Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-72 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-44/765-248
Karar Tarihi : 17.6.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ayşe Özlem UZUN, Özgür Can ÖZBEK
C. BAŞVURUDA : - Alper GÜVEN
BULUNAN Adnan Menderes Bulvarı Cep Sineması/Mersin
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20
-United International Pictures Filmcilik ve Tic. Ltd. Şti.
Spor Caddesi Acısu Sok. No:1 D.7-8 Beşiktaş/ İstanbul
E. DOSYA KONUSU: United International Pictures Filmcilik ve Tic. Ltd. Şti.’nin
Mersin Cep Sineması’nın talep ettiği filmleri temin etmediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Mersin Cep Sineması yetkilisi Alper Güven imzalı başvuruda,
Mersin Cep Sinemasının bazı film taleplerinin, ilgili filmler bakımından tek dağıtıcı
konumunda olan United International Pictures Filmcilik ve Ticaret Limited Şirketi
(UIP Türkiye) tarafından yeterli kopya bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği
belirtilmiş ve talep edilen filmlerin UIP Türkiye tarafından temin edilmesinin 30
sağlanması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.02.2010 tarih ve 1431 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan incelemeler neticesinde hazırlanan 16.3.2010 tarih ve
2010-2-72/İİ-10-AÖU sayılı İlk İnceleme Raporu sonucunda önaraştırma açılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
10.6.2010 tarih ve 2010-2-72/ÖA-10-345.AÖU sayılı Önaraştırma Raporu 16.6.2010
tarih ve REK.0.06.00.00-110/297 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-44 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; UIP Türkiye hakkında 4054 sayılı 40
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
10-44/765-248
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. Şikayetçi Taraf: Mersin Cep Sineması
Mersin ilinde faaliyet gösteren bağımsız bir sinema salonu işletmesidir.
I.2. Şikayet Edilen Taraf: UİP Türkiye
UIP Türkiye, Londra merkezli film dağıtım şirketi United International Pictures (UIP)’ın
Türkiye’deki dağıtım ofisidir. UIP, uluslararası film dağıtım şirketleri olan Paramount
ve Universal’ın bir iştiraki olarak dünyada toplam 127 ülkede faaliyet göstermektedir.
UIP Türkiye, 1989 yılında kurulmuştur. Paramount, Universal ve Dreamworks
stüdyolarına ait filmlerin ve ayrıca 1994’ten beri de Walt Disney Studios Motion
Pictures International (WDSMPI) stüdyosuna ait filmlerin dağıtımı işiyle iştigal
etmektedir. Buna ilaveten bazı Türk filmleri ve diğer şirketlere ait filmler için de 60
dağıtım anlaşmaları yapmaktadır.
UIP Türkiye’nin ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo 1: UIP Türkiye Ortaklık Yapısı
Ortak Adı Pay Oranı (%)
United International Pictures B.V. Hollanda 95
I.F.H. International Film Holding B.V.-Holland 5
Toplam 100
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Yukarıda da belirtildiği gibi UIP Türkiye, sinema salonlarına film dağıtımı işiyle iştigal
etmektedir. Başvuru konusu şikâyet de Mersin Cep Sineması’nca talep edilen
filmlerin kendilerine dağıtılmadığına yöneliktir. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili 70
ürün pazarı, 8.3.2007 tarih ve 07-19/192- 63 sayılı Kurul kararına paralel olarak
“filmlerin sinemalarda gösterimi amacıyla dağıtımı pazarı” şeklinde tespit edilmiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Film dağıtımı faaliyetinin, Türkiye çapında yer alan sinema salonlarına yapılması ve
bölgesel ya da yerel olarak bu faaliyeti ayrıştıracak kesin sınırların olmaması
sebepleriyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.4. Değerlendirme
Bir sinema filminin seyirciye gösterimine kadar temel olarak üç aşamalı bir süreç
yaşanmaktadır. İlk olarak yapımcılar tarafından bir eser ortaya çıkarılmakta, daha
sonra dağıtıcılar tarafından eserin hangi sinema salonlarında gösterileceğine ilişkin 80
gerekli bağlantılar ve anlaşmalar sağlanmakta ve nihayetinde ortaya çıkan ürün
tüketicisiyle yani sinema salonuna gelen izleyiciyle buluşmaktadır. Mevcut dosya
kapsamında başvuru sahibi (herhangi bir gruba bağlı olmayan) bağımsız bir sinema
salonu sahibiyken, rekabet ihlali olduğu iddia edilen davranış dağıtıcı bir teşebbüs
tarafından gerçekleştirilmektedir.
