T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020 / 339
KARAR NO : 2020 / 378
KARAR TR : 22.6.2020
ÖZET : Kontrolsüz demiryolu geçidinde, davacılardan S.Y.nin kullandığı motosiklet ile lokomotifin çarpışması sonucu yaralanarak sakat kalması nedeniyle uğranılan zararlara karşılık, maddi ve manevi tazminatın tahsili istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-Kendi adlarına asaleten, çocukları S. Y., ve diğ.
Vekili :Av. İ. H.Y.
Davalı : 1-T.C. DevletDemiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. Y. S.- ve diğ.
(İdariyargıda ayrıca) 2-Batman Belediyesi Başkanlığı
O L A Y :Davacılar vekili dilekçesinde, müvekkili S. Y.’un 05.08.2016 günü saat 14.30 sıralarında iş yerine aitolan motosiklet ile sipariş götürürken, Merkez DemiryoluMahallesi hemzemin geçidinden geçeceği sırada kendisinetrenin çarptığını; çok ağır birşekilde yaralandığını; iki bacağınıkaybettiğini ve başına platin takıldığını;hemzemin geçitte motorlu araçların geçişiniengelleyen bariyerin olmaması ve hemzemin geçitte treningeldiğini belirten bir ikaz ya da ışıklandırmanınbulunmaması nedeniyle kazanın meydana geldiğini, ayrıcatren hemzemin geçide yaklaştığında uyarıcısiren de çalmadığını; şehir içerisindegerekli önlemleri almayan TCDD’nin kusurlu olduğunu, kazadandolayı müvekkilinin mağduriyetinin nihayete dek süreceğini;bu mağduriyeti bir nebze hafifletmek amacıyla bu davayıaçtıklarını; Serhat ile birlikte ailesinin de bu olumsuzduruma katlanmak zorunda olduklarını, genç yaştakiSerhat'ın sürekli olarak tekerlekli sandalyeye yerleştirilipindirilmesi ve diğer yaşamsal faaliyetlerin anne baba vekardeşleri tarafından yerine getirilecek olmasıhususlarının da tazminat davasında dikkatealınması gerektiğini ifade ederek; müvekkilleri içinşimdilik, maddi ve manevi zararlarına karşılık toplam 390.300,00TL maddi ve manevi tazminatın, kaza tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte davalı T.C. DevletDemiryolları İşletmesi GenelMüdürlüğünden tahsili istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır.
BATMAN 1.ASLİYEHUKUK MAHKEMESİ: 14.5.2019 gün ve E:2016/532, K.2019/401 sayıile, “(…) Olay anlatımından idarenin önlemalmaması neticesinde kaza meydana geldiği anlaşılmakla;idarenin kusurlu veya kusursuz eylem ve işlemleri sonucunda verdiğizararlar nedeniyle 2577 Sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2/b maddesi gereği idare mahkemelerinde tam yargıdavası açılabilir. Davalı kurum bir kamu tüzelkişisi olup, kamusal kurallar çerçevesinde faaliyetgösterdiğinden, eylem ve işlemleri de kamusal niteliktedir. Somutolayda davanın anılan davalıya yöneltilmesinin nedenihizmet kusurudur. Kurumların yaptığı eylem ve işlerdegerekli güvenlik önlemlerini alması idari bir işlemolduğuna göre, bundan kaynaklanan uyuşmazlıklarailişkin davaların, idari yargı yerinde görülmesigerekmektedir. Bu nedenle davanın, davalı kuruma karşıidari yargı yerinde tam yargı davası olarakaçılması gerektiği anlaşılmakla davanıngörev dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine(Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2015/5559 Esas - 2016/6246 Kararsayılı kararı) karar verilmiştir.
Mahkememizceyapılan açık ve adil yargılama sonucu tam bir vicdanikanı ile yukarıdaki gerekçelere göre karar verilmişolup aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığıüzere;
1-Davanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle USULDEN REDDİ ilemahkememizin GÖREVSİZLİĞİNE,
2-Görevliyargı yolunun idari yargı olduğununTESPİTİNE…” karar vermiş, bu karar istinaf yolunabaşvurulmaksızın kesinleşmiştir.
Davacılarvekili, aynı olay nedeniyle bu kez toplam 700.300,00 TL maddi ve manevitazminat ödenmesi istemiyle 1-T.C. Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğü ve 2-BatmanBelediyesi Başkanlığına karşı idari yargıyerinde dava açmıştır.
BATMANİDARE MAHKEMESİ:18.3.2020 gün ve E:2020/204 sayı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 1., 2., 7., 19.1.2011günlü Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğegiren 6099 sayılı Yasanın 14. maddesiyle değişik 110.ve geçici 21. maddesi hükmüne; ayrıca 2918sayılı Kanunun 110. maddesinin birinci fıkrasınıniptali istemiyle yapılan itiraz başvuruları üzerine konuyuinceleyen Anayasa Mahkemesinin, anılan kuralı Anayasayaaykırı görmeyerek iptal istemini oy birliğiylereddettiği 26.12.2013 tarih ve E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararına yer verdikten sonra; “(…)Bu durumda, 2918sayılı Yasanın 19.1.2011 tarihinde yürürlüğegiren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesi’nin işaret edilenkararı gözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininHemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; olayda,davacılar tarafından, hemzemin geçittengeçeceği sırada tren çarpması sonucudavacılardan S.Y.’un ağır şekildeyaralandığı ve sakat kaldığı, bu sakatlıknedeni ile davacıların zararları belirli hale geldiğindearttırmak kaydı ile şimdilik kaza tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte 100,00 TL bakıcı veyardımcı kişi gideri, 100,00 TL tıbbi malzeme ve tedavigiderleri, 50,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatı, 50,00TL geçici iş göremezlik tazminatı nedeni ile doğanmaddi zararın tazmini ile kaza tarihinden itibaren işleyecek yasalfaizi ile birlikte S. Y. için 500.000,00 TL, anne ve babanın herbiri için 50.000,00 TL ve kardeşlerinin her biri için25.000,00 TL manevi tazminata karar verilmesi istemiyle açılaniş bu davanın da adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Açıklanannedenlerle görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluşu veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncaUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına, Batman 1. AsliyeHukuk Mahkemesi'nin E:2016/532, K2019/401 numaralı dosyası ile davadosyasının, gerekçeli kararımızla birlikteUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine,uyuşmazlığın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesikararına kadar ertelenmesine…” karar vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 22.6.2020 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, her iki yargı yerinde ortak davalı olan T.C.Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü yönünden olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu; idari yargıdosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, kontrolsüz demiryolu geçidinde, davacılardan S. Y.’unkullandığı motosiklet ile lokomotifinçarpışması sonucu yaralanarak sakatkalması nedeniyle uğranılan zararlara karşılık,maddi ve manevi tazminatın tahsili istemiyleaçılmıştır.
2918 sayılıKarayolları Trafik Kanununun 1. maddesinde, Kanunun amacınınkarayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzenini sağlayacak ve trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri belirlemek olduğu;“Kapsam” başlıklı 2.maddesinde, bu Kanunun trafikleilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri bunların uygulamasını vedenetlenmesini ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğerhükümleri kapsadığı ve bu kanunun karayollarındauygulanacağı belirtilmiştir.
Öte yandan 2918sayılı Yasanın 19.1.2011 günlü Resmi Gazetedeyayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılıYasanın 14. maddesiyle değişik 110. maddesinde“İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”; Geçici 21. maddesinde de“Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasınıngöreve ilişkin hükmü, yürürlüğegirdiği tarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksekİdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalarauygulanmaz” denilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden; davacı/davacılarınçocuğu/kardeşi olan S.Y.’un 05.08.2016günü saat 14.30 sıralarında motosiklet ile seyirhalindeyken Merkez Demiryolu Mahallesindeki kontrolsüzgeçitten geçerken, km 95+935’deKurtalan-Diyarbakır seferini yapmakta olan 54861 sefer sayılı22024 plakalı lokomotif ile çarpışması sonucuağır şekilde yaralanarak sakatlandığı;davacıların, uğradıkları zararlarakarşılık maddi ve manevi tazminat istemiyle davaaçtığı; kazanın olduğu yerin niteliğininanlaşılabilmesi açısından dava dosyasındabulunan ve İTÜ Ulaştırma Anabilim DalıÖğretim Üyelerince hazırlanıp Mahkemeye sunulan16.4.2019 tarihli Bilirkişi Heyeti Raporunda; olayınmeydana gelmiş olduğu hemzemin geçidin, bariyer ve sinyalbulunmayan kontrolsüz bir geçit olduğunun; CDkayıtlarında, bölgedeki yapılaşmanın durumundan,mevcut demiryolunun, şehrin sonradan gelişen yeni yerleşimalanı içinde kaldığı ve bu bölgedeşehiriçi cadde ve sokakların oluşturulduğununbelirtildiği; Adli Tıp Kurumu tarafından hazırlanan2.5.2018 tarihli raporda da kazanın olduğu yerin, resmi olmayanhemzemin geçit olarak nitelendirildiği; yine, TCDDgörevlilerince hazırlanan 3.10.2016 tarihli rapor ve eklerinde; kazayerinin, “resmi olmayan kaçak geçit” olaraktanımlandığı anlaşılmıştır.
Bu durumda dava konusuolayın, trene biniş, iniş veya trenle yolculuksırasında ya da resmi olarak tanımlanmış bir hemzemingeçitte meydana gelmediği açıktır.Dolayısıyla taraflar arasında yolcu taşımasözleşmesinin veya 2918 sayılı Yasanınuygulanmasını gerektiren bir hukuki ilişkininvarlığından söz edilmesi de mümkünolmayacaktır.
Diğer yandan, 28.10.1984tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan TürkiyeCumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi GenelMüdürlüğü (TCDD) Ana Statüsünün"Amaç ve Kapsam" başlıklı l. maddesinde,"Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KanunHükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak ve sözkonusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyettebulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğü adıaltında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukukibünye, amaç ve faaliyet konuları, organları veteşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık veiştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ile ilgilidiğer hususları düzenlemektir." hükmünütaşımakta; "Hukuki Bünye" başlıklı 3.maddesinde, bu Ana Statü ile teşkilolunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devleteait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir "Kamuİktisadi Kuruluşu" olduğuna ve 233 sayılı KHK ilebu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özelhukuk hükümlerine tabi bulunduğuna işaret edilmekte; 4.maddesinde, sayılan kuruluşun amaç ve faaliyetkonularının tamamına yakınının "tekel"kapsamında işler olduğu belirtilmekte; kuruluşu,yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı KHKhükümlerine paralel düzenlemelere yer verilmekte iken; 4.6. 2016tarih ve 29732 sayılı Resmî Gazetede yayımlananTürkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi GenelMüdürlüğü Ana Statüsü’nün 23.maddesiyleyürürlükten kaldırılmıştır.
Yeni Ana Statünün“Amaç ve kapsam” başlıklı 1.maddesinde;“ (1) Bu Ana Statünün amacı; Türkiye CumhuriyetiDevlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğüadı altında teşkil olunan iktisadi devletteşekkülünün hukuki statüsünü, faaliyetalanını ve görevlerini, organlarını ve teşkilatyapısını, müessese, bağlı ortaklık,işletme ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri,tasfiye, denetim, mali ve personele ilişkin hükümler ilemalvarlığı ve ilgili diğer hususları düzenlemektir.”hükmüne; “Dayanak” başlıklı 2.maddesinde,“ (1) Bu Ana Statü 24/4/2013 tarihli ve 6461 sayılıTürkiye Demiryolu Ulaştırmasının SerbestleştirilmesiHakkında Kanun ile 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamuİktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun HükmündeKararname hükümlerine dayanılarakhazırlanmıştır.” hükmüne yerverilmiş;“Tanımlar ve kısaltmalar”başlıklı 3.maddesinde, bu Ana Statüde geçen;“ğ)İktisadi devlet teşekkülü (Teşekkül):Sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara görefaaliyet göstermek üzere kurulan kamu iktisaditeşebbüsünü,”, “m) KHK: 233 sayılıKanun Hükmünde Kararnameyi,” ifade edeceği şeklindetanımlanmış; yine anılan Ana Statünün “Hukukistatü” başlıklı 4.maddesinde; “ (1) Bu AnaStatü ile teşkil olunan TCDD; tüzel kişiliğesahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir iktisadi devlet teşekkülüdür./(2) TCDD; Kanun, KHK ve bu Ana Statü hükümleri saklıkalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir./(3) TCDD, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu MaliYönetimi ve Kontrol Kanunu ile 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılıDevlet İhale Kanunu Hükümlerine tabi değildir. 2/4/1987tarihli ve 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ileFonların Türkiye Büyük Millet Meclisince DenetlenmesininDüzenlenmesi Hakkında Kanun ile 3/12/2010 tarihli 6085sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesindeSayıştay denetimine tabidir./ (4) TCDD’nin merkeziAnkara'dadır. TCDD’nin merkezi YPK Kararı iledeğiştirilebilir. /(5) TCDD’nin sermayesi49.600.000.000,00-TL. olup, tamamı Devlete aittir. TCDD’ninsermayesi Bakanlığın teklifi üzerine YPK Kararı iledeğiştirilebilir./(6) TCDD’nin ilgili olduğuBakanlık, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıdır.”hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan; 399sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel RejimininDüzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde KararnameninBazı Maddelerinin Yürürlükten KaldırılmasınaDair Kanun Hükmünde Kararnamenin 3'üncü maddesinin (a) bendinde,teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin memurlar,sözleşmeli personel ve işçiler eliylegördürüleceği, belirtilmiştir.
Bunagöre, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamuhizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu;kurum çalışanlarının da kamu personeli olduğutartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statüile özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarakkârlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusundayönetilmesi amacıyla işletmenin iktisadi faaliyetleribakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmışolması, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumuniteliğine engel teşkil etmemektedir.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davalar; Anayasa'nın 125'inci maddesininson fıkrasında yer alan, idarenin kendi eylem ve işlemlerindendoğan zararı ödemekle yükümlü olduğukuralı ile 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendindeki, idari eylemve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal edilenlertarafından açılan tam yargı davalarına idariyargı yerlerinde bakılacağı yolundaki düzenlemeuyarınca, İdari Yargı'nın görevinde bulunmaktadır.
Bubakımdan; dosyadaki uyuşmazlığınçözümünün, T.C.D.D. İşletmesiningörevinde olan kamu hizmetini yürütmek amacıyla kurmuşolduğu demiryolu hattı boyunca aldığı önlemleryönünden kusurunun ya da idarenin sorumluluğunu gerektirecekbaşka bir nedenin bulunup bulunmadığınınbelirlenmesine bağlı bulunduğu; bu belirleme ise, yukarıdaaçıklanan Anayasa ve yasa hükümleriçerçevesinde idari yargı yerlerince yapılabileceknitelikte olduğundan; davanın görüm veçözümü İdari Yargı'nın görevalanına girmektedir.
Açıklanannedenlerle, Batman İdare Mahkemesinin 18.3.2020 gün ve E:2020/204sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N U Ç:Davanın çözümünde İDARİ YARGININgörevli olduğuna, bu nedenle Batman İdare Mahkemesinin18.3.2020 gün ve E:2020/204 sayılı BAŞVURUSUNUNREDDİNE, 22.6.2020 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy