T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020 / 576
KARAR NO : 2020 / 577
KARAR TR : 26.10.2020
ÖZET : Davacı şirketten talep edilen evsel katı atık toplama ve taşıma ücretinin; özel hukuk hükümlerine tabi olan abonelik sözleşmesinden kaynaklandığı gözetildiğinde, söz konusu ücretin iptali/ davacı şirketin borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.T.A. Ş.
Vekilleri :
(İdariYargıda): Av. N.E., Av. S.K., Av. G. E.
(AdliYargıda) : Av.Ö. T.,Av. S. K.,
Av. S. E. H., Av.Vildan D. A.
Davalı : SüleymanpaşaBelediye Başkanlığı
Vekilleri : Av. S.T. A., Av.C.Y.
O L A Y : Davacı vekili, dilekçesinde; müvekkili Şirkettarafından işletilen, Süleymanpaşa ilçesinde bulunanSatış mağazalarına ilişkin olarak, davalıBelediye tarafından düzenlenen 2018/01 sayılı, 03.07.2018düzenleme tarihli, 82.800,00-TL katı atık toplama vetaşıma ücreti, 14.904,00-TL KDV olmak üzere toplam97.704,00-TL tutarlı birinci ihbarnamenin kendilerine tebliğolunduğunu; bu ihbarname ile müvekkil şirketten 2017yılı 1. Dönem ve 1.Dönemine ait evselkatı atık toplama ve taşıma ücreti ve KDV adıaltında bedel talep edildiğini; ihbarnamenin iptali istemiyleaçtıkları davada Tekirdağ Vergi Mahkemesince, 17.07.2018tarih, 2018/290 E. 2018/407 K. sayı ile, dava konusu ödeme emrinin"çöp toplama ve taşıma ücreti"neilişkin kısmının iptali ve "katma değervergisi"ne ilişkin kısmının iptali içinayrı ayrı davalar açılması gerektiğigerekçesiyle, dava dilekçesinin reddine kararverildiğini; kararın tebliği üzerine, dava konusuödeme emrinin "çöp toplama ve taşımaücreti"ne ilişkin kısmının iptali için bu davayıaçtıklarını; davalı İdare tarafından 2017yılı Evsel Katı Atık Ücretinin Belirlenmesi ile ilgili07.06.2017 tarih ve 179 no.lu katı atık toplama, taşıma vebertaraf ücretinin belirlenmesine ilişkin kararının iptalitalebi ile davalı Süleymanpaşa Belediyesi aleyhineTekirdağ İdare Mahkemesi nezdinde 2018/964 E. sayılıdosyası üzerinden dava açıldığını, yargılamanındevam ettiğini; davalı idarenin Evsel Katı AtıkÜcreti tarifesinin belirlendiği 2016 yılı meclis kararınınmahkeme kararı ile iptal edildiğini ve kararın kesinleştiğini;evsel katı atık ücretinin de hukuka aykırıolduğunu; belediyelerin, Katı Atık Toplama ve Bertarafücreti, Çöp İmha Tesisleri Hasılat payı,katı atık bertaraf ücreti, Katı atık bedeli gibifarklı isimler altında bedel taleplerinin yasal olmadığını;katı atıkların toplanması Belediyelerin asli ve zorunlukamusal görevleri arasında olduğundan, ilgililerin isteğiüzerine yapılmayan, bizzat kanunların Belediyelere verdiğikamusal bir görevin yerine getirilmesine ilişkin olan bu hizmet ileilgili olarak müvekkili şirket aleyhine Katı Atık Toplamave Bertaraf ücreti adı altında ücret talepedilemeyeceğini; Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 44.maddesinde "Belediye sınırları ve mücavir alanlariçinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerindenyararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılanbinalar çevre temizlik vergisine tabidir." hükmününyer aldığını, ayrıca Katı Atık Toplama veBertaraf ücreti adı altında talepte bulunulmasının, buaçıdan da mevzuata aykırı olduğunu; diğeryandan. Çevre Kanununun 11. Maddesine dayanılarak ÇevreBakanlığı tarafından "Atıksu Altyapı veEvsel Katı Atık Ve Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin BelirlenmesineUyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik" hazırlandığını,27.10.2010 tarih ve 27742 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girdiğini; dava konusu Vergiİhbarnamelerine dayanak meclis kararında belirtilen tutar/tarifenin,işbu yönetmelik ve kılavuz hükümlerineaykırı olarak belirlendiğini; Yönetmeliğin 4/mmaddesinde ücret tanımı yapıldığını, ücretiniçerisinde çevre temizlik vergisinin de'“dâhilolduğunu, oysaki davalı idarenin, müvekkil şirketten hemçevre temizlik vergisi talebinde bulunduğunu, hem ÇevreTemizlik Vergisi hem de "Katı Atık Toplama ye Bertarafücreti ve KDVsi" adı altında ücret talep ettiğini; mevzuatta, verilen aynı hizmet için birden fazla bedelalınamayacağının açıkçadüzenlendiğini; açıkça hukuka aykırıolan karar nedeniyle telafisi güç zararlarının oluşacağınıifade ederek; 03.07.2018 düzenleme tarihli, 2018/01 sayılı,haksız ve hukuka aykırı birinci ihbarnamesinin "2017 EvselKatı Atık Toplama ve Taşıma Ücreti"açıklamalı 82.800,00 TL'lik katı atık ücretibakımından iptaline karar verilmesi istemiyle idari yargıyerinde dava açmıştır.
Tekirdağİdare ve Vergi Mahkemelerinin birbirlerini karşılıklıgörevli görmeleri nedeniyle verdikleri görevsizlikkararlarından sonra dosyanın gönderildiği İstanbulBölge İdare Mahkemesi Birinci İdare Dava Dairesi; 8.11.2018gün ve E:2018/1066, K:2018/934 sayı ile, 2872 sayılıÇevre Kanunu uygulamasından kaynaklanan davanıngörüm ve çözümünde İdare Mahkemesiningörevli kılınmasına karar vererek dosyayı anılanMahkemeye göndermiştir.
TEKİRDAĞİDARE MAHKEMESİ: 4.1.2019 gün ve E: 2018/1454, K.2019/6sayı ile, “(…)idari yargının görev alanı;idare hukuku kuralları içinde kamu hizmetininyürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılaraktesis edilen idari işlemler, idari eylemler ve idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyleaçılan davaların görüm veçözümüyle sınırlıdır.
İptaldavasının davacı; idarenin hukuka aykırıişlemlerinin hukuk düzeninden kaldırılmasınısağlamaktır. Hukuka aykırılık ise, objektif hukukkuralının varlığı koşulu ile bu kuralınihlali halinde ortaya çıkmaktadır. Oysa sözleşmeler,birer hukuk kuralı olmadığından, bunların ihlali dehukuka aykırılık değil, sözleşmehükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.
Öteyandan, bir sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesiiçin sürekli bir kamu hizmetinin görülmesiamacını taşıması, taraflardan birinin idareolması ve kamu hukukuna özgü, kamu hukukundan doğanşart ve hükümlerin sözleşmede yer almasızorunludur.
2464sayılı Belediye Gelirleri Kanununun "ücrete tabiişler" başlıklı 97. maddesinde; "Belediyeler buKanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan veilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hertürlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecektarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarakverilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir."kuralına yer verilmiştir.
5393sayılı Belediye Kanununun "belediyenin yetkileri veimtiyazları" başlıklı 15/d maddesinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç,katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsiliniyapmak; vergi, resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmıştır.
27.10.2010tarihli, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel KatıAtık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul veEsaslara İlişkin Yönetmeliğin "tanımlar"başlıklı 4/m maddesinde, ücret; "26.05.1981 tarihli ve2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44. maddesihükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanunun87. maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılmapayı ve 2560 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarıncaalınan kullanılmış suları uzaklaştırmabedelini de içerecek şekilde; atıksu ve evsel katıatık ile ilgili verilen tüm hizmetlerkarşılığında tam maliyet esaslı tarifeye görebelirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evselkatı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlar tarafındanödenmesi gereken parasal değeri, ifade eder." şeklindetanımlanmıştır.
AynıYönetmeliğin "abonelik" başlıklı 10.maddesinde ise; "Atıksu altyapı yönetimlerinin hizmetvermekle yükümlü olduğu tüm gerçek vetüzel kişilerin abone olması zorunludur", kuralına,"hizmet sözleşmesi" başlıklı 12. maddesindede; "her bir abone için toplam sistem maliyeti o aboneye verilenveya verilecek hizmete göre hesaplanır. Atıksu altyapıyönetimleri ve/veya evsel katı atık idareleri hizmetten yararlananve/veya yararlanacak her abone karşılıklısözleşme yapmakla yükümlüdürler."düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıdaaktarılan mevzuat hükümleri ile dosyada bulunan bilgi vebelgelerin birlikte değerlendirilmesinden; atıksu altyapıtesisleri ile evsel katı atık bertaraf tesislerinin kurulması,bakımı, onarımı, işletilmesi, kapatılması veizlenmesi, bu tesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetlerikarşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenmesikonusunda anılan hizmetleri sağlayacak idarelere takdir yetkisiverildiği, hizmeti alan gerçek ve tüzel kişilerin ise buhizmetlere karşılık olarak abone olmak zorunda olduğu;ayrıca, atıksu altyapı yönetimleri ve/veya evsel katıatık idarelerinin hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacak her abone ilekarşılıklı sözleşme yapmaklayükümlü olacakları sonucuna varılmaktadır.Nitekim katı atık toplama ücretine ilişkin işleminiptali istemiyle açılan bir davada, UyuşmazlıkMahkemesinin 09.05.2016 günlü, E:2016/266, K:2016/305sayılı kararıyla söz konusu ücretin, idareylekişi arasında abonman sözleşmesi ile kurulan özelhukuk ilişkisi çerçevesinde ve hizmetkarşılığında maliyet-kar esasına göreidarece belirlenen tarifeye dayanılarak alınan bir ücretolduğu, idarenin faaliyet alanıyla ilgili olarak yürürlüğekoyduğu yönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarınınyargısal denetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki katı atık toplama bedelinin tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerektiği, uygulamanın budoğrultuda istikrar kazandığı belirtilmiştir.
Bu durumda,davalı belediye tarafından evsel katı atık ücretininödenmesine ilişkin (03.07.2018 tarih ve 2018/01 sayılıbirinci ihbarname ile tarh edilen 82.800,00 TL evsel katı atıktoplama ve taşıma ücretinin ödenmesine ilişkin)işlemin iptali istemiyle açılan davanın adli yargıyerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanannedenlerle davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarıncagörev yönünden reddine…” kesin olarak kararvermiş; buna karşın, istinaf yoluna başvurulmasıüzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Altıncıİdare Dava Dairesince; 8.5.2019 gün ve E:2019/530, K:2019/855sayı ile, istinaf isteminin reddine kesin olarak karar verilmiş;sonuç itibariyle görevsizlik kararı kesinleşmiştir.
Davacıvekili bu defa; 03.07.2018 düzenleme tarihli, 2018/01 sayılı" 2017 Evsel Katı Atık Toplama ve TaşımaÜcreti" açıklamalı toplam 97.704,00-TL (KDV dahil)tutarlı birinci ihbarnamenin, 82.800,00-TL'lik katı atıkücreti kısmı bakımından müvekkili şirketinborçlu olmadığının tespitine karar verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Tekirdağ1.Asliye Hukuk Mahkemesi; 22.10.2019 gün ve E:2019/220, K:2019/307sayı ile, yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanındava şartı yokluğundan usulden reddine karar vermiş, bukarara karşı istinaf yoluna başvurulmuştur.
İstanbulBölge Adliye Mahkemesi 9.Hukuk Dairesi: 26.2.2020 gün ve E:2020/247,K:2020/384 sayı ile, “(…)Somut uyuşmazlıkta budavadan evvel davacı tarafından aynı konuda davalı idarealeyhine Tekirdağ İdare Mahkemesinin 2018/1454 Esas 2019/6 Kararsayılı dosyasından açılan davada mahkemece davadaadli yargının görevli olduğu yönünde kararverildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumdamahkemece, aynı konuda açılan davada idare mahkemesitarafından verilen kararın kesinleşip kesinleşmediğiaraştırılarak kesinleşmemiş ise kesinleşmesininbeklenmesi, kesinleşmiş ise açılan davada idariyargı yolunun görevli olduğu gözetilerek 2247sayılı UMK'nın 19/1.maddesi gereğince görevsizlikkararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek,gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyalarıUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilerek yargı yoluuyuşmazlığının çözümlenmesinin talepedilmesi, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından verilecek kararbeklenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken davanın idariyargı yerinde görülmesi gerektiği gerekçesi ileusulden red kararı verilmiş olması doğruolmamıştır.
Açıklanannedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ileHMK'nın 353/1-a-4. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesikararının kaldırılmasına, dosyanın yukarıdabelirtilen şekilde işlem yapılmak üzere mahkemesinegönderilmesine karar verilmiştir.
KARAR;Gerekçesi yukarıda açıklandığıüzere;
1-Davacıvekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, yukarda esas ve kararnumarası yazılı İlk Derece Mahkemesi kararınınHMK'nın 353/1-a-4 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,
2-Dosyanın,yargılamanın devamı için mahkemesineGÖNDERİLMESİNE,
3-İstinafkarar harcının istek halinde İlk Derece Mahkemesincedavacıya iadesine,
4-Duruşmayapılmadığından, vekalet ücreti hükmedilmesineyer olmadığına(…)” kesin olarak kararvermiştir.
TEKİRDAĞ1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 9.7.2020 gün ve E:2020/127 sayı ile,“(…)Dava, davalı idare tarafından düzenlenenkatı atık ücreti kısmından davacınınborçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.
Davacıvekili dava dilekçesiyle, davalı idare tarafındandüzenlenen 03/07/2018 tarihli. 2018/01 sayılı 2017 evselkatı atık toplama ve taşıma ücretiaçıklamalı toplam 97.704,00 TL (KDV dahil) tutarlıbirinci ihbarnamenin 82.800,00 TL’lık katı atıkücreti kısmı bakımından davacı şirketinborçlu olmadığının tespitini Mahkememizden talepetmiştir.
Taraflararasındaki uyuşmazlık davalı tarafından davacışirketten 2018 yılına ait evsel katı atık toplama vetaşıma ücreti ve KDV adı altında talep edilen bedeldenkatı atık ücreti kısmı yönünden davacışirketin borçlu olmadığının tespiti istemineilişkindir.
İstanbulBölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesi'nin2019/614 Esas 2019/718 Karar sayılı kararı ile "..Dava;davacı şirket tarafından, 2872 sayılı ÇevreKanunu, Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık BertarafTesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmelik ve Evsel Katı Atık Tarifelerinin BelirlenmesineYönelik Kılavuza istinaden 2018 dönemine ilişkin olarak22.10.2018 tarih ve 99 sayılı birinci ihbarname ile adına tarhedilen 2.729,34 TL evsel katı atık toplama ve taşımaücretinin iptali istemiyle açılmıştır.
2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” başlıklı 2. maddesininl.fıkrasında, idari dava türleri, idari işlemlerhakkında yetki, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptaldavaları, idari eylem ve işlemlerinden dolayı kişiselhakları muhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşmave sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmıştır.
2577sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrasında, idaridavaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesibaşkanlıklarına hitaben yazılmış imzalıdilekçelerle açılacağı, 14. maddesinin3.fıkrasında dilekçelerin; görev ve yetki, idari mercitecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesigereken bir işlem olup olmadığı, süreaşımı, husumet, 3 ve 5. maddelere uygun olupolmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği;15. maddesinin l/a bendinde ise, adli ve askeri yargının görevliolduğu konularda açılan davaların reddine karar verileceğikural altına alınmıştır.
İdarenin,kamu gücüne dayalı olarak idare hukuku alanında idarifaaliyete ilişkin olarak re'sen ve tek yanlı iradeaçıklaması suretiyle tesis etmiş olduğuişlemlerin, kural olarak idari yargı yerlerince hukuki denetime tabitutulması gerekmektedir.
5216sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun"Büyükşehir, İlçe ve İlk KademeBelediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde;büyükşehir katı atık yönetimplânını yapmak, yaptırmak; katı atıklarınkaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınmasıhariç katı atıkların ve hafriyatın yenidendeğerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkinhizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak,işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklarailişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesislerikurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; denizaraçlarının atıklarını toplamak, toplatmak,arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak,Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasındasayılmış, aynı maddenin üçüncüfıkrasının (a) bendinde; Kanunlarla münhasıranbüyükşehir belediyesine verilen görevler ile birincifıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmakve yetkileri kullanmak, (b) bendinde ise; Büyükşehir katıatık yönetim plânına uygun olarak, katıatıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımakilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasındaolduğu hükmüne yer verilmiştir.
2872sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında;Büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katıatık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veyaişlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmettenyararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerinyapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım veıslah harcamalarına katılmakla yükümlüoldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecektarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretialınacağı, ve bu fıkra uyarınca tahsil edilenücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışındakullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
AtıksuAltyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri TarifelerininBelirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4.maddesinin (m) bendinde; "Ücret: 26/5/1981 tarihli ve 2464sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44 üncümaddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynıKanunun 87 nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarınakatılma payı ve 2560 sayılı Kanunun 13 üncümaddesi uyarınca alınan kullanılmış sularıuzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde; atıksu veevsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetlerkarşılığında tam maliyet esaslı tarifeyegöre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzereevsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlartarafından ödenmesi gereken parasal değeri," ifadeedeceği, Yönetmeliğin "Evsel Katı Atıkİdarelerinin Görev ve Yetkileri" başlıklı 8.maddesinde; Evsel Katı Atık İdareleri; a) Evsel katıatık hizmetini vermek veya verdirmekle, b) Evsel katı atıkhizmetlerine ilişkin tarifeleri belirlemekle, c) Evsel katı atıkücretini toplamakla, yükümlü olduklarıkurallarına yer verilmiş, son olarak Yönetmeliğin"Faturalandırma" başlıklı 22. maddesinde ise;atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirmeyapılan hizmetin karşılığı olarakmüstakilen, düzenli aralıklarla su faturalarıüzerinden faturalandırma yapılacağı kuralıgetirilmiştir.
Yukarıdayer verilen yasa hükümleri ve daha sonra konu ile ilgili özeldüzenlemeleri getiren Yönetmelik hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde, katı atık bertaraf tesislerininkurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislereilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesihususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevlikabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise busüreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarmaistasyonlarına taşımak ile yükümlükılındıkları, 2872 sayılı Kanunun 11. maddesindebelirtilen ücretin ise; söz konusu bertaraf tesislerininişletme, bakım ve onarım masraflarınınkarşılamak üzere katı atık toplama, taşımave bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek katıatık bertaraf sürecindeki oluşan maliyetlerin birbütün olarak ( toplama, taşıma ve bertaraf)değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin buhizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ilekarşılanacağı ifade edildiği, Yönetmeliğinde aynı doğrultuda düzenlemeler getirerek görevli bulunanBelediye tarafından kurulacak olan katı atık bertaraf tesisleriiçin bu tesisin işletme maliyetlerine katılım vekatı atıkların toplanma ve taşınma maliyetlerineilişkin objektif maliyet hesaplama kuralları getirdiği ve bunagöre belirlenen ücretin ise su faturaları ile katıatık üreticisi olan ilgililerefaturalandırılacağının belirtildiği, sonuçolarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecekolan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisininbahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olanBelediyeye ait olduğu görülmektedir.
Uyuşmazlıkta,katı atık bertaraf tesisini kuran ve işletmekte olan kurumunTekirdağ Büyükşehir Belediyesi olduğu dikkatealındığında, katı atıkları toplama vetaşıma aşamalarının da dahil olduğu katıatıkların bertaraf sürecine ilişkin giderleriniçinde yer aldığı bütün maliyetunsurlarına göre belirlenecek olan ücretin 2872 sayılıKanunun 11/11. maddesi ve 5216 sayılı Kanunun 7/1-i maddesigereğince Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisi'ncebelirlenmesi gerekmektedir.
Bu durumda,davalı belediyece böyle bir yetkisi bulunmadığı haldetek taraflı kamu gücüne dayalı olarak ve bir abonelikilişkisine bağlı olmaksızın oluşturulanişlemin iptali istemiyle açılan davanınesasının incelenmesi gerekmekte iken, adli yargınıngörevinde olduğundan bahisle reddedilmesinde hukuki isabetgörülmemiştir.
Açıklanannedenlerle; istinaf talebinin kabulüne, Tekirdağ İdare MahkemesiHakimliği'nin 10/01/2019 tarih ve E:2018/1456, K:2019/17 sayılıkararının kaldırılmasına, dava dosyasınınyeniden bir karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine, yenidenverilecek kararda hüküm altına alınacağındanyargılama giderleri yönünden bu aşamada karar verilmesineyer olmadığına, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanununun 45.maddesinin 6.fıkrası ve 46.maddesiuyarınca kesin olarak karar verildiği..." denilerek katıatık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve bunabağlı olarak bu tesislere ilişkin tümyükümlülüklerini yerine getirmesi hususundabüyükşehir belediyelerinin yetkili ve görevli kabuledildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin busüreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarmaistasyonlarına taşımakla yükümlükılındıkları, 2872 sayılı Çevre Kanununun11. maddesine göre ücretin ise söz konusu bertaraf tesislerininişletme, bakım ve onarım masraflarım karşılamaküzere katı atık toplama taşıma ve bertaraf ücretialmayacağı bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmettenyararlananlardan alınacak katılım ücreti ilekarşılanacağı bu doğrultuda hizmetten yararlananlarayönelik belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacakücretlendirme yetkisinde bahsi geçen tesisleri kurma veişletme sorumluluğu olan belediyeye ait olduğununbelirtildiği, bu nedenle katı atıkları toplama vetaşıma hizmetlerine ilişkin katı atıklarınbertaraf işlemlerine ilişkin giderlerin yer aldığıbütün maliyet unsurlarına göre belirlenecek olanücretlerin 2872 sayılı Kanunun 11/11. maddesi ve 5216sayılı Kanunu'nun 7/1-i maddesi gereğincebüyükşehir belediye meclisince belirlenmesinin gerektiğiifade edildiği bu nedenle ilçe belediyelerinin böyle biryetkisi bulunmadığı halde tek taraflı kamu gücünedayalı olarak bir abonelik ilişkisine bağlıolmaksızın oluşturulan işlemin iptali ve ödenenbedelin iadesi talepli açılan davalarda idari yargı yeriningörevli olduğu ifade edilmiştir.
Tümdosya kapsamı birlikte incelendiğinde, davacı şirkettarafından işletilen bir takım satışmağazalarına ilişkin olarak davalı belediye tarafından2018/01 sayılı 03/07/2018 düzenlenme tarihli 82.800,00 TLkatı atık toplama ve taşıma ücreti ve 14.904,00 TL KDVolmak üzere toplam 97.704,00 TL tutarlı ücret talepedildiği, buna ilişkin davacı şirkete birinci ihbarnamegönderildiği, davacı şirket tarafından bu ihbarnamenin82.800,00 TL’lık katı atık ücreti kısmıbakımından borçlu olmadığının tespitinintalep edildiği, 5216 sayılı Büyükşehir BelediyeKanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının i bendi uyarıncakatı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi,buna bağlı olarak tüm yükümlülüklerin yerinegetirilmesi hususunda büyükşehir belediyelerinin yetkili vegörevli kabul edildiği, aynı maddenin 3.fıkrasının b bendinde ise büyükşehir katıatık yönetim planına uygun olarak katı atıklarıtoplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak hususunda iseilçe ve ilk kademe belediyelerinin görevli ve yetkiliolduğunun düzenlendiği, 2872 sayılı Kanunun 11.maddesinde belirtilen ücretin ise söz konusu bertaraf tesislerininişletme, bakım ve onarım masraflarının karşılamaküzere katı atık toplama, taşıma ve bertarafücretinin alınacağı ifade edilerek katı atıkbertaraf sürecindeki oluşan maliyetlerin bir bütün olarak(toplama, taşıma ve bertaraf ) değerlendirildiği ve busüreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardanalınacak katılım ücreti ilekarşılanacağı ifade edildiği, Yönetmeliğinde aynı doğrultuda düzenlemeler getirerek görevli bulunanBelediye tarafından kurulacak olan katı atık bertaraf tesisleriiçin bu tesisin işletme maliyetlerine katılım ve katıatıkların toplanma ve taşınma maliyetlerine ilişkinobjektif maliyet hesaplama kuralları getirdiği ve buna görebelirlenen ücretin ise su faturaları ile katı atıküreticisi olan ilgililere faturalandırılacağınınbelirtildiği, sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlarayönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olanücretlendirme yetkisinin bahsi geçen tesisleri kurma veişletme sorumluluğu olan Belediyeye ait olduğu bu nedenlerlekatı atıkları toplama ve taşıma hizmetlerineilişkin katı atık ücretlerini belirleme yetkisinin 2872sayılı Kanunu'nun 7/1-i maddesi gereğince TekirdağBüyükşehir Belediye meclisine ait olduğu, davalıilçe belediyesinin böyle bir yetkisinin bulunmadığı,taraflar arasında dosya kapsamına göre yapılmışbir abonelik sözleşmesi bulunmadığı, bu nedenledavalı ilçe belediyesinin tek taraflı kamu gücünedayalı olarak ve abonelik ilişkisine bağlıolmaksızın oluşturulan tahakkuk ettirilen borcunolmadığına dair açılan davalarda idari yargıyeri görevli olduğu ancak Tekirdağ İdare Mahkemesinin2018/1454 Esas 2019/6 Karar sayılı dava dosyasında da adliyargının görevli olduğuna dair görevsizlik kararıverildiği ve görevsizlik kararının kesinleştiğianlaşıldığından yargı yoluuyuşmazlığının çözümlenmesiiçin dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine tevdiinekarar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesisedilmiştir:
HÜKÜM;Gerekçesi yukarıda açıklandığıüzere;
1-)İstinaf kaldırma ilamı doğrultusunda aynı konudaaçılan davada İdare Mahkemesi tarafından verilenkararın kesinleştiği anlaşıldığından,yargı yolu uyuşmazlığınınçözümlenmesi için dava dosyasınınUyuşmazlık Mahkemesine tevdiine…” karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, BurhanÜSTÜN’ün Başkanlığında, Üyeler:Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ,Nurdane TOPUZ ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan 26.10.2020 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Asliye HukukMahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, adli yargıdosyasının Mahkemece, ekinde idari yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacışirket tarafından, 2872 sayılı Çevre Kanunu,Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmelik ve Evsel Katı Atık Tarifelerinin BelirlenmesineYönelik Kılavuza istinaden Süleymanpaşa BelediyeBaşkanlığının 07.06.2017 tarih ve 179 sayılımeclis kararı gereğince 2017/1 dönemine ilişkin olarak03.07.2018 tarih ve 2018/01 sayılı birinci ihbarname ile adınatarh edilen 82.800,00 TL evsel katı atık toplama ve taşımaücretinin iptali istemiyle açılmıştır.
2464sayılı Belediye Gelirleri Kanununun "Ücrete tabiişler" başlıklı 97. maddesinde; "Belediyeler buKanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan veilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlühizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifeleregöre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmişişler kendi özel hükümlerine tabidir." kuralınayer verilmiştir.
5393sayılı Belediye Kanununun "Belediyenin yetkileri veimtiyazları" başlıklı 15/d maddesinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç,katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsiliniyapmak; vergi, resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmıştır.
27/10/2010tarihli, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel KatıAtık Bertaraf Tesisleri Tariflerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul veEsaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar"başlıklı 4/m maddesinde, Ücret; "26.05.1981tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44.maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynıKanunun 87. maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılmapayı ve 2560 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarıncaalınan kullanılmış suları uzaklaştırmabedelini de içerecek şekilde; atıksu ve evsel katıatık ile ilgili verilen tüm hizmetlerkarşılığında tam maliyet esaslı tarifeyegöre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzereevsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlartarafından ödenmesi gereken parasal değeri, ifade eder."şeklinde tanımlanmıştır.
AynıYönetmeliğin "Abonelik" başlıklı 10.maddesinde; "Atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekleyükümlü olduğu tüm gerçek ve tüzelkişilerin abone olması zorunludur", kuralına, "Hizmet sözleşmesi" başlıklı 12.maddesinde; "(1) Her bir abone içintoplam sistem maliyeti o aboneye verilen veya verilecek hizmete görehesaplanır. Atıksu altyapı yönetimleri ve/veya evselkatı atık idareleri hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacak herabone karşılıklı sözleşme yapmaklayükümlüdürler./ (2) Sözleşme, abonenin ve/veyaatık üreticisinin hangi hizmetlerden yararlandığınıve hangi tarife türü üzerinden ücretlendirileceğinitanımlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Davadosyalarının incelenmesinden, davacı Şirket tarafındanişletilen ve Süleymanpaşa ilçesinde bulunan YSK CenterMigros, Tekirdağ Migros, Altınova Migros, Saykallar Migros, 100.Yıl Migros, Hürriyet Migros, Kumbağ Mjet Satış mağazalarınailişkin olarak, davalı Belediye tarafından düzenlenen03.07.2018 tarihli, 2018/01 sayılı Birinci İhbarnameile, 2017 yılı katı atık toplama ve taşımaücreti olarak 82.800,00-TL.nın, KDV olarak da 14.904,00-TLolmak üzere toplam 97.704,00-TL.nin ödenmesigerektiğinin tebliğ olunduğu; anılan ihbarnamede,2872 sayılı Çevre Kanunu, Atıksu Altyapı ve EvselKatı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde UyulacakUsul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik ve Evsel Katı AtıkTarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuza istinadenSüleymanpaşa Belediye Başkanlığının07.06.2017 tarih ve 179 sayılı Belediye Meclis Kararınıngerekçe olarak gösterildiği görülmüş;yargılama sırasında İdare Mahkemesince ve daha sonraistinaf incelemesi sırasında Bölge İdare Mahkemesince arakararla, taraflar arasında abonman sözleşmesi bulunupbulunmadığının sorulması üzerine davalıİdarece; davacı tarafından sayılan işyerleri adına su aboneliği için başvurudabulunulduğu sırada Su, Atık Su ve Katı Atıksözleşmesi yapıldığı, sözleşmeninilgili maddesinde katı atık tahakkuku yapılırhükmü yer aldığından, ilgili tarifehükümleri gereği tahakkuk işleminin yapıldığıyolunda cevap verildiği ve temin edilen SözleşmelerinMahkemeye sunulduğu anlaşılmıştır.
Mevzuathükümleri ile somut olay birlikte değerlendirildiğinde;atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atık bertaraftesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyetesaslı tarifelerin belirlenmesi konusunda anılan hizmetlerisağlayacak idarelere takdir yetkisi verildiği, hizmeti alangerçek ve tüzel kişilerin ise bu hizmetlerekarşılık olarak abone olmak zorunda olduğu; ayrıca,atıksu altyapı yönetimleri ve/veya evsel katı atıkidarelerinin hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacak her abone ilekarşılıklı sözleşme yapmaklayükümlü olacakları sonucuna varılmaktadır.
Nitekim,katı atık toplama ücretine ilişkin işlemin iptaliistemiyle açılan davalarda, Mahkememizce, 09/05/2016 gün,E:2016/266, K:2016/305; 28.05.2018 gün,E: 2018/325, K:2018/341 sayı ile; söz konusuücretin, idareyle kişi arasında abonman sözleşmesi ilekurulan özel hukuk ilişkisi çerçevesinde ve hizmetkarşılığında maliyet-kar esasına göre idarecebelirlenen tarifeye dayanılarak alınan bir ücret olduğu,idarenin faaliyet alanıyla ilgili olarak yürürlüğekoyduğu yönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarınınyargısal denetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki katı atık toplama bedelinin tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerektiği, uygulamanın bu doğrultudaistikrar kazandığı belirtilerek, davalı belediyetarafından katı atık ücretinin ödenmesine ilişkinişlemin iptali istemiyle açılan davanın adli yargıyerinde görülmesi gerektiğine karar verilmiştir.
Bu durumda;davacıdan talep edilen evsek katı atık ücretinin, özelhukuk hükümlerine tabi olan abonelik sözleşmesindenkaynaklandığı, bu sebeple, söz konusu ücretin iptali/davacı şirketin borçlu olmadığınıntespitine karar verilmesi isteminden kaynaklananuyuşmazlığın görüm veçözümünün adli yargı mercilerine aitolduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanannedenlerle davanın görüm ve çözümünde adliyargı yeri görevli olduğundan; Tekirdağ 1.Asliye HukukMahkemesinin, 9.7.2020 gün ve E:2020/127 sayılıbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N U Ç:Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle Tekirdağ 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin, 9.7.2020gün ve E:2020/127 sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 26.10.2020 gününde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Burhan Şükrü Mehmet Birol
ÜSTÜN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Bilal
TUNÇ TOPUZ ÇALIŞKAN
Full & Egal Universal Law Academy