Başvuruya konu olan davranış rekabet hukuku literatüründe sözleşme yapmanın/mal
vermenin reddi olarak sınıflandırılan tek taraflı bir eylemdir. Teşebbüslerin kimlerle iş
yapacakları Anayasa’nın 48. maddesi kapsamında çalışma ve sözleşme özgürlüğü
10-44/765-248
3
prensibi çerçevesinde korunduğundan tarafların bu iradelerine ancak çok sınırlı
koşullar dâhilinde müdahale edilebileceği genel kabul görmektedir. Buna göre bir 90
sözleşme yapmanın reddi eylemi, böyle bir eylemin gerçekleşmiş olması ve failinin
hâkim durumda olan bir firma olması ön şartıyla ve ancak i) sözleşme konusu mal
veya hakkın vazgeçilmez nitelikte olması ii) ret eyleminin ikincil piyasadaki rekabeti
ortadan kaldırması iii) eylem için objektif bir gerekçelendirmenin olmaması koşulları
beraberce sağlandığı takdirde rekabet hukuku kapsamında ihlal olarak
değerlendirilebilecektir. Aşağıda dosya konusu eylem bu ön şartlar ve koşullar
bakımından değerlendirilmektedir.
a. Sözleşme yapmanın reddi eyleminin gerçekleşmiş olması: Yapılan başvuruda
Mersin Cep Sinemasının “Matrak Adamlar”, “Drag Me To Hell”, “Yukarı Bak”, “Alice
Harikalar Diyarında”, “Zindan Adası”, “Büşra”, “Erotik Karantina” ve “Ejderhanı Nasıl 100
Eğitirsin” filmlerini temin talebinin yalnızca “Ejderhanı Nasıl Eğitirsin” isimli film için
(ağır koşullar önerilmek suretiyle) kabul edildiği belirtilmiştir. UIP Türkiye ofisinde
yapılan görüşmede 01.01.2009 ile 20.05.2010 tarihleri arasında dağıtıcı firma
tarafından Mersin Cep sinemasına sağlanan filmlerin listesi incelenmiş, Matrak
Adamlar, Drag Me To Hell ve Yukarı Bak isimli filmlerin bu listede oldukları tespit
edilmiştir. Dolayısıyla dağıtıcı firma tarafından şikâyetçi sinema salonunun
taleplerinin tümüyle reddedilmesi söz konusu değildir.
b. Reddeden teşebbüsün hâkim durumda olması: Tek taraflı bir eylemin rekabet
hukuku kapsamında bir ihlal teşkil edebilmesi için failinin ilgili piyasada hâkim
durumda olması gereklidir. UIP Türkiye tarafından sağlanan belgeye göre 2009 yılı 110
için Türkiye’de faaliyet gösteren film dağıtıcıları içinde gişe gelirine göre yapılan
sıralamada UIP Türkiye, Warner Bros., Tiglon ve Özen Film’in ardından dördüncü
sıradayken bu değerlendirmeye göre pazar payı %(….)düzeyindedir. Sektördeki
oyuncuların bu bakımdan pazar payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo 2: Pazar Payları
Şirket Pazar Payı (%)
WB (….)
Tiglon (….)
Özen Film (….)
UIP (….)
Medyavizyon (….)
Pinema Film (….)
Cine Film (….)
Diğer Şirketler (….)
Dağıtıcı firmaların bilet sayısına göre sıralanmaları halinde UIP Türkiye’nin dördüncü
sıradaki yeri değişmemekte, buna karşın Özen Film birinci sıraya yükselmektedir.
Türkiye’deki en büyük sinema zincirlerinden biri olan Mars Entertainment Group
yetkilileri ise yapılan görüşmede, Warner Bros., Tiglon, UIP Türkiye ve Özen Film’in 120
sektörün büyük oyuncuları olduklarını, bu firmalar tarafından yılda ortalama 50-60
film dağıtıldığını ve o sene dağıtılan filmlere göre pazar paylarının yüzde onluk bir
bantta değişkenlik gösterdiğini ve bu firmalardan herhangi birinin hâkim durumda
olduğunu söylemenin güç olduğunu belirtmişlerdir.
Bir sözleşme yapmanın reddi vakasının değerlendirmesinde önkoşul olan ret
eyleminin gerçekleşmesi ve eylem faili teşebbüsün hâkim durumda olması hususları
10-44/765-248
4
mevcut dosya kapsamında sabit olmamasına rağmen ihlal için gerekli koşullar
aşağıda değerlendirilmektedir.
i) Sözleşme konusu mal veya hakkın vazgeçilmez nitelikte olması: Mevcut dosya
kapsamında reddedilen talepler bazı filmlere ilişkindir. Konuyla ilgili görüşülen gerek 130
sinema zincirleri gerekse de bağımsız sinema salonları yabancı filmlerin hemen
hiçbirinin “elzem” görülemeyeceğini ancak bazı yerli filmlerin özellikle küçük sinema
salonları için büyük önem taşıyabileceğini belirtmiştir. Başvuruda adı geçen filmlerin
tamamı yabancı filmler olup, gişe hasılatı bakımından Türkiye genelinde önemli bir
toplama ulaşmadıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte dağıtımı UIP Türkiye
tarafından yapılan ve önemli seyirci toplayan “Eyvah Eyvah”, “Ejder Kapanı”, “Yahşi
Batı” ve “Vavien” gibi yerli filmlerin Mersin Cep Sinema’sına sağlandığı tespit
edilmiştir.
ii) Ret eyleminin ikincil piyasada rekabeti ortadan kaldırması: Ticari faaliyet
gösteren bir teşebbüsün esasen kendisine gelen talepleri kapasitesi oranınca 140
karşılayarak gelir elde etmesi beklenir. Buna karşılık dikey bütünleşik bir firmanın alt
pazarda rakibi olan bir firmanın talebini karşılamayarak onu piyasanın dışına
itebilmesi ihtimali sözleşmenin reddi yoluyla rekabetin ihlali teorisinin önemli bir
noktasıdır. Mevcut olayda ise ret eylemini gerçekleştiren UIP Türkiye herhangi bir
piyasada Mersin Cep Sinemasının rakibi olmadığından bu eylem ile bir rakibini pazar
dışına çıkarması söz konusu değildir.
iii) Eylem için objektif bir gerekçelendirme olmaması: Raportörlerce yapılan
görüşmede UIP Türkiye yetkilileri Universal, Paramount ve Disney firmalarının
dağıtımını yaptıklarını ve bu firmalardan tedarik edecekleri kopya adedinin yurt
dışındaki dağıtıcı firma tarafından belirlendiğini, kendilerine veri olarak gelen bu sayı 150
karşısında en iyi sonucun nasıl alınacağına ilişkin bir finansal plan hazırlayarak hangi
sinemalara kaç kopya film vereceklerine karar verdiklerini ifade etmiştir. Bu
kapsamda özellikle Anadolu’da sinema salonu tercihinde geçmiş performans, seyirci
bilgilerinin doğru aktarılması, firmanın çalışma koşulu olan günlük raporlamanın
zamanında yapılması gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bunun yanı sıra ortaya
konulması gereken bir başka husus dağıtıcı firma ile sinema salonu arasındaki gelir
paylaşımı sürecidir. Sektörde yaygın uygulama vergi, rüsum gibi yükümlülüklerin
ardından kalan bilet hasılatının dağıtıcıyla, sinema salonu arasında yarı yarıya
paylaşılmasıdır. Bu durumda salon genişliği, fiziksel koşullar gibi faktörlerin ihmal
edildiği ve seyirci sayısının eşit olduğu bir durumda dağıtıcı açısından kopyayı daha 160
yüksek fiyatla bilet satan sinema salonuna sağlamak daha kârlı bir seçenek olacaktır.
Başvuruda Mersin Cep Sinemasının bilet fiyatlarının aynı şehirde yer alan diğer iki
sinemaya göre %40 ucuz olduğu belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler bir bütün olarak göz önüne
alındığında: 1) açık ve kesin bir ret eyleminin olmadığı, 2) eylem faili teşebbüsün
hâkim durumda olmadığı, 3) talep edilen filmlerin vazgeçilmez nitelikte olmadığı, 4)
eylem sonucunda ikincil bir piyasada rekabetin ortadan kalkmadığı, 5) bahse konu
film kopyası sağlanmaması durumları için objektif gerekçelerin söz konusu olduğu,
dolayısıyla da mevcut olayda sözleşme yapmanın reddi vasıtasıyla bir rekabet ihlali
oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 170
10-44/765-248
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 180
Full & Egal Universal Law Academy