T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/343
KARAR NO : 2020/406
KARAR TR: 22.06.2020
ÖZET : Davalı idarenin, davacının EBYS yetkili elektrikçi giriş sistemine girişinin kapatılmasına ilişkin işleminin iptaliistemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : Gaye Taah. Elk. Müh. Mim. Müt. San. veTic. Ltd. Şti.
Vekili : Av. M.F.S.
Davalı: Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.(BEDAŞ)
Vekili : Av. S.K.
OL A Y: Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle;davalı idarenin, davacının EBYS yetkili elektrikçigiriş sistemine girişinin kapatılmasına ilişkin16.9.2019 tarihli işleminin iptali istemiyle davalı aleyhine idariyargı yerinde dava açtığıanlaşılmıştır.
Davalıidare vekili süresi içinde verdiği savunmadilekçesinde; davanın adli yargıda görülmesigerektiği görüşüyle davanın görevyönünden reddi gerektiğini savunmuştur.
İSTANBUL5. İDARE MAHKEMESİ: 1.11.2019 tarih ve E:2019/1796sayılı kararında; "… İdare, idare hukukualanında kamu gücüne dayalı olarak resen ve tek yanlıirade açıklaması sonucu tesis etmiş olduğuişlemlere, hukuk alanında yeni durumlar oluşturmasıylaidari işlem kimliği kazandırmakta ve kural olarak buişlemler özel yasal düzenlemeler dışında, idariyargı denetimine tabi bulunmaktadır.
Dosyanınincelenmesinden, davacının davalı idarenin elektrikdağıtım lisansı kapsamında İstanbul AvrupaYakasında gerçek ve tüzel kişiler adına talep konusuhususlar noktasında işlem yapmaya yetkili fen adamı olduğu,davalı idarece davacının EBYS yetkili elektrikçigiriş sistemine girişinin kapatılmasına ilişkin16.09.2019 tarihli işlemin işlemin tesisi üzerine iptaliistemiyle bakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Elektrikenerjisine ilişkin faaliyetleri, temel olarak 'üretim', 'iletim','dağıtım' ve 'ticaret' başlıkları altındatoplamak mümkündür. Hizmetin kesintiyeuğramasının alternatif maliyetleri çok yüksekolduğu için bütün bu faaliyetlerin bir koordinasyoniçinde yürütülmesişarttır.Bu amaçla,işlemin tesis edildiği tarih itibarıylayürürlükte olan hâliyle 4628 sayılı ElektrikPiyasası Kanunu ile 2001 yılında kamu tüzelkişiliğini haiz, idarî ve mali özerkliğe sahip ve buKanun ile kendisine verilen görevleri yerine getirmek, enerjipiyasasını düzenlemek ve denetlemek üzere EnerjiPiyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kurulmuştur.
Elektrikpiyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ve ilgilimevzuatında detaylı olarak düzenlenmiştir. 4628sayılıKanun'un 2. maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini;'piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim,iletim, dağıtım, toptan satış, perakendesatış, perakende satışhizmeti, ticaret, ithalat ve ihracatfaaliyetleri' olarak sıralamıştır. Kanun'da elektrikenerjisi 'iletim' faaliyetinin ancak tekel niteliğinde ve TürkiyeElektrik İletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür.
Dolayısıyla,elektrik piyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamuhizmeti gerekliliklerini sağlayacak uyum içindeyürütülmesi adına düzenleme, denetleme ve kollukfaaliyetlerinde bulunma işlevlerinin kamu gücüyle yerinegetirildiği bir kamu hizmeti faaliyeti olduğuanlaşılmaktadır.
Nitekim,Anayasa Mahkemesi'nin 09/12/1994 tarih ve E:1994/43, K:1994/42-2sayılı kararında, elektrik üretim, iletim vedağıtımı ile ilgili etkinliklerin kamu hizmeti olduğuifade edilmiştir.
Öteyandan, elektriğin kamu hizmeti özelliği,'dağıtım' faaliyeti açısından elealındığında, işlemin tesis edildiği tarihitibarıyla yürürlükte olan hâliyle 4628sayılı Kanun'un 2. maddesi, dağıtım şirketlerininlisanslarında belirtilen bölgelerdeki tesislerde yenileme, ikame vekapasite artırım yatırımlarını yapma, dağıtımsistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm sistemkullanıcılarına, eşit taraflar arasında ayrımgözetmeksizin elektrik enerjisi dağıtımı vebağlantı hizmeti sunma yükümlülüğügetirmiştir. Kanun'da ve ilgili yönetmeliklerde'dağıtım' faaliyetini yerine getirecek işletmelerinuyması gereken yükümlülükler açıkçadüzenlenmiştir. Bu yükümlülüklerin yerinegetirilmemesi doğrudan hizmetin aksamasına yol açacakniteliktedir. Bu nedenle, elektrik piyasası faaliyetlerinden'dağıtım'ın kamu hizmeti niteliği taşıdığıgörülmektedir.
Buitibarla, özel faaliyetler için söz konusu olamayacaküstün ayrıcalıklara sahip olan,yükümlülükler rejimine tâbi tutulan vesorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik dağıtımfaaliyetini yürüten davalı idare ile davacı arasındakiilişkinin ticari ya da akde dayanan bir ilişki olarakdeğerlendirilemeyeceği, bu kapsamda kamu gücü kullanılaraktek yanlı irade açıklamasıyla tesis edilen dava konusuişlemin yargısal denetimini yapma görevinin idarîyargı merciine ait olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Açıklanannedenlerle; davalı idarenin görev itirazının reddine..."karar vermiştir.
Davalı idare tarafından,süresi içinde verilendilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; "…Davacı tarafından, davalı idarece davacının EBYSyetkili elektrikçi giriş sistemine girişininkapatılmasına ilişkin 16/09/2019 tarihli işleminin iptaliistemiyle Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.(BEDAŞ) aleyhine açılan davada, davalı tarafındangörev itirazında bulunulmuş, itirazın reddi üzerinedavalı vekili tarafından Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığından adli yargı lehine olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasıtalebinde bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bilindiği gibi,Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), Elektriksektöründeki yapının yeniden düzenlenmesiamacıyla 1970 yılında çıkarılan 1312sayılı Kanun ile kurulmuş; özelleştirmepolitikaları çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 12/08/1993tarihli ve 93/4789 sayılı kararı ile, Türkiye ElektrikÜretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır. Daha sonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yenidenyapılandırılması suretiyle elektrik enerjisidağıtım hizmetlerinin özelleştirilmesine kararverilmiş ve Yüksek Planlama Kurulunun 17/03/2004 tarihli ve 2004/3sayılı kararı ile kabul edilen 'Elektrik SektörüReformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi'çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulunun02/04/2004 tarihli ve 2004/22 sayılı kararı ile davalıŞirketin de bağlı olduğu TEDAŞ özelleştirmekapsam ve programına alınmış, dağıtımbölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtım bölgesineayrılmıştır. 31/08/2013 tarihi itibariyle şirketlerleTEDAŞ arasındaki hisse devri sözleşmeleri tamamlanmıştır.
Diğer taraftan, Yüksek Planlama Kurulunun 25/11/1993 tarihlive 93/T-103 sayılı kararı ile TEDAŞ'a bağlıortaklık olarak 7 Genel Müdürlük kurulmuştur. Bubağlı Ortaklık Genel Müdürlüklerinden biri olanBEDAŞ, Özelleştirme Yüksek Kurulunun 07/03/2013 tarih ve2013/20 sayılı kararı uyarınca %100 oranındakihissenin satışına ilişkin Özelleştirmeİdaresi Başkanlığı ile Cengiz-Kolin-Limak OrtakGirişim Grubunun şirketi olan BEDA Enerji Dağıtım vePerakende Hizmetleri A.Ş. arasında 28/05/2013 tarihinde imzalananHisse Satış Sözleşmesi ile özelleştirilmişolup Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. Adıaltında faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu itibarla davalıŞirket, kamu kurumu yani idare olma vasfını kaybederek özelbir şirket statüsüne dönüşmüştür.
233 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 35.maddesinde, 'Teşebbüs, müessese ve bağlıortaklıklar, işletmelerinde üretilen mal ve hizmetfiyatlarını tespitte serbesttirler.' denilmiş; 01/07/2004tarihli ve 6083 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesindeyayımlanan Ana Sözleşmenin 3. maddesinin 1. bendindeŞirketin amacının, '... elektrik enerjisinindağıtımı, perakende satışı ve perakendesatış hizmeti faaliyetlerini 'kârlılık ve verimlilik'ilkesi çerçevesinde, ticari, ekonomik ve sosyalgerekçelere uygun biçimde yürütmek ....' olduğubelirtilmiştir.
Buna göre, davanın açıldığıtarihte davalı mevkiinde bulunan BEDAŞ'ın kamu kuruluşuniteliği taşımayan özel hukuk tüzel kişisiniteliğinde olması karşısında, bu şirketbakımından idari yargı yetkisi kapsamındaaçılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmekolanaksız olduğundan, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülmesi gerektiği düşünülmektedir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 28/11/2016 tarihli veE.-K.-2016/103-531 sayılı ve 30/09/2019 tarihli ve E.-K.2019/443-590sayılı kararlarında da benzer hususlarınvurgulandığı görülmektedir." şeklindekigerekçe ile 2247 sayılı Kanunun 10 ve 13. maddelerigereğince, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına, dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine karar vererek19.2.2020 gün ve 2020/15960 sayılı görüşyazısı ile Mahkememize müracaat etmiş, başvuru27.2.2020 tarihinde kayıt altına alınmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan22.6.2020günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; davalı vekilinin anılan Kanunun 10/2 maddesindeöngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilensüre içinde başvuruda bulunması üzerineYargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hâkim Burak CenkİLHAN'ın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı idarenin, davacının EBYS yetkilielektrikçi giriş sistemine girişinin kapatılmasınailişkin 16.9.2019 tarihli işleminin iptali istemiyleaçılmıştır.
Ortaya çıkan görevuyuşmazlığının çözümüaçısından davalı kuruluşun hukukiyapısını incelemek gerekirse: Elektrik sektöründekidağınık yapıyı ortadan kaldırmak ve işletmebütünlüğünü sağlamak amacıyla 1970yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ileTürkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuş, imtiyazlışirketlerin görev bölgeleri ve belediye sınırlarıdışında tüm yurtta elektriğin üretim, iletim,dağıtım ve satış hizmetleri TEK bünyesindetoplanmıştır. Hizmetlerin daha etkin, daha verimli veçağdaş bir şekilde sürdürülebilmesiamacıyla ve özelleştirme politikalarıçerçevesinde TEK, Bakanlar Kurulu'nun 12.8.1993 tarih ve 93/4789sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim-İletimA.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.(TEDAŞ)adı altında iki ayrı İktisadi DevletTeşekkülü olarak yeniden yapılandırılmıştır.1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ tüzel kişiliklerinekavuşmuşlar, 233 sayılı Kanun HükmündeKararnameye ekli listede Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ileilgilendiliren "Teşekkül" olarakgösterilmişlerdir.
233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesinde,bu Kanun Hükmünde Kararname'nin: iktisadi devletteşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşlarının vebunların müesseselerinin, bağlıortaklıklarının kurulmasını, iştiraklerininteşkilini, özerk bir tarzda ve ekonominin kurallarına uygunolarak yönetilmelerini ve amaçlarına ulaşabilmelerinisağlamak için denetlenmelerini düzenlemek amacıtaşıdığına işaret edilmiş; 2. maddesinde,iktisadi devlet teşekkülü "Teşekkül",sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara görefaaliyet göstermek üzere kurulan, kamu iktisaditeşebbüsüdür." şeklindetanımlanmış; değişik 15. maddesinde, sermayesinintamamı Devlete ait teşebbüslerin, işletmelerinimüessese halinde teşkilatlandırabilecekleri vemüesseselerin, teşebbüs genel müdürününteklifi, yönetim kurulunun kararı ile kurulacağıbelirtilmiş, 4. maddesinde teşebbüslerin, 16. maddesinde demüesseselerin, tüzel kişiliğe sahip oldukları vebuKanun Hükmünde Kararnamede saklı tutulan hususlardışında özel hukuk hükümlerine tabibulundukları ifade edilmiştir.
Buna göre, TEDAŞ' nin, 233 sayılıKanunHükmünde Kararnamede işaret edildiği üzere, özerkbir tarzda ve ekonominin kurallarına uygun olarak faaliyette bulunmaküzere kurulup işletmelerini müessese olarakteşkilatlandıran, sermayesinin tamamı Devlete ait,tüzelkişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğukuşkusuzdur. Ancak, 233 sayılı Kanun HükmündeKararname'de saklı tutulan hususlar dışında özel hukukhükümlerine tabi bulunduğu gözdenkaçırılmamalıdır.
Bugün Elektrik dağıtım ve perakende satışsektöründe rekabete dayalı bir ortamınoluşturulması ve gerekli reformların yapılmasınıteminen dağıtım bölgeleri baz alınarak kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yeniden yapılandırılmasısuretiyle elektrik enerjisi dağıtım hizmetlerininözelleştirilmesine karar verilmiş ve TEDAŞ 2.4.2004 tarihve 2004/22 sayılı Özelleştirme Yüksek KuruluKararı ile özelleştirme kapsam ve programınaalınmıştır. Dağıtım bölgeleri yenidenbelirlenerek, Türkiye 21 dağıtım bölgesineayrılmıştır. 31.8.2013 tarihi itibariyle şirketlerle TEDAŞarasındaki hisse devri sözleşmeleritamamlanmıştır.
Diğer taraftan, Yüksek Planlama Kurulunun 25.11.1993 tarih ve93/T-103 sayılı kararı ile Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş.'ne bağlı ortaklık olarak 7Genel Müdürlük kurulmuştur. Bu bağlıOrtaklık Genel Müdürlüklerinden biri olan BEDAŞ,Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 7.3.2013 tarih ve 2013/20sayılı kararı uyarınca %100 oranındaki hisseninsatışına ilişkin Özelleştirme İdaresiBaşkanlığı ile Cengiz-Kolin-Limak Ortak GirişimGrubunun şirketi olan BEDA Enerji Dağıtım ve PerakendeHizmetleri A.Ş. arasında 28.5.2013 tarihinde imzalanan HisseSatış Sözleşmesi ile Şirketinözelleştirildiği anlaşılmış olup,"Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş."adı altında faaliyetlerini devam ettirmektedir.
233sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 35. maddesinde,"Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklar,işletmelerinde üretilen mal ve hizmet fiyatlarını tespitteserbesttirler." denilmiş; 1.7.2004 tarih ve 6083 sayılıTürkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan AnaSözleşmenin 3. maddesinin 1. bendinde Şirketinamacının, "... elektrik enerjisinindağıtımı, perakende satışı ve perakendesatış hizmeti faaliyetlerini "kârlılık veverimlilik" ilkesi çerçevesinde, ticari, ekonomik ve sosyalgerekçelere uygun biçimde yürütmek…
…" olduğu belirtilmiştir.
Budurumda davanın açıldığı tarihte davalıkonumunda kamu kuruluşu niteliği taşımayanBEDAŞ'ın olduğu dikkate alındığında idariyargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari davabulunmadığından, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm ve çözümündeadli yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile İstanbul 5. İdare Mahkemesi'nceverilen 1.11.2019 gün ve E: 2019/1796 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İstanbul 5. İdare Mahkemesi'nceverilen 1.11.2019 gün ve E:2019/1796 sayılıGÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 22.6.2020 günündeÜye Aydemir TUNÇ ile Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞIOYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZERAKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞI OY
Dava, davalı idarece davacının EBYS yetkilielektrikçi giriş sistemine girişinin kapatılmasınailişkin işlemin iptali istemiyleaçılmıştır.
2577 sayılı Kanun'un 2.1.a maddesinde; İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları İdarî davatürleri arasında sayılmış olup, idare tarafından,bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamugücü kullanılarak tek taraflı iradeyle tesis edilen kesinve yürütülmesi zorunlu İdarî işlemlerekarşı açılacak davalarda İdarî yargı yerigörevli bulunmaktadır.
Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetleri, temel olarak“üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin bir koordinasyoniçinde yürütülmesi şarttır. Bu amaçla,4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile, 2001 yılındakamu tüzel kişiliğini haiz, İdarî ve maliözerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilen görevleriyerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek ve denetlemeküzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun veilgili mevzuatında detaylı olarak düzenlenmiş, 4628sayılı Kanun'un mülga 2. maddesi, elektrik piyasasıfaaliyetlerini: “piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerinüretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakendesatış, perakende satış hizmeti, ticaret, ithalat ve ihracatfaaliyetleri” olarak sıralamıştır. Kanun'da elektrikenerjisi “iletim” faaliyetinin ancak tekel niteliğinde veTürkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisansalınması zorunluluğu getirilmiştir. Belirtilenyaklaşım, 30.3.2013 tarih ve 28603 sayılı ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile desürdürülmüştür.
Bu itibarla, elektrik piyasası faaliyetlerinin, arzgüvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerini sağlayacak bir uyumiçinde yürütülmesi için düzenleme, denetlemeve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerinin kamu gücüyleyerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyeti olduğu sonucunaulaşılmaktadır.
Öte yandan, elektriğin kamu hizmeti özelliği,"dağıtım" faaliyeti açısından elealındığında, 6446 sayılı Kanun'un"Dağıtım Faaliyeti" başlıklı 9.maddesi, dağıtım şirketlerinin lisanslarındabelirtilen bölgelerdeki tesislerde yenileme, ikame ve kapasiteartırım yatırımlarını yapma,dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olantüm sistem kullanıcılarına, eşit taraflararasında ayrım gözetmeksizin elektrik enerjisidağıtımı ve bağlantı hizmeti sunma yükümlüğügetirmiştir. Kanun'da ve ilgili yönetmeliklerde"dağıtım" faaliyetini yerine getirecek işletmelerinuyması gereken yükümlülükler açıkçadüzenlenmiştir.
Elektrik dağıtım piyasasının en temelaktörü Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ(TEDAŞ); tüzel kişiliğe sahip, özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesi ile sınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmeti verilmesiyle iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür. Doğal tekel niteliğindekielektrik dağıtım faaliyeti 4628 sayılı Kanunöncesinde TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmekte iken,4628 sayılı Kanun uyarınca, dağıtımsektörünün, EPDK tarafından verilen dağıtımlisanslarıyla bölgesel tekeller olarak işletilmesi öngörülmüştür.17/03/2004 tarihinde Yüksek Planlama Kurulu'nun 2004/3 sayılıkararıyla onaylanarak yürürlüğe giren "ElektrikEnerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme StratejisiBelgesi" (Strateji Belgesi) ile elektrik dağıtım veüretim alanları için özelleştirme girişimibaşlatılarak özelleştirme uygulamalarınadağıtım sektöründen başlanacağıbelirtilmiş; Strateji Belgesi'ndeki eylem planına uygun olarakÖzelleştirme Yüksek Kurulu'nun 02.04.2004 tarihli ve 2004/22sayılı kararıyla TEDAŞ özelleştirmeprogramına alınmıştır. Bu kapsamda, söz konusuYüksek Planlama Kurulu kararı ekinde yer alan dağıtımbölgelerinin şirketleştirilmesinin tamamlanarakTEDAŞ'ın hissedarı olduğu ve dağıtım veperakende satış hizmeti yürüten 20 dağıtımşirketi oluşturulmuştur. 4628 sayılı Kanun'un 14.2.maddesinde yer verilen, "TEDAŞ'ın faaliyet alanında yeralan ve dağıtım faaliyeti için gerekli olan işletmeve varlıklar üzerinde, mülkiyeti saklı kalmak kaydıile TEDAŞ ile belirlenen dağıtım bölgelerinde faaliyetgöstermek üzere kurulan elektrik dağıtımşirketleri arasında işletme hakkı devirsözleşmesi düzenlenebilir." kuralı uyarınca,TEDAŞ ile % 100 hisselerine sahip olduğu 20 elektrikdağıtım şirketi arasında dağıtımvarlıklarının işletilmesine yönelik İdarîsözleşme niteliğine sahip "İşletme HakkıDevir Sözleşmesi" imzalanmış ve ÖzelleştirmeYüksek Kurulu'nun 7.11.2005 tarihli ve 2005/125 sayılıkararıyla da; sermayesinin % 100'ü TEDAŞ’a ait olan veelektrik dağıtım bölgelerinde dağıtımlisansı ile TEDAŞ'ın uhdesinde bulunan dağıtım sistemininişletme hakkına sahip olan veya ileride sahip olacakdağıtım şirketlerinin hisselerinin blok olaraksatış yöntemi ile özelleştirilmesine kararverilmiştir.
Öte yandan, 14/02/2018 günlü, 30332 sayılıResmi Gazetede yayımlanan Türkiye Elektrik DağıtımA.Ş. Ana Statüsünün 5. maddesinde, TEDAŞ’ıntüzel kişiliğe sahip faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesiyle sınırlı bir iktisadi devletteşekkülü olduğu hükmüne yer verilmiştir.
Dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesinde"İşletme Hakkı Devri"ne dayalı olarak uygulanan"Hisse Satış Modeli"ne göre yatırımcı,özelleştirilen dağıtım şirketinin bulunduğubölgedeki elektrik dağıtım lisansına sahip tekşirket olmaktadır. Ancak, yatırımcınınişletme hakkını devraldığı dağıtımtesisleri ve bu tesislerin işletilmesinde varlığı zorunluunsurların mülkiyeti TEDAŞ'ta kalmaya devam etmektedir.Yatırımcı, dağıtım şirketinin hisselerininsahibi olarak TEDAŞ ile imzalanmış olan işletme hakkıdevir sözleşmesi çerçevesinde dağıtımvarlıklarının işletme hakkını elde etmektedir.Yani, "hisse satış modeli"nde, mevcut varlıklar ileözelleştirme sonrası yatırımcı tarafındangerçekleştirilecek yatırımlar sonucu oluşacak yenivarlıkların mülkiyeti TEDAŞ'ta kalırken,yatırımcı, dağıtım tesislerinin ve bu tesislerinişletilmesinde varlığı zorunlu diğer unsurlarınişletme hakkını kazanmakta ve tüm yeniyatırımları gerçekleştirmeyükümlülüğünü üstlenmektedir.Yatırımcı ayrıca, işletme hakkıçerçevesinde vereceği hizmeti ve üstlendiğiyükümlülükleri, 4628 sayılı Kanun ve ilgili altdüzenlemeler uyarınca ve EPDK’nın denetimi altındagerçekleştirmektedir.
Her ne kadar davalı şirketin özel hukuk tüzelkişisi ve dava konusu işlemlerin de özel hukuk işlemiolduğu ifade edilmişse de, özel faaliyetler için sözkonusu olamayacak üstün ayrıcalıklara sahip olan,yükümlülükler rejimine tabi tutulan ve sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı idarenin (Boğaziçi ElektrikDağıtım A Ş.) elektrik dağıtım lisansıkapsamında İstanbul Avrupa Yakasında gerçek ve tüzelkişiler adına talep konusu hususlar noktasında işlemyapmaya yetkili fen adamı olan davacının EBYS yetkilielektrikçi giriş sisteminin girişinin kapatılmasınailişkin işlemin ticari bir ilişki olarak değerlendirilemeyeceği,bu kapsamda kamu gücü kullanılarak tek yanlı iradeaçıklamasıyla tesis edilen dava konusu işlemlerinyargısal denetimini yapma ve bu işlemlerden doğan tazminatistemini (ve diğer istemleri) karara bağlama görevinin idariyargı merciine ait olduğu açıktır.
Bu itibarla, davalı idare tarafından kamu gücükullanılarak tek yanlı irade açıklamasıyla tesisedilen işlemden doğan uyuşmazlığınçözümünün idari yargının görevindebulunduğu sonucuna ulaşıldığından,uyuşmazlığın çözümünde adliyargıyı görevli kabul eden çoğunluğunkararına katılmıyoruz.
Üye Üye
AydemirTUNÇ Ahmet ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy