T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 906
KARAR NO : 2020 / 190
KARAR TR : 27.4.2020
ÖZET : Davacı tarafından hazırlanan Güneş Enerji Santrali (GES) projesinin tadil edilerek onaylatılmasına binaen, davalı TEDAŞ tarafından “Proje Onay Bedeli” adı altında alınan bedelin, mevzuata aykırı olduğundan bahisle, iadesi istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M. T.
Vekili :Av.İ.T.
Davalı : Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
Vekili : Av. E.G.K.
O L AY : Davacı vekili dilekçesinde; müvekkilininhazırladığı lisanssız Güneş Enerji Santrali(GES) projesinin/projelerinin onaylatılması içindavalının "proje onay bedeli" adı altındafarklı tarihlerde ücret talep ettiğini; bedeli ödedikleriniancak davalının bu ücreti alma hakkınınolmadığını; mevzuatımızda, elektrik üretim,iletim, dağıtım ve tüketim tesislerinin tamamınailişkin proje onay yetkisinin 3154 sayılı Enerji ve TabiKaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun ile(“Görev” başlıklı 2 incimaddesinin j fıkrası) bu bakanlığa verildiğini; Bakanlığın,bu kanuna dayalı olarak yıllardan beri bu fıkradaki tümgörevleri ya kendisinin yerine getirdiğini ya da yetki devriyle kendibağlı kuruluşlarına devrettiğini; ancak özellikleüretim santrallerinin proje onay işlemlerini tamamen kendisibünyesinde yapan bakanlığın, 20101uyılların başında bu yetkisini davalı TEDAŞ GenelMüdürlüğü’ne devrettiğini; Bakanlığınasli görevi olan bu iş ve işlemler içinbakanlığın hiçbir ücret talep etmediğini, kendibünyesinde onayladığı LİSANSLI GES, RES, JES, TES vediğer lisanslı elektrik üretim santralleri için projeonay ücreti ve proje onay harcı gibi bir ücret almadığını;buna karşılık, geçici bir süreliğineyetkilendirdiği TEDAŞ’ın bu işlemler içinücret aldığını, aldığı ücretinde fahiş olduğunu; kendi asli vazifesini yerine getiren enerjibakanlığının, alt birimi varken proje onaylarındagecikme ve yığılma olmaması için TEDAŞ’averilen yetkinin, müvekkili açısından HizmetSatın Alımı olarak değerlendirilemeyeceği gibiTEDAŞ açısından da Hizmet Satışı olarakdeğerlendirilemeyeceğini; proje onayı içinyetkilendirilmiş kurum ve kuruluşların; proje, hesap ve raporlarınkapsamı, hazırlanması, sunuluşu ve onayınailişkin usul ve esaslar belirleyebileceklerini, fakat bu usul veesasların Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğinde yer alanhükümlere aykırı olmaması ve Yönetmeliğinçizdiği genel çerçeve içerisinde kurallar koymasıgerektiğinin açık olduğunu; elektrik piyasasındalisanssız elektrik üretimi yapacak tesislere yönelik projeonayları için bedel alınacağına ilişkin birkurala, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ile 6446 ve 3154 sayılıKanun ve diğer mevzuatta yer verilmediğinden, kendilerinden projeonay bedeli alınmasının hukuka aykırıolduğunu ifade ederek; müvekkilinden davalı şirketçe26.05.2017 tarihinde alınan 9.818,00 TL bedelin tamamının, alınmatarihlerinden itibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte geriödenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
Davalıvekili, süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde,davanın idari yargı yerinde çözülmesigerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 5.ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ: 5.11.2019 gün ve E:2019/310sayı ile, davalı tarafın yargı yolu itirazınınreddine karar vermiştir.
Davalıvekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının bir örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: "(...) 2577 sayılı idari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2/1 -a maddesinde, idari işlemler hakkındayetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptaldavaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdaretarafından, bir kamu hizmetinin yürütülmesidolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek taraflıiradeyle tesis ettikleri icrai işlemler veya eylemlerden doğanuyuşmazlıkların idari yargı merciindeçözümlenmesi gerekmektedir.
İdarîişlemler, çeşitli hukukî etkiler doğurmakamacıyla yapılan tek yanlı ve icraî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "İdarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmerciye göre belirlenen organik ölçüt tekbaşına yeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemiİdarî işlem olmadığı gibi, bütünİdarî işlemlerin kamu tüzel kişileri tarafındantesis edilmesi de söz konusu değildir. Bu açıdan,İdarî karar alma yetkisi ve gücüyledonatılmış olmalarına karşılık, gerekstatüleri ve gerekse teşkilatlanmaları ve yönetimleribakımından özel hukuk tüzel kişisi olup da, kamuhizmeti gören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerken kamumakamı gibi hareket etmekte ve işlemleri de idare hukukukurallarına tabi olmaktadır.
Yasamaorganı tarafından özel faaliyetler için söz konusuolmayacak bir ayrıcalıklar ve yükümlülüklerrejimine tabi tutulan ve sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamuotoritesi tarafından üstlenilen faaliyetler, kamu hizmeti olarakkabul edilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirken sahip olunanayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı irade beyanıylatesis edilen, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka birdeyişle, kişilerin hukukî durumlarındadeğişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunluişlemler iptal davasına konu edilebileceği gibi, buişlemler nedeniyle uğranılan zararların tazmini içintam yargı davası açılması damümkündür.
Elektrikenerjisine ilişkin faaliyetleri, temel olarak “üretim”,“iletim”, “dağıtım” ve“ticaret” başlıkları altında toplamakmümkündür. Hizmetin kesintiye uğramasınınalternatif maliyetleri çok yüksek olduğu içinbütün bu faaliyetlerin bir koordinasyon içindeyürütülmesi şarttır. Bu amaçla, 4628sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001 yılında kamutüzel kişiliğini haiz, İdarî ve maliözerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilen görevleriyerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek ve denetlemeküzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kurulmuştur.
Elektrikpiyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındadetaylı olarak düzenlenmiştir. 6446 sayılı Kanun'un 4.maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini, üretim, iletim,dağıtım, toptan veya perakende satışı, ithalat veihracatı ile piyasa işletimi faaliyetleri olaraksıralamıştır. Kanun'da elektrik enerjisi“iletim” faaliyetinin münhasıran Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisansalınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrikpiyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmetigerekliliklerini sağlayacak uyum içinde yürütülmesiadına düzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunmaişlevlerinin kamu gücüyle yerine getirildiği bir kamuhizmeti faaliyeti olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
6446sayılı Elektrik Piyasası Kanununun "Lisanssızyürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14.maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf kişilerin sistemebağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasınailişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğihüküm altına alınmıştır.
6446sayılı Kanun uyarınca yürürlüğe konulanElektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimineİlişkin Yönetmeliğin "Bağlantı ve sistemkullanımı için başvuru" başlıklı 9.maddesinin 23/03/2016 tarihinde yeniden düzenlenen 2.fıkrasında,
"Hidrolikkaynağa dayalı üretim tesisleri bakımından ilgili ilözel idaresinden su kullanım hakkı izin belgesini alan vediğer kaynaklar bakımından bağlantı başvurusuuygun bulunan veya İlgili Şebeke İşletmecisitarafından teklif edilen alternatif bağlantı noktasıönerisini kabul edenler ile rüzgar ve güneş enerjisinedayalı başvurularda Teknik Değerlendirme Raporu olumlu olanlaraİlgili Şebeke İşletmecisi tarafındanBağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubugönderilir. Kendisine Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilen gerçek veya tüzelkişilere, söz konusu su kullanım hakkı izin belgesininalınma veya Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibarenyüzseksen gün süre verilir. Gerçek veya tüzelkişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." düzenlemesi yer almıştır.
3154sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanununun 2. maddesine 6719sayılı Kanunla eklenen (j) bendinde;
"Elektriküretim, iletim, dağıtım ve tüketim tesislerinin millimenfaatlere ve modern teknolojiye uygun şekilde kurulması veişletilmesi için gerekli yükümlülükleri ileilgili olarak inceleme, tespit, raporlama, proje onay ve kabul işlemleriyapmak üzere; ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşlarını,14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunukapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinigörevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzel kişilerden hizmetsatın almak ve bu tüzel kişilerin nitelikleri,yetkilendirilmesi, hak ve yükümlülükleri ile bu tüzelkişilere uygulanacak yaptırımları ve diğerhususları yönetmelikle düzenlemek." Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığının görevleri arasındasayılmıştır.
Bubağlamda yürürlüğe konulan Elektrik Tesisleri ProjeYönetmeliğinin 4. maddesinin (ıı) bendinde; proje onaybiriminin (POB); elektrik tesislerinin, hesap ve raporlarınıinceleyerek proje paftalarını onaylamak üzeregörevlendirilmiş Bakanlık birimini veya bu amaçlaBakanlık tarafından yetkilendirilen DSİ, TEİAŞ,TEDAŞ, EDAŞ, EÜAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum vekuruluşlarını ifade ettiği belirtilmiş,
AynıYönetmeliğin "Yetki devri" başlıklı 8.maddesinde;
"BuYönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir..."düzenlemelerine yer verilmiştir.
3154sayılı Kanun ve Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğininverdiği yetki uyarınca tesis edilen 26/07/2016 tarih ve 19973sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı işlemiile; elektrik tesislerinin proje onay, kabul ve tutanak onay işlemlerihususunda kurum ve kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin"Yetkilendirilme Tablosu" yürürlüğekonulmuş, bu tabloya göre lisanssız üretim tesisi olan GES'leriçin davalı idare yetkilendirilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacı tarafından hazırlanan GüneşEnerjisi Santrali projesinin onayı için Bakanlıktarafından yetkilendirilmiş kurum olan davalı idareyebaşvurduğu, davalı idare tarafından proje onayıiçin 23/08/2016 tarih ve 16-298 sayılı Yönetim Kurulukararı ile yürürlüğe konulan "ElektrikTesislerinin Proje Onayı ve Kabul İşlemlerine AitYetkilendirmelere İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca,TEDAŞ Genel Müdürlüğü Hizmet Satışı,Araç ve Gereç Kira Yönetmeliği esaslarıçerçevesinde talep edilen proje onay bedellerinin ödendiğive bu bedellerin, tazmin yolu ile tahsili amacıyla yargı yolunabaşvurulduğu anlaşılmaktadır.
Olayda, davakonusu proje onay bedelinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı AraçGereç Kira Yönetmeliği; Elektrik Tesislerinin Proje Onayıve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet Bedellerinin Hesaplanmasınaİlişkin Usul ve Esaslar'dan kaynaklandığıaçık olup; bu konuda yukarıda yer verilen mevzuathükümleri uyarınca yetkilendirilen TEDAŞ Genel Müdürlüğünce,kamu hukuku alanında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlıolarak tesis edilen proje onay bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin, İdarîyargıda yapılması gerektiği sonucunavarılmıştır.
SONUÇ: Açıklanan nedenle, güneş enerji santrali projesiiçin alınan proje onay bedelinin tazmin yolu ile tahsili istemiyleaçılan davada, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesiuyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine…”karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI: "(...) Bilindiği gibi,Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolunun açıkolduğu kurala bağlanmıştır.
2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “İdariDava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” kenar başlıklı 2. maddesinde, idaridava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmıştır.
Elektrikenerjisine ilişkin faaliyetlerin bir koordinasyon içindeyürütülmesi amacıyla 4628 sayılı EnerjiPiyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun ile 2001 yılında kamu tüzelkişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip ve bu Kanunile kendisine verilen görevleri yerine getirmek, enerjipiyasasını düzenlemek ye denetlemek üzere EPDKkurulmuştur.
Elektrikpiyasası faaliyetleri, 4628 sayılı Kanun ile 6446sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatındaayrıntılı olarak düzenlenmiş, 6446 sayılıKanunun 4. maddesinde elektrik piyasası faaliyetleri; "piyasadafaaliyet gösterecek tüzel kişilerin üretim, iletim,dağıtım, toptan satış, perakende satış,piyasa işletim, ithalat ve ihracat faaliyetleri" olaraksıralanmıştır. Kanunda elektrik enerjisi iletim faaliyetidışındaki diğer faaliyetlerde, kamu tüzelkişilerinin yanında, özel hukuk tüzel kişilerinin dehizmetlerin yürütülmesine katılabileceğiöngörülmüştür. Elektrik piyasasıfaaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özel ayrımıyapılmaksızın, kural olarak lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir.
Bu durumda,elektrik piyasası faaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamuhizmeti gerekliliklerini sağlayacak uyum içindeyürütülmesi adına düzenleme, denetleme ve kollukfaaliyetlerinde bulunma işlevlerinin kamu gücüyle yerinegetirildiği bir kamu hizmeti faaliyeti olduğuanlaşılmaktadır.
Öteyandan, elektriğin kamu hizmeti özelliği,“dağıtım” faaliyeti açısından elealındığında, 6446 sayılı Kanun,dağıtım şirketlerinin lisanslarında belirtilenbölgelerdeki tesislerde yenileme, ikame ve kapasite artırımyatırımlarını yapma, dağıtım sisteminebağlı ve/veya bağlanacak olan tüm sistemkullanıcılarına, eşit taraflar arasında ayrımgözetmeksizin elektrik enerjisi dağıtımı vebağlantı hizmeti sunma yükümlülüğügetirmiştir. Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde,“dağıtım” faaliyetini yerine getirecekişletmelerin uyması gereken yükümlülükleraçıkça düzenlenmiştir. Buyükümlülüklerin yerine getirilmemesi doğrudan hizmetinaksamasına yol açacak niteliktedir. Bu nedenle elektrikpiyasası faaliyetlerinden "dağıtımın” kamuhizmeti niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Elektrikdağıtım piyasasının en temel aktörüTEDAŞ, tüzel kişiliğe sahip, 6446 sayılı Kanun,233 ve 399 sayılı KHK ve Ana Statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmet verilmesi ile iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür.
6446sayılı Kanunun 14. maddesinde, lisans alma ve şirket kurmayükümlülüğünden muaf tutulacak kişilerinsisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ilesatışa, başvuru yapılmasına ve denetimyapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği belirtilmiştir. Bu madde uyarıncayürürlüğe konulan Elektrik Piyasasında LisanssızElektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin 9/2.maddesinde; "... diğer kaynaklar bakımındanbağlantı başvurusu uygun bulunan veya İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından teklif edilen alternatifbağlantı noktası önerisini kabul edenler ile rüzgar vegüneş enerjisine dayalı başvurularda TeknikDeğerlendirme Raporu olumlu olanlara İlgili Şebekeİşletmecisi tarafından Bağlantı AnlaşmasınaÇağrı Mektubu gönderilir. Kendisine BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubu gönderilengerçek veya tüzel kişilere, ... BağlantıAnlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihindenitibaren yüzseksen gün süre verilir. Gerçek veyatüzel kişiler söz konusu sürenin ilk doksan günüiçerisinde üretim tesisi ve varsa irtibat hattı projesiniBakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kurum ve/veyatüzel kişilerin onayına sunar. Proje onayına yetkili Kurumveya Kuruluş tarafından proje onayı için başvurudabulunan kişiler ile başvuru tarihlerini haftalık olarak internetsayfasında ilan eder. Doksan gün içinde proje onayıiçin başvuruda bulunmayan gerçek veya tüzelkişilerin bağlantı başvuruları geçersizsayılarak sunmuş oldukları belgeler kendilerine iadeedilir." hükmü yer almaktadır.
Diğertaraftan, 3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanunun 2/1.j maddesinde, elektrik üretim, iletim, dağıtımve tüketim tesislerinin milli menfaatlere ve modern teknolojiye uygunşekilde kurulması ve işletilmesi için gerekliyükümlülükleri ile ilgili olarak inceleme, tespit,raporlama, proje onay ve kabul işlemleri yapmak üzere, ihtisassahibi kamu kurum ve kuruluşlarını, 6446 sayılı KanunKapsamında dağıtım lisansı sahibi tüzelkişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinigörevlendirmek, yetkilendirmek veya bu tüzel kişilereuygulanacak yaptırımları ve diğer hususlarıyönetmelikle düzenlemek, Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının görevleri arasındasayılmıştır. Bu maddeye göreçıkarılan Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğinin4/1.jj maddesinde, proje onay biriminin (POB), elektrik tesislerinin, hesap veraporlarını inceleyerek proje paftalarını onaylamak üzeregörevlendirilmiş Bakanlık birimini veya bu amaçlaBakanlık tarafından yetkilendirilen DSÎ, TEİAŞ,TEDAŞ, EDAŞ, EUAŞ, OSB ve benzeri ihtisas sahibi kurum vekuruluşları ifade ettiği belirtilmiş; 8/1. maddesinde ise,Bu Yönetmelik kapsamındaki elektrik tesislerinin proje onay veonaylı projelerine göre yapılan tesislerin kabul işlemlerive tutanak onay işlemleri yetkisi Bakanlığa aittir.Bakanlık bu yetkisini doğrudan kullanabileceği gibi buişlemleri ihtisas sahibi kurum, kuruluş veya tüzelkişilerle birlikte yapabilir ya da kurum, kuruluş veya tüzelkişilerden hizmet alarak ya da bu kurum, kuruluş veya tüzelkişilere yetki devretmek suretiyle yaptırabilir."hükmüne yer verilmiştir. Bu Kanun ve Yönetmelikhükümleri gereğince Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıtarafından tesis edilen 26/07/2016 tarihli ve 19973 sayılıişlemle; elektrik tesislerinin proje onay, kabul ve tutanak onayişlemlerinin yapılması konusunda kurum ve kuruluşlarınyetkilendirilmesine ilişkin olarak yürürlüğe konulan"Yetkilendirme Tablosu" ile lisanssız üretim tesisi olanGES projeleri için davalı idare yetkilendirilmiş,sonrasında bu yetkilendirilme yenilenmiştir.
Bu itibarla,yukarıda bahsedilen düzenlemelerin birliktedeğerlendirilmesinden, dava konusu proje onay bedelinin, TEDAŞ GenelMüdürlüğü Hizmet Satışı, Araç veGereç Kira Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinin ProjeOnayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslardankaynaklandığı, yukarıda belirtilen mevzuat uyarıncaçıkarılan Yetkilendirme Tablosu ile yetkilendirilen ve yinebelirtilen mevzuat hükümlerine göre üstünayrıcalıklara sahip olan, yükümlülükler rejiminetabi tutulan, sorumluluğu ve denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik dağıtımfaaliyetini yürüten TEDAŞ GenelMüdürlüğü tarafından kamu gücünedayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen proje onay bedelinintazmini istemiyle açılan davanın görüm veçözümünde idari yargı yerlerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle,Danıştay Başsavcılığının 2247sayılı Kanunun 10. maddesi gereğince yapmışolduğu başvurunun kabulü ile Ankara 5. Asliye TicaretMahkemesinin 05/11/2019 tarihli ve 2019/310 Esas sayılıgörevlilik kararının kaldırılmasına kararverilmesi…” gerektiği yolunda düşüncevermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Suat ARSLAN, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 27.4.2020günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılanincelemeye göre, davalı idare vekilinin, anılan Yasa'nın10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmasıüzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddedeöngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacı tarafından hazırlananGüneş Enerji Santrali (GES) projesinin tadil edilerekonaylatılmasına binaen, davalı TEDAŞ tarafından“Proje Onay Bedeli” adı altında alınan toplam9.818,00 TL bedelin, mevzuata aykırı olduğundan bahisle, alınmatarihinden itibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte iadesiistemiyle açmıştır.
TürkiyeElektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) tüzelkişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerine tabi,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı, elektrik dağıtımıyla,elektriğin tüketicilere perakende satışı vetüketicilere perakende hizmeti verilmesiyle iştigal eden bir iktisadidevlet teşekkülüdür. Doğal tekel niteliğindekielektrik dağıtım faaliyeti 4628 sayılı Kanunöncesinde TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmekte iken,4628 sayılı Kanun uyarınca, dağıtımsektörünün, EPDK tarafından verilen dağıtımlisanslarıyla bölgesel tekeller olarak işletilmesiöngörülmüştür. 17.03.2004 tarihinde YüksekPlanlama Kurulu'nun 2004/3 sayılı kararıyla onaylanarakyürürlüğe giren "Elektrik Enerjisi SektörüReformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi" (Strateji Belgesi)ile elektrik dağıtım ve üretim alanları içinözelleştirme girişimi başlatılaraközelleştirme uygulamalarına dağıtımsektöründen başlanacağı belirtilmiş, StratejiBelgesi'ndeki eylem planına uygun olarak ÖzelleştirmeYüksek Kurulu'nun 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılıkararıyla TEDAŞ, özelleştirme programınaalınmıştır. Bu kapsamda, söz konusu YüksekPlanlama Kurulu kararı ekinde yer alan dağıtımbölgelerinin şirketleştirilmesinin tamamlanarakTEDAŞ'ın hissedarı olmuş ve dağıtım,perakende satış hizmeti yürüten 20 dağıtımşirketi oluşturulmuştur. 6446 sayılı ElektrikPiyasası Kanunu'nun 30. maddesi ile mülga 4628 sayılıKanun'un 14. maddesinin 2. fıkrasındaki "TEDAŞ'ınfaaliyet alanında yer alan ve dağıtım faaliyeti içingerekli olan işletme ve varlıklar üzerinde, mülkiyetisaklı kalmak kaydı ile TEDAŞ ile belirlenendağıtım bölgelerinde faaliyet göstermek üzerekurulan elektrik dağıtım şirketleri arasındaişletme hakkı devir sözleşmesi düzenlenebilir."kuralı uyarınca, TEDAŞ ile %100 hisselerine sahip olduğu 20elektrik dağıtım şirketi arasındadağıtım varlıklarının işletilmesineyönelik İdarî sözleşme niteliğine sahip"İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi"imzalanmış ve Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun07.11.2005 tarih ve 2005/125 sayılı kararıyla da; sermayesinin%100'ü TEDAŞ'a ait olan ve elektrik dağıtımbölgelerinde dağıtım lisansı ile TEDAŞ'ınuhdesinde bulunan dağıtım sisteminin işletme hakkınasahip olan veya ileride sahip olacak dağıtım şirketlerininhisselerinin blok olarak satış yöntemi ileözelleştirilmesine karar verilmiştir.
Dağıtımbölgelerinin özelleştirilmesinde "İşletmeHakkı Devri"ne dayalı "Hisse Satış Modeli"uygulanmakta olup bu modele göre yatırımcı,özelleştirilen dağıtım şirketinin bulunduğubölgedeki elektrik dağıtım lisansına sahip tekşirket olmaktadır. Ancak, yatırımcınınişletme hakkını devraldığı dağıtımtesisleri ve bu tesislerin işletilmesinde varlığı zorunluunsurların mülkiyeti TEDAŞ'ın uhdesinde kalmaya devametmektedir. Yatırımcı, dağıtım şirketininhisselerinin sahibi olarak, TEDAŞ ile imzalanmış olanişletme hakkı devir sözleşmesi çerçevesindedağıtım varlıklarının işletmehakkını elde etmektedir. Başka bir anlatımla, "hissesatış modeli"nde, mevcut varlıklar ileözelleştirme sonrası yatırımcı tarafındangerçekleştirilecek yatırımlar sonucu oluşacak yenivarlıkların mülkiyeti TEDAŞ'ta kalırken,yatırımcı, dağıtım tesislerinin ve bu tesislerinişletilmesinde varlığı zorunlu diğer unsurlarınişletme hakkı ile birlikte tüm yeni yatırımlarıgerçekleştirme yükümlülüğünüüstlenmektedir. Ayrıca yatırımcı, işletmehakkı çerçevesinde vereceği hizmeti veüstlendiği yükümlülükleri, 4628 sayılıKanun ve ilgili alt düzenlemeler uyarınca ve EPDK'nın denetimialtında gerçekleştirmektedir.
Davadosyanın incelenmesinden; davacı tarafından hazırlananGüneş Enerjisi Santrali projesinin onayı içinBakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum olan davalıidareye başvurulduğu, davalı idare tarafından projeonayı için talep edilen proje onay bedelinin ödendiği vebu bedelin, tazmin yolu ile tahsili amacıyla davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda;üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamuhizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetiniyürüten davalı Türkiye Elektrik DağıtımAŞ. Genel Müdürlüğü (TEDAŞ) ile davacıarasında, dava konusu edilen proje onay bedelinin, TEDAŞGenel Müdürlüğü Hizmet SatışıAraç Gereç Kira Yönetmeliği; Elektrik TesislerininProje Onayı ve Kabul İşlemlerine Ait Hizmet BedellerininHesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'dankaynaklandığı; bu konuda mevzuat hükümleriuyarınca yetkilendirilen TEDAŞ GenelMüdürlüğünce, kamu hukuku alanında, kamu gücünedayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen proje onay bedelininödenmesinden sonra, ödenen bedelin iadesi içinaçılan davada uyuşmazlığın, idariyargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Belirtilennedenlerle Danıştay Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görevitirazının Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesince reddine ilişkin5.11.2019 gün ve E:2019/310 sayılı kararınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenleDanıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile davalı vekilinin görev itirazının Ankara 5.Asliye Ticaret Mahkemesince reddine ilişkin 5.11.2019 gün veE:2019/310 sayılı KARARIN KALDIRILMASINA, 27.4.2020 günündeOY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Suat
DURSUN BOZER AKSU ARSLAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy