T.C.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ESAS NO
: 2024/271KARAR NO : 2024/368KARAR TR : 07/10/2024 ÖZET: Davacının, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğündeusta öğretici olarak çalışırken iş akdinin feshi nedeniyle,İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatınınödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGIYERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R Davacı : P. K ve MirasçılarıVekili
: Av. H. YDavalı : Milli Eğitim BakanlığıVekili
: Av. G. U I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin Bursa ili, Büyükorhan Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde 1991 - 16/05/2017tarihleri arasında usta öğretici olarak görev yaptığını, iş akdinin gerekçe gösterilmeksizin feshedildiğini belirterek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak üzere, 500 TL kıdem tazminatı, 100 TL yol/yemek ücreti alacağının iş akdinin feshedildiğitarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ A. Adli Yargıda 2. Orhaneli Asliye Hukuk Mahkemesi (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 11/10/2022 tarih ve E.2020/324 veK.2022/460 sayılı kararı ile, uyuşmazlığın esasını inceleyerek davanın kısmen kabulüne karar vermiş, bu karara karşıistinaf isteminde bulunulmuştur. 3. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi 15/05/2023 tarih ve E.2023/1018, K.2023/1087sayılı kararı ile, uyuşmazlığın çözüm yerinin idari yargı olduğu gerekçesiyle, istinaf talebinin kabulüne, mahkemekararının kaldırılmasına, HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanınusulden reddine karar vermiş, bu kararıntemyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 08/01/2024 tarih veE.2023/14834, K.2024/47 sayılı kararı ile Bölge Adliye Mahkemesinin kararını onamış ve karar kesinleşmiştir. BölgeAdliye Mahkemesi Kararının ilgili kısmı şöyledir: "...Somut olayda, davacıların murisinin davalıya bağlı Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü işyerindeDevlet Memurları Kanunu'nun 89.maddesine tabi olarak birim saat ücreti karşılığında çalıştığıihtilafsızdır. Bunun yanında 657 sayılı Kanun’un 89. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlananEsaslarda, ders görevi alacakların taşıması gereken nitelikler, göreve alınma, çalışma koşullan ileyapılacak ödemeler önceden düzenlenmiş, idareye göreve alma ve sonlandırma gibi konularda üstünyetkiler verilmiştir.Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşıldığı üzere taraflar arasında bir iş sözleşmesininvarlığından bahsetmek mümkün olmadığı, davacıların murisi ile Bakanlığa bağlı Bursa Büyükorhan HalkEğitim Merkezi Müdürlüğü arasındaki ilişkinin idarece yapılan görevlendirmeye dayalı olduğu, görevealınma, çalışma koşulları ile ödenecek ücretin statü hukuku içinde düzenlendiği sabittir. Yargıtay HukukGenel Kurulu'nun 2019/9-786 Esas 2021/1518 Karar sayılı içtihatı da bu doğrultudadır. Ayrıca, SosyalGüvenlik Hukuku açısından primlerin 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi kapsamında Sosyal GüvenlikKurumu’na ödenmesi, davacının özel hukuk kapsamında sözleşme ile çalıştığını göstermez (YargıtayHukuk Genel Kurulu’nun, 30.11.2021 tarih, 2019/9-786 esas, 2021/1518 karar sayılı kararı; Yargıtay 9.Hukuk Dairesi’nin 16.06.2020 tarih, 2016/19230 esas, 2020/6243 karar sayılı kararı). Bu nedenlerledavacıların murisinin usta öğretici görevi ile Bursa Büyükorhan İlçesi Halk Eğitim Merkezi'ndekiçalışmasının iş sözleşmesine dayanmadığı, usta öğreticinin 4857 sayılı Kanun kapsamında işçi
sayılmadığı, taraflar arasındaki ilişkinin, statü hukuku kapsamında 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu’nun 89. Maddesi hükümlerine dahil olduğu, ihtilafında idari yargının görevlerinden olduğu,mahkemece HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken davanın esasına girilerek kısmenkabulüne karar verilmesi hatalı olmuştur. Dava şartları kamu düzeninden olduğundan yargılamanın hersafasında resen dikkate alınmalıdır.5502 sayılı Yasa'nın 36. maddesi gereğince davalı Bakanlık harçtan muaf olduğu halde harçtanyükümlü tutulması usul ve yasaya aykırı olup karar bu yönden de hatalıdır.Açıklanan nedenlerle, iş bu davaya konu uyuşmazlığının çözüm yeri idari yargı olup, 6100 sayılıHMK'nın 114/1-b ve 115. maddeleri uyarınca, yargı yolunun caiz olmamasına dair dava şartıyokluğundan davanın usulden reddine..." 4. Davacılar vekili bu kez, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere, 23.266,79 TL kıdem tazminatı alacağının işakdinin fesih tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte tahsili istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır. B. İdari Yargıda 5. Bursa 3. İdare Mahkemesi 13/05/2024 tarih ve E.2024/329 sayılı kararı ile, davacılar murisi ile davalıidare arasında hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve alacakların İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir: "...Dosyanın incelenmesinden; davacıların murisi müteveffa P. K 'nın Bursa İl Halk EğitimMerkezinde usta öğretici olarak görev yapakta iken iş akdinin feshedildiği, iş akdinin feshi üzerineödenmeyen 23.266,79 TL kıdem tazminatının, akdin fesih tarihinden itibaren işleyecek en yüksek bankamevduat faizi ile birlikte davalı idareden tazmini istemiyle açılan davada, Orhaneli Asliye Hukuk (İş)Mahkemesinin 11.10.2022 tarihli ve E: 2020/324, K: 2022/460 sayılı kararı ile; "1 -Davanın kısmenkabul kısmen reddi ile; a) 23.266,79 TL brüt kıdem tazminatı alacağının, iş akdinin fesih tarihi olan16/05/2017 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte davalıdan alınarakdavacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, b) Davacının yol yemek ücreti alacağı talebininreddine, 2-Yasal kesintilerin infaz aşamasında gözetilmesine'' karar verildiği, bu karara karşı yapılanistinaf başvurusu sonucu Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin 15.05.2023 tarih veE:2023/1018, K:2023/1087 sayılı kararı ile; " 1- Orhaneli Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinin 2020/324Esas - 2022/460 Karar sayılı ilamının 6100 sayılı HMK’nın 353/l-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına,2-Dava konusu uyuşmazlığın çözüm yerinin idari yargı olduğundan, HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleriuyarınca yargı yolu caiz olmaması nedeniyle davanın usulden reddine'' karar verildiği, anılan görevsizlikkararının Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 08/01/2024 tarihli ve E:2023/14834, K:2024/47 sayılı kararı ileonanarak kesinleşmesi üzerine 02/03/2024 tarihinde kayda giren dilekçeyle bakılmakta olan işbudavanın açıldığı anlaşılmaktadır.Bu durumda, davacılar murisi ile idare arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatların 4857 sayılı İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğusonucuna varılmıştır.Nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesinin aynı konuya ilişkin 10/07/2023 günlü ve E:2023/426,K:2023/540 sayılı kararı da aynı istikamettedir..." 6. Bursa 3. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin idari yargı dava dosyası ekinde adli yargı kararı ve kesinleşme şerhi örneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmiştir. III. İLGİLİ HUKUK 7. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalarve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılan2. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu Kanun'a göresigortalı sayılırlar." 8. 506 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri" başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir: "Bu Kanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalarabakmakla görevli mahkemelerde görülür." 9. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı3. maddesinin ilgili
kısmı şöyledir: "Bu Kanunun uygulanmasında;...6) Sigortalı: Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veyakendi adına prim ödemesi gereken kişiyi,...ifade eder...." 10. 5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4. kısmında, primlere ilişkin hükümlere yer verilmiştir. 11. 5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıkların çözüm yeri" başlıklı 101. maddesi şöyledir: "Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgiliortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür." 12. 4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartlarıve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.Bu Kanun, 4 üncü Maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleriile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3 üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızın buKanun hükümleri ile bağlı olurlar." 13. 4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri ve Feshi" başlıklı İkinci Bölümündekıdem tazminatı, ücretli izin, bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklara ilişkin hususlarayer verilmiştir. 14. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu" başlıklı 2. maddesi şöyledir: "(1) İş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak, tek hâkimli ve asliyemahkemesi derecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bu mahkemelerin yargıçevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge AdliyeMahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.(2) İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Budaireler numaralandırılır. İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliğidikkate alınarak, daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenebilir.Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.(3) İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere, oyerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır." 15. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir: "(1) Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ileişe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır." 16. 7036 sayılı Kanun'un "Görev" başlıklı 5. maddesi şöyledir: "(1) İş mahkemeleri;a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci KısmınınAltıncı Bölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleriarasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına,b) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındakiuyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş vesosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,c) Diğer kanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin dava veişlere bakar." 17. 7036 sayılı Kanun'un "Geçiş Hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesi şöyledir: "(1) Mülga 5521 sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanun uyarınca kurulmuş işmahkemeleri olarak kabul edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan davalar,açıldıkları mahkemelerde görülmeye devam olunur.(2) Bu Kanunun dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, bu hükümlerin yürürlüğe girdiği
tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olandavalar hakkında uygulanmaz.(3) Başka mahkemelerin görev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görev alanına dâhiledilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.(4) İlk derece mahkemeleri tarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen kararlar,karar tarihindeki kanun yoluna ilişkin hükümlere tabidir." IV. İNCELEME VE GEREKÇE A. İlk İnceleme 18. Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ın Başkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN, EyüpSARICALAR, Seyfi HAN, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan07/10/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuru yapıldığı, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyasıtemin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği görülmekte ise de, dava konusuna ilişkin bilgi ve belgeler ile adliyargı kararının kesinleşme durumunu gösteren bir örneğinin dosyada bulunduğu, bu nedenle adli yargı dosyasınınistenilmediği ve sonuçta usule ilişkin başka bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasındakıdem tazminatı alacağı yönünden doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi. B. Esasın İncelenmesi 19. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundakiraporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının, Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü: 20. Dava, davacının Bursa ili, Büyükorhan Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde 1991 - 16/05/2017 tarihleriarasında usta öğretici olarak görev yapmakta iken, iş akdinin gerekçe gösterilmeksizin feshedildiğinden bahisle, kıdemtazminatı alacağının faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır. 21. Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen kıdem tazminatı alacağının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. 22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak; Bursa 3. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin 15/05/2023 tarih ve E.2023/1018, K.2023/1087sayılıgörevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA, B. Bursa 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3.Hukuk Dairesinin 15/05/2023 tarih ve E.2023/1018, K.2023/1087 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 07/10/2024 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Üye
Üye
Üye
Kenan
Doğan
Eyüp
Seyfi
YAŞAR
AĞIRMAN
SARICALAR
HAN
Üye
Üye
Üye
Ahmet
Mahmut
Bilal
ARSLAN
BALLI
ÇALIŞKAN