T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/66
KARAR NO : 2020/334
KARAR TR: 28.05.2020
ÖZET : Güneş enerji santrali (GES) projesi için alınan proje onay bedelinin, davalı Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.'den (TEDAŞ) tazmin yoluyla tahsili istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : MKE Enerji San. ve Tic.Ltd.Şti.
Vekili : Av. İ.T.
Davalı:Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. E.G.K.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesindeözetle; davacı şirketin hazırlanan GES projesininonayı için Bakanlık tarafından yetkilendirilmişkurum olan davalı TEDAŞ'a başvurduğunu, davalı idaretarafından proje onayı için Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Yetkilendirmelereİlişkin Usul ve Esaslar uyarınca, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı, Araç veGereç Kira Yönetmeliği esaslarıçerçevesinde talep edilen 63.018,32-TL proje onay bedelininödendiği ve bu bedelin haksızalındığını ileri sürerek, davalıdan tazminiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili, süresi içinde verdiği cevapdilekçesinde, davanın idari yargı yerindeçözülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunmuştur.
ANKARA 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 10.12.2019gün ve E:2019/533 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu vezamanaşımı itirazının reddine karar vermiştir.
DavalıTürkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasıistemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, davadosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: "... 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde, idariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdare tarafından, bir kamu hizmetininyürütülmesi dolayısıyla kamu gücükullanılarak tek taraflı iradeyle tesis ettikleri icrai işlemlerveya eylemlerden doğan uyuşmazlıkların idari yargımerciinde çözümlenmesi gerekmektedir.
İdarî işlemler, çeşitli hukukîetkiler doğurmak amacıyla yapılan tek yanlı ve icraîirade açıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "İdarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmerciye göre belirlenen organik ölçüt tekbaşına yeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemiİdarî işlem olmadığı gibi, bütünİdarî işlemlerin kamu tüzel kişileri tarafındantesis edilmesi de söz konusu değildir. Bu açıdan, İdarîkarar alma yetkisi ve gücüyle donatılmışolmalarına karşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları ve yönetimleri bakımından özelhukuk tüzel kişisi olup da, kamu hizmeti gören kuruluşlar,bu hizmetleri yerine getirirlerken kamu makamı gibi hareket etmekte veişlemleri de idare hukuku kurallarına tabi olmaktadır.
Yasama organı tarafından özel faaliyetler içinsöz konusu olmayacak bir ayrıcalıklar veyükümlülükler rejimine tabi tutulan ve sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilenfaaliyetler, kamu hizmeti olarak kabul edilmektedir. Kamu hizmeti yerinegetirilirken sahip olunan ayrıcalıklara dayanılarak, tekyanlı irade beyanıyla tesis edilen, hukuk düzenindedeğişiklik yapan, başka bir deyişle, kişilerinhukukî durumlarında değişiklik meydana getiren etkili veyürütülmesi zorunlu işlemler iptal davasına konuedilebileceği gibi, bu işlemler nedeniyle uğranılanzararların tazmini için tam yargı davasıaçılması da mümkündür.
Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetleri, temel olarak“üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, İdarîve mali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilengörevleri yerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek vedenetlemek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksıralamıştır. Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisansalınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlayacak uyum içinde yürütülmesiadına düzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunmaişlevlerinin kamu gücüyle yerine getirildiği bir kamuhizmeti faaliyeti olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun"Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler"başlıklı 14. maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği hüküm altınaalınmıştır.
6446 sayılı Kanun uyarınca yürürlüğekonulan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin "Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru" başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında,
"Hidrolik kaynağa dayalı üretim tesisleribakımından ilgili il özel idaresinden su kullanımhakkı izin belgesini alan ve diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibarenyüzseksen gün süre verilir. Gerçek veya tüzelkişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." düzenlemesi yer almıştır.
Uyuşmazlığa konu proje onay bedellerininödendiği tarihte yürürlükte bulunan 3154sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanununun 2. maddesine 6719sayılı Kanunla eklenen (j) bendinde;
"Elektrik üretim, iletim, dağıtım vetüketim tesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygunşekilde kurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit, raporlama,proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibi kamu kurumve kuruluşlarını, 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılıElektrik Piyasası Kanunu kapsamında dağıtımlisansı sahibi tüzel kişileri veya özel hukuk tüzelkişilerini görevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzelkişilerden hizmet satın almak ve bu tüzel kişilerinnitelikleri, yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ilebu tüzel kişilere uygulanacak yaptırımları vediğer hususları yönetmelikle düzenlemek." Enerji veTabii Kaynaklar Bakanlığının görevleri arasındasayılmıştır.
Bu bağlamda yürürlüğe konulan ElektrikTesisleri Proje Yönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde;proje onay biriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap veraporlarını inceleyerek proje paftalarını onaylamaküzere görevlendirilmiş Bakanlık birimini veya buamaçla Bakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ,TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisassahibi kurum ve kuruluşlarını ifade ettiğibelirtilmiş,
Aynı Yönetmeliğin "Yetki devri"başlıklı 8. maddesinde;
"Bu Yönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin projeonay ve onaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabulişlemleri ve tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığaaittir. Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyleyaptırabilir..."düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154 sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin verdiği yetki uyarınca tesis edilen 26/07/2016tarih ve 19973 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı işlemi ile; elektrik tesislerinin proje onay,kabul ve tutanak onay işlemleri hususunda kurum ve kuruluşlarınyetkilendirilmesine ilişkin "Yetkilendirilme Tablosu"yürürlüğe konulmuş, bu tabloya görelisanssız üretim tesisi olan GES'ler için davalı idareyetkilendirilmiştir.
Olayda; davacı şirket tarafından, güneş enerjisantrali projesinin davalı idare onayına sunulması üzerinetalep edilen proje onay bedellerinin ödendiği ve bu bedellerin,tazmin yolu ile tahsili amacıyla yargı yoluna başvurulduğuanlaşılmış olup, dava konusu proje onay bedellerinin, tektaraflı irade beyanı ile yürürlüğe konulanTEDAŞ Genel Müdürlüğü HizmetSatışı Araç Gereç Kira Yönetmeliği,Elektrik Tesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitHizmet Bedellerinin Hesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslardankaynaklandığı açık olduğundan, bu bedellerintazmini için açılmış davada yargısaldenetimin, İdarî yargıda yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
SONUÇ : Açıklanan nedenle, güneş enerjisantrali projesi için alınan proje onay bedellerinin tazmin yoluile tahsili istemiyle açılan davada, 2247 sayılıYasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, durumun anılan Mahkemeye bildirilmesine..." şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: "... 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” kenar başlıklı 2. maddesinde, idaridava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklan doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c)Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmıştır.
Elektrik enerjisine ilişkin faaliyetlerin bir koordinasyoniçinde yürütülmesi amacıyla 4628 sayılıEnerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun ile 2001 yılında kamu tüzelkişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip ve bu Kanunile kendisine verilen görevleri yerine getirmek, enerjipiyasasını düzenlemek ve denetlemek üzere EPDKkurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındaayrıntılı olarak düzenlenmiş, 6446 sayılıKanunun 4. maddesinde elektrik piyasası faaliyetleri; "piyasadafaaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim, iletim,dağıtım, toptan satış, perakende satış,piyasa işletim, ithalat ve ihracat faaliyetleri" olaraksıralanmıştır. Kanunda elektrik enerjisi iletim faaliyetidışındaki diğer faaliyetlerde, kamu tüzelkişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin dehizmetlerin yürütülmesine katılabileceğiöngörülmüştür. Elektrik piyasasıfaaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özel ayrımıyapılmaksızın, kural olarak lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir.
Bu durumda, elektrik piyasası faaliyetlerinin, arzgüvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerini sağlayacak uyumiçinde yürütülmesi adına düzenleme, denetlemeve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerinin kamu gücüyleyerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyeti olduğuanlaşılmaktadır.
Öte yandan, elektriğin kamu hizmeti özelliği,“dağıtım” faaliyeti açısından elealındığında, 6446 sayılı Kanun,dağıtım şirketlerinin lisanslarında belirtilenbölgelerdeki tesislerde yenileme, ikame ve kapasite artırımyatırımlarını yapma, dağıtım sisteminebağlı ve/veya bağlanacak olan tüm sistemkullanıcılarına, eşit taraflar arasında ayrımgözetmeksizin elektrik enerjisi dağıtımı ve bağlantıhizmeti sunma yükümlülüğü getirmiştir.Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde,“dağıtım’’ faaliyetini yerine getirecekişletmelerin uyması gereken yükümlülükleraçıkça düzenlenmiştir. Buyükümlülüklerin yerine getirilmemesi doğrudan hizmetinaksamasına yol açacak niteliktedir. Bu nedenle elektrikpiyasası faaliyetlerinden "dağıtımın” kamuhizmeti niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Elektrik dağıtım piyasasının en temelaktörü TEDAŞ, tüzel kişiliğe sahip, 6446sayılı Kanun, 233 ve 399 sayılı KHK ve Ana Statühükümleri saklı kalmak üzere özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesiyle sınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmet verilmesi ile iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür.
6446 sayılı Kanunun 14. maddesinde, lisans alma veşirket kurma yükümlülüğünden muaf tutulacakkişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul veesaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği belirtilmiştir. Bu madde uyarıncayürürlüğe konulan Elektrik Piyasasında LisanssızElektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin 9/2.maddesinde; "... diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilengerçek veya tüzel kişilere, ... BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun2/1.j maddesinde, elektrik üretim, iletim, dağıtım vetüketim tesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygunşekilde kurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere; ihtisas sahibikamu kurum ve kuruluşlarını, 6446 sayılı Kanunkapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerini görevlendirmek,yetkilendirmek veya bu tüzel kişilerden hizmet satın almak ve butüzel kişilerin nitelikleri, yetkilendirilmesi, hak veyükümlülükleri ile bu tüzel kişilere uygulanacakyaptırımları ve diğer hususları yönetmelikledüzenlemek, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınıngörevleri arasında sayılmıştır. Bu maddeyegöre çıkarılan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4/1.jj maddesinde, proje onay biriminin (POB),elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarını inceleyerek projepaftalarını onaylamak üzere görevlendirilmişBakanlık birimini veya bu amaçla Bakanlık tarafındanyetkilendirilen DSİ, TEİAŞ, TEDAŞ, EDAŞ,EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum ve kuruluşlarıifade ettiği belirtilmiş; 8/1. maddesinde ise, "BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir.”hükmüne yer verilmiştir. Bu Kanun ve Yönetmelikhükümleri gereğince Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı tarafından tesis edilen 26/07/2016 tarihli ve19973 sayılı işlemle; elektrik tesislerinin proje onay, kabul vetutanak onay işlemlerinin yapılması konusunda kurum vekuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin olarakyürürlüğe konulan "Yetkilendirme Tablosu" ilelisanssız üretim tesisi olan GES projeleri için davalıidare yetkilendirilmiş, sonrasında bu yetkilendirilmeyenilenmiştir.
Bu itibarla, yukarıda bahsedilen düzenlemelerin birliktedeğerlendirilmesinden, dava konusu proje onay bedelinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı, Araç veGereç Kira Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslardankaynaklandığı, yukarıda belirtilen mevzuat uyarıncaçıkarılan Yetkilendirme Tablosu ile yetkilendirilen ve yinebelirtilen mevzuat hükümlerine göre üstün ayrıcalıklarasahip olan, yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ve denetimi bir kamu otoritesi tarafından üstlenilenkamu hizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten TEDAŞ Genel Müdürlüğütarafından kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlıolarak tesis edilen proje onay bedelinin tazmini istemiyle açılandavanın görüm ve çözümünde idariyargı yerlerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Bu nedenle, DanıştayBaşsavcılığının 2247 sayılı Kanunun 10.maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulüile Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 10/12/2019 tarihli ve 2019/533 Esassayılı görevlilik kararınınkaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir."yolundadüşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan28.05.2020günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, güneş enerji santrali (GES) projesi içinalınan proje onay bedelinin, davalı Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş.'den (TEDAŞ) tazmin yoluyla tahsilinekarar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ)tüzel kişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerinetabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmeti verilmesiyle iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür. Doğal tekel niteliğindekielektrik dağıtım faaliyeti 4628 sayılı Kanunöncesinde TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmekte iken,4628 sayılı Kanun uyarınca, dağıtım sektörünün,EPDK tarafından verilen dağıtım lisanslarıylabölgesel tekeller olarak işletilmesiöngörülmüştür. 17.03.2004 tarihinde YüksekPlanlama Kurulu'nun 2004/3 sayılı kararıyla onaylanarakyürürlüğe giren "Elektrik Enerjisi SektörüReformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi" (Strateji Belgesi)ile elektrik dağıtım ve üretim alanları içinözelleştirme girişimi başlatılaraközelleştirme uygulamalarına dağıtım sektöründenbaşlanacağı belirtilmiş, Strateji Belgesi'ndeki eylemplanına uygun olarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı kararıyla TEDAŞ,özelleştirme programına alınmıştır. Bukapsamda, söz konusu Yüksek Planlama Kurulu kararı ekinde yeralan dağıtım bölgelerinin şirketleştirilmesinintamamlanarak TEDAŞ'ın hissedarı olmuş vedağıtım, perakende satış hizmeti yürüten 20dağıtım şirketi oluşturulmuştur. 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 30. maddesi ile mülga4628 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 2. fıkrasındaki"TEDAŞ'ın faaliyet alanında yer alan vedağıtım faaliyeti için gerekli olan işletme vevarlıklar üzerinde, mülkiyeti saklı kalmak kaydı ileTEDAŞ ile belirlenen dağıtım bölgelerinde faaliyetgöstermek üzere kurulan elektrik dağıtımşirketleri arasında işletme hakkı devirsözleşmesi düzenlenebilir." kuralı uyarınca,TEDAŞ ile %100 hisselerine sahip olduğu 20 elektrikdağıtım şirketi arasında dağıtımvarlıklarının işletilmesine yönelik İdarîsözleşme niteliğine sahip "İşletme HakkıDevir Sözleşmesi" imzalanmış ve ÖzelleştirmeYüksek Kurulu'nun 07.11.2005 tarih ve 2005/125 sayılıkararıyla da; sermayesinin %100'ü TEDAŞ'a ait olan ve elektrikdağıtım bölgelerinde dağıtım lisansıile TEDAŞ'ın uhdesinde bulunan dağıtım sistemininişletme hakkına sahip olan veya ileride sahip olacakdağıtım şirketlerinin hisselerinin blok olaraksatış yöntemi ile özelleştirilmesine kararverilmiştir.
Dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesinde"İşletme Hakkı Devri"ne dayalı "HisseSatış Modeli" uygulanmakta olup bu modele göreyatırımcı, özelleştirilen dağıtımşirketinin bulunduğu bölgedeki elektrik dağıtımlisansına sahip tek şirket olmaktadır. Ancak,yatırımcının işletme hakkınıdevraldığı dağıtım tesisleri ve bu tesislerinişletilmesinde varlığı zorunlu unsurlarınmülkiyeti TEDAŞ'ın uhdesinde kalmaya devam etmektedir.Yatırımcı, dağıtım şirketinin hisselerininsahibi olarak, TEDAŞ ile imzalanmış olan işletme hakkıdevir sözleşmesi çerçevesinde dağıtımvarlıklarının işletme hakkını elde etmektedir.Başka bir anlatımla, "hisse satış modeli"nde,mevcut varlıklar ile özelleştirme sonrası yatırımcıtarafından gerçekleştirilecek yatırımlar sonucuoluşacak yeni varlıkların mülkiyeti TEDAŞ'takalırken, yatırımcı, dağıtım tesislerinin vebu tesislerin işletilmesinde varlığı zorunlu diğerunsurların işletme hakkı ile birlikte tüm yeniyatırımları gerçekleştirmeyükümlülüğünü üstlenmektedir.Ayrıca yatırımcı, işletme hakkıçerçevesinde vereceği hizmeti ve üstlendiğiyükümlülükleri, 4628 sayılı Kanun ve ilgili altdüzenlemeler uyarınca ve EPDK'nın denetimi altındagerçekleştirmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirketin, GESprojesinin onayı için Bakanlık tarafındanyetkilendirilmiş kurum olan davalı TEDAŞ'a başvurduğu,davalı idare tarafından proje onayı için, yönetimkurulu kararıyla yürürlüğe konulan "ElektrikTesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca,TEDAŞ Genel Müdürlüğü HizmetSatışı, Araç ve Gereç Kira Yönetmeliğiesasları çerçevesinde talep edilen proje onay bedelininödendiği ve bu bedelin tazmin yoluyla tahsili içindavanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda; üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı Türkiye Elektrik DağıtımAŞ. Genel Müdürlüğü (TEDAŞ) ile davacışirket arasında, elektrik dağıtım faaliyetininözelleştirilmesi sürecinde, tarife yolu ile tahsil edilemeyenyatırım tutarının tazmini içinaçılmış davada yargısal denetim, İdarîyargıda yapılması gerekmektedir. Ayrıca idarisözleşme niteliğine sahip olan işletme hakkı devirsözleşmesi ile daha sonra düzenlenen protokollerde yer alan,EPDK'dan tarife yoluyla tahsil edilemeyen yatırım tutarlarınınTEDAŞ tarafından karşılanacağı yolundakihükümler, sözleşmenin idari sözleşmeniteliğini ve yukarıda izah edilen şekilde busözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkların idariyargı yerinde çözülmesi gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle DanıştayBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ileAnkara 5. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 10.12.2019 tarih ve E:2019/533sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı'nca yapılan BAŞVURUNUNKABULÜ ile Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 10.12.2019 tarihve E:2019/533 sayılı GÖREVLİLİK KARARININKALDIRILMASINA, 28.05.2020 günündeÜyeler ŞükrüBOZER, Mehmet AKSU ve Birol SONER'in karşı oyları ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞI OY
Davalı TEDAŞ 14.02.2018 gün ve 30332 sayılıResmi Gazetede yayınlanan Ana Statüsünde de belirtildiğiüzere; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür. Teşekkül; 6446 sayılı Kanun,233 ve 399 sayılı KHK ve bu Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir.
Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), elektrik sektöründekiyapının yeniden düzenlenmesi amacıyla 1970yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ilekurulmuş; özelleştirme politikalarıçerçevesinde. Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim -İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır. Daha sonra,dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamumülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yenidenyapılandırılması suretiyle elektrik enerjisidağıtım hizmetlerinin özelleştirilmesine kararverilmiş ve Yüksek Planlama Kurulu’nun 17.03.2004 tarih ve2004/3 sayılı Kararı İle kabul edilen “ElektrikSektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi”çerçevesinde Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun02.04.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile davalışirketin de bağlı olduğu TEDAŞ özelleştirmekapsam ve programına alınmış, dağıtımbölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtımbölgesine ayrılmıştır.
Bundan sonra davalı TEDAŞ' ın 2 Nisan 2004 tarihindealman karar ile diğer tüm elektrik dağıtımbölgeleri gibi özelleştirme kapsamınaalındığı, Özelleştirme YüksekKurulu’nun 07.03.2013 tarih. 2013/20 sayılı kararıdoğrultusunda davalı şirketin % 100 kamu hissesinin 28.05.2013tarihinde düzenlenen hisse satış sözleşmesiyle ticaribir şirkete devredildiği anlaşılmıştır.
Davalı TEDAŞ' m ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olduğu açıkçadüzenlenmiştir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, davacı iledavalının özel hukuk hükümlerine tabiolduklarının tartışmasız olduğu gibi, dosyayaibraz edilen sözleşme ve protokollerin incelenmesinde, davalınınözelleştirilerek tüm kamu hisselerinin bir ticari şirketedevredilmiş olması, ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olacağının açıkçadüzenlenmesi ve somut olayda taraflar arasındaki ihtilafın TTKhükümlerine göre çözümlenmesi gerektiği,bu nedenlerle davaya bakmakla görevli yargı yerinin Adli Yargıolduğu anlaşılmakla Sayın Çoğunluğun somutolayda görevli yargı yerinin İdari Yargı olduğuyönündeki kararma katılmıyoruz. 27.1.2020
Üye Üye Üye
Şükrü Mehmet Birol
BOZER AKSU SONER
Full & Egal Universal Law Academy