T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/180KARAR NO : 2022/218
KARAR TR : 18/04/2022ÖZET: İmar planında kamu hizmet alanıolarak ayrılan ve idarece bir kısmına yolyapılarak fiilen el atılan taşınmazınkamulaştırılmayarak mülkiyet hakkınınkısıtlandığı iddiası ve tazminat istemiyle açılandavanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesigerektiği hk.
K A R A R Davacılar : 1-D. Ö 2-C.l D 3-Y. D 4-H. T5-F. D 6-H. A 7-M. A 8-M. T
9-M. K10-M. A 11-E. Ö 12-A. I 13-F. T 14-F. Y 15-Ş. Ş 16-C. I 17-İ. TVekilleri
: Av. S. D Av. S. Ş Av. T. DDavalı
: Milli Savunma Bakanlığı (Adli Yargıda)Vekili
: Av. S. A. U Av. D. EDavalı
: Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Adli ve İdari Yargıda)Vekili
: Av. B. Ç Av. O. EDavalı
: Kocasinan Belediye BaşkanlığıVekili
: Av. T. Y I. DAVA KONUSU OLAY1. Davacılar vekili, Davacıların hissedarı bulunduğu Kayseri İli, Kocasinan ilçesi, ... mahallesi, ... pafta, ... ada,... parselde kayıtlı bulunan taşınmaza davalı idarece yol yapılmak suretiyle fiilen el atıldığını, davalıların herhangi birkamulaştırma işlemi yapmadığını ve taşınmaz bedelini de ödemediğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıyla 10.000 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyleMilli Savunma Bakanlığı ve Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığı aleyhine adli yargı yerinde dava açmıştır.II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİA. Adli Yargıda2. Kayseri 5. Asliye Hukuk Mahkemesi E.2011/38, K.2012/488 sayılı dosyada 19/11/2012 tarihinde"taşınmaz üzerinde ifraz yapıldığı belirtilmiş, ... nolu parsel sayılı taşınmazın Büyükşehir Belediyesi adına yolvasfıyla tescil edildiği, ... nolu parselin tapu malikleri adına tescil edildiği, A harfi ile gösterilen kısma asfalt yololarak el atıldığı, imar planına göre askeri alan koruma kuşağında kaldığı, B harfi ile gösterilen kısma asfalt yololarak el atıldığı, imar planına göre askeri alan koruma kuşağında kaldığı, C harfi ile gösterilen kısma asfaltyol olarak el atıldığı, imar planına göre askeri alan koruma kuşağında kaldığı, D harfi ile gösterilen kısma elatılmadığı, imar planına göre askeri alan koruma kuşağında kaldığı" tespit edilerek "... ada ... parsel sayılıtaşınmazla ilgili davanın konusuz kaldığı anlaşıldığından bu parselle ilgili olarak esas hakkında Karar Verilmesine YerOlmadığına, .... ada .... parsel sayılı taşınmaza yönelik davanın davalı Milli Savunma Bakanlığı yönünden Kabulüne,taşınmazın davalı maliye hazinesi adına tapuya tesciline" hükmetmiş, karar temyiz edilmiştir.3. Yargıtay (kapatılan) 18. Hukuk Dairesi 16/04/2013 tarihinde E.2013/2835, K.2013/6528 sayılı ilamıyla"davacının mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamanın, dava konusu taşınmazın, genel ve düzenleyici bir işlem olanimar planıyla kamu hizmetine özgülenmesinden ve bu planda öngörülen kamulaştırma işlemlerinin zamanındayapılmamasından kaynaklandığının kabulü ile idari işlem ve eylemden doğan zarara ilişkin davanın UyuşmazlıkMahkemesi kararı da dikkate alınarak 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uyarınca idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-b ve 115/2.maddeleri uyarınca davanın usulden reddine karar verilmesi" gerektiği görüşüyle Kayseri 5. Asliye HukukMahkemesinin E.2011/38, K.2012/488 sayılı kararını bozarak dosyayı mahalline iade etmiştir.4. Kayseri 5. Asliye Hukuk Mahkemesi, E.2015/77 K.2015/268 sayılı dosyasında 07/07/2015tarihinde, bozma ilamı doğrultusunda "davaya konu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin fen bilirkişisininrapor ve krokisinde A, B ve C harfleri ile gösterilen bölümlere ilişkin olarak davalı Milli Savunma Bakanlığıaleyhine açılan davanın kabulü ile28.862,83TL tazminatın davalı bakanlıktan tahsiline, fiilen el atılan bölümlerile proje bütünlüğü bulunmayan ve aynı rapor ve krokide D harfi ile gösterilen bölüme davalı Milli SavunmaBakanlığı tarafından fiilen el atılmadığı, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılanzararın tazminine yönelik davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-b maddesinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları "kapsamında idari yargının görevi içerisinde olduğu ve HMK. nun 114/b maddesinde belirtilen dava şartınınbulunmadığı anlaşıldığından davaya konu taşınmazın fen bilirkişisinin kroki ve raporunda D harfi ile gösterilenbölümüne ilişkin davanın HMK.nun 115/2. maddesi uyarınca usulden reddine" kararı vermiş, kararın temyizaşamasından geçerek 26/04/2018 tarihi itibarıyla kesinleştiği anlaşılmıştır.5. Davacılar vekili bu kez söz konusu parsel yönünden benzer istemle Milli Savunma Bakanlığı aleyhine idariyargıda dava açmıştır.B. İdari Yargıda6. Kayseri 2. İdare Mahkemesinin 28/06/2019 tarih ve E.2018/556, K.2019/528 sayı ile davanın kısmenkabulüne dair verdiği kararı istinaf edilmiştir.7. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 25/03/2021 tarihli ve E.2019/1234, K.2021/405sayılı kararıyla ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına hükmederek, dosyayı mahalline iade etmiştir. Kararıngerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "...Uyuşmazlıkta, davalı idarenin 18/09/2019 tarihli istinafa ek beyan dilekçesinde, SivasInş.Eml.Blg.Başk.lığının 28/08/2019 günlü yazısıyla; 12. Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı Güneyindeyer alan Saraybosna H.Ahmet Yesevi, Hilal, Kötügöller ile Fevzioğlu Mahallelerinden geçen ve 3000 x100 metre genişliğinde oluşturulmuş askeri güvenlik bölgesinin kaldırılarak, askeri güvenlik bölgesınırının tel örgü sınırına çekildiği, bu nedenle imar planlarında gerekli düzeltmenin yapılmasının KayseriBüyükşehir Belediye Başkanlığı ile Kocasinan Belediye Başkanlığından istenildiği görüldüğünden,Dairemizin 26/11/2020 tarihli ara kararıyla Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığından ve KocasinanBelediye Başkanlığından, dava konusu taşınmazlara yönelik olarak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imarplanlarında bir değişiklik yapılıp yapılmadığı, yapıldığı ise halihazırda dava konusu taşınmazın 1/5000 ve1/1000 ölçekli imar planlarında kullanım amacının (fonksiyonunun) ne olduğu sorularak, dava konusutaşınmazın renkli kalemle işaretlendiği güncel 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulamaimar planı paftalarının onaylı örnekleri ve konuya ilişkin diğer bilgi ve belgelerin onaylı birer örneğininistenmesine karar verildiği, anılan ara kararına cevaben gelen belgelerin incelenmesi sonucunda, davakonusu taşınmazı kapsayan alanda Kayseri Büyükşehir Belediye Meclisinin 14/09/2020 gün ve 216 sayılıkararıyla 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında değişiklik yapıldığı, söz konusu plandeğişiklikleriyle taşınmazın Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığı sorumluluk alanında bulunan anaarter niteliğinde 30 metrelik yol, park ve depo alanı olarak planlandığının belirtildiği görülmüştür.Bu durumda, söz konusu imar planı değişikliğiyle taşınmazın kullanım amacının değiştirildiğigörüldüğünden, anılan taşınmaza yönelik olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst ölçekliplanlara uygun hale getirilip getirilmediği, taşınmazın yeni kullanım amaçlarının davacıların taşınmazlarıüzerindeki mülkiyet haklarında kısıtlılığa neden olup olmadığı, başka bir ifadeyle mülkiyet haklarındakisüresi belirsiz kısıtlılık durumunun devam edip etmediği, ayrıca değiştirilen kullanım kararlarıdoğrultusunda (varsa) kamulaştırma yükümlülüğünün hangi idareye geçtiği tespit edilerek davadosyasında yatırımcı idare/idareler hasım mevkiine alındıktan sonra karar verilmesi gerektiğinden yenioluşan hukuki duruma göre hatalı hasım teşkiliyle verilmiş istinaf başvurusuna konu kararda hukukiisabet görülmemiştir."8. Kayseri 2. İdare Mahkemesi 01/07/2021 tarih ve E.2021/828 sayı ile "Milli Savunma Bakanlığınınhasım mevkiinden çıkarılmasına ve Kocasinan Belediye Başkanlığının hasım mevkiine alınmasına" kararvermiştir.9. Kayseri 2. İdare Mahkemesi, E.2021/828 sayılı dosyasında 15/03/2022 tarihli gönderme kararınaistinaden; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevliyargı yerinin belirlenmesi için 23/03/2022 tarihli ve E.2021/828 sayılı üst yazı ile Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurmuştur. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarında da ifade edildiği üzere, taşınmaza fiilen el atılmasıdurumunda görevli yargı kolunun adli yargı olduğu kuşkusuzdur.Taşınmazın bir kısmına fiilen kamulaştırmasız olarak el atıldığı ve bu amaçla kullanıldığınınanlaşılması halinde ise bir bütün olarak düşünülmesi gereken taşınmazın tamamı açısından el atmanınvarlığından söz edilebileceğinden bu nedenle uğranıldığı ileri sürülen zararın tazminine yönelikdavaların, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerleri görevli olacaktır.Bu durumda. Kayseri 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 07/07/2015 tarih ve E:2015/77, K:2015/268
sayılı kararı ile taşınmazın, fiilen el atılan 386.35 m2'lik kısmına yönelik tazminat isteminin kabulüne vebu kısımların dava konusu parselden ifraz edilerek yol olarak tapudan terkinine, hukuken el atılankısımlar yönünden ise davanın idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle usulden reddine kararverilmesi üzerine, hukuken el atılan kısımlar yönünden bakılan dava açılmış ise de Kayseri 5. AsliyeHukuk Mahkemesi'nin davanın görev nedeniyle usulden reddine ilişkin kararında, hukuken el atılankısımların Millî Savunma Bakanlığının sorumluluğunda olduğu bu sebeple asfalt yol yapılmak suretiylefiilen el atılan kısımlar ile proje bütünlüğünün olmadığı gerekçesine yer verilmiş ise de daha sonrayapılan plan değişikliği ile taşınmazın askeri güvenlik bölgesi olmaktan çıkarıldığı, yol ve park alanıolarak planlandığı, bu itibarla taşınmaza hukuken el atılan kısımlar ile asfalt yol yapılmak suretiyle fiilenal atılan kısımlar arasında proje bütünlüğü olduğunun kabulü gerektiği, kaldı ki Mahkememizce yapılankeşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda dava konusu parselde daha önceyapılan tespitlere göre fiilen el atılan alanlar bakımından bir artışın olduğunun tespit edildiği, davakonusu taşınmaz üzerindeki tasarruf kısıntısının hukuki el atmayı aşan ve idarenin haksız eylemindenileri gelen fiili bir el atma olduğu ve mülkiyet hakkına müdahale niteliğindeki eylem nedeniyle bu davanıngörüm ve çözümünün adli yargı yerinin görevine girdiği sonucuna varılmıştır..."III. İLGİLİ HUKUKA. Mevzuat10. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b)bendinde de, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan davalar olarak tanımlanmıştır.B. Yargı Kararları11. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının, III.bölümü şöyledir:“İstimlâksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malınıelinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.Bundan başka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisin yaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya moloz yığılması neticesinde meydana gelenzararların tazmini davası da başkasının malına amme teşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelere başkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğan bir tazminat davası sayılır.Yapılan işlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması hali de idari karara aykırı bir hareketbulunması itibariyle yine idari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ile açılmışbir dava haksız fiilden doğan bir davadan ibaret olacaktır.Bu bentte anılan davalar, içtihadı birleştirme kararının dışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur.”IV. İNCELEME VE GEREKÇEA. İlk İnceleme12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER, Nilgün TAŞ,Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan 18/04/2022 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince, anılanKanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.B. Esasın İncelenmesi13. Raportör-Hâkim Engin SELİMOĞLU’nun, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:14. Dava, davacıların paydaşı olduğu taşınmazın imar planında kamu hizmetine ayrıldığı ve bugüne kadarkamulaştırılmayarak mülkiyet hakkının kısıtlandığı iddiasıyla ve tazminat istemiyle açılmıştır.15. İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan veprojeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargıyerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konu taşınmazakamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men'i ve meydanagelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
16. Dosyanın incelenmesinden, davaya konu Kayseri İli, Kocasinan ilçesi, ... mahallesi, ... pafta, ... ada, ...parselde kayıtlı taşınmazın... ada ... parsel sayılı taşınmazın yargılama sırasında ifraz edilerek iki taşınmaz haline geldiği,bunlardan ... nolu parsel sayılı taşınmazın Büyükşehir Belediyesi adına yol vasfıyla, ... nolu parselin ise tapu malikleriadına tescil edildiği, ancak bilirkişi raporunda bu taşınmaz üzerinde A, B ve C harfleri ile gösterilen kısımlara asfalt yolyapılarak el atıldığı, D harfi ile gösterilen kısma ise el atılmadığının belirlendiği, imar planına göre bu parselin askeri alankoruma kuşağında kaldığı, ancak bilahare yapılan plan değişikliği ile taşınmazın askeri güvenlik bölgesi olmaktançıkarılarak yol ve park alanı olarak planlandığı, bu itibarla taşınmaza hukuken el atılan kısımlar ile asfalt yol yapılmaksuretiyle fiilen el atılan kısımlar arasında proje bütünlüğü gerçekleştiği ve taşınmazın bugüne kadar kamulaştırılmayarakmülkiyet hakkının kısıtlandığı belirlenmiştir.17. Bu durumda, görev uyuşmazlığına konu davanın; imar planında kamu hizmet alanı içinde kalan taşınmazınbir kısmına kamulaştırılmaksızın asfalt yol yapılmak suretiyle fiilen el atıldığı iddiası ile ve tazminat istemiyle açıldığınınkabulü gerekir.18. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Kayseri 2. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Kayseri 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin davaya konu taşınmazın fen bilirkişisinin kroki ve raporunda D harfiile gösterilen bölümüne ilişkin davanın HMK. nun 115/2. maddesi uyarınca usulden reddine ilişkin 07/07/2015 tarihli veE.2015/77, K.2015/268 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.V. HÜKÜMAçıklanan gerekçelerle;A. Davanın çözümünde ADLİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,B. Kayseri 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Kayseri 5. Asliye HukukMahkemesinin davaya konu taşınmazın fen bilirkişisinin kroki ve raporunda D harfi ile gösterilen bölümüne ilişkin davanınHMK.nun 115/2. maddesi uyarınca usulden reddine ilişkin 07/07/2015 tarihli ve E.2015/77, K.2015/268 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,18/04/2022 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Birol
Nilgün
Doğan
TOPAL
SONER
TAŞ
AĞIRMAN
Üye
Üye
Üye
Aydemir
Nurdane
Ahmet
TUNÇ
TOPUZ
ARSLAN