T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2021/744KARAR NO : 2022/212
KARAR TR : 18/04/2022ÖZET: Mülkiyeti davalı belediyeye aitolanişyeri ecri misil bedelinin belirlenerekfuzuli şagil davacının 7 gün içerisindesözleşme imzalamaya davet edilmesine ilişkindavalı idare işleminin iptali istemiyle açılandavanın İDARİ YARGI YERİNDEçözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R Davacı
: Ö. ÇVekili
: Av. M. N. ADavalı
: Isparta Belediye BaşkanlığıVekilleri : Av. M. E. Y Av. M. AI. DAVA KONUSU OLAY1. Davacı vekili, mülkiyeti davalı belediyeye ait olan Isparta İli Merkez ... Mahallesi .... Caddesi No:...adresinde yer alan işyerinin 2012 yılı kira bedelinin 14.200 TL olarak belirlenerek davacının 7 gün içerisinde sözleşmeimzalamaya davet edilmesine ilişkin davalı idarenin 21/05/2012 gün ve 1689/343 sayılı işleminin iptali istemiyle idari yargıyerinde dava açmıştır.II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİA. İdari Yargıda2. Isparta İdare Mahkemesinin, E.2012/686 K.2012/886 sayılı dosyasında 02/08/2012 tarihinde,"Davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15.maddesinin l/a bendi uyarınca görev yönündenreddine" dair verdiği kararın 09/09/2014 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır.Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...İdari işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ile 2577sayılı Yasanın 2/1-c maddesine göre, genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaların görüm ve çözümü idariyargı yerlerine ait bulunmaktadır. Dolayısıyla, idare mahkemesinin bir iptal davasına bakabilmesi için yaidarenin idare hukuku alanında tesis etmiş olduğu bir idari işlem bulunmalı ya da bir idari sözleşmemevcut olmalıdır.İdari işlem ve sözleşmelerde, idarelerin tek yanlı iradeleriyle işlem veya sözleşmelerin konularını vekoşullarını belirlemeleri asıl olup, özel hukuk sözleşmelerinde ise, taraflar karşılıklı ve birbirine uygun,serbest irade beyanlarıyla belirlenen konularda kendilerini hukuken bağlamaktadırlar. İdarisözleşmelerde, taraflara tanınan olağan haklar dışında kamu gücünü kullanan idarelerin ayrıcalıklıüstün hak ve yetkileri bulunması gerekmektedir.Dosyanın incelenmesinden; davalı idarece, mülkiyeti davalı belediyeye ait olan İsparta ili Merkez.... Mahallesi .... Caddesi No:... adresinde yer alan işyerinin 2012 yılı kira bedelinin 14.200,00-TL olarakbelirlenerek davacının 7 gün içerisinde sözleşme imzalamaya davet edilmesi üzerine bakılmakta olandavanın açıldığı anlaşılmıştır.Bu durumda, davalı belediye tarafından, davacı ile davalı idare arasında, tarafların serbestiradelerine dayalı olarak alacak-borç ilişkisi doğuracak şekilde düzenlenecek olan bir kira sözleşmesiyapılmasına yönelik işlemden doğan davanın, özel hukuk kurallarına göre adli yargı yerinceçözümlenmesi gerektiği..."3. Davacı vekili bu kez 2012, 2013 ve 2014 yılları için kira bedelinin tespiti istemiyle adli yargıda dava açmıştır.B. Adli Yargıda4. Isparta 2. Sulh Hukuk Mahkemesi, E.2014/771, K.2017/420 sayılı dosyasında 04/04/2017 tarihinde"davanın kısmen kabulüne" karar vermiş, karar istinaf edilmiştir.5. Antalya BAM 6. Hukuk Dairesi 28/12/2017 tarih ve E.2017/1282 ve K.2017/1310 sayılı ilamı ile "davakonusunun kira alacağı değil ecr-i misil bedelinin tespitine ilişkin olduğu ve bu nedenle görevli mahkemenin deAsliye Hukuk Mahkemeleri olduğu" gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne karar vererek dosyayı mahalline iadeetmiş, İsparta 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nin verdiği görevsizlik kararı sonrası dosya Isparta 3. Asliye HukukMahkemesi esasına kaydedilmiştir.
6. Isparta 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, E.2018/639, K.2019/425 sayılı dosyasında 26/12/2012 tarihinde"davanın kabulüne" karar vermiş, bu karar da istinaf edilmiştir.7. Antalya BAM 1. Hukuk Dairesi 23/02/2021 tarihli ve E.2020/549 ve K.2021/267 sayı ile "DavacıIsparta Belediyesi tarafından tahakkuk ettirilen 2012, 2013 ve 2014 yılları ecrimisil bedellerinin hakkaniyeteuygun olarak belirlenmesini istemektedir. 20 Ağustos 2011 Tarih ve 28031 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan,Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No:336)’nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin 1-c bendinde yapılantanımlamaya göre ecrimisil, “hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veyatasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığınabakılmaksızın İdarece talep edilen tazminat” anlamına gelmektedir. Aynı yönetmelik gereğince de Ecrimisiltespitine konu taşınmazın; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunması; Özel bütçeliidarelerin mülkiyetinde bulunması, gibi hallerde, taşınmaz ve değerleme konusunda uzman 3 kişiden oluşan birkomisyon tarafından inceleme ve değerlendirme yapılacağı düzenlenmiştir. Davaya konu olan ecrimisil idariecrimisildir. Dolayısı ile dava konusu idare hukukunun görev alanına girmektedir" gerekçesiyle istinafbaşvurusunun kabulüne karar vererek dosyayı mahalline iade etmiştir.8. Isparta 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, E.2021/89, K.2021/160 sayılı dosyada 07/04/2021 tarihinde,Antalya BAM 1. Hukuk Dairesinin gerekçeleri doğrultusunda "Görevli merciinin tespiti için uyuşmazlıkmahkemesine başvurulmasına, Isparta İdare Mahkemesinin 2012/686 esas, 2012/886 karar sayılı dava dosyasıaslının mahkeme dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesindekarar verilinceye kadar Davanın Ertelenmesine" karar vererek Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmuştur.9. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca 2247 sayılı Kanun'un 21., 19. ve 16. maddeleri uyarınca DanıştayBaşsavcılığı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından görüş istenmiştir.III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCELERİA. Danıştay Başsavcılığının Yazılı Düşüncesi10. Danıştay Başsavcısı yazılı düşüncesinde, davanın görüm ve çözümü idari yargı yerine ait olduğu yönündegörüş bildirmiştir. Görüşün ilgili kısmı şu şekildedir:"...İdari yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikledavaya konu işlemin idari bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukukukurallarına göre tesis edilen bir işlem olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir.İdari işlemler, İdarî makamların, kamu gücü kullanarak, idare işlevine ilişkin olarak tesis ettikleri,muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran, muhataplarının hukukî durumlarındadeğişiklik yapan tek yanlı irade açıklamalarıdır. Buna göre, idari işlemlerin "idari makamlarca tesisedilmiş olma", "tek yanlı olma" ve "icrailik niteliğini taşıma" unsurlarını bünyesinde barındırmasıgerekmektedir.2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olanhaliyle 75. maddesinde, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazmalları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların,gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmaksuretiyle, idareden taşınmaz ve değerlendirme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşankomisyonca takdir edilecek ecrimisilin isteneceği, ecrimisilin talep edilebilmesi için Hazinenin işgaldendolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı hükmüne yerverilmiştir.20/08/2011 tarih ve 28031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 336 sayılı MilliEmlak Genel Tebliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1-c bendinde "Ecrimisil: Hazine taşınmazının,İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin birzarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın İdarece talep edilentazminat" şeklinde tanımlanmış, "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinin 3.fıkrasında, Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde,taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılıgeçmemek üzere, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar içintaşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit vetakdir edileceği; 5. fıkrasında, Emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri belirlenmemiş olanyerler için, birim değeri belirlenen en yakın emsal taşınmazın emlak vergisine esas metre kare birimdeğerinin dikkate alınacağı; 10. fıkrasında, ecrimisilin tespit ve takdirinde, İdarenin zarara uğrayıpuğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafındankullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı gelir elde edilip edilmediği gibi hususların gözönünde bulundurulacağı ve 11. fıkrasında ise ecrimisil tespit ve takdir edilirken, Hazine taşınmazınındeğerini etkileyebilecek; imar durumu, yüzölçümü, niteliği, verimi (tarım arazilerinde), alt yapıhizmetlerinden yararlanıp yararlanmadığı, konumu, taşınmazın kullanım şekli ve işgalden dolayı gelirelde edilip edilmediği gibi her türlü ölçütlerin dikkate alınacağı ve 12. fıkrasında da ecrimisilin tespitindeayrıca aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veyaecrimisiller varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayiodası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecekbilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurların göz önünde bulundurulacağı düzenlemelerineyer verilmiştir.13/07/2005 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun
15. maddesinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazlarıhakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.Olayda, mülkiyeti davalı belediyeye ait olan Isparta İli Merkez .... Mahallesi .... Caddesi No:...adresinde yer alan iş yerini 1995 yılından itibaren önce işgaliye bedeli, daha sonra ecrimisil ödemeksuretiyle kullanan davacı tarafından; davalı idarenin 2012 yılı ecrimisil bedelinin 14.200,00 TL olarakbelirlenerek sözleşme imzalamaya davet edilmesine ilişkin işlemin iptali ve söz konusu yerin işgaliye(ecrimisil) bedelinin 2012,2013 ve 2014 yılları için tespit edilmesi istemleriyle açılan davalara ait dosyadayer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davacının fuzuli şagil olduğu ön kabulü ile ecrimisilbedelinin tek taraflı kamu gücü kullanılarak belirlendiği açıktır.Bu durumda uyuşmazlığın davalı idarenin tek taraflı ve kamu gücünü kullanarak tesis ettiği ecrimisilbedelinin artırılmasına yönelik işlemlerden kaynaklandığı dikkate alındığında ve yukarıda yer verilenmevzuat hükümleri uyarınca davanın görüm ve çözüm yerinin idari yargı yeri olduğu sonucunavarılmıştır."B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Yazılı Düşüncesi11. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı davada oluşan uyuşmazlığın çözümünde idari yargı mahkemelerinin görevliolduğuna dair yazalı düşünce göndermiştir. Görüşün ilgili kısmı şöyledir:"...2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75. maddesinde; "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm vetasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbutvakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehliveya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespitve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zararauğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz. / Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzdeyirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafındanrızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göretahsil olunur. ..." hükmü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/8. maddesinde; "... 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu’nun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır." hükmü yeralmaktadır.Diğer taraftan, 20.08.2011 tarihli ve 28031 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 336 Millî Emlak GenelTebliği'nde; Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındakiyerlerin işgalen kullanıldığının tespiti halinde, idarece yürütülecek ecrimisil tespit, takdir ve tahsilişlemlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.Dava konusu uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından, mülkiyeti idareye ait olan taşınmazı işgal ettiğigerekçesiyle davacı adına 2012 yılı ecrimisil bedeli belirlenmesine ve 7 gün içinde sözleşme imzalamayadavet edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargıda; aynı yerin 2012, 2013 ve 2014 yılına ilişkinecrimisil bedelinin belirlenmesi için ise adli yargıda bakılan davaların açıldığı anlaşılmaktadır.Söz konusu mevzuatta yer alan hükümler ve dava konusu olay birlikte değerlendirildiğinde, davakonusu işlemin ecrimisil bedelinin belirlenmesi ve tahsili amacıyla tesis edildiği, ecrimisil bedelininbelirlenmesinin kamu gücüne dayalı, re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen idari işlem niteliğinde olduğu,bedelin tahsilinin kamu gücü kullanılarak 6183 sayılı Kanun uyarınca yapıldığı, bu durumda, bu işleminiptali istemiyle açılan davanın çözümünde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-amaddesinde sayılan “İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptaldavaları” kapsamında idari yargı yerlerinin görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır."IV. İLGİLİ HUKUK12. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "ecrimisil ve tahliye" başlıklı 75. maddesinde şu düzenlemeye yerverilmiştir: "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeliidarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiğimazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, buKanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusundaişin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemeküzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayıbir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeşindirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme AlacaklarınınTahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur."
13. Öte yandan 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde; "...2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır."hükmü yer almakta olup, 20/08/2011 tarihli ve 28031 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 336 Millî Emlak GenelTebliği'nde; Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin işgalenkullanıldığının tespiti halinde, idarece yürütülecek ecrimisil tespit, takdir ve tahsil işlemlerine ilişkin usul ve esaslardüzenlenmiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇEA. İlk İnceleme14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER, Nilgün TAŞ,Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan 18/04/2021 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Asliye Hukuk Mahkemesince, anılanKanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasının ekinde idari yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.B. Esasın İncelenmesi15. Raportör-Hâkim Engin SELİMOĞLU’nun, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:16. Dava, mülkiyeti davalı belediyeye ait olan davacının fuzuli şagili olduğu işyerinin 2012 yılı kira bedelinin14.200 TL olarak belirlenerek 7 gün içerisinde sözleşme imzalamaya davet edilmesine ilişkin davalı idare işleminin iptaliistemiyle açılmıştır.17. Dosya kapsamından, dava konusu yerin Belediyeye ait yol olduğu ve davacının babasının 1970 yılındaburaya inşa ederek kullanmaya başladığı dükkânı, 1995 yılında davacı oğluna devrettiği, bu tarihten itibaren de dükkânındavacının kullanımında olduğu anlaşılmaktadır.18. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve dava dosyaları içeriği birlikte değerlendirildiğinde; davalıBelediye tarafından tesis edilen işlemin ecrimisil bedelinin belirlenmesi ve tahsiline dair olduğu, bunun da kamu gücünedayalı, re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen idari işlem niteliğinde olduğu, bedelin tespiti ve tahsilinin kamu gücükullanılarak 6183 sayılı Kanun uyarınca yapıldığı, bu durumda, bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın çözümünde,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde sayılan “İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenlertarafından açılan iptal davaları” kapsamında idari yargı yerlerinin görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.19. Belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Isparta 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin yaptığı başvurununkabulü ile Isparta İdare Mahkemesinin 02/08/2012 tarih ve E.2012/686, K.2012/886 sayı ile verdiği görev redkararının kaldırılmasına karar verilmesi gerekmiştir.V. HÜKÜMAçıklanan gerekçelerle;A. Davanın çözümünde İDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,B. Isparta 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin yaptığı BAŞVURUNUN KABULÜ ile Isparta İdareMahkemesinin 02/08/2012 tarih ve E.2012/686, K.2012/886 sayı ile verdiği GÖREV RED KARARININKALDIRILMASINA,18/04/2022 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Birol
Nilgün
Doğan
TOPAL
SONER
TAŞ
AĞIRMAN
Üye
Üye
Üye
Aydemir
Nurdane
Ahmet
TUNÇ
TOPUZ
ARSLAN