T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/102KARAR NO : 2022/163
KARAR TR : 21/03/2022 ÖZET: Davacıların paydaşı olduğu taşınmazın imarplanında "çocuk bahçesi oyun ve kısmen yol alanı"olarak ayrılmasından sonra davalı idarenin eylemsizkalmasından ibaret hukuki müdahalesine ilişkinolarak açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDEgörülmesi gerektiği hk.
K A R A R Davacılar : 1- A..H 2-A...H 3- B..H 4- F...H 5- A..H6- H..H 7- H..H 8- K..H 9- F..HVekilleri
: Av. U.U Av. T.Ç.UDavalı
: Melikgazi Belediye BaşkanlığıVekili
: Av. S.Ö I. DAVA KONUSU OLAY1. Davacılar vekili, Davacıların hisseli maliki olduğu Kayseri İli, Melikgazi İlçesi, .... Mahallesi, ... ada, .. parsel,... ada .. parsel ve ... ada .. parsel sayılı taşınmazlarınbulunduğu alanın imar planında çocuk bahçesi oyun, kısmen yolalanı vs olarak ayrılarak taşınmazlara kamulaştırmasız el atıldığından bahisle şimdilik 1.000 TL'nin yasal faizi ile birlikteödenmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.2. Davalı Belediye Başkanlığı vekili; dava konusu taşınmazlara idarenin fiili el atmasının söz konusu olmadığını,uyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİA. Adli Yargıda3. Kayseri 4. Asliye Hukuk Mahkemesi E.2020/355 sayılı dosyada 03/01/2022 tarihli duruşmada"Davalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine" karar vermiştir.4. Davalı vekili tarafından, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerinedilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.B. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarılmasına İlişkin Danıştay Başsavcılığı Talebi5. Danıştay Başsavcısı, "davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin l'incifıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklan doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince" davada idari yargı yerinin görevli olduğu görüşüyle, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına karar vererek dosyayı UyuşmazlıkMahkemesine göndermiştir. Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ilişkin talebin ilgili kısmı şu şekildedir:"...Dosyanın incelenmesinden; Kayseri İli, Melikgazi İlçesi, ... Mahallesi,... Ada, .. parsel ve ... ada ..parsel sayılı taşınmazın, 07/08/1997 onaylı 1/1000 ölçekli uygulama imar planında çocuk bahçesi, oyunalanı ve kısmen yol alanında, ... ada .. parsel sayılı taşınmazın ise 1/1000 ölçekli uygulama imar planındapark ve yol alanında kaldığı, Asliye Hukuk Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesisonucunda düzenlenen rapordan da ....
ada, .. parsel sayılı taşınmazın 23,52mlik kısmına asfaltyol yapılmak, .. ada, ... parsel sayılı taşınmazın 90,25 m2 lik kısmına duvar, mezarlık, kaldırım vemezarlık içi asfalt yol yapılmak suretiyle fiilen el atıldığı, .... ada .. parsel sayılı taşınmaza fiili el atmanıngerçekleşmemiş olduğu anlaşılmaktadır.Uyuşmazlık fiili el atmanın gerçekleşmemiş olduğu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönündenincelendiğinde;11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan21'inci maddesinde yer alan"Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgilikanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılıİmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir." hükmü 07.09.2016 günlü, 29824 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6745sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 34. maddesiyle kaldırılmış, aynı kanunun 33. maddesi ile 2942sayılı Kamulaştırma Kanununa eklenen Ek 1. maddede, "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere veresmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukukenkısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkiledecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır. Bu süre içerisinde belirtilenişlemlerin yapılmaması hâlinde taşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesindekiuzlaşma sürecini ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemleri tamamlandıktansonra taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idare aleyhine idari yargıda dava açılabilir." hükmügetirilmiştir.2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Bazı Kanunlar ile 375 SayılıKanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 21. maddesiyle değiştirilengeçici 6. maddesinin yedinci, onbirinci ve onüçüncü fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesineyapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılıkararında ”... Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eylemindendeğil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gerekenkamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandankamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilenkamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olaydaolduğu gibi imar kısıtlamalarında taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızcamalikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuçolarak, davacının taşınmazının imar planlarında " dere mutlak koruma alanı'" nda bırakılması nedeniyle,tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkınınkısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konuedilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunanmahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeriyargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınanUyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir...” gerekçesiyle, yapılan itirazbaşvurusu reddedilmiştir.Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 günlü, E: 2016/181, K: 2018/111 sayılı kararıyla; 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu’na eklenen Ek 1. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi dışında kalanbölümünün, Anayasa’nın 2., 35. ve 46. maddelerine aykırı olduğundan bahisle iptaline karar verilmiştir.Davacının taşınmazının imar planında kısmen yol alanına ayrılması nedeniyle mülkiyet hakkınagetirilen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşkuyoktur. Ancak bu sonuç ya da sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planındataşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanındayapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerinimar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkanidari eylemlerden kaynaklanmaktadır.İdari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu’nun 12 ve 13’üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargıdavalarına konu edilmeleri, anılan yasa hükümlerinin gereğidir.Bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdariYargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki vesonuçların, "fiili el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerininadli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla daimar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan" kaynaklanan tazminat istemlidavaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 günlü. E: 2016/181, K: 2018/111 sayılı, 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen Ek 1. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi dışında kalanbölümünün iptali yolundaki kararı ile maddede yer alan. "Bu süre içerisinde belirtilen işlemlerinyapılmaması hâlinde taşınmazların malikleri tarafından... taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." cümlesi de iptal edilmişse de, anılan kararla sonuç olarak, ek l.maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi dışında kalan kısmında yer alan düzenlemeler gereğisüresinde kamulaştırma yapılmaması hâlinde taşınmaz malikleri ilgili idare aleyhine dava açma hakkınıelde etmekle birlikte, Kanun’un geçici 6. maddesindeki malik aleyhine olan hükümlerin sürekli nitelikteuygulanmasının bu davalarda kamulaştırma için Anayasa’nın 46. maddesinde öngörülen güvencelerietkisiz bırakacağı, maddenin bu bölümünün Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sürekliuygulanmasının, idarelerin özel mülkiyete kamulaştırmasız el atma yoluyla müdahalesinin de sürekli hâlegelmesine sebep olabilecek nitelikte olduğu, idareler kural ile kamulaştırma yapmak yerine kamulaştırmaiçin Anayasa’da belirtilen ilkelere aykırı olarak taşınmazları elde edebilme imkânına sahip olabilecekleri,böyle bir durumda devletin hukuka bağlılığı ilkesi zedeleneceği gibi bireyler açısından hukuki güvenlikve öngörülebilirliğin de ortadan kalkacağı, bir hukuk devletinde kanunların hukuka aykırı uygulamaları
teşvik etmesinin kabul edilemeyeceği gerekçesine yer verildiği, düzenlemenin taşınmaz maliklerinin idariyargıda dava açabileceğine ilişkin bölümünün Anayasa'ya aykırılığı yönünde herhangi bir belirlemeyapılmadığı gözönünde bulundurulduğunda, kararın idari işlemden kaynaklanan tazminat davasınailişkin uyuşmazlığın yargı yolunun değişmesini gerektirmediği sonucuna varılmıştır.Nitekim Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 günlü, E:2019/213, K:2019/416 sayılı kararı da buyöndedir.Dolayısıyla, yukarıda yer verilen Yasa hükümleri ve yargı kararları uyarınca davanın,10694
ada ,1 parsel sayılı taşınmaz yönünden 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idariyargı yerinde görülmesi gerekmektedir.Uyuşmazlık fiili el atmanın gerçekleştiği ... ada ,... parsel ve ... ada ,.. parsel sayılı taşınmazlaryönünden incelendiğinde,2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 1 'inci maddesinde; bu Kanunun; kamu yararının gerektirdiğihallerde gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamutüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını, taşınmazmalın ve irtifak hakkının idare adına tescilini, kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idarelerarasında taşınmaz malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalıuyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenlediği belirtilmiş, devam eden maddelerindekamulaştırma usul ve esaslarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir.İdarelerin imar mevzuatı uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciimar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireyselişlemler idari işlem; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bununiçin gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem niteliğitaşımakta olup, idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı yerlerindeçözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır.İdari usul ve esaslar dışında idarece bir ayni hakka müdahalede bulunulması, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız el atılması halinde meydana gelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyetetecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümleneceği yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.Bu durumda; idarenin kamulaştırma işlemi yapmaksızın uyuşmazlığa konu taşınmazların bir kısmınafiilen el atmasının İdare Hukukunun konusuna giren "idari eylem" veya "idari işlem" olarak kabulümümkün olmadığından; idarenin, açık ve ağır biçimde hukukilikten yoksun olan ve bu haliyle "haksızfiil" olarak kabul edilebilecek uygulaması nedeniyle tazminat, istemiyle açılan davanın görüm ve çözümü,adli yargının görev alanına girmektedir.”6. Emsal dosyalarda benzer yöndeki görüşü bilinmekle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının görüşüalınmamıştır.III. İLGİLİ HUKUKA. Mevzuat7. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b)bendinde de, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan davalar olarak tanımlanmıştır.8. İdari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı idari Yargılama UsulüKanunu'nun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılanKanun hükümlerinin gereğidir.B. Yargı Kararları9. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının, III.bölümü şöyledir:“İstimlâksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malınıelinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.Bundan başka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisin yaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya moloz yığılması neticesinde meydana gelenzararların tazmini davası da başkasının malına amme teşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelere başkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğan bir tazminat davası sayılır.Yapılan işlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması hali de idari karara aykırı bir hareketbulunması itibariyle yine idari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ile açılmışbir dava haksız fiilden doğan bir davadan ibaret olacaktır.Bu bentte anılan davalar, içtihadı birleştirme kararının dışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇEA. İlk İnceleme10. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER, Nilgün TAŞ,Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan 21/03/2021 tarihlitoplantısında, başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğince yapılan incelemeyegöre, davalı vekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca, 10. maddedeöngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.B. Esasın İncelenmesi 11. Raportör-Hâkim Engin SELİMOĞLU’nun, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:12. Dava, davacıların paydaşı olduğu taşınmazların bulunduğu alanın imar planında çocuk bahçesi, oyun, parkve kısmen yol alanı olarak ayrılarak taşınmazlara kamulaştırma bedeli ödenmeksizin, davalı idare tarafından fiilen elatıldığı iddiasıyla ve oluştuğu ileri sürülen zararın tazmin edilmesi istemiyle açılmıştır.13. Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığa konu Kayseri İli, .... İlçesi, .... Mahallesi, ... ada, .. parsel, ... Ada... parsel ve ... ada .. parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanın imar planında çocuk bahçesi, oyun, park ve kısmen yolalanı olarak ayrıldığı, davanın fiili el atma iddiasıyla açıldığı ancak bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen 25/05/2021 tarihliraporda da belirtildiği üzere idarece ... ada ... parsel sayılı taşınmaza fiili el atmanın söz konusu olmadığının, diğer ikitaşınmaza mezarlık, duvar, kaldırım ve asfalt yol yapılarak el atıldığının bildirildiği belirlenmiştir.14. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tekyanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, "idari eylem" olarak tanımlanmaktadır.15. Dosya kapsamı ve bilirkişi raporlarından, yukarıda belirtilen parsel yönünden uyuşmazlığın imar planı ve bukapsamda idarece verilen kamulaştırma kararından sonra idarenin eylemsiz kalmasından ibaret hukuki müdahaleye ilişkinolduğu, kamu gücüne dayanılarak, resen ve tek yanlı olarak tesis edilen bir idari işlem bulunduğu anlaşılmaktadır.16. Belirtilen nedenlerle, Danıştay Başsavcısının başvurusunun kabulü ile Kayseri 4. Asliye HukukMahkemesince Kayseri İli, .... İlçesi, .... Mahallesi, .... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin verilen 03/01/2022 tarihli veE.2020/355 sayılı görevlilik kararının kaldırılması gerektiği sonucuna varılmıştır. V. HÜKÜMAçıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde İDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,B. Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Kayseri 4. Asliye Hukuk MahkemesinceKayseri İli, Melikgazi İlçesi, Erciyes Mahallesi, 10694 ada 1 parsel sayılı taşınmaza ilişkin verilen 03/01/2022 tarihli veE.2020/355 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,21/03/2022 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. BaşkanMuammerTOPALÜyeBirolSONERÜyeNilgünTAŞÜyeDoğanAĞIRMAN
ÜyeAydemirTUNÇÜyeNurdaneTOPUZÜyeAhmetARSLAN