T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2022/653KARAR NO : 2022/714
KARAR TR : 26/12/2022ÖZET: 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/gmaddesi uyarınca yapılan ihale sonrası taraflararasında imzalanan taşınmaz irtifak hakkısözleşmesi uyarınca davacı lehine tesis edilenirtifak hakkının, sözleşme hükümlerine aykırıdavranılması nedeniyle iptal edilerek tapudanterkin edilmesine dair davalı işleminin iptali içinaçılan davanın ADLİ YARGI YERİNDEgörülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı
: M. D. KVekili
: Av. M. F. İDavalı
: Maliye BakanlığıVekili
: Av. B. Y I. DAVA KONUSU OLAY 1. Davacı vekili, yapılan ihale sonrası Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, K. mahallesi,....ada, .... parsel sayılıHazineye ait taşınmaz üzerinde spor kompleksi yapılmak üzere 49 yıl süreyle ve yıllık 151.312 TL bedelle davacı lehineirtifak hakkı kurulduğunu, kararlaştırılan bu bedelin peşin olarak ödendiğini, resmi senedin 5. maddesinde belirtilen 2yıllık sürede inşaat bitirilemeyince aynı maddeye göre her seferinde birer yıl olmak üzere iki yıl ek süre verildiğini, sportesisinin kaba inşaatının %60-70'inin tamamlandığını ancak 2019 yılında ülkede yaşanan dolar ve euro krizi vedevamında inşaat sektöründe işlerin durması ile büyük mali sıkıntıya düştüğünü, yeniden süre uzatımına ilişkin talebeidarece cevap verilmediğini ileri sürerek, resmi senedin 14. maddesine dayanılarak irtifak hakkının iptali ile tapudanterkinine dair23/10/2020 tarihli ve 225292 sayılı Bakanlık Olurunun iptaline karar verilmesi için idari yargı yerinde davaaçmıştır. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. İdari Yargıda 2. Gaziantep 1. İdare Mahkemesi 12/01/2021 tarihli ve E.2021/928, K.2021/14 sayılı kararı ile, ihaleaşaması kesinleştikten sonra taraflar arasında imzalanan sözleşmenin devamı sırasında ortaya çıkan tespitlerden yolaçıkılarak irtifak hakkı sözleşmesinin feshedildiği, feshin sözleşme öncesine ve ihale sürecine ilişkin nedenlerdenkaynaklanmadığının görüldüğünü belirterek, davanın görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında olduğugerekçesiyle, davanın görev yönünden reddine karar vermiştir. Davacının istinaf talebinin reddi üzerine kararkesinleşmiştir. 3. Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır. B. Adli Yargıda4. Gaziantep 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/04/2022 tarihli ve E.2021/303, K.2022/139 sayılıkararı ile, davacının,davalı idare tarafından resmi senedin 14. maddesine dayanılarak tesis edilen 23/10/2020 tarihli ve225292 sayılı irtifak hakkının iptaline ilişkin Bakanlık Olurunun iptalini dava ettiğinin anlaşıldığını belirterek, davanın idariyargının görev alanına giren idari işlem olması sebebiyle, dava şartı yokluğundan usulden reddine karar vermiştir. Kararistinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. III. İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir: "İdari dava türleri şunlardır:a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tamyargı davaları,c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamuhizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasındaçıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." 6. 08/09/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ''Kapsam'' başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasışöyledir: "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım,hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümleregöre yürütülür.'' 7. Kanun'un4. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun uygulanmasında:...Trampa ve Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi: Borçlar Kanunu ile Türk Medeni Kanununun trampave mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile ilgili maddelerinde gösterilmiş işlemleri,...ifade eder." 8. Aynı Kanun'un "Pazarlık usulüyle yapılacak işler" başlık 51. maddesi şöyledir: "Aşağıda yazılı işlerin ihalesi, pazarlık usulüyle yapılabilir;a) Yer, özellik (askeri birliklerin kuruluş özellikleri dahil) ve nitelikleri itibariyle her yıl Genel BütçeKanununda gösterilecek belli tutarları aşmayan ve süreklilik göstermeyen, bu Kanunun 1 incimaddesinde gösterilen işler,b) Silahlı Kuvvetlerin manevra ve planlı tatbikatlarının gerektirdiği ve acele olarak temini zorunluher türlü ihtiyaçları; Silahlı Kuvvetler için Genelkurmay Başkanlığınca, güvenlik kuvvetleri için İçişleriBakanlığınca tespit edilecek özel durumlardaki her türlü ihtiyaçları ve taşıma...g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklifyöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz mallarınkiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındakiyerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,..." 9. Kanun'un 92. maddesi şöyledir: "Bu Kanunda yazılı sürelerin hesaplanmasında hüküm bulunmayen hallerde, Borçlar Kanunuhükümleri uygulanır." 10. 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 26. maddesinin birinci ve yedinci fıkraları şöyledir:"Mülkiyete, mülkiyetin gayrı ayni haklara ve müşterek bir arzın hissedarları veya birbirine muttasılgayrimenkullerin sahipleri arasında bunlardan birinin veya bir kaçının o gayrimenkul üzerinde mevcutveya inşa edilecek binanın, muayyen bir katından veya dairesinden yahut müstakillen istimale elverişli birbölümünden munhasıran istifadesini temin gayesiyle Medeni Kanunun 753 üncü maddesi hükümlerinegöre irtifak hakkı tesisine veya tesisi vadine mütedair resmi senetler tapu sicil müdürü veya tapu sicilgörevlileri tarafından tanzim edilir....Birinci fıkrada beyan olunan irtifak hakkı tesisi vaitleri tapu siciline re'sen şerh verilir. Bunlardanirtifak hakkı tesisi vadine mütedair resmi senetler tapuya şerh verilmekle, taallük ettiği gayrimenkulünsonraki maliklerini de ilzam eder." 11. Yine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 683 ve devamı maddelerinde mülkiyet hakkı, 794 ve devamımaddelerinde de intifa ve diğer irtifak hakları düzenlenmiştir. B. Yargı Kararları 12. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarak önüne gelen uyuşmazlıklarda, sözleşme aşamasınakadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar ve yapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların idari yargı yerinde,
sözleşme yapıldıktan sonra sözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerinde görülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir. (16/06/2003 tarihlive E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154, K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394,K.2013/881; 13/10/2014 tarihli ve E.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865, K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162; 30/05/2022 tarihli ve E.2021/622, K.2022/347 sayılı kararlarında olduğu gibi.) IV. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 26/12/2022tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adli yargı yerleriarasında anılan Kanun’un 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı ve adliyargı dosyalarının15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını verenmahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 14. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nın davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının, Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 15. Dava, 2286 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca yapılan ihale sonrası taraflar arasında imzalanantaşınmaz irtifak hakkı sözleşmesi uyarınca davacı lehine tesis edilen irtifak hakkının, sözleşme hükümlerine aykırıdavranılması nedeniyle iptal edilerek tapudan terkin edilmesine dair davalı işleminin iptali istemiyle açılmıştır. 16. Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler çerçevesinde, 2886 sayılı Kanun'un kamu hukukunu ilgilendirenkanun olması nedeniyle, sözleşme aşamasına kadar yasaya dayanılarak idarece alınan karar ve yapılan işlemlerin iptaliistemiyle açılan davaların idari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonra sözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyleortaya çıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme ve özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesi gerekmekte isede, sözleşme yapıldıktan sonra tesis edilse bile sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, sözleşmeden doğan birhak veya alacağın takibi niteliğini taşımayan, idarenin kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olarak tesis ettiği idariişlemlerin iptali istemiyle açılan veya bu nitelikteki idari işlemler nedeniyle doğan tazminat istemleri nedeniyle açılandavaların da idari yargı yerinde görülüp çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır. 17. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerinegetirilmesi için kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tekyanlı değişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan nitelikte sözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmelerin ise idari sözleşme niteliği taşımayıp, özel hukuk kurallarına göre düzenlendiği kuşkusuzdur. 18. Dava dosyalarının incelenmesinden, Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, ....mahallesi, .... ada... parsel sayılıHazine'ye ait taşınmaz üzerinde yüzme havuzu, halı saha, tenis kortu, restoran, pansiyon, atlı spor tesisleri ve sporkompleksi yapılmak üzere 49 yıl süreyle irtifak hakkı tesisi için 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesine göre ihale yapıldığı,ihalenin davacı uhdesinde kaldığı, 04/11/2015 tarihli işlemle tapuda lehine irtifak hakkı kurulduğu, davacının inşaatabaşladığı ancak resmi senedin 5. maddesinde belirtilen 2 yıllık sürede inşaat bitirilemeyince aynı maddeye göre herseferinde birer yıl olmak üzere iki yıl ek süre verildiği, tesisin kaba inşaatının %60-70 seviyesinde tamamlandığı,davacının inşaatı tamamlamak için 1 yıl daha ek süre verilmesi istemiyle idareye başvurduğu ancak süre uzatım talebinecevap verilmediği, bilahare davalı idare tarafından resmi senedin 14. maddesine dayanılarak 23/10/2020 tarihli ve225292 sayılı Bakanlık Oluru ile irtifak hakkının iptal edilerek tapudan terkininin yapılması ve irtifak hakkı bedellerininödenmesine karar verildiği ve bu kararın davacı tarafa tebliği üzerine adli ve idari yargıda davaların açıldığı anlaşılmıştır. 19. Buna göre, idarelerce 2886 sayılı Kanun kapsamında ihaleye çıkılması aşamasında, ihalenin sonuçlanıpkesinleşmesine kadar geçen süreçte tesis edilen işlemlerin idari nitelikte olduğu kabul edilmekte ve bu aşamada ortayaçıkan anlaşmazlıkların çözümünün idari yargı yerlerine, ihalenin kesinleşmesi ve sözleşmenin akdedilmesinden sonrakiaşamada idare ile yüklenici arasındaki sözleşmenin ifası sırasında ve taahhüt edilen edimin ifasından doğanuyuşmazlıkların görüm ve çözümünün ise özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerlerine ait olduğu kabul görmektedir.Bu doğrultuda, dava konusu uyuşmazlığın, ihale safhası tamamlanıp sözleşme imzalandıktan ve sözleşme hükümlerininuygulanması sorunundan kaynaklanmakta olduğu eş söyleyişle ihale sonrası irtifak hakkına konu kompleksin verilenmühlet içerisinde tamamlanamaması nedeniyle bu hakkın tapudan terkinine yönelik olduğu anlaşıldığından, bu haliyle davakonusu talebin özel hukuk ilişkisinden doğan ve adli yargının konusuna giren bir talep olduğu sonucuna varılmıştır. 20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Gaziantep 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin26/04/2022 tarihli ve E.2021/303, K.2022/139 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Gaziantep 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 26/04/2022 tarihli ve E.2021/303, K.2022/139 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 26/12/2022 tarihinde,OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Üye
Üye
Üye
Muammer
Nilgün
Doğan
Eyüp
TOPAL
TAŞ
AĞIRMAN
SARICALAR
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN