T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/320KARAR NO : 2022/550
KARAR TR : 31/10/2022ÖZET: Aktif İşgücü HizmetleriYönetmeliğinde belirlenen şartlarıtaşımadığından bahisle yapılan yersizödemenin iadesine ilişkin işlemin iptaliistemiyle Türkiye İş Kurumu aleyhine açılandavanın, ADLİ YARGI YERİNDEgörülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı
: İ. DDavalı
: Menemen Kaymakamlığı I. DAVA KONUSU OLAY 1. Davacı, Türkiye İş Kurumu İzmir İl Müdürlüğü ile imzalanan "toplum yararına program sözleşmesi"kapsamında başka bir işyerinde sigorta kaydının bulunduğu ve katılım şartlarının ihlal edildiğinden bahisle adına tahakkukettirilen yersiz toplum yararına proje ödemesinin iptali istemiyle adli yargı yerinde itiraz yoluna başvurmuştur. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. Adli Yargıda 2. Menemen Sulh Ceza Hakimliği 01/12/2021 tarihli ve D.İş 2021/2498 sayılı ara kararı ile, "Aktifİşgücü Yönetmeliğinden kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin yargı yolunun idari yargı yolu olduğu" gerekçesiyleitirazın görev yönünden reddine kesin olarak karar vermiştir. 3. Davacı, bunun üzerine idari yargı yerinde iptal davası açmıştır. B. İdari Yargıda 4. İzmir 6. İdare Mahkemesi 11/03/2022 tarihli ve E.2021/2143 sayılı kararı ile, "özel hukuksözleşmesinden kaynaklı uyuşmazlığın adli yargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılarak" 2247 sayılıKanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesineve dosya incelemesinin ertelenmesine karar vermiştir. III. İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat 5. 12/03/2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğinin"Amaç" başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeliğin amacı; istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki nitelikleriningeliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasınakazandırılmasına yardımcı olmak üzere Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen aktif işgücühizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir." 6. Aynı Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Yönetmelik; Türkiye İş Kurumu tarafından işgücü piyasası ihtiyaçları doğrultusundagerçekleştirilecek olan mesleki eğitim kurslarını, işbaşı eğitim programlarını, girişimcilik eğitimprogramlarını, toplum yararına programları ve bu Yönetmelik çerçevesinde tasarlanacak olan diğer kurs,program, proje ve özel uygulamalar ile bunların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır." 7. Aynı Yönetmeliğin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin ilgili kısımları şöyledir: “Bu Yönetmelikte yer alan;a) Aktif işgücü hizmetleri: İstihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki nitelikleriningeliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasınakazandırılmasına yardımcı olmak üzere yapılan faaliyetleri,j) İşbaşı eğitim programı: Katılımcılara mesleki deneyim kazandırmak üzere, Kurumca belirlenenasgari şartları taşıyan işyerlerinde işbaşında verilen eğitimi,l) Katılımcı: Toplum yararına program, girişimcilik eğitim programları ve işbaşı eğitim programlarınakatılanları,ö) Kursiyer veya katılımcı başı ders saat maliyeti: Bir kursiyerin veya katılımcının bir ders saatinekarşılık olmak üzere kurs veya program için gerekli olan temrin malzemesi, eğitici, kurs veya programyeri ve mesleki rehabilitasyon giderleri, yüklenici kârı ile eğitim için yapılan ve Genel Müdürlükçe uygunbulunan benzeri giderleri,bb) Sözleşme: Bu Yönetmelik kapsamında düzenlenen kurs, program ve projenin çerçevesinibelirleyen ve Kurum ile yüklenici veya işveren ile katılımcı arasında imzalanan belirli süreli belgeyi,dd) Toplum yararına program (TYP): İşsizliğin yoğun olduğu dönemlerde veya yerlerde doğrudanveya yüklenici eli ile toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi yoluyla özellikleistihdamında zorluk çekilen işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyerekişgücü piyasasına uyumlarını amaçlayan ve bunlara geçici gelir desteği sağlayan programları, ifadeeder.” 8. Aynı Yönetmeliğin "Toplum Yararına Programlar" üst başlıklı Dördüncü Bölümünün "TYP'nin Hedefi"başlıklı 62. maddesi şöyledir: "TYP’nin hedefi; işsizliğin yoğun olduğu dönemlerde veya yerlerde doğrudan veya yüklenici eli iletoplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi yoluyla özellikle istihdamında zorluk çekilenişsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyerek işgücü piyasasına uyumlarınıgerçekleştirmek ve bunlara geçici gelir desteği sağlamaktır."9. Aynı Yönetmeliğin "Katılım şartları" başlıklı 67. maddesi şöyledir: “TYP’ye katılmak için;a) Kuruma kayıtlı işsiz olmak,b) 18 yaşını tamamlamış olmak,c) Emekli ve malul aylığı almamak,ç) Öğrenci olmamak (açık öğretim öğrencileri hariç),d) (Mülga:RG-6/11/2014-29167)şartları aranır.” 10. Aynı Yönetmeliğin “Yüklenicinin sorumluluğu" başlıklı 67. maddesinin ilgili kısımları şöyledir: "Yüklenici ile il müdürlüğü arasında, TYP’nin niteliğini ve karşılıklı hak ve yükümlülükleri gösterensözleşme imzalanır.Katılımcıların Kurumla ilgili iş ve işlemleri dışındaki, vergi ve sosyal güvenlik gibi tüm resmi iş veişlemleri yükleniciler tarafından yerine getirilir....Katılımcıların uygun nitelikte olmamalarından kaynaklanacak sonuçlardan ya da görevli olduklarıalanlara ve üçüncü kişilere verecekleri zararlardan yüklenici sorumludur.Katılımcıların devamsızlık sınırlarını aşmaları ya da yüklenicinin herhangi bir sorumluluğunu yerinegetirmemesi nedenleriyle katılımcıya yapılan fazla ödemelerden yüklenici sorumludur. Katılımcınınilişiğinin kesilmesi gereken tarihten sonra yüklenici tarafından çalıştırılmaya devam edilmesi halinde,fazla çalışılan süre kapsamında katılımcıya ödenen giderler yükleniciden tahsil edilir.Yüklenici TYP katılımcılarını, TYP kapsamında yaptırmış oldukları işler de dahil olmak üzere mevcutçalışanlarını ikame etmek amacıyla istihdam edemez.TYP için son teklif verme tarihinden önceki bir yıl içerisinde ve TYP’nin fiilen başlayacağı tarihekadar yüklenicinin veya bağlı ve yan kuruluşlarının çalışanı olan kişiler TYP’den yararlanamazlar. Busüreler esas olmak üzere; verilen hizmetin türü ne olursa olsun böyle bir durumun tespit edilmesi halinde,ilgili her bir katılımcı için yapılan tüm ödemeler ödemenin yapıldığı tarihten itibaren yasal faizi ile birlikteyükleniciden tahsil edilir. Ayrıca katılımcının TYP bitimine kadar yapılacak ödemeleri de yüklenicitarafından katılımcıya ödenir.Yüklenicinin, kendi işyerleri ile bağlı ve yan kuruluşlarına ait işyeri Sosyal Güvenlik Kurumu sicilnumaralarını İl müdürlüğüne TYP başlamadan önce teslim etmesi gerekir.
TYP başlamadan önce yüklenici, tüm katılımcılara ait sözleşme tarihinden önceki bir yıllık süreyiiçeren Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlükleri veya Merkezlerinden onaylı hizmet dökümlerini ilmüdürlüğüne teslim eder. Asillerin yerine başlayan yedekler için bu belge, başlamalarından itibaren yediişgünü içinde verilir.TYP katılımcısı olmaya hak kazananlar, sözleşme daha önce imzalanmış olsa dahi, TYP başlamatarihinden önce programdan yararlandırılamazlar.Yüklenicinin, hak edişlere ilişkin belgeleri izleyen ayın yedinci gününe kadar il müdürlüğüne teslimetmesi gerekir.67 nci maddede yer alan katılım şartları ve ilgili mevzuatta belirlenen diğer tüm şartlara ilişkin bilgive belge kontrolünden yüklenici sorumludur. Yüklenicinin bu sorumluluğunu yerine getirmemesindendolayı oluşabilecek her türlü fazla veya yersiz ödeme yükleniciden yasal faizi ile birlikte tahsil edilir.Düzenlenen TYP’lerde, yüklenici kurumun katılımcılar için vergi ve sosyal güvenliğe ilişkinödemeleri ilgili kurumlara yapmaması durumunda yükleniciye süreli ihtarda bulunulur. Verilen süreiçerisinde ilgili ödemelerin yapılmaması durumunda yüklenici kurum ile düzenlenen tüm TYP’lersonlandırılarak yüklenici ile otuz altı ay süreyle bu Yönetmelik kapsamında kurs ve programlardüzenlenemez."
11. Aynı Yönetmeliğin "Ödemeler" başlıklı 76. maddesi şöyledir: "Ödemeler, aylık hak edişler doğrultusunda yükleniciler tarafından katılımcılar için yapılanödemelere ilişkin belgelerin il müdürlüğüne ibrazı sonrasında bu belgelerin inceleme işlemlerinintamamlanması sonucunda yapılır. Yüklenici, Kurum tarafından hazırlanan bordro programlarınıkullanarak katılımcıların prim ve ödeme bilgilerini süresi içinde il müdürlüğüne teslim edebilir.Aylık hak ediş, cari ay boyunca programa katılım sağlanan toplam saat veya gün esas alınarakdüzenlenir. Hak ediş belgelerine maaş bordrosu eklenerek il müdürlüğüne teslim edilir.Katılımcı ödemelerine ilişkin istihkaklara ait belgelerin il müdürlüğüne gönderilmesini müteakip,giderler Kurum tarafından yüklenicinin hesabına aktarılır.Düzenlenen TYP’lerde yüklenici kuruma yapılan ödemelerden yüklenici kurum gerekli ödemeleriyaptıktan sonra fazla tutar kalması halinde, söz konusu tutarı Kuruma iade eder."
12. 2013/1 sayılı Toplum Yararına Program Genelgesinin 10/2.maddesinde, "Yüklenici ile İl Müdürlüğüarasında, TYP’nin niteliğini ve karşılıklı hak ve yükümlülükleri gösteren sözleşme imzalanacağı" kuralabağlanmış; bu Genelge ve Yönetmeliğin 63/1-a maddesi kapsamında "Toplum Yararına Program KatılımcıTaahhütnamesi" imzalanmıştır. B. Yargı Kararları 13. Danıştay Onüçüncü Dairesinin 19/02/2019 tarihli ve E.2017/2820, K.2019/447 sayılı kararı ile; "4904sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu'ndan ve Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerinden kaynaklananuyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine tabi hizmet sözleşmesinden kaynaklı bir uyuşmazlık olduğu, 4904 sayılıTürkiye İş Kurumu Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca davalı idarenin özel hukuk hükümlerine tabi olduğundanuyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılarak davanın görevyönünden reddine" dair kararın kesin olarak onanmasına karar verilmiştir. 14. Uyuşmazlık Mahkemesinin 28/02/2022 tarihli ve E.2021/698, K.2022/119 sayılı kararında, özetle; "Aktifİşgücü Hizmetleri Yönetmeliği'nde belirlenen şartları taşımadığından bahisle İşbaşı Eğitim Programı'nın iptaliüzerine bu kapsamda yapılan yersiz ödemenin iadesine ilişkin işlemin iptali istemiyle Türkiye İş Kurumu aleyhineaçılan davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine" hükmedilmiştir. IV. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 15. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan31/10/2022 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 16. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ’nin ve Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 17. Dava, Toplum Yararına Program konulu sözleşme ve taahhüt çerçevesinde Menemen Türkeli
Ortaokulunda katılımcı olarak çalışmış olan davacının aynı dönemde başka bir işyerinde sigorta kaydı bulunduğununSayıştay denetiminde tespiti üzerine sözleşmedeki taahhüdün ve yükümlülüklerin yerine getirilmediğinden bahisle yersizödendiği öne sürülen tutarın ödenmesinin istenilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılmıştır. 18. İdare, tıpkı özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabilmekle beraber, kamusal yetkisininverdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak, konusu, hüküm ve koşulları bakımından özel hukuk sözleşmelerinden farklıolan sözleşmeler de yapabilmektedir. İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler "idari sözleşme" olarakadlandırılırlar. İdarenin, genel ehliyetini kullanarak sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdiğisözleşmelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla bunların yargısal denetiminin adli yargıyerlerince yapılmasına karşılık; 2577 sayılı Kanun'un idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesinde ifade edildiği üzere"genel hizmetlerden birinin yürütülmesi" amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak ve yetkilere dayanarak yaptığı idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünde ise idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. 19. Uyuşmazlık konusu "Tip sözleşme"de, yüklenici sıfatıyla hizmet sağlayıcının, katılımcının ve idareninkarşılıklı hak ve yükümlülüklerine ilişkin düzenlemelere yer verildiğinin hüküm altına alındığıgörülmüştür. 20. Buna göre, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü ile davalı Kuruma bağlı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüarasında imzalanan sözleşmenin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu, "Toplum Yararına Program Tip Sözleşmesi"nde,taraflardan birinin idare olması dışında sözleşmenin idari bir sözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetiningörülmesi amacını taşıması, taraflardan birinin idare olması ve kamu hukukuna özgü, kamu hukukundan doğan şart vehükümlerin sözleşmede yer alması koşullarının anılansözleşmede bulunmadığıgörülmektedir. 21. Bu durumda, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendiğinde, dava konusuuyuşmazlığın, Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği ve ilgili Genelge yanında özel hukuk hükümlerine tabi hizmetsözleşmesinden kaynaklandığı gözetildiğinde, davanın görüm ve çözümünde hukuk mahkemelerinin, dolayısıyla adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. 22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, İzmir 6. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüile Menemen Sulh Ceza Hakimliğinin 01/12/2021 tarihli ve D.İş. 2021/2498 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B.İzmir 6. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileMenemen Sulh Ceza Hakimliğinin01/12/2021 tarihli ve D.İş. 2021/2498 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 31/10/2022 tarihinde,OY BİRLİĞİ ile KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Doğan
Eyüp
Muharrem
TOPAL
AĞIRMAN
SARICALAR
ÜRGÜP
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN