T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/790
KARAR NO : 2020/147
KARAR TR: 24.02.2020
ÖZET: Güneş enerji santrali (GES) projesi için alınan proje onay bedelinin, davalı Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.'den (TEDAŞ) tazmin yoluyla tahsili istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : E.K.i Enerji Sanayi Tic.Ltd.Şti.
Vekili : Av. İ.T.
Davalı:Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. GenelMüdürlüğü
Vekili :Av. Ş.Ç.Y.
O L A Y: Davacı vekili dava dilekçesindeözetle; davacı şirketin, Gaziantep İli, Oğuzeliİlçesi, Taşyazı Mahallesi, 32 parsel sayılıtaşınmazda kurulması planlanan Güneş Enerjisi Santraliprojesinin onayı için Bakanlık tarafından yetkilendirilmişkurum olan davalı idareye başvurduğunu, davalı idaretarafından proje onayı için 23/08/2016 tarih ve 16-298sayılı Yönetim Kurulu Kararı ileyürürlüğe konulan "Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Yetkilendirmelereİlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı, Araç veGereç Kira Yönetmeliği esaslarıçerçevesinde talep edilen proje onay bedelinin ödendiğive bu bedelin tazmin yolu ile tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
Davalı vekili, süresi içinde verdiği cevapdilekçesinde, davanın idari yargı yerindeçözülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunulmuştur.
ANKARA 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 13.9.2019gün ve E:2019/328 sayı ile, taraflar arasındakiuyuşmazlık; özel hukuk hükümlerine göreçözülmesi gerektiğinden davalı vekilinin görevitirazının reddine karar vermiştir.
DavalıTürkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerinedilekçe, dava dosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: "... 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde, idariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdare tarafından, bir kamu hizmetininyürütülmesi dolayısıyla kamu gücükullanılarak tek taraflı iradeyle tesis ettikleri icrai işlemlerveya eylemlerden doğan uyuşmazlıkların idari yargımerciinde çözümlenmesi gerekmektedir.
İdari işlemler, çeşitli hukukî etkilerdoğurmak amacıyla yapılan tek yanlı ve icraî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "İdarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmerciye göre belirlenen organik ölçüt tekbaşına yeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemiİdarî işlem olmadığı gibi, bütünİdarî işlemlerin kamu tüzel kişileri tarafındantesis edilmesi de söz konusu değildir. Bu açıdan,İdarî karar alma yetkisi ve gücüyledonatılmış olmalarına karşılık, gerekstatüleri ve gerekse teşkilatlanmaları ve yönetimleribakımından özel hukuk tüzel kişisi olup da, kamuhizmeti gören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerken kamumakamı gibi hareket etmekte ve işlemleri de idare hukukukurallarına tabi olmaktadır.
Yasama organı tarafından özel faaliyetler içinsöz konusu olmayacak bir ayrıcalıklar veyükümlülükler rejimine tabi tutulan ve sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilenfaaliyetler, kamu hizmeti olarak kabul edilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirkensahip olunan ayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı iradebeyanıyla tesis edilen, hukuk düzeninde değişiklik yapan,başka bir deyişle, kişilerin hukukî durumlarındadeğişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunluişlemler iptal davasına konu edilebileceği gibi, buişlemler nedeniyle uğranılan zararların tazmini içintam yargı davası açılması damümkündür.
Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetleri, temel olarak“üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, İdarîve mali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilen görevleriyerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek ve denetlemeküzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksıralamıştır. Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisansalınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlayacak uyum içinde yürütülmesi adınadüzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerininkamu gücüyle yerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyetiolduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun"Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler"başlıklı 14. maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasınailişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğihüküm altına alınmıştır.
6446 sayılı Kanun uyarınca yürürlüğekonulan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin "Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru” başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında, "Hidrolik kaynağa dayalı üretimtesisleri bakımından ilgili il özel idaresinden su kullanımhakkı izin belgesini alan ve diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilengerçek veya tüzel kişilere, söz konusu su kullanımhakkı izin belgesinin alınma veya BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." düzenlemesi yer almıştır.
3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanununun 2. maddesine 6719 sayılı Kanunla eklenen (j) bendinde;"Elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tüketimtesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekildekurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılıElektrik Piyasası Kanunu kapsamında dağıtımlisansı sahibi tüzel kişileri veya özel hukuk tüzelkişilerini görevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzelkişilerden hizmet satın almak ve bu tüzel kişilerinnitelikleri, yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ilebu tüzel kişilere uygulanacak yaptırımları ve diğerhususları yönetmelikle düzenlemek." Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının görevleri arasındasayılmıştır.
Bu bağlamda yürürlüğe konulan ElektrikTesisleri Proje Yönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde;proje onay biriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap veraporlarını inceleyerek proje paftalarını onaylamaküzere görevlendirilmiş Bakanlık birimini veya buamaçla Bakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ,TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisassahibi kurum ve kuruluşlarını ifade ettiği belirtilmiş,aynı Yönetmeliğin "Yetki devri"başlıklı 8. maddesinde; "Bu Yönetmelikkapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay ve onaylı projelerinegöre yapılan tesislerin kabul işlemleri ve tutanak onayişlemleri yetkisi Bakanlığa aittir. Bakanlık bu yetkisinidoğrudan kullanabileceği gibi bu işlemleri ihtisas sahibi kurum,kuruluş veya tüzel kişilerle birlikte yâpabilir ya dakurum, kuruluş veya tüzel kişilerden hizmet alarak ya da bukurum, kuruluş veya tüzel kişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir..." düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154 sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin verdiği yetki uyarınca tesis edilen26/07/2016 tarih ve 19973 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı işlemi ile; elektrik tesislerinin proje onay, kabulve tutanak onay işlemleri hususunda kurum ve kuruluşlarınyetkilendirilmesine ilişkin "Yetkilendirilme Tablosu"yürürlüğe konulmuş, bu tabloya görelisanssız üretim tesisi olan GES'ler için davalı idareyetkilendirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirketin, Gaziantepİli, Oğuzeli İlçesi, Taşyazı Mahallesi, 32parsel sayılı taşınmazda kurulması planlananGüneş Enerjisi Santrali projesinin onayı için Bakanlıktarafından yetkilendirilmiş kurum olan davalı idareyebaşvurduğu, davalı idare tarafından proje onayıiçin 23/08/2016 tarih ve 16-298 sayılı Yönetim Kurulukararı ile yürürlüğe konulan "ElektrikTesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca,TEDAŞ Genel Müdürlüğü HizmetSatışı, Araç ve Gereç Kira Yönetmeliğiesasları çerçevesinde talep edilen proje onay bedelininödendiği ve bu bedelin, tazmin yolu ile tahsili amacıylayargı yoluna başvurulduğu anlaşılmaktadır.
Olayda, dava konusu proje onay bedelinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı AraçGereç Kira Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'dankaynaklandığı açık olup; bu konuda yukarıda yerverilen mevzuat hükümleri uyarınca yetkilendirilen TEDAŞGenel Müdürlüğünce, kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilenproje onay bedelinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin, idari yargıda yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
SONUÇ : Açıklanan nedenle, güneş enerjisantrali projesi için alınan proje onay bedelinin tazmin yolu iletahsili istemiyle açılan davada, 2247 sayılıYasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, ..."şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: "...2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” kenar başlıklı 2. maddesinde, idaridava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmıştır.
Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetlerin bir koordinasyoniçinde yürütülmesi amacıyla 4628 sayılıEnerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun ile 2001 yılında kamu tüzelkişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip ve bu Kanunile kendisine verilen görevleri yerine getirmek, enerji piyasasınıdüzenlemek ve denetlemek üzere EPDK kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındaayrıntılı olarak düzenlenmiş, 6446 sayılıKanunun 4. maddesinde elektrik piyasası faaliyetleri; "piyasadafaaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim, iletim,dağıtım, toptan satış, perakende satış,piyasa işletim, ithalat ve ihracat faaliyetleri" olaraksıralanmıştır. Kanunda elektrik enerjisi iletim faaliyetidışındaki diğer faaliyetlerde, kamu tüzelkişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin dehizmetlerin yürütülmesine katılabileceğiöngörülmüştür. Elektrik piyasasıfaaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özel ayrımıyapılmaksızın, kural olarak lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir.
Bu durumda, elektrik piyasası faaliyetlerinin, arzgüvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerini sağlayacak uyumiçinde yürütülmesi adına düzenleme, denetlemeve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerinin kamu gücüyleyerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyeti olduğuanlaşılmaktadır.
Öte yandan, elektriğin kamu hizmeti özelliği,“dağıtım” faaliyeti açısından elealındığında, 6446 sayılı Kanun,dağıtım şirketlerinin lisanslarında belirtilenbölgelerdeki tesislerde yenileme, ikame ve kapasite artırımyatırımlarını yapma, dağıtım sisteminebağlı ve/veya bağlanacak olan tüm sistemkullanıcılarına, eşit taraflar arasında ayrımgözetmeksizin elektrik enerjisi dağıtımı vebağlantı hizmeti sunma yükümlülüğügetirmiştir. Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde,“dağıtım” faaliyetini yerine getirecekişletmelerin uyması gereken yükümlülükleraçıkça düzenlenmiştir. Buyükümlülüklerin yerine getirilmemesi doğrudan hizmetinaksamasına yol açacak niteliktedir. Bu nedenle elektrikpiyasası faaliyetlerinden "dağıtımın” kamuhizmeti niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Elektrik dağıtım piyasasının en temelaktörü TEDAŞ, tüzel kişiliğe sahip, 6446sayılı Kanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve Ana Statühükümleri saklı kalmak üzere özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesiyle sınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmet verilmesi ile iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür.
6446 sayılı Kanunun 14. maddesinde, lisans alma veşirket kurma yükümlülüğünden muaf tutulacakkişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul veesaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği belirtilmiştir. Bu madde uyarıncayürürlüğe konulan Elektrik Piyasasında LisanssızElektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin 9/2.maddesinde; "... diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilengerçek veya tüzel kişilere, ... BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanunun 2/1.j maddesinde, elektrik üretim, iletim, dağıtımve tüketim tesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygunşekilde kurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 6446 sayılı Kanunkapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinigörevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzel kişilerden hizmetsatın almak ve bu tüzel kişilerin nitelikleri,yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ile bu tüzelkişilere uygulanacak yaptırımları ve diğerhususları yönetmelikle düzenlemek, Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.Bu maddeye göre çıkarılan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4/1.jj maddesinde, proje onay biriminin (POB),elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarını inceleyerek projepaftalarını onaylamak üzere görevlendirilmişBakanlık birimini veya bu amaçla Bakanlık tarafındanyetkilendirilen DSİ, TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ,EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum ve kuruluşlarıifade ettiği belirtilmiş; 8/1. maddesinde ise, "BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir. Bakanlıkbu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi bu işlemleri ihtisassahibi kurum, kuruluş veya tüzel kişilerle birlikte yapabilir yada kurum, kuruluş veya tüzel kişilerden hizmet alarak ya da bukurum, kuruluş veya tüzel kişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu Kanun veYönetmelik hükümleri gereğince Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı tarafından tesis edilen 26/07/2016 tarihli ve19973 sayılı işlemle; elektrik tesislerinin proje onay, kabul vetutanak onay işlemlerinin yapılması konusunda kurum vekuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin olarakyürürlüğe konulan "Yetkilendirme Tablosu" ilelisanssız üretim tesisi olan GES projeleri için davalıidare yetkilendirilmiş, sonrasında bu yetkilendirilmeyenilenmiştir.
Bu itibarla, yukarıda bahsedilen düzenlemelerin birliktedeğerlendirilmesinden, dava konusu proje onay bedelinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı, Araç veGereç Kira Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslardankaynaklandığı, yukarıda belirtilen mevzuat uyarıncaçıkarılan Yetkilendirme Tablosu ile yetkilendirilen ve yinebelirtilen mevzuat hükümlerine göre üstünayrıcalıklara sahip olan, yükümlülükler rejiminetabi tutulan, sorumluluğu ve denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik dağıtımfaaliyetini yürüten TEDAŞ GenelMüdürlüğü tarafından kamu gücünedayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen proje onay bedelinintazmini istemiyle açılan davanın görüm veçözümünde idari yargı yerlerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle, DanıştayBaşsavcılığının 2247 sayılı Kanunun 10.maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulüile Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 13/09/2019 tarihli ve 2019/328 Esassayılı görevlilik kararınınkaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir."yolundadüşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan24.02.2020günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısı'nca, 10. maddede öngörülenbiçimde, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, güneş enerji santrali (GES) projesi içinalınan proje onay bedelinin, davalı Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş.'den (TEDAŞ) tazmin yoluyla tahsilinekarar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ)tüzel kişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerinetabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmeti verilmesiyle iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür. Doğal tekel niteliğindekielektrik dağıtım faaliyeti 4628 sayılı Kanunöncesinde TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmekte iken,4628 sayılı Kanun uyarınca, dağıtımsektörünün, EPDK tarafından verilen dağıtımlisanslarıyla bölgesel tekeller olarak işletilmesiöngörülmüştür. 17.03.2004 tarihinde YüksekPlanlama Kurulu'nun 2004/3 sayılı kararıyla onaylanarakyürürlüğe giren "Elektrik Enerjisi SektörüReformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi" (Strateji Belgesi)ile elektrik dağıtım ve üretim alanları içinözelleştirme girişimi başlatılaraközelleştirme uygulamalarına dağıtımsektöründen başlanacağı belirtilmiş, StratejiBelgesi'ndeki eylem planına uygun olarak ÖzelleştirmeYüksek Kurulu'nun 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılıkararıyla TEDAŞ, özelleştirme programınaalınmıştır. Bu kapsamda, söz konusu YüksekPlanlama Kurulu kararı ekinde yer alan dağıtımbölgelerinin şirketleştirilmesinin tamamlanarakTEDAŞ'ın hissedarı olmuş ve dağıtım,perakende satış hizmeti yürüten 20 dağıtımşirketi oluşturulmuştur. 6446 sayılı ElektrikPiyasası Kanunu'nun 30. maddesi ile mülga 4628 sayılıKanun'un 14. maddesinin 2. fıkrasındaki "TEDAŞ'ınfaaliyet alanında yer alan ve dağıtım faaliyeti içingerekli olan işletme ve varlıklar üzerinde, mülkiyetisaklı kalmak kaydı ile TEDAŞ ile belirlenendağıtım bölgelerinde faaliyet göstermek üzerekurulan elektrik dağıtım şirketleri arasındaişletme hakkı devir sözleşmesi düzenlenebilir."kuralı uyarınca, TEDAŞ ile %100 hisselerine sahip olduğu 20elektrik dağıtım şirketi arasındadağıtım varlıklarının işletilmesineyönelik İdarî sözleşme niteliğine sahip"İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi"imzalanmış ve Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun07.11.2005 tarih ve 2005/125 sayılı kararıyla da; sermayesinin%100'ü TEDAŞ'a ait olan ve elektrik dağıtımbölgelerinde dağıtım lisansı ile TEDAŞ'ınuhdesinde bulunan dağıtım sisteminin işletme hakkınasahip olan veya ileride sahip olacak dağıtım şirketlerininhisselerinin blok olarak satış yöntemi ileözelleştirilmesine karar verilmiştir.
Dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesinde"İşletme Hakkı Devri"ne dayalı "HisseSatış Modeli" uygulanmakta olup bu modele göreyatırımcı, özelleştirilen dağıtımşirketinin bulunduğu bölgedeki elektrik dağıtımlisansına sahip tek şirket olmaktadır. Ancak,yatırımcının işletme hakkınıdevraldığı dağıtım tesisleri ve bu tesislerinişletilmesinde varlığı zorunlu unsurlarınmülkiyeti TEDAŞ'ın uhdesinde kalmaya devam etmektedir.Yatırımcı, dağıtım şirketinin hisselerininsahibi olarak, TEDAŞ ile imzalanmış olan işletme hakkıdevir sözleşmesi çerçevesinde dağıtımvarlıklarının işletme hakkını elde etmektedir.Başka bir anlatımla, "hisse satış modeli"nde,mevcut varlıklar ile özelleştirme sonrasıyatırımcı tarafından gerçekleştirilecekyatırımlar sonucu oluşacak yeni varlıklarınmülkiyeti TEDAŞ'ta kalırken, yatırımcı,dağıtım tesislerinin ve bu tesislerin işletilmesindevarlığı zorunlu diğer unsurların işletme hakkıile birlikte tüm yeni yatırımlarıgerçekleştirme yükümlülüğünüüstlenmektedir. Ayrıca yatırımcı, işletmehakkı çerçevesinde vereceği hizmeti veüstlendiği yükümlülükleri, 4628 sayılıKanun ve ilgili alt düzenlemeler uyarınca ve EPDK'nın denetimialtında gerçekleştirmektedir.
Olayda; davacı şirketin, Gaziantep İli, Oğuzeliİlçesi, Taşyazı Mahallesi, 32 parsel sayılıtaşınmazda kurulması planlanan GES projesinin onayıiçin Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum olandavalı TEDAŞ'a başvurduğu, davalı idare tarafındanproje onayı için 23/08/2016 tarihli ve 16-298 sayılıyönetim kurulu kararıyla yürürlüğe konulan"Elektrik Tesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca, TEDAŞ Genel Müdürlüğü Hizmet Satışı,Araç ve Gereç Kira Yönetmeliği esaslarıçerçevesinde talep edilen proje onay bedelinin ödendiğive bu bedelin tazmin yoluyla tahsili amacıyla bakılmakta olandavanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda; üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı Türkiye Elektrik DağıtımAŞ. Genel Müdürlüğü (TEDAŞ) ile davacışirket arasında, elektrik dağıtım faaliyetininözelleştirilmesi sürecinde, tarife yolu ile tahsil edilemeyenyatırım tutarının tazmini içinaçılmış davada yargısal denetim, İdarîyargıda yapılması gerekmektedir. Ayrıca idarisözleşme niteliğine sahip olan işletme hakkı devirsözleşmesi ile daha sonra düzenlenen protokollerde yer alan,EPDK'dan tarife yoluyla tahsil edilemeyen yatırımtutarlarının TEDAŞ tarafındankarşılanacağı yolundaki hükümler,sözleşmenin idari sözleşme niteliğini ve yukarıdaizah edilen şekilde bu sözleşmeden kaynaklananuyuşmazlıkların idari yargı yerindeçözülmesi gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Belirtilennedenlerle Danıştay Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen13.9.2019 tarih ve E:2019/328 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı'nca yapılan BAŞVURUNUNKABULÜ ile Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 13.9.2019 tarihve E:2019/328 sayılı GÖREVLİLİK KARARININKALDIRILMASINA, 24.02.2020 günündeÜyeler ŞükrüBOZER, Mehmet AKSU ve Birol SONER'in karşı oyları ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞI OY
Davalı TEDAŞ 14/02/2018 gün ve 30332 sayılıResmi Gazetede yayınlanan Ana Statüsünde de belirtildiğiüzere; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür. Teşekkül; 6446 sayılıKanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve bu Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir.
Tarihsel gelişim itibarıyla davalı kuruluşun hukukiyapısını incelemek gerekirse: Türkiye Elektrik Kurumu(TEK), Elektrik sektöründeki yapının yenidendüzenlenmesi amacıyla 1970 yılında çıkarılan1312 sayılı Kanun ile kurulmuş; özelleştirmepolitikaları çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 12.08.1993tarih ve 93/4789 sayılı Kararı ile, Türkiye ElektrikÜretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır. Dahasonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamu mülkiyetindekielektrik işletmelerinin yeniden yapılandırılmasısuretiyle elektrik enerjisi dağıtım hizmetlerininözelleştirilmesine karar verilmiş ve Yüksek PlanlamaKurulu’nun 17.03.2004 tarih ve 2004/3 sayılı Kararıİle kabul edilen “Elektrik Sektörü Reformu veÖzelleştirme Stratejisi Belgesi” çerçevesindeÖzelleştirme Yüksek Kurulu’nun 02.04.2004 tarih, 2004/22sayılı kararı ile davalı Şirketin de bağlıolduğu TEDAŞ özelleştirme kapsam ve programınaalınmış, dağıtım bölgeleri yenidenbelirlenerek, Türkiye 21 dağıtım bölgesineayrılmıştır.
Bundan sonra Davacı şirket ile Davalı TEDAŞarasında davalının özelleştirme kapsamınaalınması ve 20 ayrı dağıtım şirketineayrılması kapsamında 24.07.2006 tarihinde"İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi"akdedildiği, Davacı Boğaziçi ElektrikDağıtım A.Ş (BEDAŞ) 2 Nisan 2004 tarihinde alınankarar ile diğer tüm elektrik dağıtım bölgelerigibi özelleştirme kapsamına alındığı,Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 07.03.2013 tarih. 2013/20sayılı kararı doğrultusunda da BEDAŞ'ta bulunandavalı TEDAŞ’ın hisselerinin tamamının 1.960milyon ABD Doları karşılığında bedelle enyüksek teklifi veren Cengiz-Kolin-Limak Ortak Girişim Grubunaİhale Şartnamesi çerçevesindesatıldığı, davalı şirketin %100 kamu hissesinin28.05.2013 tarihinde düzenlenen hisse satış sözleşmesiylebelirtilen girişim grubuna devredildiğianlaşılmıştır.
Tüm bu anlatımlar itibarıyla; davacı şirketin,hisselerinin özelleştirilmesinden önceDavalıTEDAŞ’a bağlı bir ortaklık yapısıylaçalıştığı, bu kapsamda taraflar arasındamuhtelif tarihlerde, İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi veProtokoller imzalandığı, hisselerin tamamınınözelleştirilmesi sonrası ise devralan grup ileÖzelleştirme İdaresi Başkanlığıarasında hisse satış sözleşmesi düzenlendiğigörülmektedir.
6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunun 19/3 maddesinde:"Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerce yenidağıtım tesisleriyle ilgili yapılankamulaştırmaların gerektirdiği kamulaştırmabedelleri ile diğer giderler tarifeler yoluyla geri ödenir"
Hükmü bulunmakta,
Davacı ile davalı TEDAŞ arasında imzalanan"İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi"hükümleri incelendiğinde;
"Amaç" başlıklı 1.1 maddesinde:"...bu Sözleşme’nin amacı; İstanbul İliAvrupa Yakası Elektrik Dağıtım Bölgesi’nde yeralan ve TEDAŞ uhdesinde bulunan Dağıtım Sistemi’nin,Dağıtım Tesisleri’nin ve DağıtımTesisleri’nin işletilebilmesi için varlığızorunlu diğer taşınır ve taşınmazların,mülkiyet hakkı saklı kalmak koşuluylaBOĞAZİÇİ Elektrik Dağıtım AnonimŞirketi’ne İşletme Hakkının devredilmesi ileDağıtım Tesisleri’nin ve gerekli diğerunsurların iyileştirilmesi, güçlendirilmesi ve yeniDağıtım Tesisi yapımının esaslarını vetabi olduğu hükümleri belirlemektir"
"Sözleşmenin Konusu" başlıklı 3.1maddesinde: "3.1. Sözleşme’nin konusunu;Sözleşmede yer alan kapsam ve şartlar dâhilinde,Dağıtım Bölgesi’ndeki mevcut ve yeni yapılacakelektrik Dağıtım Sistemi’nin, Dağıtım Tesisleri’ninve Dağıtım Tesisleri’nin işletilebilmesi içinvarlığı zorunlu diğer taşınır vetaşınmazların Dağıtım Faaliyeti içinİşletme Hakkının Devri, bu tesislerin iyileştirilmesive güçlendirilmesi ile ihtiyaç duyulan yenidağıtım hat ve tesislerinin yapımı veSözleşme’nin herhangi bir şekilde sona ermesinde sözkonusu bütün tesislerin TEDAŞ’a veyaTEDAŞ’ın belirleyeceği kuruluşa geri devredilmesi ilebu konularda Tarafların her türlü hak veyükümlülüklerinin tespit edilmesioluşturmaktadır"
"Sözleşmenin Süresi" başlıklı4. Maddenin 4.1 kısmında: "4.3. Taraflarınsözleşmede tanınan tek taraflı olarak sözleşmeyisona erdirme hakları ile yürürlükteki mevzuattaöngörülen sona erme halleri saklıdır"
"Geri Devir" başlıklı 12. Maddenin 12.9kısmında: TEDAŞ İşletmeHakkı Devri sonrasında, Şirket tarafındanDağıtım Tesisleri’ne yönelikgerçekleştirilen ve sona erme ile birlikte TEDAŞ’adevredilen ve fiilen gerçekleşmiş yatırımlarınKurum tarafından onaylanmış tutarlarının tarifeleryoluyla geri alınamamış ana parasını, buSözleşme’nin sona erme tarihinden itibaren en geç biryıl içerisinde Şirket’e öder.
"UyuşmazlıklarınÇözümlenmesi" başlığı altında;
14.1.Bu Sözleşme’den doğanuyuşmazlıkların çözümündemünhasıran Ankara Mahkemeleri ve/veya İcra Daireleri yetkilidir.
14.2. Bu sözleşme’dendoğan uyuşmazlıkların çözümündeTürk Hukuku uygulanacaktır.
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Ayrıca davacı ile davalı arasında TEDAŞtarafından Avrupa Yatırım Bankasından temin edilenkredilerden, davacının faaliyet alanında gerçekleştirilecekşehir şebekeleri projeleri için kullanılacak tutarınanapara ve faiz ile tüm ferilerinin geriödemelerinin,dağıtım tarifelerinden elde edeceğigelirlerden karşılanmasına ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesine ilişkin protokoller imzalandığı, bu protokollerdede Ankara Mahkemeleri ile İcra Dairelerinin yetkilikılındığı görülmektedir.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesi içinihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında,"idarede kanunilik" ilkesi gereğince idarenin belirli usul veesaslara uyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır. Ancak, işinsözleşmeye bağlanmasından sonraki işlemlerin hangihukuki rejime tabi olacağının tespiti için,yapılansözleşmenin konusu ile içerdiği hüküm vekoşulların niteliğinin ayrıca incelenmesi gerekecektir.
İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak,kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında,özel hukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davacı Şirketin gerçekleştirdiğiyatırım harcamalarını tarifelereyansıtamayacağına ilişkin EPDK kararlarına karşıidari yargı yerinde açtığı davanın"TEDAŞ'ın yatırımlara ilişkin gerekli izinleriEPDK'dan almadığı" gerekçesiyle reddedildiği,bunun üzerine Davacı tarafından aralarındakisözleşme ve protokollere dayanarak TEDAŞ aleyhine adliyargı yerine müracaat edildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda özetlenen yasa düzenlemesi, sözleşmeve protokol hükümleri ile tüm dosya kapsamınınincelenmesinde; davacı özel hukuk, davalı TEDAŞ ise kamuhukuku tüzel kişisidir. Ancak TEDAŞ' ın özel hukukhükümlerine tabi olduğu ana statüsündeaçıkça düzenlenmiştir. Davacı 6446Sayılı Elektrik Piyasası Kanunun 19/3 maddesi uyarıncakendisine verilen yatırım bedellerini tarifeler yoluyla tahsilişlemini EPDK kararları nedeniyle gerçekleştiremeyincesözleşme ve protokollere dayanarak, Borçlar Hukuku ve TicaretHukuku ilkeleri gereği alacak davası açmıştır.
Yukarıda bazı maddelerinden bölümleralıntılanan sözleşme ile protokollerin,taraflarakarşılıklı olarak çeşitli hak veyükümlülükler getirdiği, tarafların serbestiradelerine dayandığı, ticari nitelikli olduğu,kamuhukukunun ve dolayısıyla kamu gücünün busözleşme ve protokollerde yerinin bulunmadığı;tarafların karşılıklı fesih yetkilerininbulunduğu gibi hususlara yer verildiği görülmektedir.
Davacı ile davalının özel hukukhükümlerine tabi oldukları tartışmasızolduğu gibi, dosyaya ibraz edilen sözleşme ve protokollerinincelenmesinde sözleşmelerin tarafların serbest iradesi ileoluştuğu görülmektedir. Bu sebeplerle idari yargıyetkisi kapsamında açılmış bir idari davabulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan;uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim dağıtım şirketleri ile TEDAŞarasında İşletme Hakkı Devir Sözleşmesine dayananuyuşmazlıklarla ilgili adli yargı mercilerince verilen kararlaradair Yargıtay Hukuk Daireleri tarafından verilen ilamlar da buyöndedir.
Busebeplerle davanın görüm ve çözümününadli yargı yerinin görevine girdiğigörüşüyle çoğunluk kararınakatılmıyoruz.
Üye Üye Üye
Şükrü Mehmet Birol
BOZER AKSU SONER
Full & Egal Universal Law Academy