T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020 / 478
KARAR NO: 2020 / 619
KARAR TR : 26.10.2020
ÖZET:Noter satış sözleşmesine dayalı olarak bedeliniödeyip, iyi niyetle ve tüm belgelerinin yasal olduğunu bilereksatın aldığı aracın, sonradançalıntı-change olduğununanlaşıldığı, araç devri yapılırkentrafik tescil denetleme amirliğince tescil kaydında sakıncabulunmaması üzerine müvekkil adına tescil işlemiyapıldığı, aracın satınalındığı sırada ve öncesinde davalı idareninüzerine düşen dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyleyükümlü olduğu hizmetin kusurlu olarakişletildiğinden bahisle, uğrandığı ilerisürülen zararın tazmini istemiyle açılandavanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiğihk.
KARAR
Davacı :M.Ş. A.
Vekili : Av. S. S.
Davalı : İçişleri Bakanlığı
Vekili : Av. M. A.
OL A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 19.6.2013tarihinde İskenderun 1. Noterliği’nin 15897 yevmiyenumaralı noter satış sözleşmesine dayalı olarak61 ... 564 plakalı aracı 25.300 TL bedelle satınaldığı ve araç bedelinin tamamınısatıcıya ödediği, yapılan satışsözleşmesi ve araç devri sırasında hiçbirsorunla karşılaşılmadığı, söz konusuaracı iyi niyetle ve tüm belgelerinin yasal olduğunu bilereksatın aldığı, aracı uzun bir sürekullandıktan sonra01.11.2018 tarihinde araç trafik ekiplerincedurdurulmuş olup Arsuz Suç Önleme ve Soruşturma BüroAmirliği’ne teslim edildiği, aracınıyaklaşık 5 yıldır kullandıktan sonraçalıntı-change olduğununanlaşıldığı, araç devri yapılırkentrafik tescil denetleme amirliğince tescil kaydında sakıncabulunmaması üzerine müvekkil adına tescil işlemiyapıldığı, change olduğu sonradan anlaşılanaracın satın alındığı sırada veöncesinde davalı idarenin üzerine düşen dikkat veözeni göstermemesi nedeniyle yükümlü olduğuhizmetin kusurlu olarak işletildiğinden bahisle, el konulanaracın satış bedeli olan 25.300 TL'nin araca idarece fiilen elkoyma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıidareden tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin dedavalı idareye yükletilmesine karar verilmesi istemleriyle idariyargı yerinde dava açmıştır.
HATAY2. İDARE MAHKEMESİ: E:2019/686 sayılı dosyasında,"... Her ne kadar, dava konusu olayda davacının zararınasebebiyet veren eylemler, dava dışı kişilerin hileliişlemleri ile idare yanıltılarak trafiğe tescilleriiçin gerekli işlemlerin hukuka aykırı şekildegerçekleştirilmesi sebebiyle, idareçalışanlarının kusurundan kaynaklanan ve idarihizmetin kötü işlemesi kapsamındadeğerlendirilebilecek nitelikte eylemler ise de; davayakonu zarardandoğan sorumluluğun 2918 sayılı Kanun’un ve bu kanununuygulanmasına yönelik Karayolları TrafikYönetmeliği’nin araçların tesciline ilişkinhükümlerine aykırı hareket edilmesindenkaynaklandığı, 2918 sayılı Kanun’un 110.Maddesinde de, madde ayrımı yapılmaksızın 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan sorumluluk davalarınınadli yargı yerinde çözümleneceğininaçıkça belirtildiği; bu düzenlemenin, genel idareesaslarına ilişkin sorumluluk hükümlerini düzenleyendiğer kanunlara nazaran özel nitelikte olduğu ve bu nedenle idareajanlarının eylemlerindenkaynaklansa dahi davaya konuuyuşmazlıkta öncelikli olarak uygulanması gerektiğikanaatine ulaşılmıştır.
Budurumda, change araç sebebiyle uğranılan zararıntazminine ilişkin olarak açılan davanın,özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerekmektedir.
Nitekim,Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 24/12/2018 tarih, E:2018/624 - K:2018/841sayılı kararı da bu yöndedir.
Açıklanannedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 15'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (a) bendiuyarınca davanın görev yönünden reddine, ..."dair 3.10.2019 gün, K:2019/738 sayılı kararınınkesinleştiği anlaşılmıştır.
Davacıvekili aynı taleple bu kez adli yargı yerinde davaaçmıştır.
İSKENDERUN4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: E:2019/276 sayılı dosyasında,"... davacının davasının,davanın idari yargıda görülecek davalardan olmasınedeniyle yargı yolunun caiz olmadığıanlaşıldığından dava şartı yokluğundanusulden reddine, ..." dair 23.1.2020 gün, K:2020/37 sayılıkararına karşı istinaf kanun yoluna başvurulmasıüzerine Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E:2020/991sayılı dosyasında, dava konusu tazminatın tamyargı yolu ile idare mahkemesinden talep edilebileceğinindüşünüldüğünden bahisle, 2247sayılı Kanun'un 19. ve 20. maddeleri gereğince davadagörevli yargı yolunun belirlenmesi bakımından dosyanınMahkememize gönderilmesine 13.8.2020 tarihinde karar vererek, 17.8.2020gün, E:2020/991 sayılı yazı ile Mahkememizemüracaat etmiş, başvuru 28.8.2020 tarihinde kayıtaltına alınmıştır.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, BurhanÜSTÜN’ün Başkanlığında, Üyeler:Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ,Nurdane TOPUZ ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan 26.10.2020 günlütoplantısında:
I-İLK İNCELEME:
Dosyaüzerinde 2247 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarıncayapılan incelemeye göre; Adana BölgeAdliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nce, 2247 sayılıKanun’un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece adli yargı dosyasının ekinde idariyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Burak CenkİLHAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ’nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava;noter satış sözleşmesine dayalı olarak 61 ... 564plakalı aracı 25.300 TL bedelle, iyi niyetle ve tüm belgelerininyasal olduğunu bilerek satın aldığı, sonradançalıntı-change olduğununanlaşıldığı, araç devri yapılırkentrafik tescil denetleme amirliğince tescil kaydında sakıncabulunmaması üzerine müvekkil adına tescil işlemiyapıldığı, aracın satınalındığı sırada ve öncesinde davalı idareninüzerine düşen dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyleyükümlü olduğu hizmetin kusurlu olarakişletildiğinden bahisle, uğrandığı ilerisürülen zararın tazmini istemine ilişkindir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "EmniyetGenel Müdürlüğünün, merkez, bölge, il veilçe trafik kuruluşları, görev ve yetkileri"başlıklı 5. maddesinin "kuruluş"başlıkla a alt bendinde; "(Değişik: 17/10/1996 -4199/3 md.) Bu Kanunla, Emniyet Genel Müdürlüğüneverilen görevler, Emniyet Genel Müdürlüğünebağlı olarak kurulan Trafik HizmetleriBaşkanlığınca yürütülür. TrafikHizmetleri Başkanlığı, Emniyet Genel MüdürYardımcısı tarafından yürütülür.Emniyet Genel Müdürlüğünün merkez bölge, ilve ilçe trafik zabıta kuruluşları Trafik HizmetleriBaşkanlığına bağlı olarakçalışır.
Araçlara ve sürücülere ait işlemleri yapmak, plakave belgelerini vermek ve bu amaca yönelik hizmetleri yürütmeküzere her ilde ve gerekli görülen ilçelerde tescilşube veya büroları kurulur.
Tescil şube veya bürolarında emniyet hizmetlerisınıfı personelinden ayrı olarak teşkilat vekadrolarında gösterilen sayıda genel idare ve teknik hizmetlersınıfında personel ile sözleşmeli personelçalıştırılabilir." denilmek sureti ilearaçlara ve sürücülere ilişkin işlemleriyapmak, plaka ve belgelerini vermek ve bu amaca yönelik hizmetleriyürütmek üzere her ilde ve gerekli görülenilçelerde tescil şube veya büroları kurulacağıbelirtilmiş;
Aynı maddenin "görev ve yetkiler" altbaşlıklı b bendinin 7. fıkrasında"Araçların tescil işlemlerini yaparak belge veplakalarını vermek", 8. fıkrasında"(Değişik: 25/6/2010-6001/35 md.) Ülke çapındataşıtların ve sürücülerin sicillerini tutmak,bunlara ilişkin teknik ve hukukî değişiklikleriişlemek, işlettirmek, istatistiksel bilgileri toplamak vedeğerlendirmek” görevleri oluşturulacak bu şube vebürolara bırakılmıştır.
2918sayılı Karayolları Trafik Kanununun "Araçlarınsatış, devir ve tescili ile bu işlemlerle ilgili yetki vesorumluluk" başlıklı 20. maddesinde,
"Tescil süreleri, satış ve devirler, noterlerinsorumluluğu ile ilgili esaslar şunlardır:
a) Araç sahipleri,
1.(Değişik: 13/2/2011-6111/55 md.) Tescili zorunlu ve ilk tesciliyapılacak olan araçların satın alma veyagümrükten çekme tarihinden itibaren üç ayiçinde tescili için; bunların hurda durumuna gelmesihâlinde ise bir ay içinde tescilin silinmesi için ilgilitrafik tescil kuruluşuna veya Emniyet GenelMüdürlüğünün belirleyeceği kamu kurum veyakuruluşları ile gerçek veya özel hukuk tüzelkişilerine başvurmak,
2.(Değişik: 2/4/1998 - 4358/3 md.) Tescilin yapılması veyasilinmesi için vergi kimlik numarası ile yönetmeliktebelirtilen bilgi ve belgeleri sağlamak,
Zorundadırlar.
b)Araçların giriş işlemlerini yapan gümrükidareleri bu durumu 15 gün içinde araç sahiplerinin beyanettikleri tescil kuruluşuna bildirmekle yükümlüdürler.
c)Tescil belgesi, aracın başkasına satış veya devrine,hurdaya çıkarılmasına veya araçta,yönetmelikte belirtilen niteliklerin değişmesine kadargeçerli sayılır.
d)(Değişik: 24/12/2009-5942/1 md.) Tescil edilmişaraçların her çeşit satış ve devirleri,satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlutaşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergicezası ve trafik idari para cezası borcubulunmadığının tespit edilmesi ve taşıtüzerinde satış ve/veya devri kısıtlayıcıherhangi bir tedbir veya kayıt bulunmaması halinde, araçsahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescilkayıtları esas alınarak noterler tarafındanyapılır. Noterler tarafından yapılmayan herçeşit satış ve devirler geçersizdir.
Satış ve devir işlemi, siciline işlenmek üzereüç işgünü içerisinde ilgili trafik tescilkuruluşu ile vergi dairesine bildirilir. Bu bildirimle birlikte alıcıadına trafik tescil işlemi gerçekleşmişsayılır. Satış ve devir tarihi itibariyle, 197sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu hükümleriuyarınca eski malikin vergi mükellefiyeti sona erer, yeni malikinvergi mükellefiyeti başlar.
Yapılan satış ve devir işlemi üzerine noterlertarafından yeni malik adına bir ay süreyle geçerlitescile ilişkin geçici belge düzenlenir.
197sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde yer alan sorumlulukhükümleri saklı kalmak kaydıyla, anılan maddede ve bubentte yer alan isteme ve bildirmeleri elektronik ortamda yaptırmaya ve bukonuda yükümlülük getirmeye, elektronik bildirmelereilişkin usul ve esasları belirlemeye Gelir İdaresiBaşkanlığı ve Emniyet GenelMüdürlüğü yetkili olup, bu kurumlar satış,devir ve tescile ilişkin işlemlerin gerçekleştirilmesiiçin gerekli elektronik veri akışını sağlarlar.Satış ve devir işlemlerini yapanlar, bu işlemlersırasında edindikleri bilgileri ifşa ettikleri takdirdeTürk Ceza Kanununun 239 uncu maddesi uyarınca cezalandırılırlar.
Satış ve devir işlemlerinin bildiriminden itibaren biraylık süre içerisinde ilgili trafik tescil kuruluşu veyaEmniyet Genel Müdürlüğünün uygungördüğü kamu kurum veya kuruluşlarıtarafından yeni malik adına tescil belgesi düzenlenerek eldenveya posta aracılığıyla teslim edilir. Tescil belgesininbir ay içerisinde teslim edilememesi halinde yeni malike sorumlulukyüklenemez.
Bu bentte düzenlenen satış ve devir işlemleri hertürlü harçtan, bu işlemlere ilişkin düzenlenenkâğıtlar damga vergisi ve değerli kâğıtbedellerinden istisnadır. Trafik tescil kuruluşunda yeni malikadına yapılacak tescil nedeniyle düzenlenmesi gerekendeğerli kâğıtların bedelleri, satış vedevir esnasında noterler tarafından tahsil edilir ve 1512sayılı Noterlik Kanununun 119 uncu maddesi uyarınca beyanedilerek ödenir. Bu bentte yer alan işlemler sebebiyle noterlereherhangi bir pay veya aidat ödenmez.
1512 sayılı Kanunun 112 nci maddesi uyarınca belirlenenücret uygulanmaksızın satış ve devre ilişkin hertürlü işlem karşılığında toplam 20Türk Lirası maktu ücret alınır. Söz konusuücret, her takvim yılı başından geçerli olmaküzere önceki yılda uygulanan ücret tutarının oyıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarıncatespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranındaartırılması suretiyle hesaplanır.
Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle; icramüdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milliemlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum vekuruluşları tarafından satışı yapılanaraçların satış tutanağının birörneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescilkuruluşlarına üç işgünü içerisindegönderilir. Aracı satın alanlar gerekli bilgi ve belgelerisağlayarak ilgili trafik tescil kuruluşundan bir ay içerisindeadlarına tescil belgesi almak zorundadırlar.Alıcıların tescil belgesi almak için süresindebaşvurmamaları halinde bu araçlarıalıcıları adına re’sen kayıt ve tescil ettirmeyeEmniyet Genel Müdürlüğü yetkilidir.
Bu bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeyeİçişleri ve Maliye Bakanlıkları yetkilidir.
e) (Değişik: 24/12/2009-5942/1 md.) Araç satın alıp,bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralıalt bendine uymayanlar ile (d) bendinin sekizinci paragrafıhükümlerine göre bir ay içerisinde tescil belgesi almayanalıcılara 130 Türk Lirası, (d) bendi hükümlerineuymayan noterlere ise her bir işlem için 1.000 TürkLirası idari para cezası verilir. Tescil yapılmadan trafiğeçıkarılan araçlar, tescil yapılıncaya kadartrafikten men edilir." denilmek sureti ile ülkeye gümrükkanalı ile giriş yapan araçların ilk tescil işlemlerininaraç sahiplerinin gümrükten geçişi yapılanaraçların tescili için gümrükten çekmetarihinden itibaren üç ay içinde tescili için; ilgilitrafik tescil kuruluşuna veya Emniyet GenelMüdürlüğünün belirleyeceği kamu kurum veyakuruluşları ile gerçek veya özel hukuk tüzelkişilerine başvurmaları gerektiği, bu sıradaaraçların giriş işlemlerini yapan gümrükidarelerinin bu durumu 15 gün içinde araç sahiplerinin beyanettikleri tescil kuruluşuna bildirmekle yükümlüoldukları, tescil edilmiş araçların her çeşitsatış ve devirlerinin, satış ve devri yapılacakaraçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisinin, gecikmefaizinin, gecikme zammının, vergi cezası ve trafik idari paracezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi vetaşıt üzerinde satış ve/veya devri kısıtlayıcıherhangi bir tedbir veya kayıt bulunmaması halinde, araçsahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescilkayıtları esas alınarak noterler tarafındanyapılacağı ve araç satın alıp, bu maddeninbirinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendineuymayanlar ile (d) bendinin sekizinci paragrafı hükümlerinegöre bir ay içerisinde tescil belgesi almayan alıcılara130 Türk Lirası, (d) bendi hükümlerine uymayan noterlereise her bir işlem için 1.000 Türk Lirası idari paracezası verileceği ve tescil yapılmadan trafiğeçıkarılan araçların tescil yapılıncayakadar trafikten men edileceği hükme bağlanmıştır.
AynıKanunun "Belge ve plaka vermeye yetkili kuruluşlar:"başlıklı 22. maddesinde;
"Yönetmeliktegösterilen esaslara göre:
a) Askeri maksatlarla kullanılan Türk Silahlı Kuvvetlerine aitbütün araçlar ile çeşitli anlaşmalaragöre askeri amaçla yurdumuzda bulunan kuruluşlara aitaraçların tescilleri Türk Silahlı Kuvvetlerince,
b)Raylı sistemle çalışan araçların tescilleri,kullanıldığı yerlere göre ait olduğukuruluşlarca,
c)İş makinesi türünden araçların tescilleri;
1. Kamu kuruluşlarına ait olanlar ilgili kuruluşlarınca,
2.(Değişik: 17/10/1996 - 4199/10 md.) Özel veyatüzelkişilere ait olanlardan; tarım kesiminde kullanılanlarziraat odalarınca, tarım kesiminde kullanılanlarındışında kalan ve sanayi, bayındırlık vediğer kesimlerde kullanılanların tescilleri, üyesioldukları ticaret, sanayi veya ticaret ve sanayi odalarınca,
d)Tarım kesiminde kullanılanlar hariç, İl TrafikKomisyonlarından karar alınmak şartı ile motorsuztaşıtlardan gerekli görülenlerin tescilleri belediyelerce,
Yapılır, belge ve plakaları verilir.
(Ek fıkra: 13/2/2011-6111/57 md.) Birinci fıkrada sayılanlardışında kalan bütün araçların tescilleri,araca ait belgelerin düzenlenmesi, kişiselleştirilmesi,kişiselleştirilen belgelerin basımı ve ilgililerine eldenveya posta aracılığı ile teslimi işlemleri EmniyetGenel Müdürlüğü veya bağlı trafik tescilkuruluşlarınca yapılır. Emniyet GenelMüdürlüğü; ilk tescili yapılacakaraçların tesciline esas teşkil edecek işlemlerielektronik ortamda bilgi paylaşımı yoluyla yapmak üzere,elektronik ortamda oluşturduğu bir ay süre ile geçerlitescile ilişkin geçici belgeyi basmak ve araç sahibinevermek üzere kamu kurum veya kuruluşları ile gerçek veyaözel hukuk tüzel kişilerini yetkilendirebilir. Yetkilendirilenbu gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri, yapacaklarıişlemleri aralarında düzenleyecekleri protokolçerçevesinde başka gerçek veya özel hukuktüzel kişilerine de yaptırabilirler. Araca aitkişiselleştirilen belgelerin basımı ve ilgililerine eldenveya posta yoluyla teslimi, Emniyet Genel Müdürlüğütarafından belirlenen kamu kurum veya kuruluşları ile özelhukuk tüzel kişilerine de yaptırılabilir. Buişlemlerin yapılmasına dair usul ve esaslar yönetmeliktebelirlenir.
(Ek fıkra: 13/2/2011-6111/57 md.) Tescil belgesinin bir ay içindeteslim edilememesi hâlinde, buna ilişkin olarak araç sahibinesorumluluk yüklenemez.
(Ek fıkra: 13/2/2011-6111/57 md.) Genel hükümlerden kaynaklanansorumlulukları saklı kalmak üzere, ikinci fıkrahükmüne göre yetkilendirilmiş gerçek veya özelhukuk tüzel kişilerine, belirlenen usul ve esaslara aykırıhareket etmeleri halinde tespitin yapıldığı yerinmülki amiri veya bu konu ile ilgili olarak yetkilendireceği trafiktescil birim amiri tarafından on bin Türk Lirası idarîpara cezası verilir.
(Ek fıkra: 13/2/2011-6111/57 md.) Tescile ilişkin geçicibelge, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun uygulanmasındaresmî belge sayılır" denilmek sureti 1. fıkradabentler halinde sayılan istisnalar haricinde kalan araçlarailişkin tescile yönelik işlemlerin Emniyet Genel Müdürlüğüveya bağlı trafik tescil kuruluşlarıncayapılacağı, Emniyet GenelMüdürlüğünün ilk tescili yapılacakaraçların tesciline esas teşkil edecek işlemlerielektronik ortamda bilgi paylaşımı yoluyla yapacağıdüzenlenmiştir.
Davanın açıldığı tarihteyürürlükte bulunan 1.5.2010 gün ve 27568 sayılıResmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikle değişik 18.7.1997tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarakyürürlüğe giren Karayolları TrafikYönetmeliği’nin "Yeni Kayıt" başlıklı31. maddesinde;
"(Değişik:RG-9/9/2011-28049)
Tescilizorunlu ve ilk tescili yapılacak olan araçların tescilişlemleri; aracın satın alınma veya gümrüktençekilme tarihinden itibaren üç ay içinde araçsahibinin ilgili trafik tescil kuruluşuna veya Emniyet Genel Müdürlüğününbelirleyeceği kamu kurum veya kuruluşları ile gerçek veyaözel hukuk tüzel kişilerine müracaat etmeleri suretiyleyapılır.
(Değişikikinci fıkra:RG-19/2/2014-28918) Tescil işleminin yapılabilmesiiçin sahiplik belgesi, uygunluk belgesi, zorunlu mali sorumluluksigortası poliçesi ve özel tüketim vergisi ödemebelgesinin aslının ibraz edilmesi zorunludur. Ancak bu belgelere aitbilgilerin Emniyet Genel Müdürlüğünce ilgili kamukurum veya kuruluşları ile gerçek veya diğer özelhukuk tüzel kişilerinin elektronik verileri üzerindenalınabilmesi veya teyidi halinde, ibraz zorunluluğu aranmayabilir.
Tesciletabi ve Türkiye’de tescil edilecek olan araçları imalveya ithal edenler; bu araçların uygunluk belgesi bilgileri ileEmniyet Genel Müdürlüğünce gerekli görülendiğer bilgilerini, güvenli elektronik imza kullanarak Emniyet GenelMüdürlüğü bünyesindeki bilgi sistemine elektronikortamda kaydetmek zorundadırlar. Emniyet GenelMüdürlüğünce belirlenecek tarihten itibaren bilgisistemine kayıtlı olmayan araçların tescil işlemiyapılmaz.
İthalatçıveya imalatçı tarafından Emniyet Genel Müdürlüğübünyesindeki bilgi sistemine elektronik ortamda kaydedilenaraçların, tescil edileceği safhaya kadar eldeğiştirmesi veya üzerinde tadilat yapılması halinde,bu değişikliklerin bilgi sistemine işlenmesi amacıylabildirim zorunluluğu getirmeye ve bu şekilde yapılacakbildirimlerin usul ve esaslarını tespit etmeye, MaliyeBakanlığının görüşünü almaksuretiyle Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilidir.
Araçimal veya ithalatçıları, kamu kurum veya kuruluşlarıile gerçek veya özel hukuk kişileri, içeriği EmniyetGenel Müdürlüğü tarafından belirlenerek bilgisisteminde oluşturulan taahhütnameleri güvenli elektronikimzaları ile imzalamaları halinde yetkilendirilmişsayılırlar. Buna ilişkin diğer usul ve esaslar EmniyetGenel Müdürlüğünün resmi internet sitesindeyayımlanır.
EmniyetGenel Müdürlüğü; ilk tescili yapılacakaraçların tesciline esas teşkil edecek işlemlerielektronik ortamda bilgi paylaşımı yoluyla yapmak üzere,elektronik ortamda oluşturduğu bir ay süreyle geçerliEk-46’daki tescile ilişkin geçici belgeyi basmak vearaç sahibine vermek üzere kamu kurum veya kuruluşlarıile gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerini,belirleyeceği usul ve esaslar doğrultusunda yetkilendirebilir.Yetkilendirilen gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri,yapacakları işlemleri, kendi aralarında noterdedüzenleyecekleri protokol çerçevesinde başkagerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine deyaptırabilirler. Düzenlenen protokolün bir nüshasıEmniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir. Elektronikortamda gönderilmesi halinde, protokol ayrıca yazılı olarakgönderilmez.
EmniyetGenel Müdürlüğünce yetkilendirilen gerçek veyaözel hukuk tüzel kişilerinin, yapacakları işlemleriçin başka gerçek veya özel hukuk tüzelkişilerine yetki vermeleri halinde, yetki verilecek gerçek veyatüzel kişinin oda sicil kaydı (ticaret odası, sanayi veticaret odası, ilgili esnaf odası ve benzeri) ve vergikaydının bulunması gerekir. Ayrıca, yetki verilecekkişinin gerçek kişi olması halinde ilgili kişinin,tüzel kişilik olması halinde ise, şirketi temsile yetkiliolan kişi ile bilgi sistemi üzerinde işlem yapmaya yetkiverecekleri kişinin; malvarlığına, topluma, kamugüvenliğine, kamunun sağlığına, kamubarışına, ulaşım araçları veya sabitplatforma, genel ahlaka, millete ve devlete, devletin güvenliğine,anayasal düzen ve bu düzenin işleyişine karşısuçlardan hüküm giymemiş olmaları şarttır.Buna ilişkin diğer usul ve esaslar Emniyet GenelMüdürlüğünün resmi internet sitesindeyayımlanır.
Tescilişlemlerinde; gerçek kişiler için KimlikPaylaşımı Sisteminde yer alan yerleşim yeri adresi,yerleşim yeri adresi yurtdışında olan Türkvatandaşlarının Kimlik Paylaşımı Sisteminde yeralan diğer adresi, tüzel kişiler için ise ticaret sicilgazetesi, tüzük veya diğer resmi kayıt belgelerindebelirtilen adresi esas alınır. Yabancılar için tescileesas adres bilgisi ise Emniyet Genel Müdürlüğüncebelirlenir.
Tesciledilen her araca, sahibinin tescile esas adresinin bulunduğu yerdekitrafik tescil kuruluşunun il kodu, harf ve rakam grubunu içeren birtescil plakası tahsis edilir. Kamu kurum veya kuruluşlarıncafinansal kiralama yoluyla kiralanan ve ilk defa tescili yapılacakaraçlara, kiracının tescile esas adresinin bulunduğuyerdeki trafik tescil kuruluşunun il kodu, harf ve rakam grubunuiçeren tescil plakası da tahsis edilebilir.
23/9/2004tarihli ve 25592 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananAraç Muayene İstasyonlarının Açılması,İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmeliktebelirtilen ilk muayene süresini geçirmiş araçlar, biraylık muayene süresi verilmek suretiyle tescil edilir.
Tescilmüracaatının;
a)Trafik tescil kuruluşlarına yapılması halinde;
1)Tescil işlemi, araç sahibinin tescile esas adresinin bulunduğuyerdeki trafik tescil şube veya bürosunda yapılır.
2)(Değişik:RG-19/2/2014-28918) Araçların ilk tescilleri,ibrazı mecburi belgelerin gösterilerek üzerindeki bilgilerintam, okunaklı, örneğine uygun olarak doldurulmuş, buYönetmeliğin ekinde yer alan “Araç Trafik TescilMüracaat ve İşlem Formu” (ek-1) veya işlemi yapantrafik tescil kuruluşunca elektronik ortamda düzenlenen araçtescil işlem formlarının (ek-43/A, ek-43/B) trafik tescilşube veya bürolarında yetkili memurun önündeimzalanması suretiyle yapılır.
3)Araç sahibince beyan edilen bilgilerden araca ait olanlar ibraz edilenbelgelerle, kişiye ait olanlar ise nüfus hüviyetcüzdanı ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri GenelMüdürlüğü Merkezi Nüfus İdaresi Sistemikayıtlarından karşılaştırılarak yetkilimemurca tasdik edilir.
4)Araca ait ibraz edilen belgelere "............... plakaya tescilyapılmıştır" kaşesi vurulur ve bu belgelerdengerekli görülenler muhafaza edilmek üzere araç sahibineiade edilir.
5)Araca ve tesciline dair bilgiler Emniyet GenelMüdürlüğünce elektronik ortamda tutulur. Ayrıca,tescile dair müracaat formları (Ek-1, Ek-43/A-B) ve gereklidiğer belgelerin saklanacağı dosya oluşturularak, tescilplaka numarasına göre arşivlenir. Araç dosyasınakonulacak belgeler Emniyet Genel Müdürlüğüncebelirlenir.
6)Tescili yapılan araçların tescille birlikte aynı andatrafikten çekilmesi talebinde bulunulması halinde, öncelikletescil işlemi yapılır, ancak motorlu araç trafik belgesidüzenlenmez ve tescil plakası bastırılmaz. Tescilişlemini takiben 41 inci madde hükümleri doğrultusundatrafikten çekme işlemi yapılır.
b)Emniyet Genel Müdürlüğü tarafındanyetkilendirilen kamu kurum veya kuruluşları ile gerçek veyaözel hukuk tüzel kişilerine yapılması halinde;
1)Yetki verilenler, satışı yapılan aracın tesciliamacıyla, araca ve sahibine ait bilgiler ile gerekli görülendiğer bilgileri, Emniyet Genel Müdürlüğübünyesindeki bilgi sistemine güvenli elektronik imzalı olarakbildirirler.
2)Bu bildirim üzerine, aracın tescilinde herhangi bir sakıncaolmadığının anlaşılması halinde tescilişlemi elektronik ortamda gerçekleştirilir.
3)Tescil işleminin gerçekleşmesiyle birlikte Emniyet GenelMüdürlüğünce elektronik ortamda bir ay süreylegeçerli tescile ilişkin geçici belge ve plaka basımtalep belgesi oluşturulur. Belgeler, tescil bildiriminde bulunanlarca ikisuret olarak basılır. Belgelere kaşe veya mühürbasılarak yetkilendirilen kişi tarafından imzalanır.Belgelerin birer sureti araç sahibine verilir, birer sureti ise,diğer belgelerle birlikte beş yıl süreyle muhafaza edilir.
4)Araç sahibi adına yapılacak tescil nedeniyle düzenlenmesigereken değerli kâğıtların bedelleri,yetkiverilenlerce tahsil edilebilir. Buna dair usul ve esaslar MaliyeBakanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğüncebelirlenir.
5)Araç tescil belgesi ve motorlu araç trafik belgesinin bir ayiçerisinde teslim edilememesi halinde, araç sahibine sorumlulukyüklenemez.
6)Araç tescil belgesinin araç sahibine teslim edilmesi ile birliktetescile ilişkin geçici belge hükümsüzsayılır.
7)Araç imal veya ithal edenler ile tescile ilişkin geçicibelgeyi basmak ve araç sahibine vermek üzere yetkilendirilengerçek veya özel hukuk tüzel kişilerinin,araçların tesciline ilişkin olarak yapacaklarıişlemler, müracaat sırasında ibraz edilmesi zorunlubelgeler,tescile ilişkin geçici belgenin basılmasına vearaç sahiplerine teslim edilmesine ilişkin usul ve esaslar ilemuhafaza edilmesi gereken belgeler Emniyet GenelMüdürlüğünce belirlenir.
8)Yetkilendirilen gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri,yapacakları işlemleri, aralarında yapacakları protokolçerçevesinde başka gerçek veya özel hukuktüzel kişilerine yaptırmaları halinde; muhafaza edilmesigereken belgeler protokolün taraflarınca beş yılsüreyle muhafaza edilmek üzere yeterli sayıda düzenlenir.
(Değişikonikinci fıkra:RG-19/2/2014-28918) Emniyet GenelMüdürlüğü, araç imal veya ithal edenler ileyetki verilenler tarafından araç tesciline ilişkinyapılacak işlemlerle ilgili düzenleme yapmaya, zorunlulukgetirmeye ve yapılan işlemlerin, belirlenen usul ve esaslara uygunolarak yapılıp yapılmadığını denetlemeyeyetkilidir." denilmek sureti ile, ilk kaydı yapılacakaraçlara ilişkin usuli prosedür ayrıcadüzenlenmiş, bu maddede de tescil işlemlerinin 2918sayılı Kanun’un 5. maddesi gereğince oluşturulacaktrafik tescil şube ve büroları aracılığıylagerçekleştirileceği bir kez daha ortaya konulmuştur.
Bu açıklamalarışığında, kanunun ve yönetmeliğin emredicihükümlerine aykırı şekilde işlemlergerçekleştirildiğinden bahisle uğranıldığıileri sürülen zararın tazmini istemi ile açılandavada, 2918 sayılı Kanun'un göreve ilişkindüzenlemesinin dikkate alınması ve görevli yargıyerinin bu kapsamda belirlenmesi gerekmektedir.
Nitekim 2918 sayılı Kanun'un 19.1.2011 günlü ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6099sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesinde "…buKanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıdagörülür" Geçici 21. maddesinde de "Bu Kanunun110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz" denilmek suretiile 2918 sayılı Kanun'un uygulanmasından kaynaklananzararların tazmini istemi ile açılacak sorumlulukdavalarında adli yargı yerlerinin görevli olacağıayrıca ve açıkça belirtilmiştir.
2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, şu gerekçesi ileanılan kuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir: "… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyle Danıştayyetkili kılınmıştır. Bu nedenle, genel olarak idarehukuku alanına giren konularda idari yargı, özel hukukalanına giren konularda adli yargı görevli olacaktır. Budurumda, idari yargının görev alanına giren biruyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanun koyucutarafından adli yargıya bırakılabilir. İtiraz konusukural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya da memurolmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…" (Any. Mah.nin 26.12.2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararı; R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954,s.136-147.)
Anayasa’nın 158. maddesinin son fıkrasında"Diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görevuyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesi’nin kararı esasalınır." denilmektedir. Anayasa Mahkemesi’ninyukarıda gerekçesine yer verilen kararı, yasa koyucunun idariyargının görevine giren bir konuyu adli yargınıngörevine verebileceğine, dolayısıyla 2918 sayılıKanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, başta Mahkememiz olmaküzere diğer yargı organları bakımından dauyulması zorunlu bir karar mesabesindedir.
Bu durumda, 2918 sayılı Kanun'un 19.1.2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile AnayasaMahkemesi’nin işaret edilen kararı gözetildiğinde,bahsi geçen Kanun maddesinin 2918 sayılı Kanun’unuygulanmasından kaynaklanan sorumluluk davalarınıkapsadığı ve Kanunun, trafikle ilgili kuralları,şartları, hak ve yükümlülükleri, bunlarınuygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları vebunların görev yetki ve sorumlulukları ile çalışmausullerini kapsadığı, dolayısıyla 2918sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan sorumlulukdavalarının görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğu; meydana gelen zararın tazminiistemiyle açılan bu davanın da adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
2918sayılı Kanun’un 110. maddesinde, madde ayrımıyapılmaksızın 2918 sayılı Kanun’dan kaynaklanansorumluluk davalarının adli yargı yerindeçözümleneceğinin açıkçabelirtildiği; bu düzenlemenin, genel idare esaslarınailişkin sorumluluk hükümlerini düzenleyen diğerkanunlara nazaran özel nitelikte olduğu ve bu nedenle, idareajanlarının eylemlerinden kaynaklansa dahi, davaya konuuyuşmazlıkta öncelikli olarak uygulanması gerektiğikanaatine ulaşılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, davanın görüm veçözümünde adli yargı görevli olduğundanAdana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin başvurusununreddine karar vermek gerekmiştir.
SO N U Ç: Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Adana Bölge Adliye Mahkemesi3. Hukuk Dairesi'nin BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 26.10.2020gününde, Üyeler Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ, BilalÇALIŞKAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Burhan Şükrü Mehmet Birol
ÜSTÜN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Bilal
TUNÇ TOPUZ ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Uyuşmazlık;iyi niyetle ve tüm belgelerinin yasal olduğunu bilerek satınaldığı aracın, sonradan çalıntı-changeolduğunun anlaşıldığı, araç devriyapılırken trafik tescil denetleme amirliğince tescilkaydında sakınca bulunmaması üzerine müvekkiladına tescil işlemi yapıldığı, aracınsatın alındığı sırada ve öncesindedavalı idarenin üzerine düşen dikkat ve özenigöstermemesi nedeniyle yükümlü olduğu hizmetin kusurluolarak işletildiğinden bahisle, uğrandığı ilerisürülen zararın tazmini istemine ilişkindir.
Adlive İdari yargı yerlerince verilen görevsizlik kararlarınedeniyle oluşan olumsuz görev uyuşmazlığıüzerine sayın çoğunluk görüşüdoğrultusunda "Uyuşmazlığınçözümünün 2918 sayılı yasanın 110.maddesi gereğince adli yargının görev alanındabulunduğu" gerekçesiyle adli yargının görevliolduğuna karar verilmiştir.
2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 110. maddesine 6099sayılı Kanunla eklenen 1. fıkra ile "İşleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları,adli yargıda görülür. Zarar görenin kamugörevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleriuygulanır." hükmü getirilmiştir.
Eldekiuyuşmazlık ise anılan yasa hükmü kapsamındakalmamaktadır.
Zira,2918 sayılı Kanunun 85. maddesinde açıkça belirtildiğiüzere yasa motorlu araçların işletilmesinden doğanzararlar nedeniyle araç işleteninin hukuki sorumluluğunudüzenlemektedir. Oysa ki somut uyuşmazlıkta davacı, trafiktescil kayıtlarına güvenerek aldığı otomobilinçalıntı-change olduğunun anlaşılmasınedeniyle zarara uğradığı, zararın meydana gelmesindeidarenin kusurlu olduğundan bahisle uğradığı zarardadavalı idarenin hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürmektedir.
Anayasanın125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerinekarşı yargı yolunun açık olduğu belirtildiktensonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerindendoğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmıştır.
İdarekural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellikbağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup;idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar İdare Hukukukuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuzsorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdareninyürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda,düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel niteliklibozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmetkusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veyahiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenintazmin yükümlülüğünün doğmasınayol açmaktadır.
Davalıİçişleri Bakanlığı'nın kamu tüzelkişiliği olup; kural olarak, işlem ve eylemleri idari niteliktaşır. Somut olayda, bu davalının yasa ile kendilerineverilmiş bulunan görevleri gereği gibi yerine getirmedikleriileri sürülmüştür. Görevin hiç veyagereği gibi yerine getirilmemesi hizmet kusuru niteliğindedir.İdare’nin hizmet kusurundan doğan zararlardan dolayı,İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesigereğince İdare’ye karşı idari yargı yerinde tamyargı davası açılması gerekir.
Trafiktescil ve büro amirliği tarafından araç tescilineilişkin olarak yapılan işlemlerin idari nitelikte oluphiç yapılmaması, geç yapılması ya dagereği gibi yapılıp yapılmadığı hususununidari yargı yerinin denetimine tabi bulunmasına göre 2577sayılı İ.Y.U.K 2/1-b maddesinde sayılan davaçeşitlerinden olan eldeki tam yargı davasındauyuşmazlığın çözümünde idariyargı görevlidir.
Bugerekçelerle uyuşmazlıkta Adli Yargıyı görevlikabul eden sayın çoğunluğun görüşünekatılmıyoruz. 26.10.2020
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Bilal
TUNÇ TOPUZ ÇALIŞKAN
Full & Egal Universal Law Academy