T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020 / 115
KARAR NO : 2020 / 197
KARAR TR : 27.4.2020
ÖZET : Davacının müteahhidi olduğu taşınmaza ilişkin su aboneliğiyle ilgili olarak, katılım payı ve iskan ruhsatı bedeli adı altında tahsil edilen tutarın iadesi istemiyle yaptığı düzeltme ve şikayet başvurusunun reddi yolundaki işlemin iptali ile tahsil edilen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk. K A R A R Davacı :B. T. Teks. İnş. Malz. Eml. Gıd. Tur.İnş. San. ve Tic.Ltd. Şti. Vekili : Av. Y.Y. Davalı :Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Vekili :Av. A.O. O L A Y :Dava; Davacının, Antalya İli, Kepez İlçesi, TeomanpaşaMahallesi, 10430 Ada, 5 Parselde kayıtlı taşınmazlailgili olarak katılım payı ve iskan ruhsatı bedeli adıaltında tahsil edilen tutarın iadesi istemiyle yaptığı01.08.2019 tarih ve 101923 evrak kayıt numaralı şikayetbaşvurusunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptali ile fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla iskan ruhsat bedelive katılım payı altında adı altında KDV dahiltahsil edilen toplam 991,94 TL.nin dava tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte iadesi istemiyle idari yargıyerinde dava açılmıştır. Davalıidare vekili süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde;uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesigerektiğinden bahisle, görev itirazında bulunmuştur. ANTALYA 2.VERGİ MAHKEMESİ: 9.12.2019 gün ve E:2019/954 sayı ile, “(…)2576 Sayılı Bölge İdare Mahkemeleri İdare Mahkemelerive Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un6.maddesinde; Vergi Mahkemelerinin, a) Genel bütçeye, İlÖzel İdareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim veharçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam vecezaları ile tarifelere ilişkin davaları, b) (a) bendindekikonularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili UsulüHakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları, c)diğer kanunlarla verilen işleri çözümleyeceğihükmüne yer verilmiştir. Anılanmadde uyarınca, bir idari davanın vergi mahkemelerindeçözümlenebilmesi için, bu davanın, vergi, resim,harç ve benzeri mali yüküm veya bunların zam vecezalarına ilişkin olması gerekmektedir. Uyuşmazlık,2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 87. ve 88. maddelerineistinaden Antalya İli, Kepez İlçesi, Teomanpaşa Mah.10430 ada 5 parsele ilişkin olarak su ve kanalizasyon tesisleriharcamalarına katılım payı ve iskan ruhsat bedeli olaraktahsil edilen 991,94-TL'nin iadesi istemiyle yapılandüzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin işleminiptali ve ödenen tutarın dava tarihinden itibaren yasal faiziyleiadesi isteminden kaynaklanmaktadır. Dava konusuuyuşmazlık, yukarıda alıntısı yapılan 2576sayılı Kanun'un 6. Maddesinin (a) fıkrası kapsamındaolduğundan, davanın görüm veçözümünde görevli mahkemenin vergi mahkemesiolduğu sonucuna varılmaktadır. Açıklanannedenlerle; davalı idarenin görev itirazının reddine…”ve Mahkemelerinin görevli olduğuna kararvermiştir. Davalıidare vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçeile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı’na gönderilmiştir. YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…) Bilindiği gibi,03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları"başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç,katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsiliniyapmak; vergi, resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğükurulmuştur. 2560sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler" kenarbaşlıklı 2. maddesinde, "İSKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız birbiçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya busulardan yeniden yararlanılması için abonelerdenbaşlanarak bu suların toplanacakları veyabırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisinetüt ve projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde buprojelere göre tesisleri kurmak ya da kurdurmak; kurulu olanlarıdevralıp işletmek ve bunların bakım veonarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemeleregirişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmetalanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmekve bu konulardaki yetkileri kullanmak, /..." hükmüne; 13. maddesinde,"İSKİ'nin gelirleri aşağıdaki kaynaklardansağlanır: / a) Su satışı ve kullanılmışsuların uzaklaştırılmasına karşılık,tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, / b) BelediyeGelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardanilgili belediye adına alınacak katılma payları, /...”hükmüne; 23. maddesinde, "Su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetimve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme,ıslah ve tevsimasrafları ve bir kar oranı esas alınır. / Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir." hükmüne yer verilmiştir. Kanunun ek 5.maddesinde ise, "Bu Kanun diğer büyükşehirbelediyelerinde de uygulanır." hükmüne yer verilmeksuretiyle, söz konusu Kanunun hükümlerinin tümbüyükşehir belediyelerinde geçerli olacağıvurgulanmıştır. Öteyandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atıkbertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyetesaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafındanbelirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevreselaltyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğinisağlamak amacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010tarihli ve 27742 sayısında yayınlanarakyürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel KatıAtık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul veEsaslara İlişkin Yönetmeliğin 4/1.a maddesinde,Yönetmeliğin uygulanmasında abone kavramının "suve atıksu ve katı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veyafaydalanacak gerçek veya tüzel kişiyi" ifade ettiği;"Abonelik" kenar başlıklı 10. maddesinde ise"atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekle yükümlüolduğu tüm gerçek ve tüzel kişilerin aboneolmasının zorunlu olduğu" hükme bağlanmıştır. Ayrıca,Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırlarıiçinde, su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılmasıile bu işlemlere ilişkin hizmetlerle ilgili tarifelerin hangiesaslara göre tespit edileceğini ve uygulanacağınıbelirlemek amacıyla hazırlanan Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin"Tanımlar" kenar başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasının (e) bendinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının ASAT ile hizmetsözleşmesi yapan gerçek veya tüzel kişiyi ifadeettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birinci fıkrasında,"su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan, özel veya tüzelkişilerle su abone sözleşmesi yapılacağı"belirlenmiş, Ek 1. maddesinin birinci fıkrasında ise, "2464Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87. ve 88. Maddelerigereği bir programa göre yapılacak yeni; içme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ilemevcutların genişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi(ıslahı) amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerineASAT Genel Müdürlüğünce yapılacak işlerintoplam yatırım giderleri, tesislerin hizmet edeceği sahadahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden su ve kanalizasyon tesisleriharcamalarına katılma payı alınır."hükmüne yer verilmiştir. Dosyanınincelenmesinden, davacının, Antalya İli, Kepezİlçesi, Teomanpaşa Mahallesi, 10430 Ada, 5 Parselde yer alantaşınmazda bulunan 539347 numaralı su aboneliği ile ilgiliolarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılımpayı ve iskan ruhsat belgesi olarak tahsil edilen tutarın iadesiiçin düzeltme-şikâyet yolu izlenerek yapılanbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile tahsil edilentutarın yasal faiziyle iadesi istemiyle bakılan davanınaçıldığı; dosya kapsamında, söz konusutaşınmaz ile ilgi olarak su aboneliğinin de bulunduğuanlaşılmıştır. Somut olay vemevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde, davalı idaretarafından tesis edilen işlemin; taraflar arasında bir abonelikilişkisinin bulunması hususu dikkate alındığında,söz konusu katılma payının, idareyle kişiarasında abonman sözleşmesiyle kurulan özel hukukilişkisi çerçevesinde ve hizmetkarşılığında maliyet-kâr esasına göreidarece belirlenen tarifeye dayanılarak alınan bir ücretolduğunun görüldüğü; anılan işleminiptali istemiyle açılan işbu davanın görüm veçözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır. UyuşmazlıkMahkemesinin 30/09/2019 tarihli ve E.-K.2019/574-596 sayılıkararında da benzer hususların vurgulandığıanlaşılmaktadır. KARAR :Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247 sayılı Kanunun 10ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine …” karar vermiştir. Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göreDanıştay Başsavcısından yazılıdüşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAYBAŞSAVCISI: “(…) Somut olay ve mevzuat hükümlerininbirlikte değerlendirilmesi ve taraflar arasında bir abonelikilişkisinin bulunduğu hususu dikkate alındığında;davalı idarece tesis edilen işlemin, söz konusu katılmapayının idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğuanlaşılmış olup, söz konusu işlemin iptaliistemiyle açılan işbu davanın görüm veçözümü adli yargının görev alanınagirmektedir. SONUÇ :Açıklanan nedenle, 2247 sayılı Kanunun 13'üncümaddesi gereğince yapılan başvurunun kabulü gerektiği…”yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Suat ARSLAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 27.4.2020günlü toplantısında: I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK’in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,davacının müteahhidi olduğu taşınmazailişkin su aboneliğiyle ilgili olarak, katılım payı veiskan ruhsatı bedeli adı altında tahsil edilen tutarıniadesi istemiyle yaptığı düzeltme ve şikayetbaşvurusunun reddi yolundaki işlemin iptali ile tahsil edilentutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyleaçılmıştır. 03/07/2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “BelediyeninYetkileri ve İmtiyazları’’ başlıklı 15.maddesinin (d) bendinde, özel kanunları gereğince belediyeye aitvergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarınıntarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi, resim ve harçdışındaki özel hukuk hükümlerine göretahsili gereken doğal gaz, su, atık su ve hizmetkarşılığı alacakların tahsilini yapmak veyayaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakil bütçelive kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluş olarakİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur. AnılanYasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasındasayılmış; aynı Yasa’nın değişik 23.maddesinde, “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunanyerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve%10’dan aşağı olmayacak nispetinde bir kâroranı esas alınır. Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir.” hükümlerine yer verilmiştir. 2560sayılı yasa çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 94 / 6516sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleri ayrı birkurumsal yapı olarak Antalya Büyükşehir Belediyesinebağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995tarih ve 22206 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılıYasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen “ASATTarifeler Yönetmeliği”çıkarılmıştır. ASAT TarifelerYönetmeliği’nin “Katılım Payları”başlıklı EK 1. maddesinde;"2464 Sayılı BelediyeGelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 inci maddeleri gereği birprograma göre yapılacak yeni; İçme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ilemevcutların genişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi(ıslahı) amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerineASAT Genel Müdürlüğünce yapılacak işlerin toplamyatırım giderleri üzerinden kanunun uygulamayönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmet edeceği sahadâhilindeki gayrimenkullerin sahiplerine paylaştırılaraksu ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılma payıalınır" hükmü düzenlenmiştir. ASAT,Anayasada belirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; Büyükşehirbelediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamutüzel kişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur. Böyleolmakla birlikte, bu kuruluşun kişilere sağladığıhizmete ilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacakyargı düzenini belirleyebilmek için, işlemin özelhukuk ilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir. Kanalizasyontesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta isede; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler ve sözleşmehükümleri çerçevesinde özel hukuk kurallarınagöre yürütmek durumundadır. Abone ile ASAT arasındayapılan abone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukuku ilişkisinedönüştürmez. Çünkü, birçok durumdahizmetin tekel niteliği ve çok kişiye götürülmezorunluluğu, işin, çoğunlukla tip sözleşmeleryoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır. Benzer olaydaMahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94, K:2016/382sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukuk ilişkisikapsamında değerlendirilmiştir. Öteyandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9, K:1985/4sayılı kararında, karayollarından, köprülerdenalınan geçiş parası, su, elektrik, havagazı,demiryolları, hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi, ekonomikkoşullara göre oluşturulan ve tesislerinbakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetleri karşılığındakişilerden alınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir. Yukarıdabelirtilen Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesikararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu” yolundakikabulün sonuçları itibarıyla; idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamında tesis edilerek tahsili talep edilen işlemlerdenkaynaklanan davaların ise adli yargı yerindegörülüp çözümlenmesi gerekmekte olup, uygulamabu doğrultuda istikrar kazanmıştır. Tüm buaçıklamalara göre, ortada davacı ile davalı idarearasında yapılmış bir abone sözleşmesinedayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir. Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Antalya 2. Vergi Mahkemesince verilen 9.12.2019gün ve E:2019/954 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile Antalya 2. Vergi Mahkemesince verilen 9.12.2019 gün veE:2019/954 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,27.4.2020 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Suat DURSUN BOZER AKSU ARSLAN Üye Üye Üye Aydemir Nurdane Ahmet TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy