T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/604
KARAR NO : 2020/711
KARAR TR: 23.11.2020
ÖZET : Mevzuata aykırı olarak alındığı ileri sürülen, davacı şirkete ait güneş enerji santrali proje onay bedelinin, davalı TEDAŞ'tan ödeme tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte geri ödenmesi istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı :N.Enerji Elektrik Üretim Tarım ve Hayvancılık San. Tic.Ltd. Şti.
Vekili : Av. İ.T.
Davalı : Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi(TEDAŞ)
Vekili : Av. T.B.
OL A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilcehazırlanan Güneş Enerji Santralinin (GES) projesininonaylatılmasına binaen, TEDAŞ tarafından hukuki dayanaktanyoksun bir şekilde "Proje Onay Bedeli" adı altındaalındığı belirtilen bedelin ödeme tarihinden itibarenişletilecek ticari avans faizi ile birlikte geri ödenmesi istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalıvekilinin süresinde verdiği dilekçesinde özetle,uyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunduğu anlaşılmıştır.
ANKARA12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 20.1.2020 günlüduruşmada verdiği E:2019/514 sayılı ara kararı iledavalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine kararvermiştir.
Davalı vekili tarafından, süresi içinde verilendilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: "...Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetleri,temel olarak 'üretim', 'iletim', 'dağıtım' ve 'ticaret'başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî vemali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilen görevleriyerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek ve denetlemeküzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksıralamıştır. Kanun'da elektrik enerjisi 'iletim'faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrik İletim AnonimŞirketi tarafından yürütülebileceğidüzenlenmiştir. Diğer faaliyetlerde ise, kamu tüzelkişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin dehizmetlerin yürütülmesine katılabileceğiöngörülmüştür. Elektrik piyasasıfaaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özel ayrımıyapılmaksızın, kural olarak, lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrik piyasasıfaaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerinisağlayacak uyum içinde yürütülmesi adınadüzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerininkamu gücüyle yerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyetiolduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 'Lisanssızyürütülebilecek faaliyetler' başlıklı 14.maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği hüküm altınaalınmıştır.
6446 sayılı Kanun uyarınca yürürlüğe konulanElektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin 'Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru' başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında,
'Hidrolik kaynağa dayalı üretim tesisleri bakımındanilgili il özel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alanve diğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafından BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilir. KendisineBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilen gerçek veya tüzel kişilere, söz konusu sukullanım hakkı izin belgesinin alınma veya BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iade edilir.'düzenlemesi yer almıştır.
Uyuşmazlığa konu proje onay bedellerinin ödendiğitarihte yürürlükte bulunan 3154 sayılı Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanununun 2. maddesine 6719 sayılı Kanunla eklenen (j)bendinde;
'Elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tüketimtesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekildekurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamındadağıtım lisansı sahibi tüzel kişileri veyaözel hukuk tüzel kişilerini görevlendirmek, yetkilendirmekveya bu tüzel kişilerden hizmet satın almak ve bu tüzelkişilerin nitelikleri, yetkilendirilmesi, hak veyükümlülükleri ile bu tüzel kişilere uygulanacakyaptırımları ve diğer hususları yönetmelikledüzenlemek.' Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınıngörevleri arasında sayılmıştır.
Bu bağlamda yürürlüğe konulan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde; proje onaybiriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarınıinceleyerek proje paftalarını onaylamak üzeregörevlendirilmiş Bakanlık birimini veya bu amaçlaBakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ, TEİAŞ,TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum vekuruluşlarını ifade ettiği belirtilmiş,
Aynı Yönetmeliğin 'Yetki devri' başlıklı 8.maddesinde;
'Bu Yönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir...'düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154 sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin verdiği yetki uyarınca tesis edilen26/07/2016 tarih ve 19973 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı işlemi ile; elektrik tesislerinin proje onay,kabul ve tutanak onay işlemleri hususunda kurum ve kuruluşlarınyetkilendirilmesine ilişkin 'Yetkilendirilme Tablosu'yürürlüğe konulmuş, bu tabloya görelisanssız üretim tesisi olan GES'ler için davalı idareyetkilendirilmiştir.
Olayda; davacı şirket tarafından güneş enerji santraliprojesinin davalı idare onayına sunulması üzerine talepedilen proje onay bedellerinin ödendiği ve bu bedellerin, tazminiistemi ile yargı yoluna başvurulduğuanlaşımış olup, dava konusu proje onay bedellerinin, tektaraflı irade beyanı ile yürürlüğe konulan TEDAŞGenel Müdürlüğü Hizmet SatışıAraç Gereç Kira Yönetmeliği, Elektrik TesislerininProje Onayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslardankaynaklandığı açık olduğundan, bu bedellerintazmini için açılmış davada yargısaldenetimin, İdarî yargıda yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır." şeklindeki gerekçeile 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine 23.9.2020tarihinde karar vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Burhan ÜSTÜN’ünBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 23.11.2020günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;davalı TEDAŞ vekilinin anılan Kanun'un 10/2 maddesindeöngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilensüre içinde Davalı vekilince başvuruda bulunmasıüzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Burak CenkİLHAN’ın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,mevzuata aykırı olarak alındığı ilerisürülen, davacı şirkete ait güneş enerji santrali(GES) proje onay bedelinin, davalı TEDAŞ'tan ödeme tarihindenitibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte geri ödenmesiistemiyle açılmıştır.
Projeonay bedelinin alındığı belirtilentarihte yürürlükte olan Elektrik PiyasasındaLisanssız Elektrik Üretimine İlişkinYönetmeliğin;
"Bağlantıve sistem kullanımı için başvuru"başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında: "Hidrolikkaynağa dayalı üretim tesisleri bakımından ilgili ilözel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alan vediğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafındanBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı Anlaşmasına ÇağrıMektubunun tebliğ tarihinden itibaren yüzseksen gün süreverilir. Gerçek veya tüzel kişiler söz konususürenin ilk doksan günü içerisinde üretim tesisi vevarsa irtibat hattı projesini Bakanlık veya Bakanlığınyetki verdiği kurum ve/veya tüzel kişilerin onayına sunar.Proje onayına yetkili Kurum veya Kuruluş tarafından projeonayı için başvuruda bulunan kişiler ile başvurutarihlerini haftalık olarak internet sayfasında ilan eder. Doksangün içinde proje onayı için başvuruda bulunmayangerçek veya tüzel kişilerin bağlantıbaşvuruları geçersiz sayılarak sunmuş olduklarıbelgeler kendilerine iade edilir"
3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun'un;
"Görev" başlıklı 2. maddesinde; "Enerji veTabii Kaynaklar Bakanlığının görevleri ilgiliKanunlarda piyasada faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarabırakılmadığı takdirde ve ölçüdeşunlardır:
...
(j)Elektrik üretim, iletim, dağıtım ve tüketimtesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekildekurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamındadağıtım lisansı sahibi tüzel kişileri veyaözel hukuk tüzel kişilerini görevlendirmek, yetkilendirmekveya bu tüzel kişilerden hizmet satın almak ve bu tüzel kişilerinnitelikleri, yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ilebu tüzel kişilere uygulanacak yaptırımları vediğer hususları yönetmelikle düzenlemek"
Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği'nin;
"Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4.maddesinin (ıı) bendinde; Proje onay birimi (POB): Elektriktesislerinin, hesap ve raporlarını inceleyerek projepaftalarını onaylamak üzere görevlendirilmişBakanlık birimini veya bu amaçla Bakanlık tarafındanyetkilendirilen DSİ, TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ,OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum ve kuruluşları... ifadeeder"
"Yetki devri" başlıklı 8. maddesinde: "1) BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir.
(2) Bakanlık, tesislerin proje onay ve kabul işlemleri ile tutanakonay işlemleri yetkilendirmesini; tesislerin niteliği,yetkilendirilen tüzel kişiler ile yetkilendirme süresi vebenzeri bilgileri içerecek şekilde, bir benzeri EK-1’de yeralan belge ile düzenler ve internet sitesinde yayımlar. Gerekligörülmesi halinde cari yıl içerisinde yapılanyetkilendirmeler, Bakanlık Oluru ile geçerlik süresi en azilan edildiği yılın sonuna kadar olmak üzere revize edilerek,Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır"
Hükümlerine yer verilmiştir.
Tüm dosya kapsamı ve özetlenen mevzuat hükümleriçerçevesinde sonuç olarak; Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) tüzel kişiliğesahip, özel hukuk hükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerkve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı, elektrikdağıtımıyla, elektriğin tüketicilere perakendesatışı ve tüketicilere perakende hizmeti verilmesiyleiştigal eden bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı Türkiye Elektrik DağıtımAŞ. Genel Müdürlüğü (TEDAŞ) ile davacışirket arasında yukarıda alıntılanan mevzuatçerçevesinde verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı olarak tesis edilen proje onay bedelinin iadesi davasınıngörüm ve çözümünde İdari Yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, DanıştayBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ileAnkara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 20.1.2020 gün veE:2019/514 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
SO N U Ç: Davanın çözümünde İDARİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAnkara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen20.1.2020 gün ve E:2019/514sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 23.11.2020gününde, üyeler Şükrü BOZER, Mehmet AKSU ve BirolSONER'in KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Burhan Şükrü Mehmet Birol
ÜSTÜN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞIOY
Davalı TEDAŞ 14.02.2018 gün ve 30332 sayılıResmi Gazete'de yayınlanan Ana Statüsünde de belirtildiğiüzere; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür. Teşekkül; 6446 sayılıKanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve bu Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir.
Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), elektrik sektöründekiyapının yeniden düzenlenmesi amacıyla 1970yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ilekurulmuş; özelleştirme politikalarıçerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim -İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır. Daha sonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yenidenyapılandırılması suretiyle elektrik enerjisidağıtım hizmetlerinin özelleştirilmesine kararverilmiş ve Yüksek Planlama Kurulu’nun 17.03.2004 tarih ve2004/3 sayılı Kararı ile kabul edilen "ElektrikSektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi"çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun02.04.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile davalışirketin de bağlı olduğu TEDAŞ özelleştirmekapsam ve programına alınmış, dağıtımbölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtımbölgesine ayrılmıştır.
Bundan sonra davalı TEDAŞ'ın 2 Nisan 2004 tarihindealınan karar ile diğer tüm elektrik dağıtımbölgeleri gibi özelleştirme kapsamınaalındığı, Özelleştirme YüksekKurulu’nun 07.03.2013 tarih. 2013/20 sayılı kararıdoğrultusunda davalı şirketin % 100 kamu hissesinin 28.05.2013tarihinde düzenlenen hisse satış sözleşmesiyle ticaribir şirkete devredildiği anlaşılmıştır.
Davalı TEDAŞ'ın ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olduğu açıkçadüzenlenmiştir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, davacı iledavalının özel hukuk hükümlerine tabiolduklarının tartışmasız olduğu gibi, dosyayaibraz edilen sözleşme ve protokollerin incelenmesinde,davalının özelleştirilerek tüm kamu hisselerinin birticari şirkete devredilmiş olması, ana statüsündeözel hukuk hükümlerine tabi olacağınınaçıkça düzenlenmesi ve somut olayda taraflararasındaki ihtilafın TTK hükümlerine göreçözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle davaya bakmaklagörevli yargı yerinin Adli Yargı olduğuanlaşılmakla Sayın Çoğunluğun somut olaydagörevli yargı yerinin İdari Yargı olduğuyönündeki kararına katılmıyoruz. 23.11.2020
Üye
Şükrü BOZER
Üye
Birol SONER
Üye
Mehmet AKSU
Full & Egal Universal Law Academy