T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/654
KARAR NO : 2022/36
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: Davacının maliki olduğu taşınmazın imar planında "yeşil alan" olarak ayrılmasından sonra davalı idarenin eylemsiz kalmasından ibaret kamulaştırmasız hukuki el atmasına ilişkin açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : D.Ö.
Vekili : Av.Ç.A.
Davalılar: 1- Bornova Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. N.Y.B.
2- İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. S.Y.K.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacının maliki olduğutaşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın hukukenel atıldığından bahisle tazminat istemiyle adli yargıyerinde dava açılmıştır.
2. Davalılardan İzmirBüyükşehir Belediye Başkanlığı, dava konusutaşınmaza fiili el atılmadığı ve bu nedenleuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İzmir 13. Asliye HukukMahkemesinin 13/04/2021 tarihli ve E.2020/92 sayılı ara kararıile, davalı idarenin yargı yolu itirazının reddine kararverilmiştir. Davalı idarenin görevuyuşmazlığı çıkarılmasınailişkin başvurusu kapsamında dava dosyası,Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
4. DanıştayBaşsavcılığınca, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l. fıkrasının(b) bendi hükmü gereğince idari işlem olan imarplanlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalardaidari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarıncaolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayı UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmiştir.
5. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının benzer dosyalardakidüşüncesi bilinmekle, 2247 sayılı Kanun'un 13/3.maddesi çerçevesinde Başsavcılıktandüşünce istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 3194 sayılı İmarKanunu’nun "Planların hazırlanması veyürürlüğe konulması" başlıklı8. maddesi şöyledir:
"Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo -ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişmepotansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve altyapıların dağılımını belirlemek üzerehazırlanacak bölge planlarını, gerekligördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yaparveya yaptırır.
b) İmar Planları;Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydanagelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plankararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Planlar, plan değişiklikleri ve planrevizyonları; kayıt altına alınmak ve arşivlenmeküzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamayüklenmek ve aynı sistem üzerinden Plan İşlemNumarası almak zorundadır. Planlar, belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibarenbelediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediyemeclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alandışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veyailgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçeuygun görüldüğü takdirde onaylanarakyürürlüğe girer. Onay tarihinden itibaren valilikçetespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında biray süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilansüresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlarvaliliğe yapılır, valilik itirazları ve planlarıonbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
İmar planları ve buplanlardaki değişikliklerin nerede askıyaçıktığına dair bilgilendirme ilanı, askısüresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıkların panosundaduyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında,değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekildeen az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirmeyapılır.
Kentsel tasarım projeleriuygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentsel tasarımprojelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça belirlenir.
Onaylanmış planlardayapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imarplanlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulanelektronik ortamdaki
Ulusal Coğrafi Bilgi SistemiAltyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından,arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bualeniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir. BelediyeBaşkanlığı ve mülki amirlikler, imarplanının tamamını veya bir kısmını kopyalarveya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespitedilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
Kesinleşen imar planlarıveya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihindenitibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir.
İmar planlarında binayükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenemez.
Sanayi alanları, ibadethanealanları ve tarımsal amaçlı silo yapılarıhariç olmak üzere mer’i imar planlarında yençok:serbest olarak belirlenmiş yükseklikler; emsal değerdedeğişiklik yapılmaksızın çevredeki mevcutteşekküller ve siluet dikkate alınarak, imar planıdeğişiklikleri ve revizyonları yapılmak suretiyle ilgiliidare meclis kararı ile belirlenir. Bu şekilde ilgili idaretarafından belirlenmeyen yükseklikler, maliyetleri döner sermayeişletmesi gelirlerinden karşılanmak üzereBakanlıkça belirlenir. Oluşacak maliyetlerin %100 fazlasıilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halindeilgili idarenin 2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özelİdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi GelirlerindenPay Verilmesi Hakkında Kanun gereğince aktarılanpaylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar,Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelirolarak kaydedilir.
c) Tarım arazileri, 3/7/2005tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanununda belirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaçdışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veyamezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alanolarak tespit edilemez.
..."
7.6745 sayılı Yatırımların Proje BazındaDesteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun’la 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğegirmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
8. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindede, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerinden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan davalar olarak tanımlanmıştır.
9. İdari işlem ve eylemlerdendoğan zararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı idariYargılama Usulü Kanunu'nun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, idariYargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konuedilmeleri, anılan Kanun hükümlerinin gereğidir.
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15sayılı kararının, III. bölümüşöyledir:
“İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeyeaykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bubentte anılan davalar, içtihadı birleştirmekararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre; davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca, 10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'undavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, davacı adına kayıtlıtaşınmaza kamulaştırma bedeli ödenmeksizin idaretarafından el atıldığından bahisle, oluşanzararın tazmini istemiyle açılmıştır.
14. Dosyanın incelenmesinden;uyuşmazlığa konu İzmir İli, Bornovaİlçesi, Işıklar Mahallesi, 22800 ada ve 4sayılı parselin 1/1000 ölçekli uygulama imarplanında yeşil alan olarak belirlendiği, kamulaştırmakararı alınmış olmasına rağmen imar planınauygun herhangi bir işlem yapılmadığı, olumlugörev uyuşmazlığı çıkaran davalıidare ve diğer davalı tarafından herhangi bir fiili el atmadurumunun söz konusu olmadığı belirlenmiştir.
15. Uygulama ve öğretide, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,idari işlem; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idari eylem olaraktanımlanmaktadır.
16. Davacının planlakısıtlamadan kaynaklı hukuki el atma iddia ve beyanı iledavalı idarelerin söz konusu taşınmaza fiilen elatılmadığına dair cevap dilekçeleri ve dosya kapsamındayapılan keşif ve alınan bilirkişi raporunda geçen"taşınmaza fiilen el atılmadığı,taşınmazın özel bir şirket tarafındandavacıdan kiralanarak yol inşaat malzemesi açık deposuolarak kullanıldığı" yönündekitespitler, uyuşmazlığın uygulama imar planı ve bukapsamda idarece verilen kamulaştırma kararından sonra idarenineylemsiz kalmasından ibaret hukuki müdahaleye ilişkinolduğu, kamu gücüne dayanılarak, resen ve tek yanlıolarak tesis edilen bir idari işlem bulunduğuanlaşılmaktadır.
17. Belirtilen nedenlerle; DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile,davalılardan Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin İzimr 13. Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalılardan İzmirBüyükşehir Belediye Başkanlığı vekiliningörev itirazının reddine ilişkin İzmir 13. AsliyeHukuk Mahkemesinin 13/04/2021 tarihli ve E.2020/92 sayılıGÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OYBİRLİĞİ ile KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy