T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/396KARAR NO : 2022/630
KARAR TR : 28/11/2022ÖZET: Taraflar arasında imzalanan öğrencitaşıma işi sözleşmesi sonrası, 4735 sayılıKanun'un 20/b maddesi uyarıncasözleşmenin feshinden kaynaklanan maddive manevi zararın tazmini için açılan davanınADLİ YARGI YERİNDE görülmesigerektiği hk.
K A R A R Davacı
: S. BVekili
: Av. A. TDavalılarİdari Yargı : Elazığ Milli Eğitim MüdürlüğüAdli Yargı
: Milli Eğitim BakanlığıVekili
: Av. İ. K I. DAVA KONUSU OLAY 1. Davacı vekili, 2017-2018 Eğitim-Öğretim Yılı Taşımalı Eğitim Kapsamındaki İlkokul/Ortaokul ÖğrencileriTaşıma İşi ihalesinin davacı üzerinde kaldığını, 08/09/2017 tarihinde taraflar arasında hizmet alım sözleşmesininimzalandığını, bilahare 06/10/2017 tarihli dilekçeyle, ihale ve sözleşme aşamasında taahhüt edilen...BV .... plakalı araçyerine.... HS .... plakalı aracın çalıştırılacağının belirtildiği, ekinde çalışacak araçlara ve şoförlere ait belgelerin okulidaresine teslim edildiğini, 16/10/2017 tarihinde İl Jandarma Komutanlığı trafik timi tarafından okul servis araçlarınınkontrolünde,.... HS .... plakalı aracın, 2004 model olduğu taşıma işi hizmet alımı teknik şartnamesinde bu aracın modeliitibariyle taşıma işi yapamayacağı ancak okul müdürlüğüne teslim edilen trafik tescil belgesi ile sigorta poliçesifotokopisinde araç modelinin 2006 olarak değiştirildiğinin tespit edildiği ve durumun tutanak altına alındığını, bukapsamda davalı kurum tarafından 4735 sayılı Kanun'un 25. maddesinin (b) bendindeki sahte belge düzenlemek,kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek hükmü uyarınca aynı Kanun'un 20. maddesinin (b) bendi gereğince sözleşmeninfeshedildiğini belirterek, sözleşmenin feshinden kaynaklanan maddi ve manevi zararın tazmini için idari yargı yerinde davaaçmıştır. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. İdari Yargıda 2. Elazığ 1. İdare Mahkemesinin 16/07/2021 tarihli ve E.2021/1516, K.2021/819 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın sözleşme öncesinden ve ihale sürecinden kaynaklanmadığı, davalı idare ile davacı arasında imzalanan veidari niteliği bulunmayan sözleşmenin uygunlanması kapsamında, feshinden doğan zararın tazmini talebindenkaynaklandığı belirtilerek, davanın görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında olduğu gerekçesiyle,davanın usulden reddine karar verilmiştir.Bu karar kesinleşmiştir.3. Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır. B. Adli Yargıda 4. Elazığ 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/01/2022 tarihli ve E.2021/264, K.2022/32 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözümünün idari yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermiştir. Kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir: "...Dava idarece, 4735 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde tesis edilen işlemin irat kaydedilen ilebedelin ödenmesine ilişkindir.4735 sayılı Kamu İhale Kanunu 17. Maddesi; İhalelerde aşağıda belirtilen fiil veya davranışlardabulunmak yasaktır:a) Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başkayollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek.b) İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veyateşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.c) Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek...
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 21. Maddesi;
Yüklenicinin, ihale sürecindeKamu İhale Kanununa göre yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun sözleşme yapıldıktan sonratespit edilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşmefeshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.
Hükümlerini içermektedir.Somut olayda, davalı idareye ait 2017-2018 Eğitim Öğretim Yılı Taşımalı Eğitim Kapsamındakiİlkokul/Ortaokul Öğrencileri Taşıma İşi hizmet alımı için gerçekleştirilen ihaleyi davacı üstlenmiş olupdavacı ve davalı idare arasında 08/09/2017 tarihinde ihale sözleşmesi imzalandığı ve söz konususözleşmenin okul araçlarının kontrolü esnasında aracın 2004 model araç olduğu ancak davacı tarafçaokul müdürlüğüne verilen trafik tescil belgesinde 2006 model olarak değişikliği yapıldığının tespitiüzerine iptal edildiği, sözleşmenin iptali sonrasında davalı idarece sözleşme gereği verilen teminat iadeedilmeyerek irat kaydedildiği,4735 sayılı Kanunun 21. maddesine göre işlem yapıldığına dair idari işlemtesis edildiği anlaşılmıştır.Taraflar arasında imzalanan sözleşme gereği taraflar borçlarını henüz ifaetmeden veya ifa etme imkânı bulamadan davalı tarafından sözleşme iptal edilmiştir. Davanın adliyargıda görülerek sonuçlandırılabilmesi için taraflar arasındaki ihtilafın sözleşmeden kaynaklanmasıgerekmektedir. Ancak eldeki davada ihtilaf, sözleşme hemen sonrasında Kamu İhale Kanunu'nunhükümlerinin uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Sözleşme, davalı idare tarafından ihale aşamasındasahte olarak sunulduğu iddia edilen belgeler nedeniyle iptal edilerek teminatlar gelir kaydedilmiştir.Buna göre işbu davanın 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'ndan kaynaklandığı ve bu Kanun hükümlerinegöre idari yargıda görülüp sonuçlandırılması gerektiği anlaşılmıştır.
(UyuşmazlıkMahkemesi'nin22.10.2018 tarihli ve E.2018/538, K.2018/651 sayılı kararı) " III. İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir: "İdari dava türleri şunlardır:a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tamyargı davaları,c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamuhizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasındaçıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." 6. 05/01/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun
''Kapsam'' başlıklı 2. maddesişöyledir: ''Bu Kanun, Kamu İhale Kanununa tabi kurum ve kuruluşlar tarafından söz konusu Kanunhükümlerine göre yapılan ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşmeleri kapsar.'' 7. Aynı Kanun'un''İlkeler'' başlıklı 4. maddesi şöyledir: "Bu Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde, ihale dokümanında yer alan şartlara aykırıhükümlere yer verilemez.Bu Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşmedüzenlenemez.Bu Kanun kapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerininuygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir.İhale dokümanı ve sözleşme hükümlerinde buprensibe aykırı maddelere yer verilemez. Kanunun yorum ve uygulanmasında bu prensip göz önündebulundurulur." 8. Kanun’un "İdarenin sözleşmeyi feshetmesi" başlıklı 20. maddesi şöyledir: " Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder:a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerinegetirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezasıuygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynıdurumun devam etmesi,b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veyadavranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi,Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlargelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir" 9. Aynı Kanun'un "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 25. maddesi şöyledir:
"Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:a) Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başkayollarla sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek.b) Sahte belge düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek.c) Sözleşme konusu işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak,fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat yapmak.d) Taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar vermek.e) Bilgi ve deneyimini idarenin zararına kullanmak veya 29 uncu madde hükümlerine aykırı hareketetmek.f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünüyerine getirmemek.g) Sözleşmenin 16 ncı madde hükmüne aykırı olarak devredilmesi veya devir alınması."10. Aynı Kanun'un"Hüküm bulunmayan haller" başlıklı 36. maddesi şöyledir: "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır." B. Yargı Kararları 11. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarak önüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşme aşamasınakadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar ve yapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların idari yargı yerinde,sözleşme yapıldıktan sonra sözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerinde görülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir. (16/06/2003 tarihlive E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154, K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394,K.2013/881; 13/10/2014 tarihli ve E.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865, K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162; 30/05/2022 tarihli ve E.2021/622, K.2022/347 sayılı kararlarında olduğu gibi.) IV. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 28/11/2022tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adli yargı yerleriarasında anılan Kanun’un 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını verenmahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 13. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nın davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 14. Dava, davacı ile davalı Kurum arasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan 2017-2018Eğitim-Öğretim Yılı Taşımalı Eğitim Kapsamındaki İlkokul/Ortaokul Öğrencileri Taşıma İşi ihalesi sonrası imzalanan,kamu ihale sözleşmesinin, sahte belge düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek yasaklı fiilinden dolayı feshinedeniyle uğranıldığı iddia olunan maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılmıştır.15. Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler çerçevesinde, 4734 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun'un kamuhukukunu ilgilendiren Kanunlar olması nedeniyle, sözleşme aşamasına kadar Kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların idari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonra sözleşme hükümlerininuygulanması nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme ve özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülmesi gerekmekte ise de, sözleşme yapıldıktan sonra tesis edilse bile sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan,sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın takibi niteliğini taşımayan, idarenin kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olaraktesis ettiği idari işlemlerin iptali istemiyle açılan veya bu nitelikteki idari işlemler nedeniyle doğan tazminat istemlerinedeniyle açılan davaların da idari yargı yerinde görülüp çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır. 16. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerinegetirilmesi için kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tekyanlı değişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan nitelikte sözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmelerin ise idari sözleşme niteliği taşımayıp, özel hukuk kurallarına göre düzenlendiği kuşkusuzdur. 17. Dava konusu olayda, 2017-2018 Eğitim-Öğretim Yılı Taşımalı Eğitim Kapsamındaki İlkokul/OrtaokulÖğrencileri Taşıma İşi ihalesinin davacı üzerinde kaldığı, 08/09/2017 tarihinde taraflar arasında hizmet alımına aitsözleşmenin imzalandığı, bilahare 06/10/2017 tarihli dilekçe ile, ihale ve sözleşme aşamasında taahhüt edilen...BV ....plakalı araç yerine.... HS .... plakalı aracın çalıştırılacağının belirtildiği, ekinde çalışacak araçlara ve şoförlere ait
belgelerin okul idaresine teslim edildiği, 16/10/2017 tarihinde İl Jandarma Komutanlığı trafik timi tarafından okul servisaraçlarının kontrolünde, " .... HS .... plakalı aracın, .... model olduğu taşıma işi hizmet alımı teknik şartnamesindebu aracın modeli itibariyle taşıma işi yapamayacağı ancak okul müdürlüğüne teslim edilen trafik tescil belgesiile sigorta poliçesi fotokopisinde araç modelinin .... olarak değiştirildiğinin" tespit edildiği ve durumun tutanakaltına alındığı, yine davacı hakkında açılan ceza davasındaki savunmasında "kendi adına kayıtlı ancak model uyumunedeni ile şartları tutmayan aracı yol problemi çözülene kadar yaklaşık bir 10 gün civarı kullanmak içinevrakları değiştirdiği" yönünde ikrarının olduğu, bu kapsamda davalı kurum tarafından 4735 sayılı Kanun'un 25.maddesinin (b) bendindeki '"sahte belge düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek" hükmü uyarıncaaynı Kanun'un 20. maddesinin (b) bendi gereğince sözleşmenin feshedilmesi üzerine, uğranılan maddi ve manevi zararıntazmini için davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 18. Buna göre, İdarelerce 4734 ile 4735 sayılı Kanunlar kapsamında ihaleye çıkılması aşamasında,ihaleninsonuçlanıp kesinleşmesine kadar geçen süreçte tesis edilen işlemlerin idari nitelikte olduğu kabul edilmekte ve buaşamada ortaya çıkan anlaşmazlıklarla, sözleşmenin imzalanmasından sonra ortaya çıkmakla birlikte sözleşme öncesineait olduğu anlaşılan uyuşmazlıkların çözümünün idari yargı yerlerine, ihalenin kesinleşmesi ve sözleşmeninakdedilmesinden sonraki aşamada idare ile yüklenici arasındaki sözleşmenin ifası sırasında ve taahhüt edilen ediminifasından doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünün ise özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerlerine ait olduğugenel kabulü doğrultusunda,dava konusu işlemin ihale sonucunda imzalanan sözleşmenin ifasına ilişkin olduğu, ihaleaşaması tamamlanıp taraflar arasında sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkan ve sözleşmenin imzalanmasından öncekiolgu ve olaylara dayanmayan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır. 19. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Elazığ 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin19/01/2022 tarihli ve E.2021/264, K.2022/32 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Elazığ 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/01/2022 tarihli ve E.2021/264, K.2022/32 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 28/11/2022 tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Nilgün
Doğan
Eyüp
TOPAL
TAŞ
AĞIRMAN
SARICALAR
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN