Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-13 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 10-13/135-55
Karar Tarihi : 4.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ
C. ŞİKAYET EDEN : Uslu Petrol İnş.Nak.Tic.Ltd. Şti.
Temsilcisi: Barış TEKELİ
Ankara Asfaltı 105 Evler Halk Sk. No:56/5
Kozyatağı, Kadıköy/İstanbul 20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Petline Petrol Ürünleri Tic. A.Ş.
Ünalan Mah. Ünalan Cad. No:9 K:4-5 Üsküdar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Uslu Petrol İnş. Nak. Tic. Ltd. Şti. ile Petline Petrol Ürünleri
Tic. A.Ş arasındaki dikey ilişkinin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırı olduğu iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.1.2010 tarih ve 397 sayı ile intikal eden
şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması 30
Hakkında Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 27.1.2010 tarih ve
2010-1-13/İİ-10-HU sayılı İlk İnceleme Raporu, 28.1.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-
110/30 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda özetle;
- Bursa İli İnegöl İlçesi Kınık Köyü mevkiindeki arazinin, Kınık Köyü Tüzel Kişiliği
tarafından Efe Petrol Ürünleri Ltd. Şti. (Efe Ltd. Şti.)’ye kiralandığı, bu şirketin ise
anılan arsa üzerinde bir akaryakıt istasyonu kurmak ve işletmek üzere Petline Petrol
Ürünleri Ticaret A.Ş. (Petline) ile bayilik sözleşmesi yaptığı, bunun üzerine Kınık 40
Köyü Tüzel Kişiliği’nin anılan arazinin intifa hakkını Petline’a 14.9.2000 tarihinde 20
yıllığına verdiği,
- Daha sonra 18.1.2002 tarihinde Kınık Köyü Tüzel Kişiliği’nin Efe Ltd. Şti. ile olan kira
anlaşmasını iptal ederek, anılan istasyon arazisini Yakup Keleş’e 40 yıllığına
kiraladığı, sonrasında ise Yakup Keleş’in kira sözleşmesini şikayetçiye devrettiği,
- Şikayetçi şirketin ise 27.3.2003 tarihinde Petline ile intifa süresinin bitim tarihi olan
14.9.2020’de sona erecek bir bayilik sözleşmesi imzaladığı
ifade edilerek, geçmiş Rekabet Kurulu Kararları doğrultusunda ilgili intifa ve bayilik
sözleşmesinin 18.09.2010 tarihine kadar muafiyetten yararlanabileceğine, bu tarihten
sonra sözleşmeye zorlanılması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde 50
işlem yapılabileceğine karar verilmesi talep edilmektedir.
10-13/135-55
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Başvuru konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin olarak yapılan ve esasını Petline’nın
Kınık Köyü Tüzel Kişiliği ile yaptığı intifa hakkı ve aynı şirketin Uslu Petrol İnş.
Nak. Tic Ltd. Şti. (Uslu Petrol) ile yaptığı bayilik sözleşmesinin oluşturduğu dikey
anlaşmanın 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nde
tanınan muafiyetten yararlandığı,
- Söz konusu dikey anlaşmanın her iki tarafın açık iradesi olmaksızın hukuken veya
fiilen 18.9.2010 tarihini aşacak şekilde cebren uzatılmaya çalışılması halinde 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebileceği, 60
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Rekabet Kurulunun konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar çerçevesinde,
bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü
süresine etki eden intifa sözleşmeleri ve kira sözleşmelerinin tamamı tek bir dikey
anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli
rekabet yasağı getirilmesi söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkarmaktadır.
Şikayetçi ile Petline arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde 70
öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği
görülmektedir. Şöyle ki, şikayetçi ile Petline arasında 2003 yılında yapılan bayilik
sözleşmesi 2020 yılında sona ermektedir. Öte yandan istasyonun bulunduğu arsanın
maliki olan Kınık Köyü Tüzel Kişiliği ile Petline arasında yapılan intifa sözleşmesi de
2020 yılında sona ermektedir. Bu dosya kapsamında 5 yılı aşan bayilik ve intifa
anlaşmalarının rekabet kurallarını ihlal edip etmediğinin tespiti için, arsa maliki, bayi ve
dağıtım şirketi arasındaki ilişkilerin niteliğinin anılan Tebliğ’in 5. maddesindeki istisna
kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususu önem kazanmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, “Alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini
sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı 80
olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise,
yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde
ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabilir.” şeklinde hüküm getirilmiştir. Dikey Anlaşmalara İlişkin
Kılavuz’un 38. maddesinde ise, Tebliğ’de yer verilen bu istisnaya ilişkin uygulama
kriterleri açıklanmıştır. Buna göre, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da
şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması
ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da 90
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.”
Tebliğ ve ilgili Kılavuz birlikte değerlendirildiğinde, bir anlaşmanın istisna kapsamında
değerlendirilebilmesi için dağıtım şirketinin (sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin
üst hakkını doğrudan malikten alması ve daha sonra bu istasyonu başka bir şahsa
devretmesi şartı aranmaktadır. Bu bakımdan, bayinin sağlayıcıdan önce ilgili istasyon
üzerinde ayni veya şahsi bir hakka sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni 100
veya şahsi hakkı veren üçüncü bir kişi ile (malik) bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve
10-13/135-55
3
bu tür sözleşmeler istisna kapsamında değerlendirilmemektedir. Bu çerçevede
değerlendirildiğinde, şikayete konu dikey ilişkinin Tebliğ’de belirlenen istisnadan
yararlanmadığı anlaşılmaktadır. Şöyle ki, Efe Ltd. Şti. ile Petline arasındaki bayilik
sözleşmesi ve Kınık Köyü Tüzel Kişiliği ile Petline arasındaki intifa sözleşmesinden
önce, anılan arazi üzerinde Efe Ltd. Şti.’nin malik Kınık Köyü Tüzel Kişiliğinden aldığı
bir hak (kira) bulunmaktadır. Bu nedenle, bayi ve malik arasında bir bağlantı mevcut
olup, anılan dikey ilişkinin istisnadan yararlanması olanaklı değildir.
Özetle, şikayete konu dikey ilişki, Tebliğ’de yer verilen istisnadan yararlanamamakta
ve süresi de Tebliğ’de belirlenen limiti aşması nedeniyle rekabet kurallarına aykırılık 110
içermektedir. Bununla birlikte, Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak
daha önce almış olduğu kararlar çerçevesinde, 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış
olan ve bu tarih itibarıyla kalan süreleri beş yılı aşan anlaşmaların, 18.9.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve uygulama
süresi bulunmaktadır.
Bu bağlamda, Uslu Petrol ile Petline arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden bayilik
sözleşmesi ve intifa hakkının 18.9.2005 tarihi itibarıyla kalan süresi 5 yılı aştığından,
18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen kapsamda olduğu ve grup
muafiyetinden yararlandığı anlaşılmaktadır.
J. SONUÇ 120
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Başvuru konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin olarak yapılan ve esasını Petline
Petrol Ürünleri Tic. A.Ş ‘nin Kınık Köyü Tüzel Kişiliği ile yaptığı intifa hakkı ve aynı
şirketin Uslu Petrol İnş. Nak. Tic. Ltd. Şti. ile yaptığı bayilik sözleşmesinin
oluşturduğu dikey anlaşmanın 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
2- Söz konusu dikey anlaşmanın her iki tarafın açık iradesi olmaksızın hukuken veya
fiilen 18.9.2010 tarihini aşacak şekilde cebren uzatılmaya çalışılması halinde 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edileceği hususunun taraflara 130
bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy