T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2024/249KARAR NO : 2024/417
KARAR TR : 07/10/2024ÖZET: Davacının, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16.maddesi kapsamında yapı kayıt belgesi aldığı ve belirtilenşartları taşıdığı için kendisine Encümen Kararıylasatışıyapılan taşınmazın bedelinin rayiç bedelden yüksekbelirlendiğindenbahisle, Encümen Kararının iptaliisteminden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde, İDARİYARGI YERİNİN GÖREVLİ olduğ hk.
K A R A R Davacı
: İ.ÖVekilleri : Av. H. GDavalı
: Karatay Belediye BaşkanlığıVekili : Av. A. A I. DAVA KONUSU OLAY 1- Davacı vekili, mülkiyeti Karatay Belediyesine ait Konya ili, Karatay ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...parsel sayılı taşınmaz üzerine müvekkili tarafından bina yapılarak kullanıldığını, taşınmaz üzerindeki yapı için imarbarışı kapsamında yapı kayıt belgesi alındığını, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi kapsamındasözkonusu taşınmazın doğrudan satışının yapılması istemi üzerine, taşınmazın 3.150.000 TL bedelle müvekkilinesatılmasına ilişkin 02/03/2022 tarih ve 2022/281 sayılı Encümen Kararı alındığını, fakat taşınmazın rayiç bedelüzerinden değil de encümen tarafından takdir edilen iradi bedel üzerinden satılması yönündeki kararın hukuka vehakkaniyete aykırı olduğunu, aynı bölgedeki taşınmazların Karatay Belediyesi tarafından aleni olarak paylaşılanrayiç bedelin encümen kararında belirlenen bedelin çok altında olduğunu, taşınmazın bedelinin fahiş olarakbelirlendiğini ileri sürerek, iptaline karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. İdari Yargıda 2. Konya 1. İdare Mahkemesi 04/11/2022 tarih ve E.2022/331, K.2022/1188 sayılı kararı ile, dava konusuişlemin iptaline karar vermiştir. Karara karşı istinaf başvurusunda bulunulmuştur. 3. Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi 22/06/2023 tarih ve E.2023/114, K.2023/1409 sayılıkararı ile, bedele ilişkin uyuşmazlıklarda 2942 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiğinden adli yargı yeriningörevli olduğu, mahkemece davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, istinaf başvurusununkabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına ve yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine,kesin olarakkarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir; ''...İstinaf kanun yoluna davalının başvurmadığı, lehine karar verilen davacının başvurduğugörülmekle birlikte; muhakeme hukukunda görev konusunun kamu düzeninden olduğu, görevin kamudüzeninden olmasının bir diğer sonucunun da görevin dava şartı olması durumu olduğu, dava şartıolması nedeniyle yargılamanın her aşamasında görev konusunun re'sen mahkemelerce ele alınmasıgerektiği, bu duruma istinaden görev konusunun hangi tarafın kanun yoluna başvurduğunabakılmaksızın incelenmesi gerektiği, bu duruma istinaden görev meselesinin Dairemiz'ce re'senincelenmesine karar verilmiştir.Uyuşmazlık, belediye mülkiyetinde bulunan parselin yapı kayıt belgesine istinaden 3194 sayılı İmarKanunu'nun Geçici 16 maddesi kapsamında davacıya satılmasında, satış bedeline ilişkin olup, neticededavanın konusunun satış bedeli olduğu görülmektedir.İmar Kanunu'nun Geçici 16 ncı maddesinde, satış bedelinden kaynaklanan ihtilafların çözümüneilişkin görevli yargı mercii hususunda özel bir düzenleme getirilmediği, İmar Kanunu'nun 17 ncimaddesinde belediyeye ait hissenin/parselin satışında bedele ilişkin uyuşmazlıklarda 2942 sayılı Kanunhükümlerine atıf yapıldığı görülmektedir.2942 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinde ise taşınmazın bedeline ilişkin davaların adlî yargıdagörüleceği hüküm altına alınmıştır.Bu durumda; belediyeye ait parselin/hissenin satış bedelinin yüksek olduğundan bahisle açılandavanın görüm ve çözüm yerinin adlî yargı bünyesinde yer alan hukuk mahkemeleri olduğu sonucuna
varılmış olup, davanın görev yönünden reddi gerekirken işin esasına girilmek suretiyle verilen istinafakonu kararda hukuki isabet görülmemiştir.Nitekim, Danıştay 6 ncı Dairesinin 28.06.2022 tarih ve E: 2022/2606, K: 2022/7530 sayılı kararı dabu yöndedir...'' 4. Konya 1. İdare Mahkemesi 24/07/2023 tarih ve E.2023/792, K.2023/903 sayılı kararı ile, bedeleilişkin uyuşmazlıklarda 2942 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiğinden, adli yargı yerinin görevli olduğusunucuna varıldığı gerekçesiyle, 2577 sayılı Kanun'un15/1-a. maddesi uyarınca davanın görev yönünden reddine kararvermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir; ''...3194 sayılı İmar Kanunu'nun,Geçici 16/8 inci maddesinde, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarınbelediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunlarınkanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlarrayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır" hükmüne; 17 nci maddesinde, "Belediye (...) kendimalı olan veya imar planlarının tatbiki sonucu kamulaştırmadan artan parçalarla, istikameti değiştirilenveya kapanan yol ve meydanlarda hasıl olan sahalardan müstakil inşaata elverişli olmayan parçaları,bitişiğindeki arsa veya bina sahibine bedel takdiri suretiyle satmak, gayrimenkul sahiplerinin yola gidenyerlerden dolayı tahakkuk eden istihkaklarını bedel takdiri suretiyle değiştirmek ve komşu gayrimenkulsahibi takdir edilen bedelle satın almaktan imtina ederse, şüyulandırıp satmak suretiyle imar planınauygunluğunu temin eder.
Bunlardan müstakil inşaata elverişli olanları, kamu yararı için, belediye veya valilikçe yerialınan şahısların muvafakatları halinde istihkaklarına karşılık olarak bedel takdiri ve icabında denkliktemini suretiyle değiştirmeye belediye ve valilik yetkilidir.
Ayrıca belediye veya valilikler ile şüyulu olan müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imarparsellerinde, belediye veya valilikler, hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri suretiylesatmaya, ilgililer satın almaktan imtina ederse, şüyuun izalesi suretiyle sattırmaya yetkilidir.
Bu maddeye göre bedel takdirleri ve bu bedellere itiraz şekilleri 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu hükümlerine göre yapılır" hükmüne yer verilmiştir.Dava dosyasının incelenmesinden; davacı tarafından, mülkiyeti Karatay Belediyesi'ne ait tapunun ...Mahallesi ... ada ... parsel nolu taşınmaz üzerine daha önceki yıllarda bina yapılarak kullanıldığı,taşınmaz üzerindeki yapı için imar barışı kapsamında yapı kayıt belgesi alındığı belirtilerek 3194 sayılıİmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi kapsamında sözkonusu taşınmazın tarafına doğrudan satışınınyapılması isteminin kabulüne ilişkin 02/03/2022 tarih ve 2022/281 sayılı Encümen Kararının iptaliistemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.Uyuşmazlık, belediye mülkiyetinde bulunan parselin yapı kayıt belgesine istinaden 3194 sayılı İmarKanunu'nun Geçici 16 maddesi kapsamında davacıya satılmasında, satış bedeline ilişkin olup, neticededavanın konusunun satış bedeli olduğu görülmektedir.İmar Kanunu'nun Geçici 16 ncı maddesinde, satış bedelinden kaynaklanan ihtilafların çözümüneilişkin görevli yargı mercii hususunda özel bir düzenleme getirilmediği, İmar Kanunu'nun 17 ncimaddesinde belediyeye ait hissenin/parselin satışında bedele ilişkin uyuşmazlıklarda 2942 sayılı Kanunhükümlerine atıf yapıldığı görülmektedir.2942 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinde ise taşınmazın bedeline ilişkin davaların adlî yargıdagörüleceği hüküm altına alınmıştır.Bu durumda; belediyeye ait parselin/hissenin satış bedelinin yüksek olduğundan bahisle açılandavanın görüm ve çözüm yerinin adlî yargı bünyesinde yer alan hukuk mahkemeleri olduğu sonucunavarılmış olup, davanın görev yönünden reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.Nitekim, Danıştay 6 ncı Dairesinin 28.06.2022 tarih ve E: 2022/2606, K: 2022/7530 sayılı kararı dabu yöndedir.Açıklanan nedenlerle; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15 inci maddesinin 1-a bendihükmü uyarınca davanın görev yönünden reddine,..'' 5. Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır. B. Adli Yargıda 6. Konya 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 29/03/2024 tarih ve E.2023/408 sayılı kararı ile, davanın görümve çözümünde idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir: "...Davacı dava konusu taşınmazın rayiç bedel üzerinden tarafına satılması için belediyeyebaşvurmuş ancak belediye encümen kararınca belirlenen bedeli yüksek bularak rayiç bedel üzerindentaşınmazın kendisine devredilmesi için dava açılmış ise de davacının asıl amacı dava konusu taşınmazıalabilmek için belediye encümeni tarafından belirlenen bedelin iptaline yöneliktir, taşınmazın bedeli idaribir işlem olan belediye encümeni kararı ile tespit edilmiş olup, encümen kararı iptal edilmedikçetaşınmazın bedeli tespit edilemeyecektir. İptal işlemi ise idare mahkemesinde açılması gereken bir davaolup, buna ilişkin iptal davaları 2577 Sayılı Yasanın 2/1 -a maddesi kapsamında bulunan idari işlem iptali
davalarının çözümünde idari yargı yerlerinin görevli olduğu, HMK'nun 114/1 -b maddesi gereğince yargıyolunun dava şartı olup devam eden 115/1. maddesi gereğince mahkemenin dava şartlarının mevcut olupolmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağı, olayımızda dava şartı noksanlığınıngiderilmesinin de mümkün olmadığı anlaşıldığından davada idari yargının görevli olması nedeniyle,ayrıca aynı konuda Konya 1.İdare Mahkemesinin 2023/792 Esas, 2023/903 Karar sayılı ilamı ile davanınyargı yolu yönünden reddine karar verilmiş, daha önce idari yargıda görevsizlik kararı verilmiş olmasınedeniyle görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ..." 7. Konya 6. Asliye Hukuk Mahkemesince, 2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerininbelirlenmesi için dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK 8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı2. maddesi şöyledir: "1. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tamyargı davalarıc) (Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerindendoğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.2. İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdarimahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylemve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.3. (Mülga: 2/7/2018 - KHK-703/185 md.)" 9. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi şöyledir: "(Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altınaalınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevreve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadarbaşvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelininödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu,yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibininbeyanına göre kaydedilir.Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenenemlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinintoplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedelibaşvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebebirimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığıBakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özelhesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadarazaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini biryıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talephalinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik vedoğalgaz bağlanabilir.Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2020tarihli ve E.:2019/21; K.:2020/51 sayılı Kararı ile) (…) uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsiledilemeyen idari para cezaları iptal edilir.(1)Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda,Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmetalanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cinsdeğişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesininuygulanmasına engel teşkil etmez.Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, butaşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdihaleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça
rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. (Ek cümleler:8/4/2022-7394/13 md.) Satış bedelinin tamamınınpeşin ödenmesi hâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesi hâlinde yüzde on indirim uygulanır. Taksitlisatışlarda satış bedelinin en az yüzde onu peşin ödenir, kalan bedel ise beş yıla kadar taksitlendirilir.Taksit tutarlarına kanunî faiz oranının yarısı uygulanır. Elde edilen gelirlerin yüzde yirmibeşi Bakanlığındönüşüm projeleri özel hesabına gelir olarak kaydedilir. Kalanı ise bu maddenin ikinci fıkrasına göregenel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye AitTaşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması HakkındaKanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmüuygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsisbelgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıcasatış bedeli alınmaz.Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıtbelgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkinedilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlasıiade edilmez.Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde,Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgilibelediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatıiçin tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadargeçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatıhükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçisahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ileİstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı KurulmasıHakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alandauygulanmaz.Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafındanmüştereken belirlenir..." 10. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesine dayanılarak hazırlanan ve
06/06/2018 tarihli, 30443sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar' a ilişkin Tebliğin "Yapı kayıtbelgesi müracaatı"başlıklı 4. maddesi şöyledir: " (1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt Belgesiiçin müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihinekadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. (2)Yapı Kayıt Belgesi için yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekili tarafından, e-Devletüzerinden Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiyle müracaattabulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlara başvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir.(3)Müracaatın e-Devlet üzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesi formunun eksiksizolarak doldurulmasından ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt Sistemitarafından oluşturulan Yapı Kayıt Belgesi talepte bulunan yapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır.(4)Müracaat kurum ve kuruluşlara yapılmış ise, Yapı Kayıt Belgesi formu müracaat sahibininbeyanına göre eksiksiz olarak doldurulur, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılması sağlanır, Yapı KayıtBelgesi formu sistem üzerinden onaylanmak üzere Müdürlüğe gönderilir ve formun Müdürlükçeonaylanmasından sonra bir örneği talepte bulunan yapı sahibine verilir.(5)(Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi; yapı ruhsatı veya yapı kullanma iznibulunmayan yapılarda yapının tamamı için yapı kullanma izni bulunan yapılarda ise ruhsat ve eklerineaykırılık hangi bağımsız bölümde/bölümlerde yapılmış ise o bağımsız bölümler için ayrı ayrı veya yapınıntamamı tek bir malike ait ise ve aykırılık bütün bağımsız bölümlerde yapılmış ise yapının tamamı içindüzenlenir.." 11. Aynı Tebliğin "Yapı kayıt belgesi bedeli ve ödenmesi" başlıklı 5. maddesi şöyledir: " (1) Yapı Kayıt Belgesi bedeli, yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı EmlakVergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinin toplamıüzerinden, konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranındadır. Yapı Kayıt Belgesi bedelibelirlenirken;a) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri, ilgilibelediyesinden temin edilen arsa ve arazi asgari metrekare birim değerleri esas alınmak suretiylehesaplanır. Arsa emlak vergi değeri hesaplanırken;1) Hazineye ve belediyelere ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş yapılar için yapının oturum alanınakarşılık gelen arsa payı üzerinden,
2) Parsel üzerinde birden fazla yapı bulunması durumunda, sadece Yapı Kayıt Belgesi müracaatındabulunulan yapıya isabet eden arsa payı üzerinden,3) Hisseli taşınmazlarda, yapı malikine ait hisse oranı üzerinden,hesaplama yapılır.b) Yapının yaklaşık maliyet bedeli belirlenirken birim maliyet bedeli;1) Tarımsal amaçlı basit binalar için 200 TL/ m22) 1-2 katlı binalar ve basit sanayi yapıları için 600 TL/m23) 3-7 katlı binalar ve entegre sanayi yapıları için 1000 TL/m24) 8 ve daha yüksek katlı binalar için 1600 TL/m25) Lüks binalar, villa, alışveriş kompleksi, hastane, otel ve benzeri yapılar 2000 TL/m26) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Enerji üretim tesisleri için 2.000.000 TL/MW,7) (Ek:RG-20/9/2018-30541) İskele, liman, tersane için 1500 TL/m2,8) (Ek:RG-20/9/2018-30541) İstinat duvarı, dolgu alanı, havuz, spor sahaları ve benzeri binaniteliğinde olmayan yapılar için 150 TL/m2,esas alınmak suretiyle hesap yapılır. (Ek cümle:RG-20/9/2018-30541) Binanın katları hesapedilirken bodrum katlar da hesaba katılır.c) Yapı Kayıt Belgesi bedeli; yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değeri ile binanın toplam yapıalanı dikkate alınarak hesaplanacak yapı yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden, yapının konutveya ticaret olarak tek kullanımlı veya karma kullanımlı olup olmadığı da gözetilerek ve karma kullanımlıyapılarda konut ve ticari olarak kullanılan alanların arsa oranları ayrı ayrı dikkate alınarak konutlardayüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş katsayısı ile çarpılması suretiyle belirlenir.ç) (Ek:RG-20/9/2018-30541) İbadethaneler ile merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerininticari maksatla kullanılmayan yapıları için belge bedeli alınmaz.(2) Yapı malikleri;a) Yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayan yapılardaki aykırılıklarda, birinci fıkranın (c)bendi uyarınca yapının tamamı için hesaplanan Yapı Kayıt Belgesi bedeline, kendi bağımsız bölümününkullanım durumuna göre eşit olarak katılmak zorundadır. Yapı ruhsatı veya yapı kullanma iznibulunmayan yapılardaki aykırılıklarda, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin tamamı ödenmeden Yapı KayıtBelgesi düzenlenmez. (Danıştay Altıncı Dairesinin 01/03/2023 tarihli ve E.:2023/663; K.:2023/2150 sayılıkararı ile iptal cümle; Danıştay İDDK’nın 24/01/2024 tarihli E.:2023/1494, K.:2024/81 sayılı Onamakararı ile mezkûr karar kesinleşmiştir.)b) (Değişik cümle:RG-20/9/2018-30541) Yapı kullanma izni bulunan yapılardaki aykırılıklarda,aykırılıktan dolayı meydana gelen alan da dâhil olmak üzere, kendi bağımsız bölümünün alanının,bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümlerin alanının toplamına oranının birinci fıkranın (c)bendi uyarınca kendi bağımsız bölümü ile aynı kullanıma sahip bölümler için hesaplanan Yapı KayıtBelgesi bedeli ile çarpılması suretiyle hesap edilen bedeli ödemek zorundadır. Yapı kullanma izni bulunanyapılardaki aykırılıklarda, aykırılık hangi bağımsız bölüm/bölümler ile ilgili ise o bölüm/bağımsızbölümlerin yapı maliklerinin, kendi bağımsız bölümleri için ödenmesi gereken bedeli ödemeleridurumunda aykırılığı olan bağımsız bölüm belirtilerek Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir. Bağımsız bölümündeaykırılık olmasına rağmen kendi bağımsız bölümüne düşen bedeli ödemeyen ve aykırılığı olan bağımsızbölümünü gösteren Yapı Kayıt Belgesi almayanlar aynı binada başka bir bağımsız bölüm için düzenlenenYapı Kayıt Belgesinden faydalanmaz.c) (Ek:RG-20/9/2018-30541) Yapı kullanma iznine göre tek bağımsız bölüm olarak kullanılan;alışveriş kompleksi, hastane, otel, fabrika, imalathane ve benzeri yapılardaki aykırılıklarda, yapıyaklaşık maliyet bedeli aykırılıktan dolayı meydana gelen alan üzerinden hesap edilir. Yapılan aykırılıkneticesinde herhangi bir alan kazanılmamış ise veya kazanılan alan 1000 m2 ve/veya bu miktarın altındaise yapı yaklaşık maliyet bedeli 1000 m2’den hesap edilir.(3) Yapı Kayıt Belgesi bedeli, genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere, (Değişikibare:RG-20/9/2018-30541) Hazine ve Maliye Bakanlığının merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır." 12. Aynı Tebliğ'in "Yapı kayıt belgesinin kullanım yerleri" başlıklı 6. maddesi şöyledir: " ((1) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların malikleri, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücaviralan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorundadır.(2) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abonegrubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.(3) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları iletahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.(4) Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veyayapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın kullanım maksadıdeğişiklikleri de dahilolmak üzere tapuda cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesisi yapılabilmesi için;a) Yapı Kayıt Belgesi,b) Mevcut yapının veya yapıların dış cepheler ve iç taksimatı bağımsız bölüm, eklenti, ortakyerlerinin ölçüleri ve bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlıarsa payları, kat, daire, iş bürosu gibi nevi ile bunların birden başlayıp sırayla giden numarası vebağımsız bölümlerin yapı inşaat alanı ve yapı maliklerini de gösteren ve mimar tarafından yapılan ve anagayrimenkulün yapı maliki veya bütün paydaşlarının imzaları alınarak imzalanan ve elektronik ortamdaTapu Müdürlüğüne ibraz edilen proje,
c) İmar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edildiğine ilişkin ilgilibelediyesinden alınan belge,ç) Bağımsız bölümlerin kullanılış tarzına, birden çok yapının varlığı halinde bu yapıların özelliğinegöre hazırlanmış, kat mülkiyetini kuran yapı maliki veya malikleri tarafından imzalanmış yönetim plânı, d) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi ile zemin ve mimari proje uyumunu gösteren vetescil sayfasını da içeren özel harita mühendislik büroları veya Lisanslı Harita Kadastro Büroları(LİHKAB) tarafından düzenlenmiş olan zemin tespit tutanağı,(Değişik cümleler:RG-20/9/2018-30541) ile birlikte kadastro müdürlüğüne müracaatta bulunulur. Bufıkranın (b) bendinde belirtilen projeyi hazırlayan mimar ile (d) bendinde belirtilen zemin tespittutanağını hazırlayan mühendisler bu belgelerin içeriklerinin doğruluğundan yapı malikleri ile birliktehukuken sorumludur. Bu sorumluluk gereğince kadastro müdürlüğü tarafından resen zemin tespittutanağının sadece büro kontrolleri yapılmakla yetinilerek tescil için ilgili tapu müdürlüğüne gönderilirve daha evvel Yapı Kayıt Belgesi için ödenen meblağ kadar bir bedelin genel bütçenin (B) işaretlicetveline gelir kaydedilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığının merkez muhasebe birimi hesabınayatırılmasından sonra ilgili tapu müdürlüğünce ilgili vergi dairesi müdürlüğüne ibraz edilmek üzere, YapıKayıt Belgesine konu yapıya (Mahalle/Sokak/Bina No-Ada/Parsel/Pafta No) ve söz konusu yapıdakibağımsız bölümler veya sair tesisler ile maliklerine ait bilgileri içeren bir yazı düzenlenerek başvurusahibine verilir ve ilgili vergi dairesince söz konusu yapıya ilişkin olarak cins değişikliği harcının tahsiledilmesi üzerine tapu müdürlüğünce belirtilen işlemler yapılır.(5) Kat mülkiyetine geçilmiş olması 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki AlanlarınDönüştürülmesi Hakkında Kanunun Ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.(6) İnşaat halindeki yapılarda 31/12/2017 tarihi itibari ile bitmiş olan kısımlar için ilave inşaat alanıihdas etmemek şartı ile Yapı Kayıt Belgesi verilir ve Yapı Kayıt Belgesi verilen kısımların eksik inşaatişleri tamamlanabilir.(7) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlaryapılabilir.(8) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda işyeri açma ve çalışma ruhsatı yapı kullanma izin belgesiaranmaksızın verilir." 13. Aynı Tebliğin "Hazineye ve belediyeye ait taşınmazlar üzerindeki yapılar" başlıklı 7. maddesi şöyledir: " (1) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hâzineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde,bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesigerekenler dışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. Tahsis işleminden sonra, Yapı Kayıt Belgesi sahipleriile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedelüzerinden doğrudan satılır. Rayiç bedel Bakanlıkça tespit edilir veya ettirilir. Bu suretle yapılacaksatışlarda satış bedeli, en az yüzde onu peşin ödenmek üzere beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Taksittutarlarına ödeme tarihine kadar kanunî faiz oranının yarısı uygulanır.(2)Taşınmazın yüzölçümü büyük olmakla birlikte üzerindeki yapının küçük bir alanı kaplamasıhalinde yapının bulunduğu alan ifraz edilerek, ifrazın mümkün olmaması durumunda taşınmaz hisseliolarak satışa konu edilir.(3)Birinci fıkra uyarınca yapılan satışlardan elde edilen gelirler genel bütçenin (B) işaretli cetvelinegelir kaydedilmek üzere, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. Bugelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hâzineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi veKatma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşincifıkrası hükmü uygulanmaz.(4)Belediyelerin özel mülkiyetinde olan taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olan yapılara Yapı KayıtBelgesi verilebilir. Böyle bir durumda, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdihaleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedelüzerinden belediyelerce doğrudan bunlara satılır."
V. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ın Başkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN, EyüpSARICALAR, Seyfi HAN, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan07/10/2024 tarihli toplantısında; adli yargı yerince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu,mahkemece adli yargı dosyasının ekinde idari yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile kararverildi. B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü: 16. Dava, davacının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesine konuyapının üzerinde yer aldığı ve mülkiyeti davalı Karatay Belediyesine ait taşınmazın, anılan Kanun maddesi uyarıncakendisine satışının yapılması hususunda yaptığı başvuru sonucu 02/03/2022 tarih ve2022/281 sayılı Encümen Kararıyla;taşınmazın satışının adına yapıldığı ancak, taşınmaz için belirlenen bedelin encümenin iradi kararıyla belirlendiği ve rayiçbedelden yüksek olduğu ileri sürülerek, Encümen Kararının iptali istemiyle açılmıştır. 17. Dosyanın incelenmesinden; davanın, davacının yapı kayıt belgesine istinaden davaya konu taşınmazınsatılması için yaptığı başvuru üzerine davalı idarenin, rayiç bedel olarak belirlediğimiktarın yüksek olduğu iddiasıylaaçıldığı ve İdare Mahkemesince, uyuşmazlığın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi çerçevesinde satışbedelinden kaynaklandığı, bahsi geçen Kanun'da da satış bedelinden kaynaklanan ihtilafların çözümüne ilişkin görevliyargı merci hususunda özel bir düzenleme getirilmediği, aynı Kanun'un 17. maddesiyle, bu konularda 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na atıf yapıldığı, anılan Kanunda da taşınmazın satış bedeline ilişkin davaların adli yargı yerindeaçılabileceği gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Ancak eldeki davadauyuşmazlığın, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesine dayanılarak verilmiş yapı kayıt belgesinden kaynaklı bir satıştalebiüzerine idare tarafından tesis edilen işlemden kaynaklandığı, İdare Mahkemesikararına dayanak olarak alınan 3194sayılı İmar Kanunu'nun "Kamulaştırmadan arta kalan kısımlar" başlıklı 17. maddesinin, bakılmakta olan uyuşmazlıkladoğrudan ilgisi bulunmadığı değerlendirilmiştir. 18. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesine ve Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usûl veEsaslara göre, idarenin, hak sahibi olduğu tespit edilen kişilere taşınmazın satışını yaparak tapu verme konusundakiyetkisi idarî nitelik taşıyan uygulama işlemlerinin doğrudan bir sonucu olup bu yolla kurulan mülkiyet Türk MedenîKanunu hükümleri dışında idarî bir işlemin icrası niteliğini taşımaktadır. Davacınınbu dava ile elde etmek istediği sonuç,idarî işlemin hukuka aykırı olduğunun tespitini ve iptalini sağlamaktır. 19. Bu nedenle, 3194 sayılı Kanun hükümlerinin idarece idarî işlem tesis edilmek suretiyle uygulanmasındankaynaklanan uyuşmazlığın, 2577 sayılı İdârî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 2. maddesinin (a) bendi uyarınca idarî yargıyerince çözümlenmesi gerekmektedir. 20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Konya 6. Asliye Hukuk Mahkemesininbaşvurusunun kabulü ile, Konya 1. İdareMahkemesinin 24/07/2023 tarih ve E.2023/792, K.2023/903 sayılı görevsizlikkararının kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Konya 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileKonya 1.İdareMahkemesinin24/07/2023 tarih ve E.2023/792, K.2023/903 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 07/10/2024 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Üye
Üye
Üye
Kenan
Doğan
Eyüp
Seyfi
YAŞAR
AĞIRMAN
SARICALAR
HAN
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN