T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/528
KARAR NO: 2021/509
KARAR TR: 18/10/2021
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında sigortalı aracın uğradığı hasar bedelini ödeyen sigorta şirketinin, zararın idarece giderilmesi istemiyle açtığı davanın, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi gözetildiğinde, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ... SigortaA.Ş./...Anonim Şirketi
Vekili : Av.M. T. T.
Davalı : KarayollarıGenel Müdürlüğü
Vekili : Av. N.Ö.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı şirket vekili, müvekkili şirketesigortalı 78 ... 074 plaka sayılı aracın, Zonguldak iliistikametini takiben Karabük ili Yenice ilçesine seyir halinde iken,Devlet Karayolu 11. km'sine geldiği esnadasürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybederek yoldançıkarak devrilmesi sonucu tek taraflı maddi hasarlıtrafik kazası meydana geldiğini; Kaza Tutanağı'nda; "Kazanoktasındaki viraj bölümünün, soğuk asfalttan sıcakasfalta geçiş kısmının yağmurlu havalardakayganlaştığı ve viraj bölümündeçökme olduğundan yolun yapım, bakım veonarımından SORUMLU KURULUŞUN KUSURLU OLDUĞU ..."nunifade edildiğini, maddi hasarın bu nedenle oluştuğunu ifadeederek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla;meydana gelen trafik kazası neticesinde müvekkili şirkettarafından ödenen 13.045 TL tazminatın, %25 kusuruna isabet eden3.261,25-TL kısmının ödeme tarihinden itibarenişlemiş yasal faizi ile birlikte davalı idareden tahsiliistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 14. Asliye Hukuk Mahkemesi 08/02/2018 tarihli veE.2017/123, K.2018/33 sayılı kararı ile, yargı yolucaiz olmadığından davanın usulden reddine karar vermişve istinaf yoluna başvurulmaması üzerine bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Karayolları GenelMüdürlüğü'nün de içerisinde bulunduğukamu tüzel kişileri, kamu hizmeti görmekleyükümlü bulunmaları nedeniyle kamu hizmetlerisırasında verdikleri iddia olunan zararlardan dolayı oluşansorumlulukları özel hukuk hükümlerine tabi değildir.Kamu tüzel kişilerinin, yasalar tarafından kendilerine verilengörev ve yetkilerin kullanılması sırasında oluşanzararlar niteliği itibariyle hizmet kusurundan kaynaklanan zararlar olup,bu zararların tazmini amacıyla anılan idarelere karşıhizmet kusurlarına dayalı olarak İdari Yargılama UsulüHakkındaki Kanun’un 2. maddesi hükmü uyarınca idariyargı yerinde tam yargı davası ikame edilmesi gerekmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 04.11.2015tarih ve 2015/17-731, 2015/2366 K. sayılı kararı ile de;"davalının hizmet kusuruna dayalı zararın tazminiiçin açılan eldeki davanın bir tam yargıdavası olması nedeniyle davada idari yargı mercileri görevliolduğundan yerel mahkemece dava dilekçesinin yargı yolubakımından reddine karar verilmesi gerekirken önceki karardadirenilmesi usul ve yasaya aykırıdır." denilmek suretiylehizmet kusuruna dayanılarak açılan davalarda idariyargının görevli olduğu belirtilmiştir."
3. Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Ankara 8. İdare Mahkemesi 18/11/2019 tarihli ve E.2019/219,K.2019/2366 sayılı kararı ile, 2577 sayılı Kanun'un15. maddesinin 1/a bendi uyarınca davanın yetki yönündenreddine ve dava dosyasının Kastamonu İdare Mahkemesinegönderilmesine karar vermiştir.
5. Kastamonu İdare Mahkemesi 21/01/2021 tarihli ve E.2019/1799,K.2021/56 sayılı kararı ile, 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu'nun110. maddesi hükmüne, ayrıcabu maddenin birinci fıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. AsliyeHukuk Mahkemesi ve Batman 2.Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itirazbaşvuruları üzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesinin,anılan kuralı Anayasa'ya aykırı görmeyerek iptalistemini oy birliğiyle reddettiği 26/12/2013 tarihli ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararına ve ayrıca UyuşmazlıkMahkemesinin E.2014/834, K.2015/79 sayılı kararına yerverildikten sonra; uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargı yerlerinin görevliolduğu gerekçesiyle, davanın görev yönündenreddine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Bu çerçevede AnayasaMahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesinin yukarıda özetine yerverilen kararlarında işaret edildiği üzere, dava konusuuyuşmazlığın görüm veçözümünün adli yargının görevinegirdiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Öte yandan, yine anılan yüksekmahkeme içtihatları neticesinde uygulamada birliksağlanması ve benzer uyuşmazlıklardan birkısmının adli yargıda bir kısmının idariyargıda görülmesinin de önüne geçilmesigerekmektedir.
Nitekim Danıştay İdari DavaDaireleri Kurulunun 26.02.2020 gün ve E:2019/3395, K:2020/468sayılı kararı da bu doğrultudadır.."
6. İstinaf yoluna başvurulması üzerine AnkaraBölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 08/04/2021 tarihlive E.2021/1605, K.2021/1344 sayılı kararı ile, davacıtarafın istinaf isteminin reddi ile anılan kararınonanmasına kesin olarak karar vermiş ve görevsizlik kararıkesinleşmiştir.
7. Davacı şirket vekili, adli ve idari yargı yerlerinceverilen görevsizlik kararları nedeniyle oluştuğu önesürülen olumsuz görev uyuşmazlığınıngiderilmesi istemiyle başvuruda bulunmuştur.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 1.maddesinde, Kanun'un amacının karayollarında can ve malgüvenliği yönünden trafik düzenini sağlayacak vetrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemek olduğu; "Kapsam"başlıklı 2. maddesinde, bu Kanun'un trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleribunların uygulamasını ve denetlenmesini ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümlerikapsadığı ve bu Kanun'un karayollarında uygulanacağıbelirtilmiştir.
9. Aynı Kanun’un, “Karayolları GenelMüdürlüğünün görev ve yetkileri”başlıklı 7. maddesi şöyledir:
“ Karayolları GenelMüdürlüğünün bu Kanunla ilgili görev veyetkileri şunlardır:
a) Yapım ve bakımdan sorumluolduğu karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparakönlemleri almak ve aldırmak,
b) Tüm karayollarındaki işaretlemestandartlarını tespit etmek, yayınlamak ve kontrol etmek,
c) (Mülga: 17/10/1996-4199/47 md.)
d) Trafik ve araç tekniğine aitgörüş bildirmek, karayolu güvenliğini ilgilendirenkonulardaki projeleri incelemek ve onaylamak,
e) Yapım ve bakımından sorumluolduğu karayollarında, İçişleriBakanlığının uygun görüşü alınmaksuretiyle, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarınınüstünde veya altında hız sınırlarıbelirlemek ve işaretlemek,
f) Trafik kazalarının oluşnedenlerine göre verileri hazırlamak ve karayollarında, gerekliönleyici teknik tedbirleri almak veya aldırmak,
g) Yapım ve bakımından sorumluolduğu karayollarında trafik güvenliğini ilgilendirenkavşak, durak yeri, aydınlatma, yol dışı park yerlerive benzeri tesisleri yapmak, yaptırmak veya diğer kuruluşlarcahazırlanan projeleri tetkik ve uygun olanları tasdik etmek,
h) Yetkili birimlerce veya trafikzabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizi sonucu, altyapı veyolun fiziki yapısı ile işaretlemeye dayalı kaza sebeplerigöz önünde bulundurularak önerilen gerekli önlemlerialmak veya aldırmak,
i) (Mülga: 3/5/2006 – 5495/4 md.)
j) (Değişik: 17/10/1996-4199/5 md.)Trafik zabıtasının görev ve yetkileri saklı kalmaküzere Bu Kanunun 13,14,16,17,18,47/a ve 65 inci maddelerihükümlerine aykırı hareket edenler hakkında suçveya ceza tutanağı düzenlemek; 47 nci maddenin (b), (c) ve (d)bentlerinde belirtilen kural ihlallerinin tespiti halinde, durumu bir tutanaklabelirlemek ve gerekli işlemin yapılması için enyakın trafik kuruluşuna teslim etmek,
k) (Ek:18/10/2018-7148/14 md.) Bu Kanunun 31 ve49 uncu maddeleri kapsamında takoğraf veçalışma-dinlenme süreleri yönündenkarayolları denetim istasyonlarında denetim yapmak ve trafik idaripara cezası karar tutanağı düzenlemek,
l) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Otoyollarınhabitatları böldüğü yerlerde Doğa Koruma ve MilliParklar Genel Müdürlüğününgörüşünü alarak yaban hayvanlarınıngeçişlerine izin verecek menfez, ekolojik köprü vebenzeri tesisleri yapmak,
m) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Otoyollardayaban hayvanlarından kaynaklanacak trafik kazalarınıönlemek maksadı ile kafes tel çit yapmak,
n) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Yabanhayvanlarının muhtemel yaşam alanlarınınbulunduğu bölgelerdeki karayollarında uyarıcılevhalara yer vermek,
o) Bu Kanunla ve bu Kanuna göreçıkarılmış olan yönetmeliklerle verilendiğer görevleri yapmaktır.
(Son fıkra Mülga : 28/3/1985 - 3176/16md.)”
10. 2918 sayılı Kanun'un “Karayolu trafikgüvenliği” başlıklı 13.maddesinde de,karayolununyapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli vesorumlu bütün kuruluşların, karayoluyapısını, trafik güvenliğini sağlayacak durumdabulundurmakla yükümlü oldukları belirtilmiştir.
11. 2918 sayılı Kanun'un, 19/01/2011tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesindeşu hükme yer verilmiştir:
"İşleteni veya sahibi Devlet vediğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyetverdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, bu Kanundandoğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür.Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkrahükmünün uygulanmasını önlemez. Hemzemingeçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayıhukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının merkezveya şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acenteninbulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibikazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde deaçılabilir."
12. Aynı Kanun'un Geçici 21. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birincifıkrasının göreve ilişkin hükmü,yürürlüğe girdiği tarihten önce idari yargıdave Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz."
B. Yargı Kararları
13. Anayasa Mahkemesinin 26/12/2013 tarihli ve E.2013/68, K.2013/165sayılı (R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954, s.136-147)kararının ilgili kısmı şöyledir:
"… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklı kılındığıve bunun söz konusu davaların adli yargıdagörüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…"
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin, Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, ÜyelerŞükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 18/10/2021 tarihlitoplantısında; dosya üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli ve idariyargı yerleri arasında Kanun'un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargıdosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK'in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
16. Dava, davacı şirketin sigortalamış olduğuaracın kaza yapmasında davalı idarenin kusur ve sorumluluğubulunduğundan bahisle, sigorta kapsamında ödenen hasar bedelininbir bölümünün, faiziyle birlikte davalı idaredenrücuan tazmini istemiyle açılmıştır.
17. 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, yukarıda belirtilengerekçe ile anılan kuralı Anayasa'ya aykırıgörmemiş ve iptal istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
18. Anayasa’nın 158. maddesinin son fıkrasında “Diğermahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görevuyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesi’nin kararı esasalınır.” denilmektedir. Anayasa Mahkemesinin yukarıdagerekçesine yer verilen kararı, kanun koyucunun idariyargının görevine giren bir konuyu adli yargınıngörevine verebileceğine, dolayısıyla 2918 sayılıKanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
19. Bu durumda, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı gözetildiğinde, bahsi geçenKanun maddesinin karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak; Ankara 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin 08/02/2018 tarihli veE.2017/123, K.2018/33 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin 08/02/2018 tarihli veE.2017/123, K.2018/33 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
18/10/2021 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili Üye Üye Üye
Muammer Şükrü Mehmet Birol
TOPAL BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞIOY
İdarenin kendi kuruluş Kanunu'nda belirlenen ve 2918sayılı Kanun'da tekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamaşeklinde yürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğu iddiasındankaynaklanması karşısında uyuşmazlığınçözümünün idari yargının görevindebulunduğu sonucuna ulaşıldığından,uyuşmazlığın çözümünde adliyargıyı görevli kabul eden çoğunluğunkararına katılmıyorum.18/10/2021
Üye
Ahmet ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy