T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/680
KARAR NO: 2023/15
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunantaşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S. İ. T.Tic.A.Ş.
Vekili : Av. M. A
Davalı : Tuzla BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. Z . Y
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilininhissedarıolduğuİstanbul ili, Tuzla ilçesi, ...... Mahallesi, .....pafta, .....parsel sayılı taşınmazın, imar planında "enerjinakil hattı ve koruma kuşağı ile yol alanı"olarak ayrıldığını, idarenin mevzuattan doğangörevlerini yasal sürede yerine getirmediğini, mülkiyettenyararlanma hakkını belirsizliğebıraktığını,taşınmazakamulaştırmasız el atıldığını ifadeederek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıylaşimdilik 10.000 TL'nin dava tarihinden itibaren kamu alacaklarınauygulanan en yüksek faizi ile birlikte tahsili ve yolların tapudanterkini istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı idare vekili, taşınmazlara fiilen elatılmadığını, hukuken el atmaya ilişkinuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek görev itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul Anadolu 16. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/07/2022 tarihve E.2020/140 sayı ile, davalı vekilinin görevitirazının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekili tarafından, süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l.fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince idariişlem olan imar planlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanantazminat istemlidavalarda idari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, "davanın, taşınmazınbedelinin tazminat olarak hüküm altına alınmasıistemine ilişkin kısmı yönünden" 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınınyazılı düşüncesiistenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
8. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
9. 6745 sayılı Kanun’la 2942 sayılı Kanun'aeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
10. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adliyargıda görülür. "
11.2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekildetasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında,uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesindenitibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliği yapılır/yaptırılır.(İptal: Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.:2018/111 sayılı Kararı ile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3md.) Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idaribir işlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddiaettikleri zararın ancak idari yargıda açılacak bir tamyargı davasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesiningerektiği, diğer bir anlatımla taşınmazınmalikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğuyönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediğigözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuşkararları doğrultusunda, yargı yolunun değişmesinigerektirecek bir durum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre; davalınınanılan Kanun'un 10/2 maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesive 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,"davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarakhüküm altına alınması istemine ilişkinkısmı yönünden" 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'indavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
15. Dava, davacının hissedarı olduğutaşınmazına kamulaştırma bedeli ödenmeksizin,davalı idare tarafından hukuken el atıldığıiddiasına ve oluştuğu ileri sürülen zararıntazmin edilmesi istemine ilişkin bulunmaktadır.
16. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
17. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen,mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanundaki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
18. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
19. Olayda davacının hissedarı olduğu İstanbulili, Tuzla ilçesi, ...... Mahallesi, .....pafta, ..... parselsayılı taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulamaimar planında "enerji nakil hattı ve korumakuşağı ile yol alanı"nda kaldığı,Asliye Hukuk Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif vebilirkişi incelemesi sonucu bilirkişi kurulu tarafındandüzenlenen raporda, taşınmazda fiiliel atmanınbulunmadığının belirtildiğianlaşılmaktadır.
20. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
21. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılan uygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümünde,adliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusununreddigerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN