T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/706
KARAR NO : 2022/37
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: Davacıların maliki olduğu taşınmazın imar planında "park ve yol" olarak ayrılmasından sonra davalı idarenin eylemsiz kalmasından ibaret kamulaştırmasız hukuki el atmasına ilişkin açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar: A.B ve diğerleri
Vekili : Av. Ş.A
Davalılar: 1- Melikgazi BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av.S.Ö.
2- Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.Ş.Ç.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacıların maliki olduğutaşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın hukukenel atıldığından bahisle tazminat istemiyle adli yargıyerinde dava açılmıştır.
2. Davalılar, dava konusu taşınmazafiili el atılmadığı ve bu nedenleuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin23/09/2021 tarihli ve E.2020/301 sayılı ara kararı ile,davalı idarelerin yargı yolu itirazının reddine kararverilmiştir. Davalıların görevuyuşmazlığı çıkarılmasınailişkin başvurusu kapsamında dava dosyası,Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
4. DanıştayBaşsavcılığınca, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l. fıkrasının(b) bendi hükmü gereğince idari işlem olan imarplanlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalardaidari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir.
5. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının benzer dosyalardakidüşüncesi bilinmekle, 2247 sayılı Kanun'un 13/3.maddesi çerçevesinde Başsavcılıktandüşünce istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 3194 sayılı İmarKanunu’nun "Planların hazırlanması veyürürlüğe konulması" başlıklı8. maddesi şöyledir:
"Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo -ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişmepotansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve altyapıların dağılımını belirlemek üzerehazırlanacak bölge planlarını, gerekligördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yaparveya yaptırır.
b) İmar Planları;Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydanagelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plankararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Planlar, plan değişiklikleri ve planrevizyonları; kayıt altına alınmak ve arşivlenmeküzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamayüklenmek ve aynı sistem üzerinden Plan İşlemNumarası almak zorundadır. Planlar, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğegirer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığıncatespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarındabir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilansüresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediyebaşkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlarve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerekkesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alandışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veyailgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçeuygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğegirer. Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır,valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar.
İmar planları ve buplanlardaki değişikliklerin nerede askıyaçıktığına dair bilgilendirme ilanı, askısüresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıklarınpanosunda duyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında,değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekildeen az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirmeyapılır.
Kentsel tasarım projeleriuygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentseltasarım projelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça belirlenir.
Onaylanmış planlardayapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imarplanlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulanelektronik ortamdaki
Ulusal Coğrafi Bilgi SistemiAltyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından,arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bualeniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir. BelediyeBaşkanlığı ve mülki amirlikler, imarplanının tamamını veya bir kısmını kopyalarveya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespitedilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
Kesinleşen imar planlarıveya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihindenitibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir.
İmar planlarında binayükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenemez.
Sanayi alanları, ibadethanealanları ve tarımsal amaçlı silo yapılarıhariç olmak üzere mer’i imar planlarında yençok:serbest olarak belirlenmiş yükseklikler; emsal değerdedeğişiklik yapılmaksızın çevredeki mevcutteşekküller ve siluet dikkate alınarak, imar planıdeğişiklikleri ve revizyonları yapılmak suretiyle ilgiliidare meclis kararı ile belirlenir. Bu şekilde ilgili idaretarafından belirlenmeyen yükseklikler, maliyetleri döner sermayeişletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkçabelirlenir. Oluşacak maliyetlerin %100 fazlası ilgili idaresindentahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine veBelediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay VerilmesiHakkında Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerektahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın dönersermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
c) Tarım arazileri, 3/7/2005tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunundabelirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaçdışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veyamezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alanolarak tespit edilemez.
..."
7.6745 sayılı Yatırımların Proje BazındaDesteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun’la 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süreiçerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
8. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindede, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerindendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
9. İdari işlem ve eylemlerdendoğan zararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı idariYargılama Usulü Kanunu'nun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, idariYargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konuedilmeleri, anılan Kanun hükümlerinin gereğidir.
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15sayılı kararının, III. bölümüşöyledir:
“İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğanbir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeyeaykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar,içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur”
IV.İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre; davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'undavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, davacılar adınakayıtlı taşınmaza kamulaştırma bedeliödenmeksizin idare tarafından el atıldığındanbahisle, oluşan zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
14. Dosyanın incelenmesinden;uyuşmazlığa konu Kayseri İli, Melikgazi İlçesi,Karacaoğlu Mahallesi, 11223 ada ve 2 sayılı parselin 1/1000ölçekli uygulama imar planında park ve yol olarakbelirlendiği, kamulaştırma kararı alınmışolmasına rağmen imar planına uygun herhangi bir işlemyapılmadığı, olumlu görevuyuşmazlığı çıkaran davalı idarelertarafından herhangi bir fiili el atma durumunun söz konusuolmadığı belirlenmiştir.
15. Uygulama ve öğretide, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, idari işlem;herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, idari eylem olarak tanımlanmaktadır.
16. Davacının planlakısıtlamadan kaynaklı hukuki el atma iddia ve beyanı iledavalı idarelerin söz konusu taşınmaza fiilen elatılmadığına dair cevap dilekçeleri ve dosyakapsamında yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporundageçen "taşınmaza park, yol ya da eklentilerişeklinde fiilen el atılmadığı..." yönündekitespitler, uyuşmazlığın uygulama imar planı ve bukapsamda idarece verilen kamulaştırma kararından sonra idarenineylemsiz kalmasından ibaret hukuki müdahaleye ilişkinolduğu, kamu gücüne dayanılarak, resen ve tek yanlıolarak tesis edilen bir idari işlem bulunduğuanlaşılmaktadır.
17. Belirtilen nedenlerle; DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile,davalıların görev itirazının reddine ilişkinKayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ iledavalıların görev itirazının reddine ilişkinKayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/09/2021 tarihli ve E.2020/301 sayılıGÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OYBİRLİĞİ ile KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy