum, Antalya ve Adana havaalanlarında hizmet
vermektedir. USAŞ’ tan farklı olarak sadece Trabzon’da hizmet
vermemektedir.
USAŞ’ın mevcut üretim kapasitesi şu şekildedir: 250
Havalimanı/Havaalanı Kapasite (Yemek adedi/Yıl)
Pazarın Ne
Kadarına Hizmet
Verebileceği
İstanbul (………….) % (…)
İzmir (………….) % (…)
06-96/1225-370
8
Ankara (………….) % (…)
Adana (………….) % (…)
Trabzon (………….) % (…)
Antalya (………….) % (…)
Bodrum (………….) % (…)
Dalaman (………….) % (…)
DHMİ’den elde edilen bilgiler çerçevesinde yukarıda sayılan hava meydanları
için ikram hizmetlerinde kullanılabilecek alanlar aşağıdaki şekildedir:
Havalimanı/Havaalanı
Yeni Başvurularda Tahsis
Edilebilecek İkram Üretim
Alanı
İstanbul Atatürk Havalimanı Uygun Arazi Bulunmamaktadır
İzmir 5.000 m2
Ankara 3.000 m2
Adana 2.000 m2
Trabzon 3.000 m2
Antalya 9.000 m2
Bodrum 3.000 m2
Dalaman 3.000 m2
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere Atatürk Havalimanı dışındaki hava
meydanlarında yeterli üretim tesis alanı mevcuttur. Her ne kadar havaalanı
dışında üretim tesisi kurma imkanı varsa da aşağıda açıklandığı üzere üretim
tesisini havaalanı içine kurmak daha avantajlıdır. 260
USAŞ’tan alınan bilgiler doğrultusunda ikram üretim tesisini havaalanı içine
kurmanın avantaj ve dezavantajları şu şekildedir:
Üretim Tesisinin Havaalanı dışında Olmasının Avantajları
Elektrik ve su maliyetleri daha düşük olacaktır.
Bina kirası DHMİ kirasından daha düşük olacaktır.
Ürün tedariki daha kolay olacaktır.
Üniteler arası mal transferi daha kolay olacaktır.
Dezavantajları
Havaalanı giriş ve çıkışlarda güvenlik prosedürünün uzun zaman 270
alması ve bu işte çalışan “personel maliyetleri”nin artması
Tesisin havaalanına uzaklığına göre;
o İkram kamyon ve şoför sayısı ile akaryakıt giderleri artacaktır.
06-96/1225-370
9
o Ürünlerin havaalanına taşınması için alınacak güvenlik
tedbirlerinden ötürü maliyetlerin artacaktır.
İlave ikram hizmetinin verilmesi güçleşecektir.
İlave uçaklara hizmet vermek güçleşecektir.
İthal ürünlerin işlenmesi daha güç ve maliyetli olacaktır.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum “belirli bir piyasadaki bir 280
veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket
ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücünü ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır. Hakim durum
analizinde en önemli göstergeler pazar payı, pazara giriş engelleri, alıcı gücü
ve pazardaki diğer işletmelerin sayısı olarak kabul edilmektedir. Bildirim
konusu işlemde USAŞ’ın pazar payı toplamda % (…) Sancak’ın pazar payı
ise % (…) olarak bildirilmiştir. Uzun yıllar piyasaya yeni girişler olmamış ve
piyasada iki teşebbüs faaliyet göstermiş, sektörde 3. firma olan Eurest, USAŞ
tarafından devralınmıştır. Son yıllarda hizmet vermeye başlayan Akyol ve
Beştepe firmaları ise USAŞ ve Sancak’ın tesisinin bulunmadığı Samsun ve 290
Kayseri havaalanlarında faaliyet göstermeye başlamışlardır.
Uçak içi ikram pazarına giriş için, ikram ruhsatı almak için aranan koşulların
sağlanması ve DHMİ’ye birtakım ücretlerin ödenmesinin yanı sıra belli bir
know-how sahibi olmak da gerekmektedir. İkram pazarında üretim için gerekli
minimum etkin ölçeğin küçük havayolu şirketlerinin kapasitelerinin üzerinde
olması ise havayolu şirketlerinin tam dikey bütünleşmeye gitmelerini (ikram
hizmetini de kendilerinin sunmaları) zorlaştırabilir. Ayrıca üretimin
havaalanında yapılmasının, dışarıda yapılarak havaalanına getirilmesi ve
uçağa taşınmasına göre daha avantajlı olabilmesi nedeniyle, 300
havaalanlarındaki yüksek kira ücretleri ve fiziki yer kısıtları da potansiyel
girişleri zorlaştırabilecektir.
Türkiye uçak içi İkram hizmeti pazarında az sayıda firmanın faaliyet
göstermesinin başlıca nedenleri de şu şekilde sıralanabilir:
-Know-how Gerektirmesi
Taraflardan alına bilgiler doğrultusunda ikram hizmetleri işi belli bir uzmanlık
gerektirmektedir. İlgili ürün pazarı bölümünde de yer verildiği gibi uçak içi 310
ikram hizmetleri yalnızca yiyecek ve içeceklerin havayolu şirketlerine satışını
değil yiyecek ve içeceklerin uçaklara teslimi, bu ürünlerin uçaklara yüklenmesi
ve boşaltılması, çöp ve atıkların toplanması ve boşaltılması, yiyeceklerin
hazırlanması ve yiyeceklerin takdim şekilleri dâhil bir takım ek hizmetleri de
içermektedir. Tüm bu süreçleri her havayolu şirketi için ayrı ayrı belirleyip hızlı
ve güvenli bir şekilde yerine getirmek know-how gerektirmektedir.
06-96/1225-370
10
-Ölçek Ekonomileri 320
İkram hizmeti kuruluşları genellikle havaalanı/havalimanı içine
kurulmaktadırlar. Hizmet vermek için havaalanı içinde bina kiralanmakta ve
ilgili mercilere ruhsat için çeşitli ücretler ödenmektedir. Hazırlanan servislerin
uçaklara taşınması için özel donanımlı araçlar, şok odaları ile soğuk hava
depoları bulunması gerekmektedir. Ayrıca ikram üretimi için nitelikli personel
temini gerekmektedir. Bu bağlamda pazara giriş için katlanılması gereken
sabit maliyetlerin yüksek olduğu söylenebilir. Özellikle büyük havaalanlarında
pazarın ufak bir kısmında faaliyet göstermek ekonomik açıdan rasyonel
olmamaktadır. 330
-Münhasır Anlaşmalar
Pazar gücüne sahip bir firma müşterilerini uzun vadeli ve bağlayıcı kontratlar
imzalamaya ikna ederek pazara girişi engelleyebilir. Bu tür anlaşmalar arz
emniyetinin sağlanması, fiyatlarda önemli oranda indirim sağlaması gibi
nedenlerle müşterilerinin de avantajına olabilir. Ancak bu durumda yeni firma
pazara giriş yapsa bile alıcı bulamaz. Ayrıca benzer nitelikteki dikey
sınırlamaların oluşturduğu paralel ağlar da pazarın önemli bir bölümünü
rekabete kapatabilmektedir. Taraflardan edinilen bilgiler doğrultusunda ilgili 340
pazarda sözleşme süreleri işin boyutuna göre değişebilmekle birlikte
genellikle 3 yıl civarındadır. Az sayıda sözleşmenin ise 5 yıl süreli yapıldığı
belirtilmiştir. Pazarda THY’nin müşteri olarak önemli bir ağırlığı bulunmakta ve
toplam satış hacminin yaklaşık % 50 si THY’nin alımları şeklinde
gerçekleşmektedir. THY alımlarını 5 yıllık ihaleler şeklinde
gerçekleştirmektedir. Sektördeki diğer firmalar ise teklif alma ve pazarlık usulü
ile alımlar yapmaktadırlar.
Bu çerçevede, ikram pazarı için pazara giriş engellerinin göreli olarak yüksek
olmasa da özellikle büyük havaalanları açısından önemli olabileceği 350
kanaatine varılmıştır.
Bununla beraber, THY’nin USAŞ’ın müşteri portföyü içerisindeki % (…) gibi
büyük bir paya sahip olması ve alıcı olarak THY’nin pazardaki toplam
alımların yaklaşık % 50 sini oluşturuyor olması THY’nin önemli bir alım gücü
olduğunu ve pazarda rekabetçi baskı unsuru teşkil ettiğini göstermektedir. Bu
nedenle mevcut durumda USAŞ’ın tek yönlü olarak piyasa parametrelerini
etkilemesi zordur.
Kurum kayıtlarına 13.12.2006 tarih ve 8535, 8536, 8537 ve 8538 sayılar ile
giren başvurularda, USAŞ’ın 9 havalimanında bulunan uçak ikramına dair 360
bütün varlıklarının THY’nin ortağı olduğu THY-DoCo İkram Hizmetleri A.Ş.
tarafından devralınması neticesinde rakip havayollarının maliyetlerini
oluşturan kalemlerin en önemlilerinden birisinin maliyetlerinin artacağı ya da
bu kaleme erişimin imkânsız hale geleceği, pazarda önemli düzeyde yasal ve
06-96/1225-370
11
fiili giriş engelleri olduğu, Sancak’ın kendisine yönelecek talepleri karşılayıp
karşılayamayacağının mevcut kapasite ve hizmet olanakları dikkate
alındığında son derece tartışmalı olduğu, ayrıca bu işlemin havayolu ikram
hizmetleri pazarında bu pazarın en büyük müşterisine ulaşma imkânını da
ortadan kaldıracağından pazarda eksik olan rekabet koşullarının daha da
kötüye gideceği belirtilmekte ve Rekabet Kurulu’ndan şikâyete konu devralma 370
işlemine izin vermemesi talep edilmektedir.
Yukarıda yer verilen tüm bilgi ve değerlendirmeler ışığında, işlemin uçak içi
ikram pazarında önemli etkileri olabilecektir. Öncelikle THY iç hat ve dış hat
taşımacılığı pazarında önemli ölçüde bir pazar gücüne sahip lider teşebbüs
konumundadır. USAŞ ise ikram hizmetleri pazarında yaklaşık % (…) pazar
payına sahiptir. USAŞ’ın mevcut varlıklarını, know-how ve müşteri portföyünü
yeni kurulacak ortak girişime devretmesi ve pazardan çıkması
öngörülmektedir. THY’nin pazarda önemli bir alıcı olması nedeniyle işlemin,
pazarın en büyük müşterisini üst pazardaki mevcut ve potansiyel rakiplere
kapatma etkisi (customer foreclosure) olabilir. Ancak THY ve DoCo arasında 380
kurulan THY DoCo İkram Hizmetleri A.Ş. unvanlı ortak girişimin kurulmasına
ilişkin izin başvurusuna yönelik Rekabet Kurulu Kararı uyarınca öngörülen,
THY’nin ikram hizmeti alımlarını rekabetçi şartlarda temin etmeye devam
etmesi şartının gerçekleşmesi halinde işlem sonrasında ilgili pazarda ortaya
çıkabilecek olası müşteri kapatma etkisi önlenebilecek ve böylece bildirime
konu işlem ile ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde azaltabilecek bir hakim
durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi
engellenebilecektir.
I.2.4. İşlemin Havayolu Taşımacılığı Üzerindeki Etkileri
390
Bildirime konu devralma işlemi ikram hizmetleri pazarında gerçekleşmesine
karşın dikey etkileri nedeniyle, alt pazar olan havayolu taşımacılığı pazarını
da etkileyebilecektir.
Havayolu şirketleri ikram hizmetlerini diğer havayolu firmaları karşısında
farklılaşmak ve özellikle yüksek gelirli yolcuların (business/first class) tercih
etmesini sağlamak için kullanabilmektedirler. “Low cost carrier” olarak tabir
edilen ve ucuz sefer düzenlemek yoluyla faaliyet göstermek isteyen havayolu
taşıyıcıları dışındaki havayolu taşıyıcıları için ikram hizmetleri yolculara
sunulan havayolu taşımacılığı hizmetinin bir parçasıdır. “Low cost carrier” 400
niteliğindeki taşıyıcılar ise bu hizmeti yolculara bedelini ayrı olarak ödemeleri
kaydıyla sunmaktadırlar ve bu tür taşıyıcılar için ikram daha az önem
taşımaktadır. Türkiye’de de bazı havayolu firmaları ikram hizmetini bilet
fiyatından ayrıştırmış ve yolculuk sırasında ikram hizmetinden faydalanmak
isteyen yolculara bu hizmeti ücret karşılığı vermeye başlamıştır.
06-96/1225-370
12
THY havayolu taşımacılığında sektörünün lider ve önemli bir pazar gücüne
sahip kuruluşudur. THY’nin ve diğer havayolu şirketlerinin dış hatlardaki
havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarındaki payları şu şekildedir:
410
(2005 yılı)
Firma Tarifeli Uçuşlar Tarifesiz Uçuşlar
THY % (…) % (…)
Diğer Türk Şirketleri % (…) % (…)
Yabancı Şirketler % (…) % (…)
(2006 yıl)ı
Firma Tarifeli Uçuşlar Tarifesiz Uçuşlar
THY % (…) % (…)
Diğer Türk Şirketleri % (…) % (…)
Yabancı Şirketler % (…) % (…)
İç hatlardaki pazar payları ise aşağıdaki gibidir:
(2005 yılı)
Firma Tarifeli Uçuşlar Tarifesiz Uçuşlar
THY % (…) % (…)
Diğer Türk Şirketleri % (…) % (…)
(2006 yılı)
Firma Tarifeli Uçuşlar Tarifesiz Uçuşlar
THY % (…) % (…)
Diğer Türk Şirketleri % (…) % (…)
420
Genel olarak dikey bütünleşmenin teşebbüslere sağlayacağı yararlara
aşağıda yer verilmiştir:
-İşlem maliyetlerinin azaltılması,
-Hammadde arz güvenliğinin sağlanması,
-Sermaye maliyetlerinin azaltılması ve kar istikrarının sağlanması,
-Mevcut pazarın korunması ve geliştirilmesi,
-Uzun vadeli anlaşmalardan kaynaklanan sorunların ortadan kaldırılması,
-Güvenilir veri temini ve uzun vadeli plan yapabilme olanağı.
06-96/1225-370
13
Rekabet hukuku açısından, dikey birleşmelerin yaratacağı etkiler, ayrı 430
pazarlardaki firmalar arasında gerçekleşen işlemler olması nedeniyle yatay
birleşmelerden daha olumludurlar.
(…………………TİCARİ SIR……………….) Ayrıca, ortak girişimin THY ile ve
diğer havayolları ile olan ilişkilerinin eşit koşullarda olacağı ve ortak girişimin
THY’ye piyasa koşullarında hizmet sunacağı ifade edilmiştir. THY, ikram
hizmetinin iç hat, kısa, orta ve uzun menzilli dış hat seferlerinde business ve
ekonomi sınıfında farklı mönüler içerdiğini ve ikram hizmetinin tüm seferler
için bilet başına ortalama (…) YTL maliyet oluşturduğunu, bu maliyetin
yarısının Türkiye’den diğer yarısının ise yurtdışından alınan ikram
hizmetlerine ilişkin olduğunu belirtmiştir. Sadece iç hatlardaki ikram hizmetleri 440
dikkate alındığında ise bu maliyetin yaklaşık (…) YTL civarında olduğu tahmin
edilmektedir.
THY’den bildirilen ek bilgiler çerçevesinde maliyetlere ilişkin aşağıdaki bilgiler
verilmiştir:
Sabit Maliyetler Değişken Maliyetler
% (…) % (…)
THY’den elde edilen verilere göre, maliyetler içindeki önemli kalemler ve
maliyet oranları aşağıdaki şekildedir:
450
Maliyet Türü Toplam Maliyet İçindeki Pay
Değişken Maliyet
İçindeki Pay (Yaklaşık Oranlar)
Akaryakıt % (….) % (….)
Komisyon % (….) % (….)
Direkt Bakım % (….) % (….)
Handling % (….) % (….)
İkram % (….) % (….)
Konma % (….) % (….)
Hava Emniyet % (….) % (….)
Diğer havayolu şirketlerinden alınan veriler de yukarıdaki maliyet yapısına
benzerlik göstermektedir. Pegasus Havayolları ve Onur Air ikram hizmetinin
toplam maliyetlerin yaklaşık % (...-…) ünü oluşturduğunu belirtmişlerdir.
Yukarıdaki maliyet kalemleri arasında ikram hizmetinin nispeten düşük bir
öneme sahip olduğu anlamı çıksa bile havayolu firmaları diğer maliyetlerde
tasarruf yapma imkanına sahip olmadıklarını belirtmektedirler. Özellikle
akaryakıt, bakım, konma ve hava emniyet kalemlerinde tasarruf yapma
imkanı çok kısıtlıdır. Bu durumda havayolu şirketlerinin maliyetlerini 460
düşürebileceği birkaç maliyet kalemi kalmaktadır ve ikram hizmeti de bunların
başında gelmektedir. Diğer taraftan, ikram hizmetlerinin yolcular açısından da
06-96/1225-370
14
havaalanı terminalinde yeme-içmeye ikame olabilmesi nedeniyle parasal bir
önemi bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda bildirim konusu işlemin havayolu
ile yolcu taşımacılığı pazarını etkileyebilecek nitelikte bir devralma işlemi
olabileceği düşünülmektedir.
Mevcut durumda ikram pazarında tek başına bir hakim durum olmasa bile 470
bildirime konu işlem sonucunda, sahip olacağı pazar payı büyüklüğü, geniş
kapasitesi ve maliyet avantajları ile, alt pazarda önemli bir pazar gücüne
sahip, finansal yönden güçlü bir havayolu şirketinin ortak kontrolündeki söz
konusu ortak girişim lehine bir hakim durum meydana gelebilir. Üst pazarda
hakim durumda olan bir firmanın alt pazarda önemli ölçüde pazar gücüne
sahip olan bir firmanın kontrolü altında olması durumunda, alt pazardaki firma
rakip firmalara mal ve hizmet sunumunu zorlaştırarak (veya fiyatları
yükselterek) ya da hiç mal veya hizmet sağlamayarak alt pazardaki rakip
firmaların maliyetlerinin yükselmesine yol açabilmektedir. Ancak USAŞ’tan
elde edilen bilgiler doğrultusunda Ortak Girişimin sadece THY’ye hizmet 480
vermesi gerek varlıklarda, gerekse personelde verimliliği düşürecektir.
Personel kısıntısı ve operasyonda yeniden yapılanmaya gidilse dahi, ikram
hacminden bağımsız olan sabit giderler devam edecektir. THY’nin mevcut
verilerine dayanılarak yalnızca THY’ye hizmet verilmesi durumunda THY’ye
verilen fiyatların % (....) oranında artacağı tahmin edilmektedir. Bu nedenle
Ortak Girişimin, THY’nin rakiplerinin maliyetlerini artırmak için mal vermeyi
reddetmesi ekonomik açıdan rasyonel olmamaktadır. Diğer taraftan Sancak,
USAŞ’ın bazı müşterilerine, talepleri halinde ikram hizmeti sunabilmek için
kapasitesini artırabileceğini belirtmiştir. Ayrıca Ortak Girişimin ortaklarından
biri olan DoCo AG, THY ile yapısal bir bağı bulunmayan ve kar amacı güden 490
bir teşebbüs olduğundan THY’nin tek yönlü bir karar alması mümkün
görünmemektedir. Ancak, THY’nin filo yapısında, müşteri ve sefer sayısında,
hatlarında artış olması durumunda kapasitenin tam kullanılmamasının THY
aleyhine yaratacağı maliyet ve fiyat artışında da düşüş beklenir.
Rakip havayollarından Onur Air, ikram hizmetlerinde meydana gelebilecek bir
artışın fiyatlara hemen yansıtılamayacağını, tur operatörleri ile anlaşmaların
yıllık yapıldığını belirtmiştir. Rekabet koşulları her geçen gün zorlaşan
pazarda maliyet artışlarını sezon ortasında fiyatlara yansıtmanın olanaksız
olduğunu, örnek olarak ikram hizmetinde meydana gelebilecek % 10’luk bir
artışın tek bir yolcu için bir şey ifade etmese de Onur Air’in toplam 500
maliyetlerini (………….) ABD Doları artıracağını ve çok küçük kar marjları ile
çalışılan sektör için bu miktarın önemli bir zarar olduğunu ifade etmiştir.
Pegasus ise hava meydanlarında fiziki büyümenin sınırlı olması ya da hiç
olmaması nedeniyle yeni bir üretim tesisi kurma olanağının olmadığını, olası
bir birleşmede herhangi bir meydanda bulunan üretim tesisinin kapatılması
durumunda hizmet zincirinin kırılacağını, özel havayolu şirketlerine ancak
06-96/1225-370
15
USAŞ’ın belirlediği ve THY’nin önceliği olan meydanlarda yükleme
yapılabileceği hususunda bir dayatma yapılabileceğini belirtmiştir. Tüm ikram
yükleme düzenlerinin THY önceliğine göre planlanıp özel sektör ikram
yükleme ihtiyacının göz ardı edilerek Türk Özel Havayolu taşımacılığına bir 510
darbe indirileceği ifade edilmiştir. Ayrıca THY-DoCo yapılanmasının yoğun
sezonda yükleme önceliğini THY’ye vereceğinin aşikar olduğu, bunun
sonucunda meydana gelebilecek gecikmeler nedeniyle kaçırılabilecek
slotlardan dolayı tüm gün gecikmelerin yaşanabileceği ve bunun yolcuların
şiddetli tepkilerine yol açacağı; Türkiye uçak yolcusu profilinin THY’nin
aksaklıklarını daha hoşgörülü karşılarken özel havayolu şirketlerine karşı
daha tepkili olduğunun yapılan anketlerle tespit edildiği belirtilmiştir. Yoğun
rekabetin yaşandığı sektörde, havayollarının uçak içi ikram hizmetinde
yaşanacak aksaklıkların ve kalite düşüklüğünün yolcu nezdinde havayolu
imajının kaybına yol açacağı da ifade edilmiştir. 520
Bildirime konu işlem sonrasında oluşacak piyasa koşulları nedeniyle
“rakiplerin maliyetlerinin artırılması etkisi” yaratılarak havayolu ile yolcu
taşımacılığı pazarındaki rekabetin olumsuz etkilenmemesi için Ortak
Girişimin, THY ve diğer havayolu şirketleri arasında ayrımcılığa yol açabilecek
uygulamalardan kaçınması gerekmektedir. Bu doğrultuda bildirim konusu
işleme, rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak bir hakim
durum yaratılması veya güçlendirilmesini önlemek üzere, Ortak Girişimin THY
ve diğer havayolu şirketleri arasında ayrımcı uygulamalara yol açabilecek
davranışlardan kaçınması şartı ile izin verilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
530
I.2.5. Yan Sınırlamalar
USAŞ ile THY DoCo İkram Hizmetleri A.Ş. arasındaki Varlık Devir
Anlaşmasının 7.1. maddesi aşağıdaki şekildedir:
Satıcı gerek kendisinin gerekse bağlı kuruluşlarının Türkiye’de Yürürlük
Tarihinden itibaren beş (5) yıl süre ile uçak ikramı işi ile iştigal etmeyeceğini
veya aynı süre içinde Türkiye’de uçak ikramı işiyle iştigal edecek yeni bir
şirket kurmayacağını kabul ve taahhüt eder. Ancak, bu durum Türkiye’de
halen SANCAK Havacılık Hizmetleri A.Ş (Bir LSG Bağlı Kuruluşu) veya 540
DO&CO ve/veya Bağlı Kuruluşlarının devir alınmasını veya hâlihazırda
SANCAK Havacılık İşletmeleri A.Ş veya DO&CO ve/veya bağlı kuruluşları
tarafından yürütülecek mevcut havayolu ikram işlerine iştirakini
kısıtlamayacaktır.
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet
yasakları, yoğunlaşmayı meydana getiren sözleşmenin ana amacının
yanında sözleşmenin hukuki getirilerinden yararlanılmasına yönelik
düzenlemelerdir. Alıcılar tarafından satıcılara getirilen rekabet yasakları,
uygulamada alıcıların devraldıkları maddi ve maddi olmayan varlıkların 550
değerinden tam olarak yararlanmalarının, dolayısıyla alıcı tarafından yapılan
06-96/1225-370
16
yatırımın karşılığının tam olarak alınmasının bir aracı olarak
değerlendirilmektedir. Bununla beraber bu sınırlamaların işlemle doğrudan
ilgili ve zorunlu olma ve orantılılık kriterlerini yerine getirmesi gerekmektedir.
a) Yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma: Doğrudan ilgili olma,
sınırlamanın, işlemin gerçekleştirilmesine yardımcı olması ancak
yoğunlaşmanın nihai amacıyla kıyaslandığında ikincil nitelik taşıması
anlamına gelmektedir. Gereklilik unsuru ise işleme ilişkin sınırlamanın mevcut
olmaması halinde işlemin hayata geçirilmesinin daha zor ya da maliyetli 560
olması durumunu ifade eder.
b) Sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma: Bu unsur, işlemle birlikte
getirilen sınırlamanın sözleşme tarafları dışında üçüncü kişilerin
davranışlarını etkileyecek ya da bu kişilerin zararına olacak herhangi bir
unsur içermemesini ifade eder.
c) Orantılılık: Bu unsur bir kısıtlamanın yan sınırlama olarak kabul edilmesi
için kısıtlamanın kapsamının ve süresinin de işlemin yürütülebilmesi için
gerekli olandan fazla olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini ifade 570
etmektedir. Bu çerçevede sınırlamanın hangi ürün ya da hizmetleri kapsadığı
ve süresi değerlendirilerek sınırlamanın işlemin hayata geçebilmesi için
gerekli olandan fazla bir kısıtlamaya neden olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Dosya konusu bakımından, özellikle büyük havalimanlarında ikram hizmeti
vermek için know-how ve belli bir sermaye sahibi olmanın yanı sıra arazi
tahsisi gibi sorunlar da mevcuttur. Pazarın yapısı ve kendine has özellikleri
dikkate alındığında bu koşulları sağlayabilecek çok fazla teşebbüs
bulunmamaktadır. USAŞ, bu koşulları sağlayabilecek az sayıdaki firmadan
biridir. Diğer taraftan, USAŞ’ın varlıklarını devralacak olan ortak girişimin ana 580
teşebbüslerinden biri olan ve USAŞ’ın mevcut müşteri portföyünde % (…)
oranında payı olan THY’nin USAŞ ile sözleşmesi 2006 yılında sona ermiş ve
USAŞ THY ihalesini kazanamamıştır. THY ve DoCo arasında kurulacak ortak
girişim işlemi çerçevesinde THY’nin ortak girişimden ikram hizmeti alması
öngörülmektedir.
Know how ve müşteri portföyü devri içeren İnceleme konusu işlemde, süre
yönünden 5 yıl olan rekabet yasağının, USAŞ’ın 5 yıl süreyle mevcut
şirketlere ortak olma ya da onları devralma dışında pazara yeniden girmesini
engelleyeceğinden, pazardaki mevcut yoğunlaşma düzeyi ve pazara giriş 590
engelleri dikkate alındığında potansiyel rekabetin önemli ölçüde
sınırlanmasına yol açabileceği kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla orantılılık
kriterini sağlamadığından yan sınırlama kabul edilemeyecek olan söz konusu
rekabet yasağı 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir rekabet ihlali
oluşturacaktır. Söz konusu devralma işlemi için rekabeti gerekli olandan daha
06-96/1225-370
17
fazla kısıtladığı belirlenen bu sınırlamanın, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde belirtilen,
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, 600
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
şeklindeki şartların tamamını sağlayamadığı, bu nedenle, bu sekliyle
anlaşmaya muafiyet verilmesinin de mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Bu çerçevede, USAŞ’a getirilecek rekabet yasağının süresinin 2 yıl olması
halinde rekabet yasağı makul bir yan sınırlama olarak değerlendirilebilecektir. 610
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
2. THY&DoCo İkram Hizmetleri A.Ş.’nin, THY ve ilgili pazarda faaliyet 620
gösteren diğer havayolu şirketleri arasında ayırımcılık yapmamayı taahhüt
etmesi ve bu konuda 60 gün içinde Rekabet Kurumu’na bildirimde bulunması
ve USAŞ’a getirilen 5 yıllık rekabet yasağının 2 yıl ile sınırlandırılması koşulu
ile yan sınırlama sayılarak, işleme izin verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
3. Dosya konusuna yönelik şikayetin reddine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
06-96/1225-370
18
KARŞI OY GEREKÇESİ
(29.12.2006 tarihli ve 06-96/1225-370 sayılı Kurul Kararı)
THY Do&Co İkram Hizmetleri A.Ş.’nin, THY ve ilgili pazarda faaliyet
gösteren diğer havayolu şirketleri arasında ayrımcılık yapmamayı taahhüt
etmesi şartı ile, THY Do&Co İkram Hizmetleri A.Ş.’nin, Uçak Servisleri A.Ş.
(USAŞ)’nin uçak içi ikram hizmetlerinde kullanılan varlıklarını ve uçak içi
ikram hizmetlerinde çalışan personeli devralması işlemine izin verilmesi
kararına aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum:
USAŞ uzun süredir ikram hizmetleri pazarında lider konumundadır.
Pazar payı yaklaşık %(…) civarındadır (%....+%....). Pazarda zaten USAŞ
dışında sadece bir firma daha bulunmaktadır. Pazar giriş engellerinin yoğun
olduğu bir pazardır. Bu pazarda %(…) paya sahip USAŞ’ın mevcut
varlıklarını, know-how’ı ve müşteri portföyünü yeni kurulacak veya kurulan
ortak girişime devretmesi ve pazardan çıkması söz konusudur. En büyük alıcı
THY’nin ortağı olduğu ortak girişim kanalıyla, üstelik USAŞ’ın da bu ortak
girişime katılması sağlanarak alımlarını yapması ve münhasır anlaşmaların
uygulanması, ilgili pazarda rakipleri dışlayacak, piyasayı kapatma etkisi
yaratacaktır. Bu türden bir devralma, açıkça 7 nci madde çerçevesinde izin
verilmemesi veya riskleri önleyici, sakıncaları kaldırıcı özel ve anlamlı
koşullarla izin verilmesi gereken bir işlemdir. Öngörülen dikey bütünleşme,
tümüyle ve açıkça rekabet karşıtı sonuçlar doğuracaktır. Pazarda halen
rekabet koşulları eksik durumdadır. Bunu daha da kötüye götürecek, pazarı
sonuçta tek teşebbüslü hale sokacak işleme izin verilmemesi gerektiği
görüşündeyim. Yukarıda belirtilen sakıncalara ve olumsuz sonuçlara
27.12.2006 tarihli raporda da büyük ölçüde yer verilmektedir.
Tüm bunlara karşın raporun sonunda rekabetçi davranılması ve
ayrımcılık yapılmaması halinde işleme izin verilebileceği önerilmiş, Kurul
çoğunluk görüşüyle de bu yönde karar alınmıştır.
“Ayrımcılık yapılmaması” koşulu bahsedilen sakıncaları ortadan kaldırır
nitelikte değildir. Ayrımcılık yapılmaması 4054 sayılı Kanun’un tüm
teşebbüsler için öngördüğü bir yükümlülüktür. Buna aykırı davranış, zaten
müeyyide uygulanmasını gündeme getirecektir. Ortak girişimin bu davranışı
taahhüt etmesi pratikte farklı bir sonuç yaratmayacaktır. “Taahhütlere
uymama” veya “Devralmanın koşulu” gibi hukuki nitelik tartışmalarını da
beraberinde getirecek ve izleme yükümlülüğü doğuracak bu yöntemin
sakıncalı olduğunu düşünüyorum. Kaldı ki, bahsedilen koşulun anlamlı olduğu
kabul edilse dahi, her alım işlemini “Ayrımcılık kontrolü” bakımından Kuruma
bildirilmesi zorunluluğu öngörülmeksizin veya her alım işlemi izlenerek
değerlendirilmeksizin, sadece “koşullu izin verildiği” şekil unsuru ile hareket
06-96/1225-370
19
edilmesi etki sağlamayacak ve işlemin koşulsuz izne bağlanması gibi sonuç
doğuracaktır.
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
06-96/1225-370
20
29.12.2006 Tarih ve 06-96/1225-370 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurul Kararı’nda, ilgili işleme izin verilebilmesi için,
1.“THY Do&Co İkram Hizmetleri A.Ş:’nin, THY ve ilgili pazarda faaliyet
gösteren diğer havayolu şirketleri arasında ayırımcılık yapmamayı taahhüt
etmesi” ve
2. “THY ile USAŞ arasında yapılan sözleşmedeki 5 yıllık rekabet
yasağının 2 yıl ile sınırlandırılması” şartları getirilmiştir.
Muhtevası ve hukûkileştirilmesi ile ilgili sorunlar bir tarafa, “taahhüt
etme”nin, esasında “gereksiz olması” ve 5 yıllık rekabet yasağının da, en
azından 3 yıla indirilebileceği gerekçesiyle alınan Karar’a katılamıyorum.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy