T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 778
KARAR NO : 2020 / 110
KARAR TR : 24.2.2020
ÖZET: Davacının yeni girişimci desteği başvurusunun uygun bulunmasından sonra, destek alabilmek için muvazaalı işlem yapıldığı gerekçesiyle; KOSGEB Kırıkkale İl Müdürlüğünün uygunsuzluğun tespiti ve desteğin geri çekilmesine ilişkin işlemi ile, bu işlemin kaldırılması için yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :İ. A.
Vekili : Av. A.E. D.
Davalı :Küçük ve Orta Büyüklüktekiİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi
Başkanlığı (KOSGEB)
Vekili :Av. B.E.
O L A Y :Davacı vekili dilekçesinde; müvekkilinin, KOSGEBKırıkkale İl Müdürlüğüne 21.04.2017tarihinde yaptığı 2072 sayılı Yeni GirişimciDesteği başvurusu sonucunda destek için onay almışolduğunu; KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği ve KOSGEBGirişimcilik Destek Programları Uygulama Esaslarıhükümleri çerçevesinde, yeni girişimcidesteği başvurusunda bulunanların başvurusunun öndeğerlendirmeye tabi tutulduğunu; uygun bulunan başvurularınDeğerlendirme ve Karar Kuruluna sevk edildiğini ve bu kurultarafından destek başvurusu için karar verildiğini; müvekkilininbaşvurusu ile gerek incelemelerde gerekse işyerinde yapılandenetimlerde destek için her türlü şartınsağlandığı görüldüğünden ve herhangibir aykırılığa rastlanılmadığındandestek başvurusuna onay verilmiş olduğunu; KOSGEBKırıkkale İl Müdürlüğü tarafındantesis edilip müvekkiline gönderilen 18.04.2019 tarihli,Uygunsuzluğun Tespiti konulu yazıda; müvekkili adınakayıtlı “Ay Yıldız Temizlik Hizmetleri’nindestek alabilmek için sözde muvazaalı bir şekilde ortaklıkyapıları bozulmadan taraflar arasında devredildiği tespitedilmiştir” denilerek alınan desteğin geri ödenmesininistenildiğini; bu işleme karşı 22.04.2019 tarihinde idareyebaşvurarak itiraz eden müvekkilinin işleminkaldırılmasını istediğini, ancak; YeniGirişimci Desteği Kurulunun 07.05.2019 tarihli kararı ileitirazın reddedilerek desteğin geri ödenmesinin istenildiğini; gerçek dışı nedenlerle yapılanişlemlerin hukuka, usul ve yasaya aykırı olduğunu; destekalan işyerinin muvazaalı şekilde ortaklık yapısıbozulmadan taraflar arasında devir yapıldığıgerekçesinin tamamen gerçek dışı bir iddiaolduğunu; müvekkili adına kayıtlı A.Yıldız Temizlik Hizmetlerinin önceki veya sonraki dönemdeherhangi bir devrinin söz konusu olmadığını; vergilevhası, oda kayıtları ve SGK kayıtlarınabakıldığında bunun görüleceğini; müvekkileait işletmenin kurulu bulunduğu adreste yeni işletmeninaçılmasından önce yine aynı isimde ve aynısektörde çalışan A. B. adına kayıtlı A.Yıldız Temizlik Hizmetlerinin faaliyette bulunmuş olduğunu;anılan şahıs tarafından açılanişyerinin yine aynı kişi tarafından terk edildiğini veboş olarak bırakıldığını; bunun üzerinegirişimde bulunmak isteyen müvekkilinin söz konusuişletmeyi bulduğunu, kira sözleşmesini yaparak, yenibir işletme olarak işyerini açtığını;önceki işletme sahibinin, yeni işletmeye zarar vermek vemüvekkili yıpratmak maksadı ile şikâyetbaşvurusu yaptığını; Müdürlüğünde, kendisine ulaşan başvuru sonucu gerekli özenleinceleme yapmadan muvazaalı devir işlemiyapıldığı şeklinde yanlış bir tespitte bulunduğunu;davalı idare tarafından hiçbir gerekçeyedayanmayan, sadece bir kişinin beyanı ile müvekkilihakkında araştırma yapmadan yapılan idari işleminhukuka aykırı olduğunu ifade ederek; KOSGEB Kırıkkaleİl Müdürlüğünün, Uygunsuzluğun Tespiti veDesteğin Geri Ödenmesine İlişkin 18.04.2019 tarihli veE.570 sayılı işlem ile bu işleminkaldırılması için yapılan başvuruya cevapolarak verilen 07.05.2019 tarihli ve E.642 sayılı işlemin iptaliistemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalıidare vekili süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde;uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesigerektiğinden bahisle, görev itirazında bulunmuştur.
KIRIKKALEİDARE MAHKEMESİ: 21.8.2019 gün ve E:2019/219 sayı ile, “(…)2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde;"İdari dava türleri, idari işlemler hakkında yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı açılan iptaldavaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları; kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesiiçin yapılan her türlü idari sözleşmelerdendolayı açılan davalar olarak sayılmış; idariyargının idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetiminiyapmakla görevli olduğu kurala bağlanmıştır.
İdariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davalarının; idari dava türlerindenbiri olduğu idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
İdare,idare hukuku alanında kamu gücüne dayalı olarak re-sen vetek yanlı irade açıklaması sonucu tesis etmişolduğu işlemlere, hukuk alanında yeni durumlaroluşturmasıyla idari işlem kimliği kazandırmakta vekural olarak bu işlemler özel yasal düzenlemelerdışında, idari yargı denetimine tabi bulunmaktadır.
Davadosyasının incelenmesinden; KOSGEB Kırıkkale İlMüdürlüğü'nün uygunsuzluğun tespiti vedesteğin geri ödenmesine ilişkin 18/04/2019 tarih ve E.570sayılı işlem ile bu işlemin kaldırılmasıiçin yapılan başvurunun reddine ilişkin 07/05/2019 tarihve E.642 sayılı KOSGEB Kırıkkale İl Müdürlüğüişleminin iptali istemiyle bakılan davanınaçıldığı, davalı idarece verilen savunmadilekçesinde görev itirazında bulunulduğugörülmüştür.
Bu durumda;KOSGEB Kırıkkale İl Müdürlüğü'nünuygunsuzluğun tespiti ve desteğin geri ödenmesine ilişkin18/04/2019 tarih ve E.570 sayılı işlem ile bu işleminkaldırılması için yapılan başvurunun reddineilişkin 07/05/2019 tarih ve E.642 sayılı KOSGEBKırıkkale İl Müdürlüğü işlemininiptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktaolup, sözleşmeden ayrılabilir nitelikte bulunan vetahahhüdnameden de doğmayan dava konusu idari işlemin kamugücünün verdiği yetkiye istinaden tesis edildiğigözönünde bulundurulduğunda,uyuşmazlığın görüm veçözümünün idare mahkemelerinin görevinegirdiği sonucuna varılmış olup, bu sebeple davalıidare tarafından ileri sürülen görev itirazı yerindegörülmemiştir.
Açıklanannedenlerle; uyuşmazlığın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğuna, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 12.maddesi uyarıncakararın tebliğ tarihinden itibaren 15 (onbeş) güniçerisinde görev uyuşmazlığıçıkarmaya yetkili makam olan Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına sunulmak üzere iki nüshadilekçe ile Mahkememize başvuru yolu serbest olmak üzeredavalı idarenin görev itirazının REDDİNE…”karar vermiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…)Bilindiği gibi, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” kenar başlıklı 2. maddesinde, idaridava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak Kamu kurumlarınca alınan idari kararların yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile kanunaaykırı olduğu ileri sürülerek açılan ve2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesinde tanımlanan iptal davalarının amacı, idariişlemlerin idari yargı organlarınca denetlenerek, idareninhukuka uygunluğunun sağlanmasıdır.
Öte yandan,15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanıp yürürlüğe giren BakanlıklaraBağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ileDiğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkındaki4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 224.maddesinde “Ülkenin ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek amacıyla Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Kuruluşunkısa adı KOSGEB’dir. / KOSGEB, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliği haiz,özel bütçeli bir kamu kuruluşu olup bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabidir.”hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,davacının yeni girişimci desteği başvurusu ile ilgiliolarak desteğin geri çekilmesine ilişkin işlemle buişleme yapılan itirazın reddine ilişkin işlemigerçekleştiren KOSGEB, 4 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 224. maddesiyle bir kamukuruluşu olarak tanımlanmış ise de, aynı maddeyegöre, herhangi bir istisna belirtilmeden bu kuruluşun bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi olacağıhüküm altına alınmıştır. Bu itibarla, ortadakamu hukukundan kaynaklanan ve kamu gücünün verdiğiüstün yetkiler kullanılarak tesis edilmiş tek taraflıidari nitelikte bir işlemin varlığından söz etmekolanaksızdır. Bu sebeple, bütün işlemlerinde özelhukuk hükümlerine tabi olan KOSGEB tarafından tesis edilenişlemlerin iptali istemiyle açılan davanın özelhukuk hükümlerine göre çözülmesi gerektiğikanaatine varılmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalara göre, davalı KOSGEB'in 18/04/2019 tarihli veE.570 sayılı işlemiyle bu işleminkaldırılması için yapılan başvurunun reddine ilişkin07/05/2019 tarihli ve E.642 sayılı kararının iptalineilişkin uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerektiği düşünülmektedir.
KARAR :Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247 sayılı Kanunun10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine…” karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göreDanıştay Başsavcısından da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: “(…)15/07/2018 tarih ve 30479 sayılıResmi Gazetede yayımlanıp yürürlüğe girenBakanlıklara Bağlı, İlgili; İlişkili Kurum veKuruluşlar İle Diğer Kurum ve KuruluşlarınTeşkilatı Hakkındaki 4 SayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 224. maddesinin 1.fıkrasında; ülkenin, ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek amacıyla, Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı kurulduğu belirtilmiş,yine aynı maddenin 2. fıkrasında; Kuruluşun, Sanayi veTicaret Bakanlığı ile ilgili bir Kamu Kuruluşu olduğu,tüzel kişiliği haiz ve bütün işlemlerindeözel hukuk hükümlerine tabi bulunduğu hükümlerineyer verilmiş bulunmaktadır.
3624sayılı Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 4 ve 12.maddelerine dayanılarak çıkarılan ve 15/06/2010 tarih ve27612 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, dava konusu desteklemeödemesinin dayanağını oluşturan, KOSGEB DestekProgramları Yönetmeliği'nin 5. maddesinde; "(1) BuYönetmelik kapsamında sağlanacak destekler, KOSGEBtarafından destek programları çerçevesinde verilir. (2)Destek programları; ülkenin ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasında,küçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek, ihracattaki paylarını artırmak,araştırma-geliştirme, yenilik ve işbirliğifaaliyetlerini desteklemek ve girişimcilik kültürünügeliştirmek amacına uygun olarak; Ar-Ge ve yenilik, endüstriyeluygulama, girişimcilik, pazarlama, e-dönüşüm,kurumsallaşma, markalaşma, kalite geliştirme, tasarım,çevre, enerji ve işbirliği-güçbirliği ilegünün şartlarına bağlı olarak oluşabilecekdiğer konularda, Kalkınma Planları, HükümetProgramları ve Yıllık Programlarda belirlenen hedefler dikkatealınarak hazırlanır. Destek programlarına ilişkinolarak Kalkınma Ajansları ile kurulacak işbirliğininçerçevesi protokoller ile belirlenir. (3) Destekprogramlarının teknik, mali ve idari hususları her bir destekprogramında ayrı ayrı belirtilir. Destek programları;amaç, kapsam, destek türleri ve unsurları, destekmiktarı, destek oranı ve her bir programa mahsus genelhükümleri içerir. (4) Destek programları, İcraKomitesi onayı ile yürürlüğe girer. Onaylanan destekprogramları KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internet adresindenduyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmasına gerekyoktur. Destek programlarının değiştirilmesi,kaldırılması ve/veya birleştirilmesi İcra Komitesikararıyla yapılabilir. (5) İcra Komitesi tarafından onaylanandestek programlarının uygulama esaslarıBaşkanlıkça belirlenir ve KOSGEB’in www.kosgeb.gov.trinternet adresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuruyapılmasına gerek yoktur." hükmüne, "DestekTürleri" başlıklı 6. maddesinde; "Destekprogramları kapsamında geri ödemeli ve/veya geri ödemesizdestek verilir." hükmüne, "Destek programınabaşvuru ve değerlendirme" başlıklı 7/5.maddesinde; "Destek programlarından yararlanacaklardan, ilgili KOSGEBmevzuatına uyulacağına dair taahhütnamealınır." hükmüne, "İzleme veDeğerlendirme" başlıklı 9. maddesinde ise;"Destek programları, program ve/veya işletme esaslı olarakizlenir, programların ülke ekonomisi ve işletmelere etkileri vesonuçları değerlendirilir. İzleme ve değerlendirmeler,Başkanlıkça belirlenen esaslar doğrultusundayapılır." hükümleri yer almaktadır.
Dosyanınincelenmesinden; davacının yaptığı yeni girişimcidesteğinin uygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin muvazaalı bir şekildeortaklık yapıları bozulmadan devredildiğinin tespitedildiğinden bahisle KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi uyarıncaişlem yapılması gerektiğinin belirtilmesi üzerine,KOSGEB Kırıkkale İl Müdürlüğünce KOSGEBUygunsuzluk Yönergesi hükümleri uyarınca desteklemeödemesinin 30 gün içinde iadesinin istenilmesine ilişkin18/04/2019 tarih ve E.570 sayılı işlemin tesis edildiği,davacı tarafından bu işleme itiraz edilmesi üzerine07/05/2019 tarih ve E.642 sayılı işlemle itirazın reddinekarar verildiği, anılan işlemlerin iptali istemiyle debakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1 -amaddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdariişlem; idarenin, hukuk aleminde değişiklik, yenilik doğuranirade açıklaması olup; bir tasarruf veya kararın idariişlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmişolması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğüidari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdarimakamların, idari faaliyetin görülmesi sırasındakullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara,bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesindenbağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerinerağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkileryaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğitanıdığından, kamu gücününkullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idariyargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Bunagöre, idare ile özel hukuk sözleşmesi imzalanmasınakadar geçen süreçte idarece tesis edilen idari işlemlerniteliği itibarıyla idari yargının denetimine tâbi iken;sözleşmenin imzalanmasından sonraki aşamalarda tesis edilenişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm veçözümü ise, sözleşmeden ayrılabilirnitelikte olmadıkça, adli yargı yerine aittir.
Aktarılankural, dava konusu olaya uygulandığında; taahhütnameimzalanana kadar, idarece, tek yanlı ve kamu gücüne dayalıolarak tesis edilen işlemler idari yargının denetiminetâbi iken; başvurunun kabul edilip taahhütnameimzalanmasından sonra, taahhütname uyarınca tesis edilenişlemler adli yargı yerinin denetimine tâbi olmaktadır.
Uyuşmazlıkta,davacının yaptığı yeni girişimci desteğininuygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin muvazaalı bir şekildeortaklık yapıları bozulmadan devredildiğinin tespitedildiğinden bahisle KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi uyarıncaişlem yapılması gerektiğinin belirtilmesi üzerine,destek ödemesinin geri istenilmesi yönünde tek yanlı ve kamugücüne dayalı olarak tesis edilen bir idari işlembulunmaktadır. Dava konusu idari işlemin, sözleşmekoşullarına veya taahhütnameyeaykırılığın tespiti nedeniyle değil de, KOSGEBUygunsuzluk Yönergesi hükümlerine aykırılığıntespiti nedeniyle tesis edildiği görülmektedir.
Bu itibarla,sözleşmeden ayrılabilir nitelikte bulunan ve taahhütnamedendoğmayan davalı idarenin tek taraflı, kamu gücünedayanılarak tesis ettiği dava konusu işlemlere ilişkinuyuşmazlığın görüm ve çözümündeidari yargı mercilerinin görevli olduğu açıktır
SONUÇ: Açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasanın 13. maddesiuyarınca yapılan başvurunun reddi gerektiği…”yolunda düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 24.2.2020 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ’nin davada adli yargının, DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın ise davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacınınyaptığı yeni girişimci desteği başvurusunun uygunbulunmasından sonra, destek alabilmek için muvazaalıişlem yapıldığı gerekçesiyle; KOSGEBKırıkkale İl Müdürlüğünün,uygunsuzluğun tespiti ve desteğin geri çekilmesineilişkin 18/04/2019 tarihli ve E.570 sayılı işlemi ile, buişlemin kaldırılması için yapılanbaşvurunun reddine ilişkin 07/05/2019 tarihli ve E.642sayılı işlemin iptali istemiyleaçılmıştır.
15/07/2018tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanıpyürürlüğe giren Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkındaki 4Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin“Amaç ve kuruluş” başlıklı 224.maddesinde; “(1) Ülkenin ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek amacıyla Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Kuruluşunkısa adı KOSGEB’dir.
(2) KOSGEB,Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili, tüzelkişiliği haiz, özel bütçeli bir kamu kuruluşuolup bütün işlemlerinde özel hukuk hükümlerinetabidir.” hükmüne yer verilmiş;
12/4/1990tarihli ve 3624 sayılı Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı Kurulması HakkındaKanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)bendi, 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 13üncü maddesine dayanılarak hazırlanmış olan “KOSGEB Teşkilat Yönetmeliği”nin “Hukukiyapı” başlıklı 5. maddesinde, “ (1)Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleriGeliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı; 3624sayılı Kanunda öngörülen görevleri yerinegetirmek üzere kurulan, (Değişik ibare:RG-6/7/2018- 30470)Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili bir kamukuruluşu olup tüzel kişiliği haiz ve bütünişlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabidir.”denilmiştir.
3624sayılı Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 4 ve 12.maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 15/06/2010 tarih ve 27612sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, “KOSGEB DestekProgramları Yönetmeliği”nin “Destekprogramları” başlıklı 5. maddesinde; "(1) BuYönetmelik kapsamında sağlanacak destekler, KOSGEBtarafından destek programları çerçevesinde verilir. (2)Destek programları; ülkenin ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasında,küçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini artırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek, ihracattaki paylarını artırmak,araştırma-geliştirme, yenilik ve işbirliğifaaliyetlerini desteklemek ve girişimcilik kültürünügeliştirmek amacına uygun olarak; Ar-Ge ve yenilik, endüstriyeluygulama, girişimcilik, pazarlama, e-dönüşüm,kurumsallaşma, markalaşma, kalite geliştirme, tasarım,çevre, enerji ve işbirliği-güçbirliği ilegünün şartlarına bağlı olarak oluşabilecekdiğer konularda, Kalkınma Planları, HükümetProgramları ve Yıllık Programlarda belirlenen hedefler dikkatealınarak hazırlanır. Destek programlarına ilişkinolarak Kalkınma Ajansları ile kurulacak işbirliğininçerçevesi protokoller ile belirlenir. (3) Destekprogramlarının teknik, mali ve idari hususları her bir destekprogramında ayrı ayrı belirtilir. Destek programları;amaç, kapsam, destek türleri ve unsurları, destek miktarı,destek oranı ve her bir programa mahsus genel hükümleriiçerir. (4) Destek programları, İcra Komitesi onayı ileyürürlüğe girer. Onaylanan destek programlarıKOSGEB’in www.kosgeb.gov.trinternet adresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuruyapılmasına gerek yoktur. Destek programlarınındeğiştirilmesi, kaldırılması ve/veyabirleştirilmesi İcra Komitesi kararıyla yapılabilir. (5)İcra Komitesi tarafından onaylanan destek programlarınınuygulama esasları Başkanlıkça belirlenir veKOSGEB’in www.kosgeb.gov.trinternet adresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuruyapılmasına gerek yoktur." Hükmüne; "DestekTürleri" başlıklı 6. maddesinde; "Destekprogramları kapsamında geri ödemeli ve/veya geri ödemesizdestek verilir." hükmüne, "Destek programınabaşvuru ve değerlendirme" başlıklı 7. maddesinde;" (1) Destek programlarından yararlanacak işletme, meslekkuruluşu ve işletici kuruluşların KOSGEB VeriTabanında yer alması koşulu aranır. (2)(Değişik:RG-28/12/2016-29932) KOSGEB Veri Tabanında yer almakiçin KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internet adresinde belirtilenusulde başvuru yapılır. (3) KOSGEB Veri Tabanında yer alanişletme, meslek kuruluşu ve işletici kuruluşlarındestek programlarına başvuru süreci ve koşullarıilgili destek programı ve uygulama esaslarında belirlenir. (4) Destekprogramlarına yapılan başvurular; ilgili destek programı veuygulama esaslarına göre değerlendirilir. Değerlendirmesonucu başvuru sahibine bildirilir. (5) Destek programlarındanyararlanacaklardan, ilgili KOSGEB mevzuatına uyulacağına dairtaahhütname alınır.” Hükmüne; "İzlemeve Değerlendirme" başlıklı 9. maddesinde ise; " (Değişik:RG-28/12/2016-29932) (1) Destek programları, programve/veya işletme esaslı olarak izlenir, programların ülkeekonomisi ve işletmelere etkileri ve sonuçlarıdeğerlendirilir. İzleme ve değerlendirmeler,Başkanlıkça belirlenen esaslar doğrultusundayapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Öteyandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun“Kapsam ve nitelik” başlıklı 1.maddesinde; “1.Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergimahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü,bu Kanunda gösterilen usullere tabidir.(…)” hükmü; “İdariDava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” başlıklı 2. maddesinde, – 1.(Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır: / a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihlive E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; YenidenDüzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, / b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları, / c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar./ 2. İdari yargıyetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler(…)” hükmü yer almıştır.
Konuyailişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birliktedeğerlendirildiğinde; dava konusu edilen işlemleri tesis eden KOSGEB’in,Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili, tüzelkişiliği haiz, özel bütçeli bir kamu kuruluşuolduğu; buna karşılık ilgili mevzuatta, davalıBaşkanlığın “bütün işlemlerindeözel hukuk hükümlerine tabi” olduğununaçıkça belirtildiği ve bu konuda herhangi bir istisnayayer verilmediği görülmüştür.
Bu itibarla, mevzuatınaçık hükümleri karşısında, ortada kamuhukukundan kaynaklanan ve kamu gücünün verdiğiüstün yetkiler kullanılarak tesis edilmiş tek taraflıidari nitelikte bir işlemin varlığından söz etmekolanaksız olduğundan; bütün işlemlerinde özelhukuk hükümlerine tabi olan KOSGEB tarafından tesis edilen işlemin/işlemleriniptali istemiyle açılan davanın, özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Kırıkkale İdare Mahkemesinin,21.8.2019 gün ve E:2019/219 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile Kırıkkale İdare Mahkemesinin, 21.8.2019 günve E:2019/219 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 24.2.2020gününde, Üyeler Aydemir TUNÇ ve AhmetARSLAN’ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
KARŞI OY
15/07/2018tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren Bakanlıklara Bağlı,İlgili; İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkındaki 4Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 224.maddesinin 1. fıkrasında; ülkenin, ekonomik ve sosyalihtiyaçlarının karşılanmasındaküçük ve orta ölçekli işletmelerinpayını ve etkinliğini arttırmak, rekabetgüçlerini ve düzeylerini yükseltmek, sanayideentegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimdegerçekleştirmek amacıyla, Küçük ve OrtaÖlçekli İşletmeleri Geliştirme ve Desteklemeİdaresi Başkanlığı kurulduğu belirtilmiş,yine aynı maddenin 2. fıkrasında; Kuruluşun, Sanayi veTicaret Bakanlığı ile ilgili bir Kamu Kuruluşu olduğu,tüzel kişiliğe haiz ve bütün işlemlerindeözel hukuk hükümlerine tabi bulunduğu hükümlerineyer verilmiş bulunmaktadır.
3624sayılı Küçük ve Orta Ölçekliİşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresiBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 4 ve 12.maddelerine dayanılarak çıkarılan ve 15/06/2010 tarih ve27612 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, dava konusu desteklemeödemesinin dayanağını oluşturan, KOSGEB DestekProgramları Yönetmeliği’nin 5. maddesinde; “(1) BuYönetmelik kapsamında sağlanacak destekler, KOSGEBtarafından destek programları çerçevesinde verilir. (2)Destek programları; ülkenin ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarınınkarşılanmasında, küçük ve ortaölçekli işletmelerin payını ve etkinliğiniartırmak, rekabet güçlerini ve düzeyleriniyükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomik gelişmelere uygunbiçimde gerçekleştirmek, ihracattaki paylarınıartırmak, araştırma- geliştirme, yenilik veişbirliği faaliyetlerini desteklemek ve girişimcilikkültürünü geliştirmek amacına uygun olarak; Ar-Geve yenilik, endüstriyel uygulama, girişimcilik, pazarlama,e-dönüşüm, kurumsallaşma, markalaşma, kalitegeliştirme, tasarım, çevre, enerji veişbirliği-güçbirliği ile gününşartlarına bağlı olarak oluşabilecek diğerkonularda, Kalkınma Planları, Hükümet Programları veYıllık Programlarda belirlenen hedefler dikkate alınarakhazırlanır. Destek programlarına ilişkin olarak KalkınmaAjansları ile kurulacak işbirliğinin çerçevesiprotokoller ile belirlenir. (3) Destek Programlarının teknik, mali veidari hususları her bir destek programında ayrı ayrıbelirtilir. Destek Programları; amaç, kapsam, destek türlerive unsurları, destek miktarı, destek oranı ve her bir programamahsus genel hükümleri içerir. (4) Destek Programları,İcra Komitesi onayı ile yürürlüğe girer.Onaylanan destek programları KOSGEB’in www.kosgeb.gov.tr internet adresindenduyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmasına gerekyoktur. Destek Programlarının değiştirilmesi,kaldırılması ve/veya birleştirilmesi icra Komitesikararıyla yapılabilir. (5) İcra Komitesi tarafındanonaylanan destek programlarının uygulama esasları Başkanlıkçabelirlenir ve KOSGEB’in www.kosgeb.gov.trinternet adresinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuruyapılmasına gerek yoktur.” Hükmüne, “DestekTürleri” başlıklı 6. maddesinde; “Destekprogramları kapsamında geri ödemeli ve/veya ödemesiz destekverilir.” hükmüne, “Destek programına başvuruve değerlendirme” başlıklı 7/5. maddesinde;“Destek programlarından yararlanacaklardan, ilgili
KOSGEBmevzuatına uyulacağına dair taahhütnamealınır.” hükmüne, “İzleme veDeğerlendirme” başlıklı 9. maddesinde ise;“Destek programları, program ve/veya işletme esaslı olarakizlenir, programların ülke ekonomisi ve işletmelere etkileri vesonuçlan değerlendirilir. İzleme ve değerlendirmeler,Başkanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda yapılır.”hükümleri yer almaktadır.
Dosyanınincelenmesinden; davacının yaptığı yeni girişimcidesteğinin uygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin muvazaalı bir şekildeortaklık yapıları bozulmadan devredildiğinin tespitedildiğinden bahisle KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi uyarıncaişlem yapılması gerektiğinin belirtilmesi üzerine,KOSGEB Kırıkkale İl Müdürlüğünce KOSGEBUygunsuzluk Yönergesi hükümleri uyarınca desteklemeödemesinin 30 gün içinde iadesinin istenilmesi ilişkin18/04/2019 tarih ve E.570 sayılı işlemin tesis edildiği,davacı tarafından bu işleme itiraz edilmesi üzerine07/05/2019 tarih ve E.642 sayılı işlemle itirazın reddinekarar verildiği, anılan işlemlerin iptali istemiyle debakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1 a-maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
İdariişlem; idarenin, hukuk aleminde değişiklik, yenilik doğuranirade açıklaması olup; bir tasarruf veya kararın idariişlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmişolması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğüidari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdarimakamların, idari faaliyetin görülmesi sırasındakullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara,bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesindenbağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerinerağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkileryaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneğitanıdığından, kamu gücününkullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargıyerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Bunagöre, idare ile özel hukuk sözleşmesi imzalanmasınakadar geçen süreçte idarece tesis edilen idari işlemlerniteliği itibarıyla idari yargının denetimine tabi iken;sözleşmenin imzalanmasından sonraki aşamalarda tesis edilenişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm veçözümü ise, sözleşmeden ayrılabilirnitelikte olmadıkça, adli yargı yerine aittir.
Aktarılankural, dava konusu olaya uygulandığında; taahhütnameimzalanana kadar, idarece, tek yanlı ve kamu gücüne dayalıolarak tesis edilen işlemler idari yargının denetiminetâbi iken; başvurunun kabul edilip taahhütnameimzalanmasından sonra, taahhütname uyarınca tesis edilenişlemler adli yargı yerinin denetimine tabi olmaktadır.
Uyuşmazlıkta,davacının yaptığı yeni girişimci desteğininuygun bulunması üzerine destek başvurusununonaylandığı, ancak daha sonra destek alabilmek içinbaşvuruda bulunan şirketin muvazaalı bir şekildeortaklık yapıları bozulmadan devredildiğinin tespitedildiğinden bahisle KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi uyarıncaişlem yapılması gerektiğinin belirtilmesi üzerine,destek ödemesinin geri istenilmesi yönünde tek yanlı vekamu gücüne dayalı olarak tesis edilen bir idari işlembulunmaktadır. Dava konusu idari işlemin, sözleşmekoşullarına veya taahhütnameyeaykırılığın tespiti nedeniyle değil de, KOSGEBUygunsuzluk Yönergesi hükümlerineaykırılığın tespiti nedeniyle tesis edildiğigörülmektedir.
Bu itibarla,sözleşmeden ayrılabilir nitelikte bulunan ve taahhütnamedendoğmayan davalı idarenin tek taraflı, kamu gücünedayanılarak tesis ettiği dava konusu işlemlere ilişkinuyuşmazlığın görüm veçözümünde idari yargı mercilerinin görevliolduğu görüşü ile aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyoruz.24.2.2020
ÜYE ÜYE
Aydemir Ahmet
TUNÇ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy