T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/5
KARAR NO : 2020/151
KARAR TR: 24.02.2020
ÖZET : Davacının sahibi olduğu taşınmazla ilgili olarak yapı ruhsatı ve iskan ruhsatı aşamasında su ve katılım payı inşaat ruhsatı bedeli ve iskan ruhsat bedeli adı altında Katma Değer Vergisi dahil tahsil edilen miktarın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı:Ö.Emlak İnşaat Tur.San.Tic.Ltd.Şti.
Vekili : Av. Y.Y.
Davalı : Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. A.O.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilininAntalya İli, Kepez İlçesi, Fabrikalar Mahallesi, 3872 ada, 8parselde kayıtlı taşınmazda bulunan su aboneliği ileilgili olarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılımpayı inşaat ruhsatı bedeli ve iskan ruhsat bedeli adıaltında Katma Değer Vergisi dahil olarak tahsil edilen tutarınyasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Davalı Antalya Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili, süresi içinde verdiğicevap dilekçesinde, davanın adli yargı yerinde çözülmesigerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANTALYA 2. VERGİ MAHKEMESİ: 13.11.2019 gün veE:2019/815 sayı ile,2576 Sayılı Bölge İdareMahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu veGörevleri Hakkında Kanunun 6. Maddesinde ise; genelbütçeye, İl Özel İdareleri, belediye ve köylereait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlere ve bukonularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili UsulüHakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davalarıngörüm ve çözümünün vergi mahkemeleriolduğu ve bir idari davanın Vergi Mahkemelerindeçözümlenebilmesi için, bu davanın, vergi, resim,harç ve benzeri mali yüküm veya bunların zam vecezalarına ilişkin olması gerektiği;Uyuşmazlığın, 2464 sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun 87. ve 88. Maddelerine istinaden su ve kanalizasyon tesisleriharcamalarına katılım payı ödenmesi şeklindetanzim edilen işlemin iptali isteminden kaynaklandığıgerekçesiyle, dava konusu uyuşmazlık, 2576 sayılıKanunu'nun 6. maddesinin (a) fıkrası kapsamında olduğundan,davanın görüm ve çözümünde görevlimahkemenin Vergi Mahkemesi olduğu sonucuna varıldığıgerekçesiyle, Mahkemelerinin görevli olduğuna, davalıidarenin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Antalya Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili tarafından, süresiiçinde verilen dilekçe ile olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasıile birlikte Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: "...03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları"başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkıve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğükurulmuştur.
2560 sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler" kenarbaşlıklı 2. maddesinde, "ISKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimdeboşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yenidenyararlanılması için abonelerden başlanarak busuların toplanacakları veya bırakılacakları noktayakadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veyayaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya dakurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekliyenilemelere girişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusundahizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleriyürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, /..." hükmüne;13. maddesinde, "İSKİ'nin gelirleri aşağıdakikaynaklardan sağlanır: / a) Su satışı vakullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler, / b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyontesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacakkatılma payları, /..." hükmüne; 23. maddesinde,"Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetimve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsimasrafları ve bir kar oranı esas alınır. / Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir” hükmüne yer verilmiştir. Kanunun ek 5.maddesinde ise, "Bu Kanun diğer büyükşehirbelediyelerinde de uygulanır." hükmüne yer verilmeksuretiyle, söz konusu Kanunun hükümlerinin tümbüyükşehir belediyelerinde geçerli olacağıvurgulanmıştır.
Öte yandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katıatık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı,onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, butesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecektam maliyet esaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafındanbelirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevreselaltyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğinisağlamak amacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010 tarihlive 27742 sayısında yayınlanarak yürürlüğegiren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin 4/1.a maddesinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının "su ve atıksu vekatı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacakgerçek veya tüzel kişiyi" ifade ettiği;"Abonelik" kenar başlıklı 10. maddesinde ise"atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekleyükümlü olduğu tüm gerçek ve tüzelkişilerin abone olmasının zorunlu olduğu" hükmebağlanmıştır.
Ayrıca, Antalya Büyükşehir Belediyesisınırları içinde, su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması ile bu işlemlere ilişkinhizmetlerle ilgili tarifelerin hangi esaslara göre tespit edileceğinive uygulanacağını belirlemek amacıyla hazırlananAntalya Su ve Atıksu İdaresi Genel MüdürlüğüTarifeler Yönetmeliğinin "Tanımlar" kenarbaşlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (e)bendinde, Yönetmeliğin uygulanmasında abone kavramınınASAT ile hizmet sözleşmesi yapan gerçek veya tüzelkişiyi ifade ettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birincifıkrasında, "su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan,özel veya tüzel kişilerle su abone sözleşmesiyapılacağı" belirlenmiş, Ek 1. maddesinin birincifıkrasında ise, "2464 Sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun 87. ve 88. Maddeleri gereği bir programa göreyapılacak yeni; içme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğünceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri, tesislerinhizmet edeceği saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden su vekanalizasyon tesisleri harcamalarına katılma payıalınır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, Antalya İli,Kepez İlçesi, Fabrikalar Mahallesi, 3872 Ada, 8 Parselde yer alantaşınmazda bulunan 725938 numaralı su aboneliği ile ilgiliolarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılımpayı ve inşaat-iskan ruhsatı bedeli olarak tahsil edilentutarın iadesi için düzeltme-şikâyet yolu izlenerekyapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali iletahsil edilen tutarın yasal faiziyle iadesi istemiyle bakılandavanın açıldığı; dosya kapsamında,11/09/2017 tarihinde katılım payı ve inşaat ruhsatıödemelerinin yapıldığı sırada söz konusutaşınmaz ile ilgi olarak su aboneliğininbulunmadığı, 12/06/2018 tarihinde katılım payı veiskan ruhsatı ödemelerinin yapıldığı dönemdeise aboneliğin bulunduğu anlaşılmıştır.
Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde,davalı idare tarafından tesis edilen işlemin; 12/06/2018tarihinde yapılan ödemeler bakımından taraflararasında bir abonelik ilişkisinin bulunması hususu dikkatealındığında, söz konusu katılmapayının, idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğunun görüldüğü;anılan işlemin iptali istemiyle açılan işbudavanın 12/06/2018 tarihinde yapılan ödemelere ilişkinbölümünün görüm veçözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 30/09/2019 tarihli veE.-K.2019/574-596 sayılı kararında da benzer hususlarınvurgulandığı anlaşılmaktadır.
KARAR : Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247sayılı Kanunun 10 ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine..." şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nınyazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan24.02.2020 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülenbiçimde, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının sahibi olduğu taşınmazlailgili olarak yapı ruhsatı ve iskan ruhsatı aşamasındasu ve katılım payı inşaat ruhsatı bedeli ve iskanruhsat bedeli adı altında Katma Değer Vergisi dahil tahsiledilen miktarın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıyla dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyleaçılmıştır.
03/07/2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun‘’Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları’’başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde, özel kanunlarıgereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkı vekatılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz birkuruluş olarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
Anılan Yasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, susatışı ve kullanılmış sularınuzaklaştırılmasına karşılık, tarifesinegöre abonelerden alınacak ücretler İSKİ’ningelirleri arasında sayılmış; aynı Yasa’nındeğişik 23. maddesinde, “Su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve%10’dan aşağı olmayacak nispetinde bir kâroranı esas alınır.
Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar biryönetmelik ile belirlenir.” hükümlerine yerverilmiştir.
2560 sayılı yasa çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun94 / 6516 sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleriayrı bir kurumsal yapı olarak Antalya BüyükşehirBelediyesine bağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995tarih ve 22206 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılıYasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen “ASATTarifeler Yönetmeliği”çıkarılmıştır.
ASAT Tarifeler Yönetmeliği’nin “KatılımPayları” başlıklı EK 1. maddesinde;"2464Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 incimaddeleri gereği bir programa göre yapılacak yeni;İçme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğünceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri üzerindenkanunun uygulama yönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmetedeceği saha dâhilindeki gayrimenkullerin sahiplerinepaylaştırılarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılma payı alınır" hükmüdüzenlenmiştir.
ASAT, Anayasada belirtilen mahalli müşterekihtiyaçları karşılamak amacı doğrultusundabelediyelerce yerine getirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su vekanalizasyon hizmetlerini yürütmek üzere;Büyükşehir belediyesine bağlı, müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kanunlakurulmuş bir kamu kuruluşudur.
Böyle olmakla birlikte, bu kuruluşun kişileresağladığı hizmete ilişkin işlemlerininyargısal denetimini yapacak yargı düzenini belirleyebilmekiçin, işlemin özel hukuk ilişkilerinden veya kamusalyetkilerin kullanılmasından doğupdoğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyon tesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğinitaşımakta ise de; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler vesözleşme hükümleri çerçevesinde özel hukukkurallarına göre yürütmek durumundadır. Abone ile ASATarasında yapılan abone sözleşmesi, daha çok tipsözleşme görünümündedir. Hizmetten yararlanankişinin, sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzer olayda Mahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94,K:2016/382 sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukukilişkisi kapsamında değerlendirilmiştir.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9,K:1985/4 sayılı kararında, karayollarından,köprülerden alınan geçiş parası, su, elektrik,havagazı, demiryolları, hava yolları, kimi hastaneücretleri gibi, ekonomik koşullara göre oluşturulan vetesislerin bakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılan ödemeleri,belirli kamu hizmetleri karşılığında kişilerdenalınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi ile UyuşmazlıkMahkemesi kararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu” yolundakikabulün sonuçları itibarıyla; idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki kirlilik önlem payının tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerekmekte olup, uygulama bu doğrultudaistikrar kazanmıştır.
Tüm bu açıklamalara göre, ortada davacı iledavalı idare arasında yapılmış bir abonesözleşmesine dayalı olarak ortaya çıkanuyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanannedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile davalı Antalya BüyükşehirBelediye Başkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin Antalya 2. Vergi Mahkemesinin 13.11.2019 gün veE:2019/815 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile davalı Antalya Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin Antalya 2. Vergi Mahkemesinin 13.11.2019 gün veE:2019/815 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,24.02.2020 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy