T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/354KARAR NO : 2022/622
KARAR TR : 28/11/2022ÖZET: Kamu İktisadi Teşebbüslerindekapsam içi personel olarak çalışanlarınişverenleriyle aralarındaki iş ilişkisi nedeniylesözleşmeden veya Kanundan doğan hukukuyuşmazlıklarının ADLİ YARGI YERİNDEgörülmesi gerektiği hk.
K A R A R Davacı
:M. DVekili
: Av. M. DDavalı
: Türkiye Elektromekanik San. A.Ş.Vekili
: Av. A. G I. DAVA KONUSU OLAY1. Davacı vekili, müvekkilinin davalı TEMSAN bünyesinde kapsam içi personel statüsünde görevyapmaktayken Kurumunözelleştirme kapsam ve programına alınması üzerine istihdam fazlası personel olarak belirlenip işakdi feshedildikten sonra, TEMSAN'ın özelleştirme programından çıkarıldığından bahisle tekrar işbaşı yaptırılmasıistemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 27/04/2021 tarih ve E. 19129859-929-9851 sayılı işlemin iptali ile işlemnedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. 2. Davalı vekili süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde, davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğindenbahislegörev itirazında bulunmuştur. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. İdari Yargıda 3. Ankara 14. İdare Mahkemesi 03/02/2022 tarihli ve E.2021/979 sayılı kararı ile, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevli bulunduğu gerekçesiylegörev itirazının reddine ve Mahkemelerinin görevli olduğunakarar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir: “Dosyanın incelenmesinden, davacının, 24/06/2015 tarih ve 29396 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsam ve programınaalınan TEMSAN A.Ş. bünyesinde İş Kanunu'na tabi olarak çalışan ve verimliliğin arttırılması gerekçesiyle02/01/2017 tarihinde sözleşmesi feshedildiği, davalı kurumun özelleştirme program ve kapsamındançıkarılması nedeniyle sözleşmesinin fesih gerekçesinin ortadan kalktığı, tekrar iş başı yaptırılması veyoksun kalınan maaş ve sosyal güvence bedellerinin ödenmesi istemiyle yaptığı 20.04.2021 tarihlibaşvurunun reddine ilişkin 27/04/2021 tarih ve E.19129859-929-9851 sayılı işlemin tesis edildiği, anılanişlemin iş akdinden kaynaklanan bir uyuşmazlık olmayıp, idarenin kamu gücünü kullanarak tek taraflıtesis ettiği idari nitelikteki bir işlem olduğu ve bu işlemin iptaline ilişkin davanın görüm ve çözümünde2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince idari yargı yerlerinin görevliolduğu sonucuna varıldığından, davalı idarenin görev itirazının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır” 4. Davalı vekili tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine, dilekçedava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarılmasına İlişkin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı Talebi 5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, "Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsam dışı personel olarakçalışanların işverenleriyle aralarında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına ilişkin olarak 25/10/2017 tarihinden sonra açılan dava ve işlerin iş hukuku hükümlerine göreçözülmesi gerektiği" görüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10.maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasınakarar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir. Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ilişkin talebin ilgilikısmı şu şekildedir: “Olayda, 233 sayılı KHK'ye tabi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgilendirilmiş bir Teşekkül
olan TEMSAN; sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermeküzere kurulan, kamu iktisadi teşebbüsüdür.Yapılan açıklamalar ışığında Uyuşmazlık Mahkemesinin benzer olaylara ilişkin verdiği 01.03.1996tarihli ve 22567 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 22.01.1996 tarihli ve E.1995/1, K.1996/1 sayılı veözelleştirme kapsamında bulunmayan Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsam dışı statüde çalışanpersonelin kurumları ile olan ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğunailişkin ilke kararı bulunmaktaysa da, 25.10.2017 tarihli ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 37. maddesi ile 399 sayılı KHK'nın ek 3.maddesi; "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 1 inci ve geçici 9 uncu maddelerine tabi teşebbüs vebağlı ortaklıklarda toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında çalışan personel ile bu teşebbüs ve bağlıortaklıklar arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına ilişkin dava ve işler iş mahkemelerinde görülür" şeklinde değiştirilmiştir.Uyuşmazlık konusu dava 19.05.2021 tarihinde yani yukarıda anılan 25.10.2017 tarihli mevzuatdeğişikliğinden sonra idari yargı yerinde açılmıştır. Bu sebeple. Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsamdışı personel olarak çalışanların işverenleriyle aralarında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veyakanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin olarak 25.10.2017 tarihinden sonra açılandava ve işlerin iş hukuku hükümlerine göre çözülmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.” III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ 6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre DanıştayBaşsavcılığındanda yazılı düşünceistenilmiştir. 7. Danıştay Başsavcısı, davanın görüm ve çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle 2247 sayılıKanun'un 10 ve 13. maddeleri uyarınca yapılan başvurunun reddi gerektiği yolunda yazılı görüş vermiştir. Yazılı görüşünilgili kısımları şöyledir: "Uyuşmazlık; sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda faaliyet gösteren bir kamu iktisaditeşebbüsü olan TEMSAN' da İş Kanunu'na tabi olarak görev yapmakta iken Kurumun özelleştirmekapsam ve programına alınması üzerine iş akdi feshedilen ve TEMSAN ile arasında bir iş akdibulunmayan davacının, Kurumun özelleştirme kapsam ve programından çıkarılması üzerine yenidenTEMSAN' da işe başlatılması için yaptığı başvurunun reddine ilişkin idari işlemden kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla, iş akdinden ya da İş Kanunu hükümlerinin uygulanmasından doğan bir uyuşmazlık sözkonusu değildir.Bu durumda; idarenin, davacının yeniden TEMSAN'da görev alma istemi üzerine, kamu gücünükullanarak tek taraflı tesis ettiği idari nitelikteki işlemin iptali ve bu işlem nedeniyle yoksun kalınanparasal hakların ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmış olan davanın görüm ve çözümünde, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi gereğince idari yargının görevli olduğu sonucunavarılmıştır." IV. İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat 8. 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları personelininhizmete alınmalarını, görev ve yetkilerini, niteliklerini, atanma, ilerleme, yükselme, hak ve yükümlülükleriyle diğer özlükhaklarını düzenlemek amacıyla çıkarılan, 29/01/1990 tarihli ve 20417 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 399 sayılıKamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin BazıMaddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesinin (a) bendinde, teşebbüsve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, (b) bendinde, teşebbüs vebağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerinin; genel müdür, genel müdüryardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettişve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürüleceği; (e)bendinde, işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadığına yer verilmiş; aynı Kanun HükmündeKararnamenin Geçici 9. maddesinde ise, özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olup, yönetim kademelerinde işkanunları çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı cetvelde yer almayan teşebbüs ve bağlı ortaklık personelihakkında, yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihtenönce tabi oldukları İş Kanunu hükümlerinin uygulanacağı esası getirilmiştir. 9. 25/10/2017 tarihli ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu' nun 37. maddesi ile değiştirilen 399 sayılı KHK'nın ek 3.maddesi; "Bu Kanun HükmündeKararnamenin ek 1 inci ve geçici 9 uncu maddelerine tabi teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda toplu iş sözleşmesikapsamı dışında çalışan personel ile bu teşebbüs ve bağlı ortaklıklar arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmedenveya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin dava ve işler iş mahkemelerinde görülür"şeklindedir. 10. 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Elektromekanik
Sanayi Anonim Şirketi Ana Statüsünün "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Ana Statü; Türkiye Elektromekanik Sanayi Anonim Şirketinin faaliyet alanı ve görevleri,organları, teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık, işletme ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri,tasfiye ve denetimle ilgili hususlarla İdarî, malî ve personele ilişkin hususları düzenlemek amacıylahazırlanmıştır" 11. "Dayanak" başlıklı 2. maddesi şöyledir: "Bu Ana Statü, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KanunHükmünde Kararname ile 22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerinedayanılarak hazırlanmıştır." 12. "TEMSAN’ın yapısı" başlıklı 4. maddesi şöyledir: "(1) TEMSAN; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı biriktisadi devlet teşekkülüdür.
(2) TEMSAN, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmaküzere özel hukuk hükümlerine tabidir. 13. "Personele ilişkin hükümler" başlıklı 30. maddesi şöyledir: "TEMSAN ile müessese ve bağlı ortaklık personeli hakkında, 233 sayılı Kanun HükmündeKararname ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır." B. Yargı Kararları 14. Danıştay Onikinci Dairesinin 07/06/2021 tarihli ve E.2021/3231, K.2021/3513 sayılı kararında, özetle;"Türkiye Elektromekanik Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğünde 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında toplu işsözleşmesine tabi kapsam içi ve elektrik teknikeri unvanıyla görev yapmakta iken Kurumun, ÖzelleştirmeYüksek Kurulunun 15/06/2015 tarih ve 2015/55 sayılı kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınmasınedeniyle, Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ve ... tarihli Genel Müdürlük Oluru ile ... tarihinde işakdi feshedilen davacının, daha sonra Özelleştirme Yüksek Kurulunun 17/04/2017 tarih ve 2017/1 sayılı kararıile Kurumun özelleştirme kapsam ve programından çıkarılması üzerine, fesih gerekçesinin ortadan kalktığı ilerisürülerek, yeniden iş başı yaptırılmak suretiyle, yoksun kalınan parasal hakların ödenmesi talebiyle yaptığıbaşvurunun ... tarihli işlem ile reddedilmesi üzerine bakılan davanın 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında toplu işsözleşmesine tabi kapsam içi personel statüsünde bulunan davacının görev yaptığı Kurumun, özelleştirmekapsam ve programına alınması nedeniyle iş akdinin feshedilmesinden sonra yeniden işe iade istemindenkaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönündenreddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında hukuki isabetsizlik görülmemiş" denilerek, Danıştay Başsavcılığınınkanun yararına temyiz isteminin reddine karar verilmiştir. V. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 15. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan 28/11/2022tarihli toplantısında; başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğince yapılanincelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınca, 10. maddede öngörülen biçimdeolumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 16. Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adliyargının, Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 17. Dava, özelleştirme kapsamına alınmadan önce davalı şirket bünyesinde işçi olarak görev yapmakta olandavacının özelleştirme sürecinde istihdam fazlası olarak belirlenmesi ve iş akdinin feshedilmesi sonrasında işe iadesiistemiyle yaptığı başvurunun reddi üzerine eski işine iadesi istemiyle açılmıştır. 18. Somut olayda davacı, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında toplu iş sözleşmesine tabi kapsam içi personelolarak davalı kurumda çalışmıştır. Yukarıda belirtilen mevzuat değişikliğinin davacı gibi kapsam içi personele ilişkinolmadığının ve davalı kamu iktisadi teşebbüsünün de 399 sayılı KHK'ya ekli 1 sayılı cetvelde sayılmadığının altını çizmek
gerekmektedir. Uyuşmazlığın iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya İş Kanunu'ndan doğduğu açıktır ve kamu gücününkullanılarak tek taraflı tesis edilen idari nitelikteki bir işlemden söz etmek mümkün bulunmamaktadır. 19. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, kamu iktisadi teşebbüslerinde kapsam içi veya kapsamdışı personel olarak çalışanların işverenleriyle aralarında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan vekapsam dışı personel yönünden de 25/10/2017 tarihinden önce açılmış olsa bile bu tarihten sonra derdest olan her türlühukuk uyuşmazlıklarına ilişkin dava ve işlere iş mahkemelerinde bakılacağı sonucuna varılmıştır. 20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusununkabulü iledavalı idare vekilinin yaptığı görev itirazının reddine ilişkin Ankara 14. İdare Mahkemesinin 03/02/2022 tarihlive E.2021/979 sayılı görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir. VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı İdare vekilinin yaptığı görevitirazının reddine ilişkin Ankara 14. İdare Mahkemesinin 03/02/2022 tarihli ve E.2021/979 sayılı GÖREVLİLİKKARARININKALDIRILMASINA, 28/11/2022 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN’ın KARŞI OYUve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Nilgün
Doğan
Eyüp
TOPAL
TAŞ
AĞIRMAN
SARICALAR
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN
KARŞI OY Türkiye Elektromekanik Sanayi A.Ş.'de 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olarak işçi olarak görev yapmakta ikenKurumun özelleştirme kapsam ve programına alınması nedeniyleiş akdi feshedilen davacının, sonrasında ÖzelleştirmeYüksek Kurulunun 17/04/2017 tarih ve 2017/1 sayılı kararı ile Kurumun özelleştirme kapsam ve programındançıkarılması üzerine, fesih gerekçesinin ortadan kalktığını ileri sürülerek, yeniden işe iadesi talebiyle yaptığı başvurununreddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu kuralabağlanmıştır.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı2. maddesinde, idari dava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri İlehukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan hertüriü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmıştır.Kamu kurumlarınca alınan idari kararların yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile kanuna aykırıolup olmadığının yargısal denetiminin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde "idari davatürleri” arasında sayılan "idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları" kapsamında idari yargıyerlerince yapılacağı açıktır.Uyuşmazlığın, davalı kurumun daha önce özelleştirme kapsamına alınması nedeniyle iş akdi feshedilen davacının,kurumun özelleştirme kapsamından çıkarılması nedeniyle tekrar işbaşı yaptırılması talebinin reddinden kaynaklandığıanlaşılmaktadır.Bu durumda, uyuşmazlık iş akdinden kaynaklanmadığından ve dava konusu işlem idarenin kamu gücünükullanarak tek taraflı tesis ettiği idari nitelikteki bir işlem olduğundan, bu işlemin iptaline ilişkin davanın görüm veçözümünde 2577 sayılı Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince idari yargının görevli olduğusonucuna varıldığından uyuşmazlığın çözümünde adli yargıyı görevli kabul eden çoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
Ahmet
ARSLAN