Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/PU-04/1 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 04-45/569-136
Karar Tarihi : 6.7.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş. 20
D. TARAFLAR : - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş.
Ferhatpaşa Mevkii, İstanbul Yolu üzeri UKİ Binası
Çatalca/İstanbul
- Bayiler
E. DOSYA KONUSU: Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş. ile
bayileri arasında imzalanan “Bayilik Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile
giren ve en son 31.5.2004 tarih ve 2839 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. ve 8.
maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği
Kararlarının Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildirimin Usul ve Esasları
Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucu düzenlenen 23.6.2004 tarih ve D3/1/PU-04/1 sayılı Menfi Tespit Ön
İnceleme Raporu 28.6.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/140 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 04-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş. (UKİPA A.Ş.)’nin
bayileriyle imzaladığı üç tip “Bayilik Sözleşmesi”nden, Sözleşme I’in 13. ve
14., Sözleşme II’nin 3(D) maddesinde yer alan yeniden satış fiyatının
belirlenmesine ilişkin hükümlerin Sözleşme III’te kaldırılarak bayilerin satış
fiyatı konusunda serbest bırakılmış olmaları, pazarın rekabetçi yapısı ve
eski tarihli sözleşmelerin geçerli olduğu dönemde fiyat tespitinin fiiliyatta
04-45/569-136
2
uygulanmamış olduğu dikkate alındığında, kısa bir dönem için geçerli olan 50
bu uygulama hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı;
- 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4.
maddesinin (b) bendine aykırılık teşkil eden ve her üç sözleşmenin de 2.
maddesinin (E) bendinde yer alan müşteri kısıtlamasına ilişkin düzenleme
sözleşmeyi grup muafiyeti dışına çıkardığından, söz konusu hükmün
sözleşmeden çıkarılması gerektiği;
- sözleşmelerin “Süre” başlıklı maddesinin, rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresini belirsiz hale getirdiği ve ilgili hükmün “belirli bir
süre içerisinde tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini
birbirlerine açıkça bildirdikleri takdirde sözleşmenin uzadığını” 60
düzenleyecek şekilde değiştirilmesi durumunda rekabet etmeme
yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (a)
bendi gereğince grup muafiyetinden yararlanabileceği
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
70
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla
yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün
pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer
alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve
fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.
Genel anlamda tekstil sektörü, hazır giyim, dokuma ev tekstili gibi pek çok alt 80
kategoriyi bünyesinde barındırmaktadır. Bildirimde bulunan taraf olan UKİPA
A.Ş., erkek hazır giyim alanında faaliyette bulunmakta ve başlıca takım elbise,
ceket ve pantolon ürünleri üzerinde yoğunlaşmaktadır. Anılan ürünlerin
tüketici gözündeki kullanım farklılıklarından hareketle, ilgili ürün pazarının
belirlenmesinde talep ikamesi açısından ayrıştırmaya gidilmesi söz konusu
olmakla birlikte, bu noktada arz ikamesinin de göz önünde bulundurulması
gerekmektedir.
Bu çerçevede, kendi koleksiyonlarını oluşturabilme ayrımı gözetmeksizin,
hazır giyim sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler açısından, belirli bir 90
giyim türünden diğerine geçişte önemli oranda yatırım gerekliliğinin
bulunmaması ve dolayısıyla ciddi bir risk alınmaması, nispi fiyatlardaki küçük
ve geçici değişiklikler sonucunda teşebbüslerin üretimlerini kısa sürede diğer
giyim türlerine kaydırabilmeleri sonucunu doğurmaktadır. Belirli ürün türlerinin
seçilmesi de teşebbüslerin odaklaşma tercihlerinin bir sonucu olarak
görülmektedir. Dolayısıyla, genel olarak tekstil sektörünün de tipik bir özelliğini
teşkil eden söz konusu üretim esnekliği, çeşitli hazır giyim ürünlerinin aynı
pazar içinde değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Kaldı ki, bu ürün
türlerinin ayrı pazarlar olarak ele alınması, başvuruya konu olan bayilik
04-45/569-136
3
sözleşmesinin değerlendirilmesi açısından pazarın rekabetçi yapısı göz 100
önünde bulundurulduğunda bir farklılık yaratmamaktadır.
Yukarıda sayılan hususlar dikkate alındığında, ilgili ürün pazarı “hazır giyim
ürünleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi
yapılırken, ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından
giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar 110
payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın
varlığı gibi unsurlar dikkate alınır.
UKİPA A.Ş., bozulma riski taşımayan ve görece yüksek olmayan taşıma
maliyetlerine sahip ürünlerinin dağıtımını bayilik mekanizması yoluyla
gerçekleştirmektedir. İnceleme aşamasında teşebbüsün 9 farklı ilde bayisi
olmasına karşın anılan bayilerin belirlenmesinde herhangi bir coğrafi ayrıma
gidilmediği görülmüştür. Bununla beraber, hazır giyim sektörünün nitelikleri
göz önünde bulundurulduğunda, ilgili ürünler açısından rekabet koşulları
bölgeler arasında hissedilir derecede farklılık arz etmemektedir. Bu hususlar 120
dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
tespit edilmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. UKİPA A.Ş.
1983 yılından itibaren erkek hazır giyim ürünleri pazarında faaliyet gösteren
UKİPA A.Ş., ekonomik birlik içerisinde yer aldığı UKİ Uluslararası Konfeksiyon
İmalat ve Ticaret A.Ş.’nin pazarlama şirketi konumundadır. Aşağıda iki şirkete
ait ortaklık yapıları yer almaktadır: 130
Tablo 1: UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Ticaret A.Ş. Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ADEDİ HİSSE ORANI (%)
Turan Sarıgülle 284.617.000 30,5736
Salih Mehmet Turan 170.605.000 18,3264
Mehmet Büyükikiz 237.100.000 25,4693
Gudrun G. Turan 237.600.000 25,5231
Nilgün Sarıgülle 500.000 0,0537
Perihan Büyükikiz 500.000 0,0537
Kazım Haydaroğlu 1.000 0,0001
Tablo 2: UKİPA A.Ş. Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ADEDİ HİSSE ORANI (%)
UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Tic. A.Ş. 5.999.996 99,9999
Turan Sarıgülle 1 0,0000
Mehmet Büyükikiz 1 0,0000
Salih Mehmet Turan 1 0,0000
Kenan Süslü 1 0,0000
04-45/569-136
4
Üretim şirketi UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Ticaret A.Ş. ile
pazarlama şirketi UKİPA A.Ş.’nin Yönetim Kurulu listeleri aynı olup, Turan
Sarıgülle (Bşk.), Mehmet Büyükikiz (Bşk. Yrd.) ve Salih Mehmet Turan’dan
oluşmaktadır.
H.2.2. Bayiler 140
Sözleşmenin diğer tarafında UKİPA A.Ş. ile bayilik usulü çalışan teşebbüsler
yer almaktadır. UKİPA A.Ş.’nin bayilik listesi aşağıdaki şekilde sunulmuştur
(Teşebbüs tarafından sunulan bayi listesinde yer alan Galeria Uki’nin
teşebbüse ait fabrika satış mağazası olması nedeniyle bayilik sözleşmesi
imzalamamıştır):
- Ankara UKİ, Çankaya/Ankara
- Ali ŞİŞİK, Adapazarı
- Balımteks Hazır Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti., Bayrampaşa/İstanbul 150
- Sunguroğlu Ltd. Şti., Kayseri
- Tenas Giyim San. Tic. Ltd. Şti., Karşıyaka/İzmir
- Turken Konfeksiyon Ltd. Şti., Erenköy/İstanbul
- Turşan Ltd. Şti., İzmit
- A.A. Tekstil Otomotiv Taşımacılık Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti.,
Seyhan/Adana
- Total Benzin İstasyonu, Büyük Çekmece/İstanbul
- Ali ÇİNER, Aydın
- Berenay Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti., Erzincan
160
Bayilerden Ankara UKİ ve Total Benzin İstasyonu mağazaları teşebbüse aittir.
İnceleme sürecinde, bayilerden Gem Mağazacılık’ın faaliyeti sona ermiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
UKİPA A.Ş.’nin bayileri ile akdettiği sözleşme (Sözleşme I) örneğinin Kurum
kayıtlarına ilk giriş tarihi olan 21.12.1998 tarihinden bu yana yapılan
yazışmalar sonucu, üç farklı bayilik sözleşmesi elde edilmiştir. Bu çerçevede
Kurum kayıtlarına 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile intikal eden bildirim
formuna ek olarak, ilk örnekten farklı şekilde düzenlenmiş bir sözleşme 170
(Sözleşme II) Kurum kayıtlarına intikal etmiş, 21.7.2003 tarihinden sonra
teşebbüs yetkilileri ile yapılan görüşmede de bildirim formuna ekli sözleşme
tipinin halen geçerlikte olduğu belirtilmiştir. Ancak, bildirimde yer alan
eksikliklerin tamamlanması ve bilgi ve belgelerin güncellenmesi aşamasında,
yine raportörlerin teşebbüs yetkilileri ile yaptığı görüşmeler sonucu bu
sözleşmenin de yürürlükten kalktığı ve bayilerle yeni bir sözleşmenin
(Sözleşme III) akdedilmekte olduğu öğrenilmiştir. Söz konusu son
Sözleşme’nin Adapazarı bayii ile 24.5.2003 tarihinde imzalanmış bir örneği
Kurum kayıtlarına 7.10.2003 ve 4873 sayı ile intikal etmiştir. Sonuç olarak,
04-45/569-136
5
menfi tespit/muafiyet değerlendirmesi, önceki tarihli örnekleri ile farklılıkları da 180
ortaya konmak suretiyle, Bayilik Sözleşmesi’nin bu nihai şekli esas alınarak
yapılmıştır.
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
UKİPA A.Ş. ile bayileri arasında akdedilen Sözleşme’nin (Sözleşme III) 2.
maddesinin (B) bendi, bayiye UKİPA A.Ş. tarafından pazarlanan erkek giyim
çeşitleri ve aksesuarları satma yetkisini vermektedir. Bununla birlikte,
Sözleşme’nin 2. maddesinin (C) bendi, bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü
getirmektedir. Söz konusu hüküm aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir: 190
“…Müşteri UKİPA A.Ş.’den sipariş aldığı mallar dışında kesinlikle
mağazasında başka mal bulunduramaz ve satışını yapamaz...”
Aynı maddenin aşağıda aktarılan (D) bendi de bu yolla sağlanmaya çalışılan
münhasırlığı pekiştirir niteliktedir:
“…Müşteri, UKİPA A.Ş.’nin satışa arz ettiği giyim ve aksesuarlarının
benzerlerini piyasadan temin veya imal ettirerek mağazada bulunduramaz ve
satışını yapamaz...” 200
Mağazalarda UKİPA A.Ş.’nin malları dışındaki ürünlerin satışını yasaklayan
ilgili maddeler önceki sözleşme örneklerinde de aynı şekilde düzenlenmiştir.
Sözleşmenin 2. maddesinin (E) bendi ise aşağıdaki gibidir:
“…Müşteri UKİPA A.Ş.’den izin almadan tali bayilik açamaz ve başka şahıs ve
firmalara bayilik veremez, toptan satış yapamaz…”
Yukarıda yer verilen ve UKİPA A.Ş.’ye ait ürünlerin bayi tarafından 210
münhasıran satışını düzenleyen hükümler ve ayrıca müşteri kısıtlaması
getiren hüküm nedeniyle sözleşme menfi tespit belgesi alabilecek nitelikte
değildir. Bu noktadan hareketle sözleşme 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Bildirime konu olan Sözleşme incelendiğinde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam”
başlıklı 2. maddesinde yer alan ve “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli 220
mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar…” şeklindeki dikey anlaşma tanımına uygunluk gösterdiği
görülmüştür. Nitekim Sözleşme, belirli hazır giyim ürünlerinin bayi tarafından
yeniden satışı amacıyla UKİPA A.Ş.’den tedarik edilmesinin şartlarını
düzenlemektedir. Bu çerçevede Sözleşme’de UKİPA A.Ş. tarafından
sağlanacak olan ürünlerin satın alınmak suretiyle bayi tarafından satılacağı,
alımın sipariş usulü olacağı ve sipariş verilen mamullerin UKİPA A.Ş.
tarafından geri alınmayacağı belirtilmektedir. Sonuç olarak anlaşma, bir tek
elden satın alma anlaşması niteliğindedir.
04-45/569-136
6
230
Bayilik Sözleşmesi’nin Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi gereken dört
unsurundan söz etmek mümkündür: Fiyatlandırma, müşteri kısıtlaması,
rekabet etmeme yükümlülüğü ve bununla ilintili olarak sözleşmenin süresi.
H.3.2.1. Anlaşmayı Grup Muafiyetinin Dışına Çıkaran Sınırlamalar
2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin
Açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz) ışığında inceleme konusu Sözleşme’yi
grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalara aşağıda yer verilmiştir.
240
H.3.2.1.1. Fiyatlandırma
Kurum kayıtlarına 21.12.1998 tarihinde intikal eden ilk bayilik sözleşmesi
(Sözleşme-I) örneğinde ve 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile intikal eden
bildirim formuna ek olarak sunulan sözleşmede (Sözleşme II) bayilerin
yeniden satış fiyatlarının benzer hükümlerle düzenlendiği ve perakende satış
fiyatlarının UKİPA A.Ş. tarafından belirlendiği görülmektedir. Sözleşme-I’in 13.
maddesi aşağıdaki gibidir:
“…Bayi UKİPA A.Ş. mamullerini, UKİPA A.Ş. tarafından her sezon tespit ve 250
ilan edilen fiyat listesindeki perakende satış fiyatları ile satmak zorundadır.
Bayi, aşırı fiyat indirimi sureti ile diğer bayiler, müşteriler ve UKİPA A.Ş. ile
haksız rekabete giremez. Aksi takdirde sözleşme fesh edilerek 18. madde
uygulanacağını taraflar şimdiden kabul eder…”
İlgili sözleşmenin 14. maddesi de aşağıdaki gibidir:
“…Sezon sonu tenzilatlı satış dönemlerindeki perakende satışlar UKİPA
A.Ş.’nin tespit edeceği şartlar ve fiyatlara göre yapılacaktır. Tenzilatlı satışların
başlama tarihleri, UKİPA A.Ş. tarafından tespit edilerek bildirilecek ve bayi bu 260
tespite kesinlikle uyacaktır…”
Bildirim formuna ekli sözleşmenin (Sözleşme–II) “Fiyatlandırma” başlıklı 3(D)
maddesi ve devamı ise şu şekildedir:
“a) UKİPA A.Ş. tarafından her sezon için perakende satış fiyatları belirlenir ve
müşterilere bildirilir. Müşteri satış fiyatlarına uymakla yükümlüdür.
b) Sezon sonu ve tenzilatlı satış tarihi, şartları ve fiyatları UKİPA A.Ş.
tarafından belirlenir ve müşteriye bildirilir. Müşteri aşırı fiyat indirimi sureti ile 270
haksız rekabete giremez.”
Bununla beraber, bildirim formunun 2.2 maddesinde mamullerin UKİPA
A.Ş.’nin belirleyeceği fiyattan satılması şartının 1999/2000 kış sezonundan
itibaren kaldırıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca, 22.9.2003 tarih ve 4573 sayı ile
kayda alınan yazıda da, benzer şekilde ürünlerin 1999/2000 kış döneminden
itibaren UKİPA A.Ş.’nin belirleyeceği fiyatlardan satılması maddesinin fiilen
yürürlükten kaldırıldığı ve bayi uygulamalarının serbest bırakıldığı, bu
uygulamanın bugüne kadar devam ettiği, bunun için de satış fiyatı basılı
04-45/569-136
7
etiketlerin devreden çıkartılarak ürünlerin sadece mamul kodu yazan 280
etiketlerle sevk edildiği belirtilmiş, örnek mamul barkod fişleri de yazıya ek
olarak sunulmuştur.
Bunun üzerine fiili durumun ortaya konması amacıyla raportörlerce UKİPA
A.Ş.’nin bayileriyle birebir görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde ürünlerin
fiyat barkodlu temin edilmekle birlikte, bayilerin müşteriden müşteriye nihai
satış fiyatlarını ve özellikle iskonto oranlarını belirlemede kendi iradeleri
doğrultusunda esnek davranabildikleri, nitekim bunun hazır giyim pazarının
nitelikleri ve her bayinin sahip olduğu tüketici kitlesini koruması açısından
doğal olduğu tüm bayi yetkililerince vurgulanmıştır. Bununla birlikte, pek çok 290
bayinin aşırı fiyat dalgalanmalarına karşı hassas oldukları, bunun, bayiler
arasındaki aşırı fiyat farklılıklarının ürünlerin marka imajını zedeleyeceği ve bir
UKİPA A.Ş. bayii olarak faaliyet göstermenin getirdiği avantajları ortadan
kaldıracağı düşüncesinden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Söz konusu bayi görüşmelerinin yapıldığı sırada UKİPA A.Ş. yetkililerinden
Bayilik Sözleşmesi’ndeki “Fiyatlandırma” maddesinin değiştirildiği yönünde
bilgi edinilmiştir. Bunun üzerine gönderilen Sözleşme III’te, ilgili hükmün
aşağıdaki gibi yeniden düzenlendiği görülmüştür:
300
“a) UKİPA A.Ş.’nin fiyatları fabrika teslimdir.
b) Müşteri malın satış fiyatını tespit etmekte serbesttir.”
Bu şekliyle Bayilik Sözleşmesi, Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanılması
önünde engel teşkil eden yeniden satış fiyatının belirlenmesi açısından olumlu
yönde değişikliğe uğramıştır. Nitekim, Tebliğ’in 4(a) maddesi uyarınca, alıcı
teşebbüsün kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi
durumunda anlaşma grup muafiyeti kapsamı dışına çıkmaktadır.
310
Fiili durumda ürünlerin UKİPA A.Ş. tarafından fiyat barkodlu yollanması
teşebbüs yetkililerince, sadece talep eden ve fiyat barkodu teknolojisine sahip
olmayan bayilerle sınırlı olmak kaydıyla devam eden bir uygulama olarak
açıklanmıştır. Raportörlerin bayilerle yaptığı görüşmelerde de, uygulamanın
sabit fiyat tespitinden çok, tavsiye edilen fiyat olarak algılandığı yönünde bilgi
edinilmiştir. Bununla beraber, bu tür uygulamaların ürünlerin nihai fiyatlarında
paralelliklerle sonuçlanabileceği söz konusu olsa da ilgili ürün pazarının son
derece rekabetçi yapısı göz önünde bulundurulduğunda, bu uygulama fazla
anlamlı olmayacak, üstelik anılan durum pazardaki rekabetçi yapıyı
etkilemeyecektir. Ayrıca, UKİPA A.Ş.’nin hazır giyim pazarında önemli yahut 320
belirli oranda bir pazar gücünün bulunmadığı ve pazarda özellikle fiyat
değişkeninin önemli bir rekabet aracı olarak kullanıldığı dikkate alındığında,
satışların azalması sonucunu doğuracak fiyat tespitinin dağıtıcılar açısından
olduğu kadar UKİPA A.Ş. açısından da rasyonel bir davranış olmadığı açıktır.
Dolayısıyla, Sözleşme vasıtasıyla olmasa dahi teşebbüsün bayileri arasında
fiyat paralelliği ile sonuçlanacak uygulamalar, rekabet karşıtı etkilerin ulaşılan
etkinliğe göre ağır basmadığı yahut markalar arası rekabetin önemli ölçüde
bozulmadığı göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir.
04-45/569-136
8
Diğer yandan Sözleşme-I’in ve Sözleşme-II’nin uygulandığı dönemlerdeki fiyat 330
tespitleri de değerlendirmeye alınmıştır. Şöyle ki, hazır giyim ürünleri pazarı
ülkemizde en rekabetçi pazarlardan biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun
yansıması olarak, tüketicilerin alternatif alışveriş olanaklarının çokluğundan
hareketle yeniden satış seviyesinde de pazarın rekabetçi bir yapıda olduğunu
belirtmek mümkündür. Üretici ve dağıtıcı seviyelerinde rekabetin yoğun olarak
yaşandığı bu tip pazarlarda dikey kısıtlamaların markalar arasındaki olumlu
etkileri ile marka içi rekabet üzerindeki olumsuz etkileri arasında bir denge
kurmak gerekebilecektir. Bu noktada, üreticilerin oluşturduğu yahut perakende
seviyesindeki karteli desteklemek saikiyle uygulanan dikey fiyat kısıtlaması ile
dağıtıcıların yeterli hizmet vermeleri için gerekli olan ve etkin dağıtım 340
sisteminin bir parçası olarak yapılan dikey fiyat kısıtlaması arasında fark
gözetilmesine ilişkin tartışmalar süregelmektedir. Nitekim, dikey fiyat tespitine
ilişkin olarak belirli hizmetleri bedavacılıktan koruma, optimal satış noktası
kurma, ürünleri optimal tipte satış noktası aracılığıyla pazarlama, yeni ürünü
piyasaya sunmayı kolaylaştırma ve ürünün imajını koruma gibi sağlayıcının
yalnızca dağıtım sisteminde etkinliği sağlamak için uyguladığı ve herhangi bir
rekabet karşıtı amaçla yola çıkmadığı pek çok etkinlik açıklaması da
bulunmaktadır.
Bu bilgilerden hareketle rekabetçi bir yapısı bulunan pazarda incelenen fiyat 350
tespitinin anılan yapıyı olumsuz yönde etkilemediği anlaşılmıştır. Diğer yandan
raportörlerce, gerek bayiler, gerekse UKİPA A.Ş. yetkilileriyle yapılan
görüşmelerde 1999 yılından itibaren UKİPA A.Ş. tarafından fiiliyatta fiyat
tespiti yapılmadığı, ürünlerini kendi tercihleri doğrultusunda
fiyatlandırabildikleri vurgulanmıştır. UKİPA A.Ş. tarafından gönderilen fiyatların
ise tavsiye fiyat niteliğinde olduğu anlaşılmıştır. Kaldı ki, bayilerin fiyatlarını
serbestçe belirlemelerini sağlayan düzenleme 1999 yılından bu yana
akdedilen sözleşmelere de yansıtılmıştır.
Yukarıdaki uygulamaya paralel olarak, yerinde inceleme sırasında UKİPA 360
A.Ş.’nin tüm bayileriyle akdedeceği sözleşmeleri tek tip hale getirme
iradesinde olduğu tespit edilmiş, ayrıca aşağıda yer verilecek olan ve
sözleşmeleri grup muafiyeti kapsamından çıkaran maddelere ilişkin
değişikliğin de Kurul kararı doğrultusunda yapılacağı belirtilmiştir.
Bu bağlamda pazarın rekabetçi yapısı, fiyat tespitinin fiiliyatta uygulanmaması,
üstelik sözleşmenin son halinde de bayilerin satış fiyatı konusunda serbest
bırakılıyor olmaları dikkate alındığında, anılan kısa dönem için herhangi bir
işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
370
H.3.2.1.2. Müşteri Kısıtlaması
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendinde anlaşmaları grup
muafiyetinin dışına çıkaran sınırlamalar çerçevesinde bölge ve müşteri
kısıtlamasına yer verilmiştir. Bu noktada müşteri kısıtlamasına ilişkin olarak
Tebliğ’de belirtilen istisnai durumlar hariç diğer kısıtlamaların anlaşmaları grup
muafiyetinin dışına çıkaracağı öngörülmüştür. Söz konusu durumlar münhasır
bölge tahsisi, seçici dağıtım ve birleştirmek amacıyla tedarik edilen parçaların
alım satımıyla ilgili olanlardır. Ayrıca aynı maddede toptancı seviyesinde
04-45/569-136
9
faaliyet gösteren alıcının son kullanıcılara satış yapmasının kısıtlanabileceği 380
belirtilmektedir. Dolayısıyla bunun dışında kalan bölge ve müşteri
sınırlamaları, anlaşmaları Tebliğ kapsamı dışına çıkarmaktadır.
İnceleme konusu Sözleşme’nin ikinci maddesinin (E) bendinde “…Müşteri
UKİPA A.Ş.’den izin almadan tali bayilik açamaz ve başka şahıs ve firmalara
bayilik veremez, toptan satış yapamaz…” ifadesi bulunmaktadır. Burada
müşteri olarak nitelenen bayinin (perakendeci) toptan amaçla satış
yapamayacağı hükme bağlanmaktadır. Kılavuz’da toptancıların son
kullanıcılara satış yapmasının, bir başka deyişle perakende satış yapmasının
önlenebileceği vurgulanmaktadır. Bu çerçevede perakendeciye getirilen 390
toptan satış yasağı anılan istisnai durumlar dışında kalmaktadır. Dolayısıyla
toptan satış yasağına ilişkin düzenlemenin sözleşmeyi grup muafiyetinin
dışına çıkardığı ve anlaşmanın anılan kapsamda değerlendirilebilmesi için söz
konusu düzenlemenin anlaşmada yer almaması gerektiği kanaatine
varılmıştır.
H.3.2.1.3. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü ve Sözleşmenin Süresi
Tebliğ’in 5. maddesinde dikey anlaşmalarda alıcılara getirilebilecek rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bu çerçevede 400
Tebliğ’de rekabet etmeme yükümlülüğü “Alıcının anlaşma konusu mal veya
hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını,
satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük” şeklinde tanımlanmıştır. Buna göre, alıcıya anılan maddede yer
verilen sınırları aşmadığı sürece getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasına engel teşkil etmemektedir.
Söz konusu sınırların aşılması durumunda ise Kılavuz’da bu hükmün yer
aldığı sözleşme maddeleri sözleşmenin diğer maddelerinden ayrılabiliyor ise
yalnızca bu madde grup muafiyetinden yararlanamazken, diğer maddelerin
yararlanabileceği ifade edilmektedir. Ancak rekabet etmeme yükümüne ilişkin 410
sözleşme hükümlerinin, sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamaması
halinde ise, sözleşmenin tamamının grup muafiyetinden yararlanamayacağı
belirtilmektedir.
Bu noktada, özellikle başvuru konusu sözleşme açısından, böyle bir
yükümlülüğün süresinin önemli bir sınırlama olduğu vurgulanmalıdır. Buna
göre, Tebliğ’in 5(a) maddesi anlaşmada yer alan “alıcıya getirilen belirsiz
süreli veya beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü”ne, bu Tebliğ ile
tanınan muafiyetin uygulanmayacağını belirtmektedir. Ayrıca Kılavuz’da da
söz konusu düzenleme bir örnek vasıtasıyla “Alıcıya anlaşma geçerli olduğu 420
sürece rekabet etmeme yükümlülüğü getiren ve taraflardan herhangi biri belli
bir süre önceden itiraz etmedikçe her yıl yenilenmiş kabul edilen bir yıllık bir
dağıtım anlaşması belirsiz süreli olarak kabul edilecektir. Ancak, bu
anlaşmanın her yıl yenilenebilmesi için tarafların açıkça iradelerini birbirlerine
bildirmeleri zorunlu ise anlaşma belirsiz süreli sayılmayacaktır. Başka deyişle,
belirli bir süre içerisinde taraflar bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini
birbirlerine açıkça bildirmedikçe anlaşmanın uzamadığını kabul eden bir
düzenlemeye dayanan rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli kabul
edilmeyecektir.” şeklinde açıklanmıştır.
04-45/569-136
10
Bayilik Sözleşmesi’nin rekabet etmeme yükümlülüğünü düzenleyen 430
maddeleri, süre kısıtı açısından incelendiğinde, Tebliğ ile izin verilen
sınırlamaların dışına çıkıldığı görülmektedir. Nitekim, Sözleşme’nin “Süre”
başlıklı 3(H) maddesi aşağıdaki hükmü içermektedir:
“Bu sözleşme imzalandığı tarihi takip eden bir yıl için geçerlidir. Bu
sözleşmenin fesh edildiği UKİPA A.Ş. tarafından 15 gün öncesine kadar yazılı
olarak müşteriye bildirilmediği takdirde bu sözleşme kendiliğinden
uzayacaktır.”
Bu çerçevede, UKİPA A.Ş.’nin bayilerine getirdiği rekabet etmeme 440
yükümlüğünün belirsiz süreli olduğu görülmüştür.
Dolayısıyla, Sözleşme’nin “Süre” başlıklı maddesi, belirli bir süre içerisinde
tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça
bildirdikleri takdirde sözleşmenin uzadığını düzenleyecek şekilde değiştirilmesi
durumunda rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümler grup
muafiyetinden yararlanabilecektir.
H.3.2.2. Yerinde İnceleme
450
UKİPA A.Ş. bayilerinden Tenas Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Turken
Konfeksiyon Ltd. Şti. ile yapılan bayilik sözleşmelerine ulaşılamaması üzerine
hazırlanan 5.5.2004 tarihli Bilgi Notu, 13.5.2004 tarih ve 04-34 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve ilgili dosyanın sonuçlandırılması için 4054 sayılı
Kanun’un 15. maddesi uyarınca yerinde inceleme yapılmasına karar
verilmiştir. Yapılan yerinde inceleme sırasında görüşülen UKİPA A.Ş. Genel
Müdürü tarafından, Turken Konfeksiyon Ltd. Şti. ile sözleşme imzalanmadığı,
Tenas Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti. ile imzalanan 1993 tarihli sözleşmenin
uygulamadan kaldırıldığı, ancak bu teşebbüslerle yeni sözleşme akdedilmesi
aşamasında bulunulduğu belirtilmiştir. Nitekim, anılan sözleşmeler 31.5.2004 460
tarihinde Kurum kayıtlarına girmiştir. Ayrıca, yerinde inceleme sırasında
UKİPA A.Ş.’nin tüm bayileriyle akdedeceği sözleşmeleri tek tip hale getirme
iradesinde olduğu tespit edilmiştir.
H.3.3. Anlaşmanın Süresi İçerisinde Rekabet Kurulu’na Bildirilmemesi
4054 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesi gereğince Rekabet Kurulu 4.11.1997
tarih ve 23160 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1997/5 sayılı Tebliğ ile
teşkilatını oluşturarak göreve başladığını ilan etmiştir. Aynı geçici maddede
“İlan tarihinde var olan her türlü anlaşma ve kararlar bu tarihten itibaren 6 ay 470
içinde Kurula bildirilir” ifadesi yer almaktadır. Rekabet Kurumu Teşkilatının
Oluşmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ’in 3. maddesi de
“Teşebbüslerin 5.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındaki her türlü anlaşma ve uyumlu eylemleri ile teşebbüs birliklerinin
kararları da, 5.11.1997 tarihinden başlayarak en geç 6 ay içinde Kurulumuza
bildirilecektir.” şeklindedir.
04-45/569-136
11
UKİPA A.Ş. tarafından Kuruma gönderilen ilk sözleşme örneğinin 1997/4
sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne 480
aykırı hükümler içermesi sebebiyle (fiyat tespiti) bildirim zorunluluğu
bulunduğu anlaşılmıştır.
Diğer yandan, para cezalarında zamanaşımına ilişkin Kanun’un 19.
maddesinde, Kurul’un para cezası ve süreli para cezası verme yetkisi
zamanaşımı sürelerine tabi tutulmuştur. Maddenin birinci fıkrasının (a)
bendinde, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu veya bildirimle, bilgi
verme ya da yerinde inceleme yapılmasıyla ilgili hükümlerin ihlali halinde üç
yıllık bir zamanaşımı öngörülmüştür. İlgili maddenin ikinci fıkrasında ise,
sürekli veya tekrarlanan ihlallerin söz konusu olması halinde sürenin ihlalin 490
sona erdiği ya da en son tekrarlandığı günden itibaren başlayacağına
hükmedilmiştir. Ancak bildirimle ilgili hükümlerin ihlali, sürekli veya tekrarlanan
ihlal niteliği taşımadığından, 19. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca
dosya bazında 5.5.1998 tarihine kadar bildirilmeyen sözleşme bakımından üç
yıllık zamanaşımı süresi, 5.5.2001 tarihinde dolmuştur. Bu nedenle, 4054
sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması imkanı
bulunmamaktadır.
I. SONUÇ
500
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Sözleşme I’in 13. ve 14., Sözleşme II’nin 3(D) maddelerinde yer alan
yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin hükümlerin Sözleşme III’te
kaldırılarak bayilerin satış fiyatı konusunda serbest bırakılmış olmaları,
pazarın rekabetçi yapısı ve eski tarihli sözleşmelerin geçerli olduğu
dönemde fiyat tespitinin fiiliyatta uygulanmamış olduğu dikkate alındığında,
kısa bir dönem için geçerli olan bu uygulama hakkında herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığına;
510
2- a) - 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4.
maddesinin (b) bendine aykırılık teşkil eden ve her üç sözleşmenin
de 2. maddesinin (E) bendindeki müşteri kısıtlamasına ilişkin
düzenlemede yer verilen toptan satış yasağı sözleşmeyi grup
muafiyeti dışına çıkardığından, söz konusu yasağın sözleşmeden
çıkarılması gerektiğine,
- Sözleşmelerin “Süre” başlıklı maddesinin ise rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresini belirsiz hale getirdiği ve ilgili hükmün
“belirli bir süre içerisinde tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek
istediklerini birbirlerine açıkça bildirdikleri takdirde sözleşmenin 520
uzadığını” düzenleyecek şekilde değiştirilmesi gerektiğine,
bu değişikliklerin yapılması durumunda rekabet etmeme yükümlülüğüne
ilişkin hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (a) bendi
çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabileceğine;
b) Söz konusu değişikliklerin 60 gün içerisinde yapılarak Rekabet
Kurumu’na bildirilmesine; Kurulumuzca gerekli görülen düzeltmeler
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında
04-45/569-136
12
soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri
uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine; 530
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
04-45/569-136
2
Rekabet Kurulu’nun 6.7.20004 Gün 04-45/569-136 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun görevleri ve yetkileri arasında, bir anlaşmanın nasıl
değiştirilirse bir grup muafiyet tebliğine uygun hale geleceğini belirlemek ve
bunu sözkonusu anlaşmanın taraflarına buyurmak bulunmamaktadır. Bir
başka deyişle, 4054 sayılı Yasa’nın 40. ve sonraki maddeleri Kurul’u bir ihlalin
varlığına ilişkin ciddi kuşkular belirdiği durumlarda bir ön araştırma sonucunda
veya bundan doğrudan bir soruşturma açma ya da açmama kararı vermekle
yükümlü kılmıştır ve Kurul’un önünde bulunan başka seçenek yoktur. Kanun
koyucunun bu tavrı benimsemesi, büyük olasılıkla, bir aykırılığı gidermek için
birden fazla çözüm olması halinde bunlar arasında seçim yapmanın Kurul’a
düşmeyeceği gerçeğini görmesinin sonucudur. Oysa Rekabet Kurulu, ilgili
kararda da olduğu gibi, bir anlaşmada yapılmasını uygun gördüğü
değişiklikleri belirlemekte ve verdiği süre içinde bunlar yerine getirilmezse
soruşturma açmak gibi, Yasa’nın öngördüğü uygulamadan tamamıyla farklı ve
yine Yasa’nın “soruşturma” için kabul ettiği araştırma ve bilgi toplama niteliği
yerine soruşturma açılmasını bir ceza olarak ortaya koyma hatasını yansıtan
bir uygulamayı benimsemektedir. Bu uygulamanın benimsenmesi halinde
Kurul’un yasaya aykırılıkların giderilmesi gerektiğini belirtmekle yetinmesi ve
nasıl giderileceğinin seçimini ilgili teşebbüse bırakması gerektiğini
hatırlatmakta yarar görüyorum.
Yukarıda özetlemeye çalıştığım nedenlerle, Kurul’un, eleştirdiğim tavrı
tam olarak yansıtan başlıkta anılan Karar’ına katılma olanağı bulamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy