T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİHUKUK BÖLÜMÜESAS
NO : 2016/307KARAR NO : 2016/608KARAR TR : 26.12.2016 ÖZET : Toptancı hallerinde sebze-meyve nakliyeciliğiyapan davacı şirketin, hal kayıt sistemine bildirimdebulunmadan toptan mal alıp satmaları nedeniylekendilerinden cezalı hal rüsumu alınmasına ilişkin BursaBüyükşehir Belediyesi Encümen Kararının iptaliistemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDEçözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R Davacı
: 5 Gıda Tarım Ürünleri İnşaat ve Emlak Müşavirliği Bahçe Kültürleri Ticaret
Limited Şirketi.Vekili
: Av. G. Y.Davalı
: Bursa Büyükşehir Belediye BaşkanlığıVekili
: Av. A.E. O L A Y
: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve TalepDerinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile, Sebze Ve Meyve Ticareti Ve ToptancıHalleri Hakkında Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrası ve 47. maddesi 1. fıkrası a bendi hükmü uyarınca HalKayıt Sistemine bildirimde bulunmadan toptan mal alıp sattığından dolayı 774,13 TL cezalı hal rüsumu alınmasına ilişkinolarak tesis edilen 9.6.2015 gün ve 2015/2721 sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararının iptali istemiyleidari yargı yerinde dava açılmıştır.Bursa 2. İdare Mahkemesi : 15.9.2015 gün ve E:2015/1028, K:2015/951 sayı ile, 5957 sayılı Sebze VeMeyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 8.maddesinde toptancı halinde satılan mallardan %1, toptancı hali dışında satılan mallardan %2 oranında hal rüsumu tahsiledeceği, hal rüsumunun tahakkuk, tahsil ve paylaşımına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılan yönetmeliklebelirleneceği, dördüncü fıkra uyarınca belediye toptancı halinin bağlı olduğu belediye hesabında biriken tutarların, ilgilibelediyeye gelir olarak kaydedileceği ve bu şekilde gelir olarak kaydedilen tutarların en az yüzde onunun toptancı halinintemizlik, güvenlik, aydınlatma, bakım ve onarım ihtiyaçlarının karşılanması ve kapasitesinin arttırılması, ihtiyaç duyulanbilgi işlem sisteminin kurulması ve lüzumlu diğer teknik donanımın sağlanması, soğuk hava deposu, laboratuvar, tasnif veambalajlama ile diğer ortak tesislerin kurulması ve işletilmesi için harcanmak üzere, izleyen yıl belediye bütçesine ödenekolarak konulacağı hükme bağlanmış olup anılan hüküm uyarınca belediyeye ait bir gelir olduğunda kuşku bulunmayanrüsum bedeline yönelik encümen kararından kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, Vergi Mahkemeleriningörev alanında bulunduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle; 2577 Sayılı Kanun'un 15/1-a bendi uyarınca davanın görevyönünden reddine, dava dosyasının görevli ve yetkili Bursa Vergi Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.Davalı vekili, cevap dilekçesinde davaya bakma görev ve yetkisinin adli yargı yerine ait olduğunu ileri sürerekgörev itirazda bulunmuştur.BURSA 1. VERGİ MAHKEMESİ : 12.11.2015 gün ve E: 2015/1013 sayı ile, davada, iptali istenen işlemincezalı hal rüsumu alınmasına ilişkin olarak tesis edilen encümen kararı olduğundan bu işleme karşı açılan davada görevliyargı yerinin Sulh Ceza Mahkemesi olduğu davalı idare tarafından iddia olunmuşsa da, cezalı hal rüsumu alınmasına ilişkinişlemin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97.maddesi uyarınca tahsil edilen vergi, resim ve harçlar ile benzerimali yükümler kapsamında bir işlem olduğu sonucuna varılmış, bu şekilde belirlenen uyuşmazlık konusunun yasalhükümler uyarınca Vergi Mahkemesince çözümlenmesi gerekeceğinden, davalı idarenin görev itirazı yerindegörülmediğinden, davanın görüm ve çözümünde Vergi Mahkemesi görevli olduğundan davalı idarenin görev itirazınınreddine karar vermiştir.Davalı idare vekilinin adli yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiğidilekçesi üzerine dava dosyasının onaylı bir örneği Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: Kabahatler Kanununun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesigereğince, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağından, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından,Encümen Kararı ile 774,13 TL cezalı hal rüsumu alınması kararına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde de, anılanKanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle,2247 sayılı Kanunun 10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması için dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine karar vermiştir.Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.DANIŞTAY BAŞSAVCISI: 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan DiğerMalların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 7.7.2012 tarih ve 28346 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
Sebze Ve Meyve Ticareti Ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrası hükmü uyarıncayapılan denetimde davacı şirketin toptancı hali dışında ve hal kayıt sistemine bildirimde bulunmadan toptan mal alıpsattığının 23.5.2015 tarih ve 00217 sıra nolu Cezalı Hal Rüsum Tutanağı ile tespit edildiği, bunun üzerine 9.6.2015 tarihve 2015/2721 sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararı ile Yönetmeliğin 47 nci maddesinin 1 inci fıkrasının(a) bendi uyarınca davacı şirketten 774,13 TL cezalı hal rüsumu alınmasına karar verildiği; anılan Yasa ve Yönetmelikhükümleri uyarınca malların toptan satış bedeli üzerinden hesaplanan hal rüsumunun cezalı olarak istenilmesi ve sözkonusu tutarın belediyeye ait bir gelir niteliğinde olması nedeniyle davaya konu edilen 9.6.2015 gün ve 2015/2721 sayılıBursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararının iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümü; 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanununun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca idari yargı yerinin görev alanınagirdiği; 2247 sayılı Yasanın 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığıdüşünüldüğü yolunda düşünce vermiştir.İNCELEME VE GEREKÇE :Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Nuri NECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler: Ali ÇOLAK,Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin Ali ÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT ve Yüksel DOĞAN’ınkatılımlarıyla yapılan 26.12.2016 günlü toplantısında:l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğinceyapılan incelemeye göre, davalı idare vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayBaşsavcısı'nca 10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşıldığından, usule ilişkin herhangibir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:Dava, toptancı hallerinde sebze-meyve nakliyeciliği yapan davacı şirketin, hal kayıt sistemine bildirimdebulunmadan toptan mal alıp satmaları nedeniyle kendilerinden 774,13 TL cezalı hal rüsumu alınmasına ilişkin olarak tesisedilen 9.6.2015 gün ve 2015/2721 sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararının iptali istemiyle açılmıştır.5957 sayılı Sebze ve Meyve ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Malların Ticaretinin DüzenlenmesiHakkında Kanunun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. Maddesinde; “(1) Bu Kanunun amacı, sebze ve meyveler ile arz vetalep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarakserbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerinhak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini, toptancı halleri ile pazar yerlerininçağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır.(2) Bu Kanun, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların her ne şekildeolursa olsun alımı, satımı ve devri ile toptancı halleri ve pazar yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usulve esasları, uygulanacak yaptırımları ve bakanlıklar, belediyeler ile diğer idarelerin görev, yetki ve sorumluluklarınıkapsar.” denilmiş,“Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde, Hal rüsumunun Malları satın alanlarca toplam satış bedeli üzerinden ödenenmeblağı ifade ettiği belirtilmiş,“Hal rüsumu” başlıklı 8. maddesinde; “(1) Toptancı halinde satılan mallardan yüzde bir, toptancı hali dışındasatılan mallardan yüzde iki oranında hal rüsumu tahsil edilir. Ancak, Bakanlar Kurulunca aksi kararlaştırılmadıkça, üreticiörgütlerince toptancı halinde satılan mallar ile toptancı haline bildirimde bulunmak şartıyla 4 üncü maddenin birincifıkrasının (a), (b), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen mallardan hal rüsumu alınmaz. Bakanlar Kurulu, Bakanlığınteklifi üzerine hal rüsumu oranlarını, değişen piyasa şartlarına göre, genel olarak veya mal bazında uygulanmak üzereyüzde doksanına kadar azaltmaya veya artırmaya yetkilidir.(2) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen malların sınai üretimde kullanılmayan, (b) bendindebelirtilen malların ise ihraç edilmeyen kısmından birinci fıkraya göre hal rüsumu alınır.(3) Gıda güvenilirliği ve kalitesi analizleri, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca yetkilen-dirilmiş kamulaboratuvarlarında veya özel laboratuvarlarda yapıldığı belgelenen mallar üzerinden alınacak hal rüsumu, yarısı oranındaalınır.(4) (Değişik: 28/3/2013-6455/71 md.) Hal rüsumunun tahakkuk, tahsil ve paylaşımına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir.(5) (Mülga: 28/3/2013-6455/71 md.)(6) Dördüncü fıkra uyarınca belediye toptancı halinin bağlı olduğu belediye hesabında biriken tutarlar, ilgilibelediyeye gelir olarak kaydedilir ve bu şekilde gelir olarak kaydedilen tutarların en az yüzde onu toptancı halinintemizlik, güvenlik, aydınlatma, bakım ve onarım ihtiyaçlarının karşılanması ve kapasitesinin arttırılması, ihtiyaç duyulanbilgi işlem sisteminin kurulması ve lüzumlu diğer teknik donanımın sağlanması, soğuk hava deposu, laboratuvar, tasnif veambalajlama ile diğer ortak tesislerin kurulması ve işletilmesi için harcanmak üzere, izleyen yıl belediye bütçesine ödenekolarak konulur. Bu şekilde ayrılan ödenekler amacı dışında kullanılamaz.(7) Dördüncü fıkra uyarınca özel toptancı hali işletmecisi hesabında biriken tutarların yarısı aylık olarak izleyenayın beşinci gününe kadar ilgili belediyeye ödenir.(8) Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak;a) Toptancı haline bildirilmeden toptancı hali dışında toptan alınıp satılan ya da toptancı halinde satılmak üzerebildirimde bulunulup toptancı hali dışında toptan satılan,b) Sınaî üretimde kullanılmak veya ihraç edilmek üzere satın alınıp bu maddenin ikinci fıkrasına aykırı olarak içpiyasada satışa sunulan,c) Toptancı halinden satın alınmadan veya toptancı haline bildirilmeden perakende satılan,ç) Miktarına, değerine, üretim şekline veya künyesinde belirtilen diğer hususlara ilişkin gerçeğe aykırı beyandabulunulan, mallar için hal rüsumu, tespitin yapıldığı yerdeki toptancı halinde bir önceki gün o mallar için oluşan birimfiyatların en yükseği esas alınarak belirlenen toptan satış bedelinin yüzde yirmi beşi oranında cezalı olarak alınır. Halrüsumunun cezalı olarak alınmasına belediye encümenince karar verilir. Cezalı hal rüsumu tahsil edilen mallar içinönceden ödenen hal rüsumu varsa cezalı tahsil edilecek hal rüsumundan mahsup edilir.(9) Cezalı hal rüsumundan, malları taşıyan nakliyeciler ya da depolayanlar mal sahibiyle birlikte müteselsilensorumludur.
(10) Cezalı tahsil edilen hal rüsumları belediyece ayrı bir hesapta tutulur. Bu hesapta toplanan tutarın yarısı herayın sonunda tespit ve/veya yakalama eylemine bizzat ve fiilen katılan kamu görevlilerine ikramiye olarak ödenir. Ancak,kamu görevlisine ödenen ikramiyenin tutarı olay başına (2.000) ve yılda (90.000) gösterge rakamının memur aylıkkatsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak tutarı geçemez. Hesapta kalan kısım ise belediyeye gelir olarak kaydedilir.”denilmiştir.Aynı Kanunun “Cezalar” başlıklı 14. maddesinde Diğer Kanunlara göre daha ağır bir ceza gerektirmediğitakdirde, bu Kanunun 13,5,6,15 ve 17. madde hükümlerine aykırı hareket edenlere idari para cezası uygulanacağı veidari para cezalarının uygulanmasının bu Kanunda öngörülen diğer müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceğihüküm altına alınmıştır.7.7.2012 gün ve 28346 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sebze ve Meyve Ticareti ileToptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 23/2. maddesinde; “Belediyeler, ilgili yönetmelik hükümleri saklı kalmak veyetki alanları içinde olmak kaydıyla, toptancı hali dışında bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde hal zabıtaları aracılığıyladenetim yapma yetkisini haizdir. Sınırı ve mücavir alanları içinde toptancı hali bulunmayan belediyeler, bu denetimibelediye zabıtaları aracılığıyla yerine getirir.” denilmiş, aynı yönetmeliğin 47/1/a maddesinde ise; “1) Kanun, buYönetmelik ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olarak; a) Sisteme bildirilmeden toptan alınıp satılan ya da toptancıhalinde satılmak üzere bildirimde bulunup toptancı hali dışında toptan satılan mallar için mal rüsumu tespitin yapıldığıyerdeki toptancı halinde o mallar için oluşan bir önceki gün birim fiyatının en yükseği, bir önceki gün fiyat oluşmamışsa omallar için oluşan en son birim fiyatının en yükseği esas alınarak belirlenen toptan satış bedelinin yüzde yirmibeşi oranındacezalı olarak alınır” denilmiştir.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2 nci maddesinin (a) bendinde, idari işlemler hakkında yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları, (c) bendinde ise, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar idari dava türleri arasında sayılmıştır.Dosyanın incelenmesinden; 5957 sayılı Sebze Ve Meyveler İle Yeterli Arz Ve Talep Derinliği Bulunan DiğerMalların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 7.7.2012 tarih ve 28346 sayılı Resmi Gazete'de yayımlananSebze Ve Meyve Ticareti Ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrası hükmü uyarıncayapılan denetimde davacı şirketin toptancı hali dışında ve hal kayıt sistemine bildirimde bulunmadan toptan mal alıpsattığının 23.5.2015 tarih ve 00217 sıra nolu Cezalı Hal Rüsum Tutanağı ile tespit edildiği, bunun üzerine 9.6.2015 tarihve 2015/2721 sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararı ile Yönetmeliğin 47 nci maddesinin 1 inci fıkrasının(a) bendi uyarınca davacı şirketten 774,13 TL cezalı hal rüsumu alınmasına karar verildiği anlaşılmaktadır
Dava konusu işlem ile ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, davacı şirkete verilen cezanınbir idari para cezası olmadığı, idari para cezalarının gerek yukarıda sözü edilen Kanunda ve gerekse ilgili Yönetmeliktefarklı maddelerde düzenlendiği görülmektedir.
Bu durumda, yukarıda anılan Yasa ve Yönetmelik hükümleri uyarınca malların toptan satış bedeliüzerinden hesaplanan hal rüsumunun cezalı olarak istenilmesi ve söz konusu tutarın belediyeye ait bir gelir niteliğindeolması nedeniyle davaya konu edilen 9.6.2015 gün ve 2015/2721 sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Encümen Kararınıniptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünün 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2 nci maddesinin 1 incifıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca idari yargı yerinin görev alanına girdiği açıktır.Açıklanan nedenlerle davada idari yargı yerinin görevli olduğu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusununreddi gerekmiştir. S O N U Ç : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 26.12.2016 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi. BaşkanNuri NECİPOĞLU
ÜyeAliÇOLAK
ÜyeSüleyman HilmiAYDINÜyeYusuf ZiyaattinCENİK
ÜyeMehmetAKBULUTÜyeAlaittin AliÖĞÜŞ
Üye Yüksel DOĞAN