T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2021/698KARAR NO : 2022/119
KARAR TR : 28/02/2022 ÖZET: Aktif İşgücü HizmetleriYönetmeliği'nde belirlenen şartlarıtaşımadığından bahisle İşbaşı EğitimProgramı'nın iptali üzerine bu kapsamdayapılan yersiz ödemenin iadesine ilişkinişlemin iptali istemiyle Türkiye İşKurumu aleyhine açılan davanın, ADLİYARGI YERİNDE görülmesi gerektiğihk.
K A R A R
Davacı
: A..SDavalı
: Türkiye İş Kurumu Genel MüdürlüğüVekili
: Av. D.Ü.A I. DAVA KONUSU OLAY 1. Davacı, İş-Kur Niğde İl Müdürlüğü ile arasında 12/11/2019 tarihli İşbaşı Eğitim Programı konulu sözleşmeimzalandığını, bu sözleşme çerçevesinde bir şahsın kursiyer (ön muhasebeci) olarak işyerinde çalışmaya başladığını,çalışma süresi boyunca Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği'nin bütün kurallarına riayet edildiğini, 24/12/2019 ve22/01/2020 tarihli denetimlerde işyerinin kapalı olması ve kursiyere ulaşılamaması bahane edilerek sözleşmeninfeshedildiği ve programın sonlandırıldığını, bundan bahisle Kurum tarafından yapılan ödemelerin iadesine ilişkin işleminiptali talebiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. 2. Davalı vekili, yasal savunma süresi içinde "Türkiye İş Kurumu'nun özel hukuk hükümlerine tabi birkamu kuruluşu" olduğu ve davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. İdari Yargıda 3. Aksaray İdare Mahkemesinin 16/03/2021 tarihli ve E.2020/309 sayılı ara kararı ile, "davaya konusözleşmenin bir özel hukuk sözleşmesi olmadığı, fesih işleminin de idare hukuku alanında tek yanlı tesis edilmişbir işlem olduğu" gerekçesiyle görev itirazının reddi ile görevlilik kararı verilmiştir. 4. Davalı vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarılmasına İlişkin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı Talebi 5.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, "sürekli bir kamu hizmetinin görülmesi amacını taşımayan, kamuhukukuna özgü, kamu hukukundan doğan şart ve hükümlerin yer almadığı uyuşmazlık konusu sözleşmenin özelhukuk hükümlerine tabi olduğu ve açılan davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına karar vererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesinegöndermiştir. III. İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat 6. 12/03/2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan "Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği" nin"Amaç" başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeliğin amacı; istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki nitelikleriningeliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasına
kazandırılmasına yardımcı olmak üzere Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen aktif işgücühizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir." 7. Aynı Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik; Türkiye İş Kurumu tarafından işgücü piyasası ihtiyaçları doğrultusundagerçekleştirilecek olan mesleki eğitim kurslarını, işbaşı eğitim programlarını, girişimcilik eğitimprogramlarını, toplum yararına programları ve bu Yönetmelik çerçevesinde tasarlanacak olan diğer kurs,program, proje ve özel uygulamalar ile bunların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır." 8. Aynı Yönetmeliğin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin ilgili kısımları şöyledir: “Bu Yönetmelikte yer alan;a) Aktif işgücü hizmetleri: İstihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki nitelikleriningeliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasınakazandırılmasına yardımcı olmak üzere yapılan faaliyetleri,j) İşbaşı eğitim programı: Katılımcılara mesleki deneyim kazandırmak üzere, Kurumca belirlenenasgari şartları taşıyan işyerlerinde işbaşında verilen eğitimi,l) Katılımcı: Toplum yararına program, girişimcilik eğitim programları ve işbaşı eğitim programlarınakatılanları,ö) Kursiyer veya katılımcı başı ders saat maliyeti: Bir kursiyerin veya katılımcının bir ders saatinekarşılık olmak üzere kurs veya program için gerekli olan temrin malzemesi, eğitici, kurs veya programyeri ve mesleki rehabilitasyon giderleri, yüklenici kârı ile eğitim için yapılan ve Genel Müdürlükçe uygunbulunan benzeri giderleri,p) Kursiyer: Kursa katılanlarıp) Kursiyer: Kurslara katılanları,bb) Sözleşme: Bu Yönetmelik kapsamında düzenlenen kurs, program ve projenin çerçevesinibelirleyen ve Kurum ile yüklenici veya işveren ile katılımcı arasında imzalanan belirli süreli belgeyi,ifade eder.” 9. Aynı Yönetmeliğin "Yetki ve sorumluluk" başlıklı 5. maddesi şöyledir: "Aktif işgücü hizmetlerine ilişkin politikaların belirlenmesi, ilgili mevzuatın hazırlanması veuygulanmasının koordinasyonundan Genel Müdürlük yetkili ve sorumludur.Aktif işgücü hizmetleri için hizmet alımı ve işbirliği yapılması ile hizmetlerin yürütülmesinden ilmüdürlükleri yetkili ve sorumludur. Gerektiğinde hizmet merkezleri, il müdürlükleri tarafından bukapsamda yetkilendirilebilir.Kurum, bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemlerin yürürlükteki mevzuata uygun şekilde yapılmasınıtemin etmek için gerekli tedbirleri alır." 10. Aynı Yönetmeliğin "Yıllık işgücü eğitim planı" başlıklı 7. maddesi şöyledir: “ İl müdürlüklerince en geç ilgili yılın ocak ayında yıllık işgücü eğitim planı hazırlanır ve İl İstihdamve Mesleki Eğitim Kurulunun onayını müteakip on beş gün içerisinde ilan edilerek Kurumun internetsayfasında yayımlanır. Planda yıl içerisinde yapılacak değişiklikler Kurulun onayı ile uygulanır. Planda,işyerlerinden alınan talepler ve/veya işgücü piyasası araştırmaları sonucunda belirlenen meslekler ile bumesleklerde eğitim alacak kişi sayısı yer alacaktır.Planda yer alacak meslekler itibarıyla eğitim verilecek kişi sayısı, ilgili meslekte işyerlerinden alınantalepler ve işgücü piyasası araştırmaları sonucunda tespit edilen işgücü ihtiyacından daha önce Kurumaracılığıyla ilgili meslekte eğitim almış Kuruma kayıtlı işsizler çıkarılarak belirlenir.” 11. Aynı Yönetmeliğin "İşbaşı Eğitim Programı" üst başlığını taşıyan Üçüncü Bölüm kapsamında, "Programın amacı" başlıklı 45. maddesi şöyledir: “İşbaşı eğitim programı, Kuruma kayıtlı işsizlerin yine Kuruma kayıtlı işyerlerinde, daha öncedenedindikleri teorik bilgileri uygulama yaparak pekiştirmelerini veya mesleki deneyim kazanmalarınısağlamak amacıyla işgücü piyasası araştırma sonuçları, iş ve meslek danışmanlarının işyeri ziyaretlerisırasında veya işsizlerle yapılan görüşmelerde tespit edilen ihtiyaçlar, işyerlerinden veya katılımcıadaylarından gelen talepler doğrultusunda bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerinde belirlenen şartlarauyulmak kaydıyla düzenlenebilir.” 12. Aynı Yönetmeliğin "Programa katılım şartları" başlıklı 52. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “İşbaşı eğitim programına katılmak için;a) Kuruma kayıtlı işsiz olmak,b) 15 yaşını tamamlamış olmak,c) İşverenin birinci veya ikinci derece kan hısmı veya eşi olmamak,
ç) Emekli olmamak,/d) Programın başlama tarihinden önceki üç aylık dönemde programa başvuruyapan işverenin çalışanı olmamak,e) İş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden faydalanmak,... şartları aranır." 13. Aynı Yönetmeliğin "Sözleşme imzalanması" başlıklı 57. maddesi şöyledir: “İşbaşı eğitim programlarından yararlanacak olan işyeri ile katılımcı arasında işbaşı eğitim programısözleşmesi imzalanır. Ancak işbaşı eğitim programı sözleşmesinin Kurum yönünden hüküm ifade etmesi ilmüdürlüğünün onayına bağlıdır. Sözleşmenin içeriği, şartları ve şekli Kurum tarafından belirlenir.Taraflar sözleşmede belirtilen hususlara uymakla yükümlüdür.” 14. Aynı Yönetmeliğin "Denetimler ve ziyaretler" başlıklı 59. maddesi şöyledir: “Programlara ilişkin denetimler, Kurumun denetim yetkisi saklı kalmak şartı ile 4904 sayılı Kanunun13 üncü maddesi hükmü uyarınca oluşturulan Denetim Kurulu tarafından yapılır. Kurum personelitarafından iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri çerçevesinde ve gerekli görüldüğünde Genel Müdürlükpersoneli tarafından da programın her aşamasında denetim ve ziyaretler gerçekleştirilebilir. Yüklenici,denetim ve ziyaretlerde gerekli kolaylığı sağlamakla mükelleftir.” 15. Aynı Yönetmeliğin "İdari yaptırımlar" başlıklı 60. maddesi şöyledir: "İşverenin, 51 inci maddenin birinci ve beşinci fıkralarında belirtilen taahhütnamede yer alanyükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilirse, varsa devam eden programlar sonlandırılır ve buprogramlar için katılımcılara ödenen tüm ödemeler yasal faiziyle işverenden tahsil edilir ve işveren tespittarihinden itibaren on iki ay süre ile bu Yönetmelik kapsamındaki kurs ve programlardan yararlanamaz.58 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre sözleşmenin fesh edildiği durumlarda, katılımcıyaKurum tarafından yapılan ödemeler yasal faiziyle feshe neden olan taraftan tahsil edilir ve feshe nedenolan taraf fesih tarihinden itibaren on iki ay süre ile bu Yönetmelik kapsamındaki kurs ve programlardanyararlanamaz. İlgili maddeye göre sözleşmenin feshini gerektiren durumların programın sona ermesindensonra genel zamanaşımı süreleri içinde tespiti halinde de bu fıkrada belirtilen yaptırımlar uygulanır.İşverenin birinci veya ikinci derece kan hısmı veya eşi olan kişilerin veya işverenin çalışanlarınınkatılımcı olduklarının tespiti halinde bu durumdaki katılımcılara yapılan ödemeler yasal faizi ileişverenden tahsil edilir ve tespit tarihinden itibaren işveren on iki ay süre ile bu Yönetmelik kapsamındakikurs ve programlardan yararlanamaz.İşverenin veya katılımcının işbaşı eğitim programından yararlanma şartlarını taşımadıklarının tespitihalinde program sonlandırılır, program için yapılan ödemeler tespit tarihinden itibaren yasal faizi ileyararlanma şartlarını taşımayan taraftan tahsil edilir ve ilgili taraf on iki ay süre ile bu Yönetmelikkapsamındaki kurs ve programlardan yararlanamaz.Birden fazla katılımcının bulunduğu programda sadece feshe neden olan katılımcının sözleşmesi feshedilir ve diğer katılımcılarla program devam edilir." 16. Aynı Yönetmeliğin "Katılım belgesi" başlıklı 61. maddesi şöyledir: “İşbaşı eğitim programı katılımcılarına, katıldıkları programa ilişkin bilgileri gösterir. İşveren ve İlMüdürlüğünce imzalı İşbaşı Eğitim Programı Sertifikası verilir.” 17. Diğer taraftan, katılımcı olarak davacının, işverenin ve davalı Kurum il müdürlüğünün oluşturduğu taraflararasında, Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğine (ve bu Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanan yürürlükteki mevzuata)dayanılarak hazırlanan İşbaşı Eğitim Programı Tip Sözleşmesi imzalanmıştır. 18. Anılan Sözleşmenin 1. maddesinin dipnotunda; (sözleşmede) yürürlükteki mevzuata aykırı olmamak şartı iletaraflarca değişiklik yapılabileceği ancak il müdürlüğünce onaylanınca yürürlüğe girebileceği belirtilmiştir. B. Yargı Kararları 19. Danıştay 13. Dairesinin 19/02/2019 tarihli ve E.2017/2820, K.2019/447 sayılı kararı ile; "4904 sayılıTürkiye İş Kurumu Kanunu'ndan ve Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerinden kaynaklananuyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine tabi hizmet sözleşmesinden kaynaklı bir uyuşmazlık olduğu, 4904 sayılıTürkiye İş Kurumu Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca davalı idarenin özel hukuk hükümlerine tabi olduğundanuyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılarak davanın görevyönünden reddine" dair kararın kesin olarak onanmasına karar verilmiştir. IV. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 20. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER, Nilgün TAŞ,
Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan 28/02/2022 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin, anılan Kanun'un10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliğiyle karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 21. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ’nin ve Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 22. Dava, İşbaşı Eğitim Programı konulu sözleşme sözleşme çerçevesinde kursiyer (ön muhasebeci) olarakdavacının işyerinde çalışmaya başladıktan sonra 24/12/2019 ve 22/01/2020 tarihli denetimlerde davacının sözleşmedekiyükümlülüklerini yerine getirmediğinin tespitinden bahisle sözleşmenin feshedilmesi ve programın sonlandırılarak Kurumtarafından yapılan ödemelerin iadesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılmıştır. 23. İdare, tıpkı özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildiği gibi, kamusal yetkisinin verdiğiüstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak, konusu, hüküm ve koşulları bakımından özel hukuk sözleşmelerinden farklı olansözleşmeler de yapabilmektedir. İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler "idari sözleşme" olarakadlandırılırlar. İdarenin, genel ehliyetini kullanarak sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdiğisözleşmelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla bunların yargısal denetiminin adli yargıyerlerince yapılmasına karşılık; 2577 sayılı Kanun'un idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesinde ifade edildiği üzere"genel hizmetlerden birinin yürütülmesi" amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak ve yetkilere dayanarak yaptığı idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünde ise idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. 24. Uyuşmazlık konusu "Tip sözleşme" de, işverenin (katılımcıların eğitime başlaması ve eğitime devamınınsağlanması, belirli bir oranın işe başlatılması vs. konularında), katılımcıların ve idarenin görev ve sorumluluklarına ilişkindüzenlemelere yer verildiği; sözleşmenin feshine neden olabilecek hallerin tek tek sayıldığı; yine Sözleşme de, işvereninveya katılımcının işbaşı eğitim programından yararlanma şartlarını taşımadıklarının tespiti halinde programınsonlandırılacağı, program için yapılan ödemelerin tespit tarihinden itibaren yasal faizi ile yararlanma şartlarını taşımayantaraftan tahsil edileceği ve ilgili tarafın on iki ay süre ile Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği kapsamındaki kurs veprogramlardan yararlanamayacağının hüküm altına alındığı görülmüştür. 25. Buna göre, Niğde Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü ile davacı arasında imzalanan sözleşmenin özelhukuk hükümlerine tabi olduğu, "İşbaşı Eğitim Programı Tip Sözleşmesi" nde, taraflardan birinin idare olması dışındasözleşmenin idari bir sözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetinin görülmesi amacını taşıması, taraflardan birininidare olması ve kamu hukukuna özgü, kamu hukukundan doğan şart ve hükümlerin sözleşmede yer alması koşullarınınanılan sözleşmede bulunmadığı görülmektedir. 26. Bu durumda, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendiğinde, dava konusuuyuşmazlığın, Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği yanında özel hukuk hükümlerine tabi hizmet sözleşmesindenkaynaklandığı gözetildiğinde, davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. 27. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın başvurusununkabulü ile Aksaray İdare Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Aksaray İdare Mahkemesinin16/03/2021 tarihli ve E.2020/309 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 28/02/2022 tarihinde Üye Aydemir TUNÇ'un KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU ile KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Birol
Nilgün
Doğan
TOPAL
SONER
TAŞ
AĞIRMAN
Üye
Üye
Üye
Aydemir
Nurdane
Ahmet
TUNÇ
TOPUZ
ARSLAN
KARŞI OY Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendiğinde, davacı ile davalı Kurum arasında veDavacı ile eğitim aldığı dava dışı Şirket arasında doğrudan bir iş akdinin bulunmadığı; Kurum ile katılımcı olan davacıarasında imzalanan işbaşı eğitim programı tip sözleşmesinin dayanağının 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu ile Aktifişgücü Hizmetleri Yönetmeliği olduğu; davalı Kurumun kamu hizmeti gören bir birim olduğu, davacının da Kurumdan birkamu hizmeti aldığı; bu bağlamda davalı Kurum tarafından ödenen bir kısım giderlerin iade edilmesi istenildiğine göre,tesis edilen işlemin idari nitelik taşıdığını kabul etmek gerekmektedir. Dolayısıyla açılan davanın, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları kapsamında ve2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığından,uyuşmazlığın çözümünde adli yargıyı görevli kabul eden çoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
Aydemir TUNÇ