T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/740
KARAR NO : 2022/38
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: Davacının hissedarı olduğu taşınmazın imar planında "kamu tesisleri alanı" olarak ayrılmasından sonra davalı idarenin eylemsiz kalmasından ibaret kamulaştırmasız hukuki el atmasına ilişkin açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : E.Y.C.
Vekili : Av. A.B.
Davalı : Çankaya BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. G.K.C.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacının hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın hukukenel atıldığından bahisle tazminat istemiyle adli yargıyerinde dava açılmıştır.
2. Davalı, dava konusu taşınmazafiili el atılmadığı ve bu nedenleuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin24/06/2021 tarihli ve E.2020/464 sayılı ara kararı ile,davalı idarenin yargı yolu itirazının reddine kararverilmiştir. Davalı vekilinin görevuyuşmazlığı çıkarılmasınailişkin başvurusu kapsamında dava dosyası,Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
4. DanıştayBaşsavcılığınca, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l. fıkrasının(b) bendi hükmü gereğince idari işlem olan imar planlarındakihukuki el atmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalarda idari yargıyerinin görevli olduğu görüşüyle, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir.
5. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının benzer dosyalardakidüşüncesi bilinmekle, 2247 sayılı Kanun'un 13/3.maddesi çerçevesinde Başsavcılıktandüşünce istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 3194 sayılı İmarKanunu’nun "Planların hazırlanması veyürürlüğe konulması" başlıklı8. maddesi şöyledir:
"Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo -ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişmepotansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve altyapıların dağılımını belirlemek üzerehazırlanacak bölge planlarını, gerekligördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yaparveya yaptırır.
b) İmar Planları;Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydanagelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plankararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları;kayıt altına alınmak ve arşivlenmek üzereBakanlıkça oluşturulan elektronik ortama yüklenmek veaynı sistem üzerinden Plan İşlem Numarası almakzorundadır. Planlar, belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibarenbelediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediyemeclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alandışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veyailgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçeuygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğegirer. Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgiliidarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlıolarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlaraitiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilikitirazları ve planları onbeş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar.
İmar planları ve buplanlardaki değişikliklerin nerede askıyaçıktığına dair bilgilendirme ilanı, askısüresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıklarınpanosunda duyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında,değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekildeen az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirmeyapılır.
Kentsel tasarım projeleriuygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentseltasarım projelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça belirlenir.
Onaylanmış planlarda yapılacakdeğişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imarplanlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulanelektronik ortamdaki
Ulusal Coğrafi Bilgi SistemiAltyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından,arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bualeniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir. BelediyeBaşkanlığı ve mülki amirlikler, imarplanının tamamını veya bir kısmını kopyalarveya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespitedilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
Kesinleşen imar planlarıveya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihindenitibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir.
İmar planlarında binayükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenemez.
Sanayi alanları, ibadethane alanlarıve tarımsal amaçlı silo yapıları hariç olmaküzere mer’i imar planlarında yençok: serbest olarakbelirlenmiş yükseklikler; emsal değerde değişiklikyapılmaksızın çevredeki mevcut teşekküller vesiluet dikkate alınarak, imar planı değişiklikleri ve revizyonlarıyapılmak suretiyle ilgili idare meclis kararı ile belirlenir. Buşekilde ilgili idare tarafından belirlenmeyen yükseklikler,maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerindenkarşılanmak üzere Bakanlıkça belirlenir.Oluşacak maliyetlerin %100 fazlası ilgili idaresinden tahsil edilir.Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 2/7/2008 tarihli ve5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere GenelBütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanungereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsilolunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesihesabına gelir olarak kaydedilir.
c) Tarım arazileri, 3/7/2005tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanununda belirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaçdışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veyamezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alanolarak tespit edilemez.
..."
7. 6745 sayılı YatırımlarınProje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun’la 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'naeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının birinci cümlesişöyledir:
"Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
8. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindede, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerindendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
9. İdari işlem ve eylemlerdendoğan zararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı idariYargılama Usulü Kanunu'nun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, idariYargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konuedilmeleri, anılan Kanun hükümlerinin gereğidir.
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15sayılı kararının, III. bölümüşöyledir:
“İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazminidavasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeyeaykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bubentte anılan davalar, içtihadı birleştirmekararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur”
IV.İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğinceyapılan incelemeye göre; davalı vekilinin anılan Kanun'un10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmasıüzerine Danıştay Başsavcısınca, 10. maddedeöngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'undavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, davacı adına kayıtlıtaşınmaza kamulaştırma bedeli ödenmeksizin idaretarafından el atıldığından bahisle, oluşanzararın tazmini istemiyle açılmıştır.
14. Dosyanın incelenmesinden;uyuşmazlığa konu Ankara İli, Çankayaİlçesi, Alacaatlı Mahallesi, 275 ada ve 1 sayılıparselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kamu tesislerialanı olarak belirlendiği, kamulaştırma kararıalınmış olmasına rağmen imar planına uygun herhangibir işlem yapılmadığı, olumlu görevuyuşmazlığı çıkaran davalı idaretarafından herhangi bir fiili el atma durumunun söz konusuolmadığı belirlenmiştir.
15. Uygulama ve öğretide, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,idari işlem; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idari eylem olaraktanımlanmaktadır.
16. Davacının planlakısıtlamadan kaynaklı hukuki el atma iddia ve beyanı iledavalı idarenin söz konusu taşınmaza fiilen elatılmadığına dair cevap dilekçesiçerçevesinde, uyuşmazlığın uygulama imarplanı ve bu kapsamda idarece verilen kamulaştırma kararındansonra idarenin eylemsiz kalmasından ibaret hukuki müdahaleyeilişkin olduğu, kamu gücüne dayanılarak, resen ve tekyanlı olarak tesis edilen bir idari işlem bulunduğuanlaşılmaktadır.
17. Belirtilen nedenlerle; DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile,davalının görev itirazının reddine ilişkin Ankara14. Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ iledavalının görev itirazının reddine ilişkin Ankara14. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/06/2021 tarihli ve E.2020/464 sayılıGÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OYBİRLİĞİ ile KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy