T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/712
KARAR NO : 2021/614
KARAR TR : 29/11/2021
ÖZET: Sinop Engelsiz Yaşam, Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü'nde usta öğretici (seramik öğretmeni) olarak çalışan davacının, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S. C.
Vekili : Av. S..
Davalı : SinopValiliği
Vekili : Av. B.A.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Sinop Engelsiz Yaşam,Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma MerkeziMüdürlüğü'nde 2003 - 2020 yıllarıarasında usta öğretici (seramik öğretmeni) olarakçalıştığını; mevzuata göre emekliliktalebinde bulunduğunu, Sosyal Güvenlik Kurumu’ncaemekliliğine onay verildiği için davalı işverenleolan iş akdinin sonlandığını; bunun üzerineİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklarının kendisineödenmesi amacı ile işverenine müracaat ettiğini, ancaktazminat hakkının bulunmadığı gerekçesiylehiçbir ödeme yapılmadığını ifade ederek;fazlaya dair talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı vediğer hakları baki kalmak kaydı ile, kıdem tazminatıve yıllık ücretli izin alacağının yasal hakediş tarihinden itibaren uygulanacak en yüksek banka mevduat faiziile birlikte davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Sinop 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (İş MahkemesiSıfatıyla) 06/04/2021 tarihli ve E.2020/470, K.2021/121sayılı kararı ile, davanın yargı yolunun caizolmaması nedeniyle HMK 114/1-b ve 115/2 maddeleri gereğince usuldenreddine karar vermiştir. Kararın ilgili kısımlarışöyledir:
"Yargıtay'ın yerleşikiçtihatlarına göre;
657 Sayılı Devlet MemurlarıKanunu’nun 89. maddesinde “her derecedeki eğitim veöğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda vebenzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesibulunmaması halinde öğretmenlere, öğretimüyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktanatanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretleokutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacaklarınnitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi veBakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur " hükümleri yeralmaktadır.
Bu maddeye istinaden çıkarılan,T.C. Milli Eğitim Bakanlığı kurumlarındasözleşmeli veya ek ders görevi ile görevlendirilecek uzmanve usta öğreticiler hakkında Yönetmeliğin 5/2 maddesiuyarınca da, Uzman ve Usta Öğreticilerin 657 SayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli,98/12120 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ileyürürlüğe konulan T.C.Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ek dersgörevi verilebileceği belirtilmiştir.
Davacı,657 sayılı yasanın 89.maddesindeki “Her derecedeki eğitim ve öğretimkurumları ile Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul,kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlardaöğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halindeöğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğermemurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek dersgörevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerininsayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğerhususlarla ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulununkararı ile tespit olunur” hükmü kapsamında kalanpersonel durumundadır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin ilkeselkararlarında, 657 sayılı yasanın 89. maddesine uygun olarakBakanlar Kurulu kararnamesi doğrultusunda ve sınavla işealınan halk eğitim merkezi kurs öğretmenininişçi olmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay9.HD.14.2.2000 gün 1999/19571 E, 2000/1395 K.). Yine, çıraklıkeğitim merkezinde görev alan usta öğretici içinaynı sonuca varılmıştır(Yargıtay 9. HD.28.4.2003gün 2002/23990 E, 2003/7205 K.).
Görev konusu kamu düzenine ilişkinolup, mahkemece kendiliğinden dikkate alınmalıdır.
İş mahkemelerinin görev alanı5521 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesi esasalınarak belirlenecektir.
İdari Yargının görevliolması halinde “dava dilekçesinin yargı yoluyanlışlığı nedeni ile reddine” karar verilmesigerekir.İdari Yargı görevli ise gönderme kararı verilemez.
5521 Sayılı İş MahkemeleriKanunu’nun 1. maddesi uyarınca İş Kanununa göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan hertürlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri işmahkemeleridir.
Davacının dışarıdanücretli seramik öğretmeni olarak Sosyal Hizmetler veÇocuk Esirgeme Kurumu Genel MüdürlüğününMerkez ve Taşra Teşkilatı ile Sosyal HizmetKuruluşlarında okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve benzeri diğer hususlarıntespitine dair esaslar kapsamında, genel müdürlükmakamının onayıyla görevlendirildiği,davalının vermiş olduğu cevap dilekçesi ile de sabitolduğu üzere davacıya ücretlerinin 657 SayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 89.maddesine uygun olarak belirlenen dersücretleriyle ödendiği anlaşılmaktadır.
Davacının sosyal güvenlik hukukuyönünden Sosyal Sigortalar Kurumu kapsamında olması işsözleşmesi ile çalıştığınıgöstermez.
Davacı 657 Sayılı Yasa'nın89. maddesinde belirtilen statü içinde görevlendirilmiştir.Taraflar arasındaki ilişkinin statü hukukuna tabi olduğununkabulü gerekir. Aradaki hukuki ilişki iş sözleşmesi,bir başka anlatımla işçi-işveren ilişkisiolarak nitelenemez.
Bu hukuki olguya göre; yukarıdabelirtilen 657 sayılı yasanın 89maddesi ve Yargıtayınusta öğreticiler konusunda verdiği ilkesel kararlar birdeğerlendirmeye tabi tutulduğunda davacının statühukukuna tabi olduğu, uyuşmazlığınçözüm yerinin idari yargı olduğu sonuç vekanaati ile yargı yolunun caiz olmadığına dairaşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Benzermahiyette Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi 2020/1406 E.2020/1806 K. , Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi2017/2689 E.2018/618 K. Sayılı kararları)"
3. İstinaf yoluna başvurulması üzerine SamsunBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 08/09/2021 tarihli ve Dosya No:2021/2183, K.2021/2431 sayılı kararı ile, ilk derecemahkemesinin kararında bir isabetsizlik bulunmadığıgerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarakkarar vermiş ve Mahkeme kararı kesinleşmiştir.
4. Davacı vekili aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Samsun 3. İdare Mahkemesi 07/10/2021 tarihli ve E.2021/887sayılı kararı ile, davanın görüm veçözümünde adli yargı yerinin (İşMahkemeleri) görevli olduğu gerekçesiyle, 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısımları şöyledir:
"5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 3. maddesinde; kısave/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış; 79. madde ile başlayanDördüncü Kısmında, primlere ilişkinhükümlere yer verilmiş; 101. maddesinde “Bu kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklarİş Mahkemelerinde görülür” denilmiştir.
Öte yandan, 4857 sayılıİş Kanunu’nun 1. maddesinde. Kanunun amacının,işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemekolduğu belirtilmiş; aynı zamanda, bakılan davanın dakonusunu oluşturan “İş Sözleşmesi, Türlerive Feshi” hususuna Kanunun 8. maddesi ve devamında, kıdemtazminatı, ücretli izin, bildirim süresinden kaynaklananyükümlülük ve haklara ilişkin hususlara ise Kanunundeğişik maddelerinde yer verilmiştir. 12.10.2017 gün ve30221 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren, 7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun "Görev" başlıklı 5.maddesinde; "(1) İş mahkemeleri;
a)5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler.854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b)İdari para cezalarına itirazlar ile5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesikapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere SosyalGüvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğuiş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c)Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin davave işlere bakar." denilmiştir.
...
Olayda, davacı ile davalı idarearasındaki ilişkinin 4857 sayılı İş Kanunundankaynaklanan bir iş ilişkisi olduğu ve bu minvaldedavacının iş sözleşmesinin 4857 sayılıKanun'un 25-II/g maddesi uyarınca feshedilmesi üzerine, talep edilentazminatın yine 4857 sayılı İş Kanunundan kaynaklananhak olduğu anlaşılmakta olup, yukarıda anılandüzenlemeler uyarınca uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin (İşMahkemeleri) görevli olduğu sonucunavarılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
6. 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2.maddesinde "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaçişveren tarafından çalıştırılanlar buKanun'a göre sigortalı sayılırlar…"denilmiş, aynı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı 134. maddesinde, "BuKanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkiliiş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür" hükmüne yer verilmiş; 506sayılı Kanun hükümleri 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ile yürürlüktenkaldırılmıştır.
7. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; kısa ve/veya uzunvadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış; 79. madde ile başlayan4. Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiş; 101. maddesinde "Bu Kanun'da aksine hükümbulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgiliortaya çıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerindegörülür" denilmiştir.
8. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının,işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak vesorumluluklarını düzenlemek olduğu belirtilmiş; "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi" hususuna Kanun'un 8.maddesi ve devamında, kıdem tazminatı, ücretli izin,bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara ise Kanun'un değişik maddelerinde yerverilmiştir.
9. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
10. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarakarabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
" (1)Kanuna, bireysel veya toplu işsözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
11. 7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci KısmınınAltıncı Bölümünde düzenlenen hizmetsözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veyaişveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniylesözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarına itirazlar ile5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesikapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere SosyalGüvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğuiş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin davave işlere bakar."
12. 7036sayılı Kanun'un "Geçici Hükümleri"başlıklı Geçici madde 1 şöyledir:
"(1) Mülga 5521 sayılı Kanungereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanun uyarıncakurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten önce açılmışolan davalar, açıldıkları mahkemelerdegörülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartı olarakarabuluculuğa ilişkin hükümleri, bu hükümlerinyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ilk derecemahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtaydagörülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemelerin görevalanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görev alanınadâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmez;kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleri tarafındanbu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceverilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, ÜyelerBirol SONER, NilgünTAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 29/11/2021 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesinde öngörülen durumun aksine,önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası teminedilmeden Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğugörülmekte ise de; Mahkememizce adli yargı kararınınkesinleşme durumunu gösteren bir örneğinin Mahkemesindenistenilmesiyle yetinildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangibir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK'in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, davacının Sinop Engelsiz Yaşam, Bakım,Rehabilitasyon ve Aile Danışma MerkeziMüdürlüğü'nde 2003 - 2020 yıllarıarasında usta öğretici (seramik öğretmeni) olarakçalıştığı döneme ilişkin kıdemtazminatı ve yıllık ücretli izin alacağınınyasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
16. Davacının, idareyle arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve ücretalacağının İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
17. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak; Samsun 3. İdare Mahkemesi'nin başvurusununkabulü ile Sinop 1. Asliye Hukuk Mahkemesince(İş MahkemesiSıfatıyla) verilen 06/04/2021 tarihli ve E.2020/470, K.2021/121sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Samsun 3. İdare Mahkemesi'nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileSinop 1. Asliye Hukuk Mahkemesince(İş Mahkemesi Sıfatıyla)verilen 06/04/2021 tarihli ve E.2020/470, K.2021/121 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
29/11/2021 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy