T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/607
KARAR NO : 2022/35
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: Davacının maliki olduğu taşınmazın imar planında "kısmen konut alanı, kısmen yol ve park" olarak ayrılmasından sonra davalı idarenin eylemsiz kalmasından ibaret kamulaştırmasız hukuki el atmasına ilişkin açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.Y. TicaretLojistik ve Yapı A.Ş.
Vekili : Av. M.A.
Davalılar: 1- Tuzla Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. Z.Y.
2- Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
Vekili : Av.Ö.D.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı şirketin mülkiyetindebulunan taşınmaza kamulaştırma yapılmaksızınhukuken el atıldığından bahisle tazminat istemiyle adliyargı yerinde dava açılmıştır.
2. Davalılar, dava konusu taşınmazafiilen el atılmadığı ve bu nedenleuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul Anadolu 22. Asliye HukukMahkemesinin 20/05/2021 tarihli ve E.2020/180 sayılı ara kararıile, davalı idarelerin görev itirazının reddi iletahkikat aşamasına geçilmesine karar verilmiştir.
4. Davalılar, 2247 sayılı Kanun'un12. maddesinde belirlenen on beş günlük yasal süreiçinde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunmuşlardır.Mahkemenin 03/08/2021 tarihli yazısı ile, talep doğrultusundadava dosyası Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
5. DanıştayBaşsavcılığınca, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l. fıkrasının(b) bendi hükmü gereğince idari işlem olan imar planlarındakihukuki el atmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalarda idari yargıyerinin görevli olduğu görüşüyle, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek, dosya Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir.
6. Uyuşmazlık MahkemesiBaşkanlığınca, 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesinegöre, benzer dosyalardaki düşüncesi bilinmekle,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının yazılıdüşüncesi istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun "Planlarınhazırlanması ve yürürlüğe konulması"başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"Planların hazırlanmasında veyürürlüğe konulmasında aşağıdabelirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomikgelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini,sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapılarındağılımını belirlemek üzere hazırlanacakbölge planlarını, gerekli gördüğü hallerdeDevlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmarPlanı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut isebölge planı ve çevre düzeni plan kararlarınauygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içindekalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerceyapılır veya yaptırılır. Planlar, plandeğişiklikleri ve plan revizyonları; kayıt altınaalınmak ve arşivlenmek üzere Bakanlıkçaoluşturulan elektronik ortama yüklenmek ve aynı sistemüzerinden Plan İşlem Numarası almak zorundadır.Planlar, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer.Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığıncatespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarındabir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilansüresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığıncabelediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alandışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veyailgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçeuygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğegirer. Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır,valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar.
İmar planları ve bu planlardakideğişikliklerin nerede askıyaçıktığına dair bilgilendirme ilanı, askısüresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıklarınpanosunda duyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında,değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekildeen az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirmeyapılır.
Kentsel tasarım projeleri uygulama imarplanlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentsel tasarımprojelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça belirlenir.
Onaylanmış planlarda yapılacakdeğişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının birkopyası, Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamdaki
Ulusal Coğrafi Bilgi SistemiAltyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından,arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyetisağlamak ilgili idarelerin görevidir. BelediyeBaşkanlığı ve mülki amirlikler, imarplanının tamamını veya bir kısmını kopyalarveya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespitedilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
Kesinleşen imar planları veyaparselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibarenher halde beş yıl içinde dava açılabilir.
İmar planlarında binayükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenemez.
Sanayi alanları, ibadethane alanları vetarımsal amaçlı silo yapıları hariç olmaküzere mer’i imar planlarında yençok: serbest olarakbelirlenmiş yükseklikler; emsal değerde değişiklikyapılmaksızın çevredeki mevcut teşekküller vesiluet dikkate alınarak, imar planı değişiklikleri verevizyonları yapılmak suretiyle ilgili idare meclis kararı ilebelirlenir. Bu şekilde ilgili idare tarafından belirlenmeyenyükseklikler, maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerindenkarşılanmak üzere Bakanlıkça belirlenir.Oluşacak maliyetlerin %100 fazlası ilgili idaresinden tahsil edilir.Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 2/7/2008 tarihli ve5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere GenelBütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanungereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsilolunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesihesabına gelir olarak kaydedilir.
c) Tarım arazileri, 3/7/2005 tarihli ve 5403sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunundabelirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaçdışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veyamezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alanolarak tespit edilemez.
..."
8.6745 sayılı Yatırımların Proje BazındaDesteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun’la 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulama imar planlarında umumihizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyethakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukukenkısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imarplanlarının yürürlüğe girmesinden itibarenbeş yıllık süre içerisinde imar programlarıveya imar uygulamaları yapılır ve bütçeimkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelercekamulaştırılır veya her hâlde mülkiyethakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
9. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde de,tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerinden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan davalar olarak tanımlanmıştır.
10. İdari işlem ve eylemlerdendoğan zararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı idariYargılama Usulü Kanunu'nun 12. ve 13. maddeleri uyarınca, idariYargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konuedilmeleri, anılan Kanun hükümlerinin gereğidir.
B. Yargı Kararları
11. Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15sayılı kararının, III. bölümüşöyledir:
“İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.
Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeyeaykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır.
Bubentte anılan davalar, içtihadı birleştirmekararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'undavanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davacı şirket adınakayıtlı taşınmaza kamulaştırma bedeliödenmeksizin idare tarafından el atıldığındanbahisle, oluşan zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
15. Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığakonu İstanbul İli, Tuzla İlçesi, Orhanlı Mahallesi,2 pafta ve 756 sayılı parselin 1/1000 ölçekliOrhanlı Merkez ve Mescit Mahalleleri uygulama imar planında "kısmenkonut alanı, kısmen yol ve park" olarak belirlendiği,tapu kaydında TOKİ lehine şerhin bulunduğu,taşınmazın "gecekondu önleme bölgesi"olarak belirlendiği, kamulaştırma kararıalınmış olmasına rağmen imar planına uygunherhangi bir işlem yapılmadığı, olumlu görevuyuşmazlığı çıkaran davalı idarelertarafından herhangi bir fiili el atma durumunun söz konusuolmadığı belirlenmiştir.
16. Uygulama ve öğretide, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,idari işlem; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idari eylem olaraktanımlanmaktadır.
17. Davacının planlakısıtlamadan kaynaklı hukuki el atma iddia ve beyanı iledavalı idarelerin söz konusu taşınmaza fiilen elatılmadığına dair cevap dilekçeleri ve dosyakapsamından, uyuşmazlığın uygulama imar planı vebu kapsamda idarece verilen kamulaştırma kararından sonraidarenin eylemsiz kalmasından ibaret hukuki müdahaleye ilişkinolduğu, kamu gücüne dayanılarak, resen ve tek yanlıolarak tesis edilen bir idari işlem bulunduğuanlaşılmaktadır.
18. Belirtilen nedenlerle; DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile,davalıların görev itirazının reddine ilişkinİstanbul Anadolu 22. Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ iledavalıların görev itirazının reddine ilişkinİstanbul Anadolu 22. Asliye Hukuk Mahkemesinin 20/05/2021 tarihli veE.2020/180 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy