T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020 / 290
KARAR NO : 2020 / 433
KARAR TR : 13.07.2020
ÖZET : Davacının müteahhidi olduğu taşınmaza ilişkin su aboneliğiyle ilgili olarak, katılım payı ve iskan ruhsatı bedeli adı altında tahsil edilen tutarın iadesi istemiyle yaptığı düzeltme ve şikayet başvurusunun reddi yolundaki işlemin iptali ile tahsil edilen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :İ. Y.
Vekili : Av. Y.Y.
Davalı :Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. A. O.
O L A Y :Dava; Davacının, Antalya İli, Kepez İlçesi, DüdenbaşıMahallesi, 10136 Ada, 5 Parselde kayıtlı taşınmazlailgili olarak katılım payı ve iskan ruhsatı bedeli adıaltında tahsil edilen tutarın iadesi istemiyle yaptığı12.7.2019 tarihli başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine, 3.10.2019tarih ve 126502 evrak kayıt numaralı şikayet başvurusunun zımnenreddi yolundaki işlemin iptali ile fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak kaydıyla iskan ruhsat bedeli ve katılımpayı adı altında KDV dahil tahsil edilen toplam 2.067 TL.nin tahsil tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte iadesiistemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
Davalıidare vekili süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde;uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesigerektiğinden bahisle, görev itirazında bulunmuştur.
ANTALYA 2.VERGİ MAHKEMESİ: 7.2.2020 gün ve E:2020/6 sayı ile, “(…)2576 Sayılı Bölge İdare Mahkemeleri İdare Mahkemelerive Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un6.maddesinde; Vergi Mahkemelerinin, a) Genel bütçeye, İlÖzel İdareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim veharçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam vecezaları ile tarifelere ilişkin davaları, b) (a) bendindekikonularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili UsulüHakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları, c)diğer kanunlarla verilen işleri çözümleyeceğihükmüne yer verilmiştir.
Anılanmadde uyarınca, bir idari davanın vergi mahkemelerindeçözümlenebilmesi için, bu davanın, vergi, resim,harç ve benzeri mali yüküm veya bunların zam vecezalarına ilişkin olması gerekmektedir.
Uyuşmazlık,2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 87. ve 88. Maddelerineistinaden Antalya İli, Kepez İlçesi, DüdenbaşıMah. 10136 ada 5 parsele ilişkin katılım payı ve iskanruhsatı bedeli olarak davacıdan tahsil edilen 2.067,00-TL'nin iadesiistemiyle düzeltme-şikayet yolu izlenerek yapılanbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve ödenentutarın yasal faizi ile birlikte iadesi isteminden kaynaklanmaktadır.
Dava konusuuyuşmazlık, yukarıda alıntısı yapılan 2576sayılı Kanun'un 6. Maddesinin (a) fıkrası kapsamındaolduğundan, davanın görüm veçözümünde görevli mahkemenin vergi mahkemesiolduğu sonucuna varılmaktadır.
Açıklanannedenlerle; davalı idarenin görev itirazının reddine…”ve Mahkemelerinin görevli olduğuna kararvermiştir.
Davalıidare vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçeile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…) Bilindiği gibi,03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları"başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkıve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğükurulmuştur.
2560sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler" kenarbaşlıklı 2. maddesinde, "İSKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimdeboşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yenidenyararlanılması için abonelerden başlanarak busuların toplanacakları veya bırakılacakları noktayakadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veyayaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya dakurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekliyenilemelere girişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusundahizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleriyürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, /..." hükmüne;13. maddesinde, "İSKİ'nin gelirleri aşağıdakikaynaklardan sağlanır: / a) Su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler, / b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyontesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacakkatılma payları, /...” hükmüne; 23. maddesinde,"Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetimve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsimasrafları ve bir kar oranı esas alınır. / Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir." hükmüne yer verilmiştir. Kanunun ek 5.maddesinde ise, "Bu Kanun diğer büyükşehirbelediyelerinde de uygulanır." hükmüne yer verilmeksuretiyle, söz konusu Kanunun hükümlerinin tümbüyükşehir belediyelerinde geçerli olacağıvurgulanmıştır.
Öteyandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atıkbertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslıtarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafındanbelirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevreselaltyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğinisağlamak amacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010 tarihlive 27742 sayısında yayınlanarak yürürlüğegiren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin 4/1.a maddesinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının "su ve atıksu vekatı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacakgerçek veya tüzel kişiyi" ifade ettiği;"Abonelik" kenar başlıklı 10. maddesinde ise"atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekleyükümlü olduğu tüm gerçek ve tüzelkişilerin abone olmasının zorunlu olduğu" hükmebağlanmıştır.
Ayrıca,Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırlarıiçinde, su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılmasıile bu işlemlere ilişkin hizmetlerle ilgili tarifelerin hangiesaslara göre tespit edileceğini ve uygulanacağınıbelirlemek amacıyla hazırlanan Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin"Tanımlar" kenar başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasının (e) bendinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının ASAT ile hizmetsözleşmesi yapan gerçek veya tüzel kişiyi ifadeettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birinci fıkrasında,"su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan, özel veya tüzelkişilerle su abone sözleşmesi yapılacağı"belirlenmiş, Ek 1. maddesinin birinci fıkrasında ise, "2464Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87. ve 88. Maddelerigereği bir programa göre yapılacak yeni; içme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ilemevcutların genişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi(ıslahı) amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerineASAT Genel Müdürlüğünce yapılacak işlerintoplam yatırım giderleri, tesislerin hizmet edeceği sahadahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden su ve kanalizasyon tesisleriharcamalarına katılma payı alınır."hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacının Antalya İli, Kepezİlçesi, Düdenbaşı Mahallesi, 10136 Ada, 5 Parseldekayıtlı taşınmazda bulunan su aboneliği ile ilgiliolarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılımpayı ve iskan ruhsatı bedeli olarak tahsil edilen tutarın iadesiistemiyle düzeltme ve şikayet yoluyla yaptığıbaşvurunun reddi yolundaki işlemin iptali ile ödenentutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle iş bu davanınaçıldığı ve dosya kapsamından söz konusutaşınmaz ile ilgili su aboneliğinin de bulunduğuanlaşılmıştır.
Somut olay vemevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde, davalı idaretarafından tesis edilen işlemin; taraflar arasında bir abonelikilişkisinin bulunması hususu dikkate alındığında,söz konusu katılma payının, idareyle kişiarasında abonman sözleşmesiyle kurulan özel hukukilişkisi çerçevesinde ve hizmetkarşılığında maliyet-kâr esasına göreidarece belirlenen tarifeye dayanılarak alınan bir ücretolduğunun görüldüğü; anılan işleminiptali istemiyle açılan işbu davanın görüm veçözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
UyuşmazlıkMahkemesinin 30/09/2019 tarihli ve E.-K.2019/574-596 sayılıkararında da benzer hususların vurgulandığıanlaşılmaktadır.
KARAR :Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247 sayılı Kanunun 10ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine …” karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göreDanıştay Başsavcısından yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: “(…) Somut olay ve mevzuat hükümlerininbirlikte değerlendirilmesi ve taraflar arasında bir abonelikilişkisinin bulunduğu hususu dikkate alındığında;davalı idarece tesis edilen işlemin, söz konusu katılmapayının idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğuanlaşılmış olup, söz konusu işlemin iptaliistemiyle açılan işbu davanın görüm ve çözümüadli yargının görev alanına girmektedir.
SONUÇ :Açıklanan nedenle, 2247 sayılı Kanunun 13'üncümaddesi gereğince yapılan başvurunun kabulü gerektiği…”yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 13.07.2020günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içindebaşvuruda bulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada adli yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davacının müteahhidi olduğu taşınmazailişkin su aboneliğiyle ilgili olarak, katılım payı veiskan ruhsatı bedeli adı altında tahsil edilen tutarıniadesi istemiyle yaptığı düzeltme ve şikayetbaşvurusunun reddi yolundaki işlemin iptali ile tahsil edilentutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyleaçılmıştır.
03/07/2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “BelediyeninYetkileri ve İmtiyazları’’ başlıklı 15.maddesinin (d) bendinde, özel kanunları gereğince belediyeye aitvergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarınıntarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi, resim ve harçdışındaki özel hukuk hükümlerine göretahsili gereken doğal gaz, su, atık su ve hizmetkarşılığı alacakların tahsilini yapmak veyayaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi Genel MüdürlüğüKuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanun’un 1. maddesi ile,İstanbul Büyükşehir Belediyesinin su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlütesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmeküzere İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlımüstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haizbir kuruluş olarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
AnılanYasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasında sayılmış;aynı Yasa’nın değişik 23. maddesinde, “Susatışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetimve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsimasrafları ve %10’dan aşağı olmayacak nispetinde birkâr oranı esas alınır.
Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”hükümlerine yer verilmiştir.
2560sayılı yasa çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 94 / 6516sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleri ayrı birkurumsal yapı olarak Antalya Büyükşehir Belediyesinebağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995tarih ve 22206 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılı Yasa’nın23. maddesine göre düzenlenen “ASAT TarifelerYönetmeliği” çıkarılmıştır.
ASAT TarifelerYönetmeliği’nin “Katılım Payları”başlıklı EK 1. maddesinde;"2464 Sayılı BelediyeGelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 inci maddeleri gereği birprograma göre yapılacak yeni; İçme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ilemevcutların genişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi(ıslahı) amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerineASAT Genel Müdürlüğünce yapılacak işlerintoplam yatırım giderleri üzerinden kanunun uygulama yönetmeliğiuyarınca, tesislerin hizmet edeceği saha dâhilindekigayrimenkullerin sahiplerine paylaştırılarak su ve kanalizasyontesisleri harcamalarına katılma payı alınır"hükmü düzenlenmiştir.
ASAT,Anayasada belirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; Büyükşehirbelediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamutüzel kişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur.
Böyleolmakla birlikte, bu kuruluşun kişilere sağladığıhizmete ilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacakyargı düzenini belirleyebilmek için, işlemin özelhukuk ilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyontesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta isede; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler ve sözleşmehükümleri çerçevesinde özel hukuk kurallarınagöre yürütmek durumundadır. Abone ile ASAT arasındayapılan abone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzer olaydaMahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94, K:2016/382sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukukilişkisi kapsamında değerlendirilmiştir.
Öte yandan,Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9, K:1985/4sayılı kararında, karayollarından, köprülerdenalınan geçiş parası, su, elektrik, havagazı,demiryolları, hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi,ekonomik koşullara göre oluşturulan ve tesislerinbakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetleri karşılığındakişilerden alınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Yukarıdabelirtilen Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesikararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeye dayanılarakalınan bir ücret olduğu” yolundaki kabulünsonuçları itibarıyla; idarenin faaliyet alanıyla ilgiliolarak yürürlüğe koyduğu yönetmelik ile bunadayanan tarife kararlarının yargısal denetiminin idariyargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonman sözleşmesine dayananbir alacak- borç ilişkisi kapsamında tesis edilerek tahsilitalep edilen işlemlerden kaynaklanan davaların ise adliyargı yerinde görülüp çözümlenmesigerekmekte olup, uygulama bu doğrultuda istikrarkazanmıştır.
Tüm buaçıklamalara göre, ortada davacı ile davalı idarearasında yapılmış bir abone sözleşmesinedayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Antalya 2. Vergi Mahkemesince verilen 7.2.2020gün ve E:2020/6 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGININgörevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAntalya 2. Vergi Mahkemesince verilen 7.2.2020 gün ve E:2020/6sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.07.2020gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan
Hicabi
DURSUN
Üye
Şükrü
BOZER
Üye
Mehmet
AKSU
Üye
Birol
SONER
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Ahmet
ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy