T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 841
KARAR NO : 2020 / 109
KARAR TR : 24.2.2020
ÖZET: Davalı Oda’ya kayıtlı olarak taksicilik mesleğini sürdüren davacı tarafından, Oda’nın Olağan Genel Kurul Toplantısı'nda karara bağlanan "....oda tarafından bağış alınan paraların iade edilmemesine oy çokluğu ile karar verilmiştir." içerikli "n" gündem maddesinin iptali ile kendisinden bağış adı altında alınan paranın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali ve ödenen paranın iadesi istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :M. Ö.
Vekilleri :Av. M. M. Ö. &Av. G.Ü.
Davalı :Antalya Şoförler, Otomobilciler, Kamyoncular, Kamyonetçiler veOtobüsçüler
Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanlığı
Vekili :Av. A.K.
O L A Y :Davacı vekili dilekçesinde; müvekkilinin davalıOda’ya kayıtlı olarak 07 . 4147 plakalı aracı iletaksicilik mesleğini icra ettiğini; Antalya’nın Aksuilçesinde inşa edilen Expo 2016 Dünya Tarım FuarAlanında taksi durağı kurulmasına kararverildiğini; bununla ilgili olarak müvekkilinin dearalarında bulunduğu taksicilere davalı Oda tarafındandüzenlenen tanıtım toplantısında; Expo2016durağında çalışmak isteyen ticari (T) plaka sahibiesnafların davalı Odanın banka hesabına, bildirilen sonödeme tarihine kadar 35.000,00 TL yatırması gerektiği,belirtilen meblağın bildirilen son ödeme tarihine kadaryatırılmaması durumunda bahse konu duraktaçalışamayacağının bildirildiğini;diğer bir anlatımla, Expo2016 durağına geçişyapılmasının, 35.000,00 TL.nin ödenmesi şartınabağlandığını; müvekkilinin bilgilendirmedoğrultusunda talep edilen miktarı davalı Oda hesabına 13.3.2015tarihinde yatırdığını; müvekkilinin daha sonra,Oda’ya başvurarak 35.000,00 TL.nin iadesini talep ettiğini; Oda’nın01.08.2018 tarih, 2018/755 sayılı cevap ile istemireddettiğini; işleme de dayanak olarak 21.01.2018 tarihindeyapılan Genel Kurul kararının gösterildiğini; GenelKurulunun Kararının “n” sayılı gündemmaddesiyle usulsüz bir şekilde “alınan paraların iadeedilmemesine” karar verildiğinin belirtildiğini, kararında hukuka aykırı olduğunu; idare cevabında, zorlamayapılmadan, gönüllülük esasına göre vetaksicilerin kendi istekleriyle bağış yaptığıiddia edilmiş ise de; gönüllü, rızaişekilde bir bağış ya da koşula bağlı birbağış yapılmasının söz konusu olmadığını;çünkü, davalı Oda tarafından taksici esnafınExpo 2016 durağında çalışabilmeleri içinzorla bağış adı altında ödeme yapmaya mecburbırakıldığını; davalı tarafından Odayakayıt yaptırabilmeleri için ödemeaçıklamasına “bağış”yazılmasının zorunlu tutulduğunu, hatta istenen bu bedelikarşılayacak durumu olmayan bazı taksici esnafından isesenet alındığını; müvekkilden 35.000,00 TLtutarında bağış adı altında zorla paraalınmasının 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi veKontrol Kanunu’nun “Bağış ve Yardımlar"başlıklı 40. maddesine aykırı olduğunu; ayrıcaGümrük ve Ticaret Bakanlığı Esnaf ve Sanatkarlar GenelMüdürlüğünün 03.01.2018 tarih 30741369 sayı“Antalya Şoförler, Otomobilciler, Kamyoncular veKamyonetçiler Esnaf Sanatkarlar Odası-inceleme raporu” konuluyazısında; taksici esnafından alınan haksız veusulsüz paraların da tespit edildiğini; Gümrük veTicaret Bakanlığı Rehberlik ve TeftişBaşkanlığı tarafından davalı Oda hakkında hazırlanan13.12.2017 tarih 338-C/06-01 sayılı inceleme raporunda Odayönetiminin görevlerini kötüye kullandıklarıkanaatine varıldığı, buna ilişkin ayrıntılaraSoruşturma Raporunda ver verildiğinin ifade edildiğini; 5362sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek KuruluşlarıKanunu’nun 14. maddesinde, odaların gelirleri tahdidi olaraksayıldığını, maddede; odaların durakdeğiştirilmesi karşılığında ücretalabileceğinin belirtilmediğini ifade ederek; AntalyaŞoförler, Otomobilciler, Kamyoncular ve Kamyonetçiler Esnaf veSanatkarlar Odasının 01.08.2018 tarihli 2018/755 Sayılıİşlemiyle, bu işleme dayanak gösterilen 21.1.2018 tarihliAntalya Şoförler, Otomobilciler, Kamyoncular ve KamyonetçilerEsnaf ve Sanatkarlar Odası Genel Kurulunda “n” gündemmaddesi ile usulsüz ve hukuka aykırı olarak karara bağlananişlemin iptali ile müvekkilden hukuka aykırı olarakalınan 35.000,00 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır. ANTALYA2.İDARE MAHKEMESİ: 8.1.2019 gün ve E:2018/978, K:2019/11sayı ile, “(…)Niza konusu olayda;uyuşmazlığın davacı tarafından davalı idarehesabına yatırılan 35.000,00 TL ile yatırılanişbu paranın iadesi isteminin reddi işlemindenkaynaklandığı, Gümrük ve TicaretMüfettişliğince yapılan teftiş sonucunda yatırılanparanın bağış olmadığı ifade edilmişise de, söz konusu paranın herhangi bir idari işlem ve/veyaeylem neticesinde davalı idarenin hesabınayatırılmayıp meccanen davacı yanca şartabağlı olarak bağış yapıldığı ve buhususun ödeme dekontunun açıklamalar kısmındabelirtildiği, ödeme yapılması suretiyle de davacı vedavalı arasında bağış akdinin kurulduğu, bubağlamda işbu uyuşmazlığın bağışsözleşmesinden kaynaklandığı, bu sözleşmeninVergi Mahkemesinin görevine giren vergi, resim, harç ve benzerimali yükümler ile bunların zam ve cezaları ile tarifelereilişkin bulunmadığı gibi idare mahkemesinin görevinegiren iptal veya tam yargı davasına konu bir işlem ile ilkderecede Danıştayca çözümlenecek bir işlem deolmadığı; dolayısıyla özel hukukilişkisinden doğan ve sözleşme hükümlerinintarafların serbest iradesiyle belirlendiği bağışsözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlığın adliyargı yerinde çözümlenmesi gerektiği sonuç vekanaatine ulaşılmaktadır. Nitekim,aynı konuda Antalya 4.İdare Mahkemesince verilen 12/07/2018 günve E:2018/142, K: 2018/475 sayılı "davanın görevyönünden reddine" ilişkin kararın onanmasına dairKonya Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 06/11/2018tarih, E: 2018/2037, K: 2018/1537 sayılı kararı da buyöndedir. Açıklanannedenlerle; davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarıncagörev yönünden reddine…” karar vermiş; istinafyoluna başvurulması üzerine Konya Bölge İdareMahkemesi 3. İdari Dava Dairesince 25.4.2019 gün ve E:2019/332,K:2019/733 sayı ile, istinaf isteminin reddine kesin olarak karar verilmişve görevsizlik kararı kesinleşmiştir. Davacıvekili bu kez, aynı somut olaylardan bahisle, davalı Odahesabına yatırılan 35.000 TL’nin iadesi istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır. ANTALYA4.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 2.12.2019 gün ve E:2019/167 sayıile, “(…)3-Davacı vekili, açıklanan olguyadayalı olarak, genel kurul kararının iptali ve alınan35.000,00 TL'nin iadesi istemiyle eldeki davayı ikame etmiştir. 4-a)2247 sayılıKanunun 19.maddesi uyarınca, yargı yolu yönündengörevli olmadığını düşünen mercii,yargı yolu uyuşmazlığının giderilmesi içindosyayı bir gerekçeli kararla uyuşmazlık mahkemesinegönderebilir. b)Anayasanın135. maddesi, kamu kurumu niteliğinde meslekkuruluşlarının, belli meslek mensuplarınınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekifaaliyetini kolaylaştırmak, mesleğin genel faaliyetlere uygunolarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarınınbirbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hakim kılmak meslekdisiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan veorganları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilenusullere göre yargı gözetimi altında ve gizli oylaseçilen kamu tüzel kişileri olduklarınıvurgulamıştır. Davalı meslek odası, bir kamukurumudur. Davacı, meslek odasının 21/01/2018 tarihli genelkurulunda alınan "n" sayılı kararın iptaliniistemektedir. Uyuşmazlık mahkemesi hukuk bölümü20/02/2017 günlü ve 2016/530 esas, 2017/17 karar sayılısayılı ilamla, benzer bir uyuşmazlıkta, görevliyargı kolunun idari yargı olduğunu belirlemiştir. c)Bundanayrı olarak, taraflar arasında özel hukuk hükümlerinegöre gerçekleşmiş bir bağışsözleşmesinin varlığından da söz edilemez.İddiaya göre, burada, davalı idarenin uyguladığıtek yanlı bir işlem söz konusudur. Meslek odası, Expo 2016taksi durağında çalışılabilmesini, her birtaksicinin 35.000,00 TL para vermesi koşulunabağlamıştır. Taksicilerin, serbest iradeleriyle, birkarşılığı olmaksızıngerçekleştirdikleri bir bağış söz konusudeğildir. Dolayısıyla her bir taksicinin 35.000,00 TLödemesi, bir bağış iradesinin sonucu değil, meslekodasının tek yanlı buyurucu-bağlayıcı iradesininsonucudur. Yani burada da idari işlem söz konusudur. 5-Bu nedenle,mahkememizle Antalya 2. İdare Mahkemesi arasında oluşanyargı yolu uyuşmazlığının halli için heriki dava dosyası 2247 sayılı Kanunun 19.maddesihükmüne tevfikan karar ekinde gönderilmektedir….”demek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmuştur. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 24.2.2020günlü toplantısında: I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Asliye HukukMahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, adli yargı yargıdosyasının Mahkemece, ekinde idari yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, AntalyaŞoförler, Otomobilciler, Kamyoncular ve Kamyonetçiler Esnaf veSanatkarlar Odasına kayıtlı olarak 07 . 4147 plakalıaracın maliki olan davacı tarafından, davalı odanın21.01.2018 tarihli Olağan Genel Kurul Toplantısı'nda kararabağlanan "....oda tarafından bağış alınanparaların iade edilmemesine oy çokluğu ile kararverilmiştir." içerikli "n" gündem maddesinin;usulsüz ve hukuka aykırı olarak kararabağlandığı, kendilerinden "bağış"adı altında alınan paraların mevzuatta yeriolmadığı, yeni durağa kaydolabilmek için herkestenayrı miktarlarda para alındığı, bazıtaksicilerden hiç para alınmadığı ilerisürülerek; yapılan ödemenin iadesi istemiyle yapılanbaşvurunun reddine dair 01/08/2018 tarih, 755 sayılı davalıOda işlemiyle, bu işleme dayanak gösterilen 21.01.2018tarihli Genel Kurulunun “n” gündem maddesinin iptali ilekendisinden alınan 35.000,00 TL'nin ödeme tarihinden itibarenişletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır. TürkiyeCumhuriyeti Anayasasının “Kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları” başlıklı 135.maddesinin birincifıkrasında “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekifaaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygunolarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarınınbirbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzeremeslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulanve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilenusullere göre yargı gözetimi altında, gizli oylaseçilen kamu tüzelkişilikleridir.” hükmüne; 5362sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek KuruluşlarıKanunu’nun “ Amaç” başlıklı 1.maddesinde; “Bu Kanunun amacı; esnaf ve sanatkârlar ilebunların yanlarında çalışanların meslekîve teknik ihtiyaçlarını karşılamak, meslekîfaaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlerineuygun olarak gelişmelerini ve meslekî eğitimlerinisağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olanilişkilerinde dürüstlüğü ve güvenihâkim kılmak, meslek disiplini ve ahlâkını korumakve bu maksatla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumuniteliğindeki esnaf ve sanatkârlar odaları ile bu odalarınüst kuruluşu olan birlik, federasyon ve Konfederasyonunçalışma usûl ve esaslarınıdüzenlemektir.” Hükmüne; “Tanımlar”başlıklı 3.maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında;(…)d) Oda: Esnaf ve sanatkârların kuracakları ihtisas ve karmaesnaf ve sanatkârlar odalarını,(…) İfadeeder.” Hükmüne yer verilmiş; “Odalarınorganları” başlıklı 9.maddesinde; “Odaorganları şunlardır: a) Genelkurul: Genel kurul toplantı tarihinden en az altı ay önce odayakaydolmuş ve Bakanlık e-esnaf ve sanatkâr veri tabanından,ilgili esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşu tarafındanalınacak, genel kurul toplantısına katılacaklar listesinedahil olan üyelerden oluşur. b)Yönetim kurulu: Başkan dahil olmak üzere, üyesayısı 1000'den az olan odalarda yedi, üye sayısı1000-2000 olanlarda dokuz, 2000'den fazla olan odalarda onbir kişidenoluşur ve genel kurul üyeleri arasından dört yılsüreyle görev yapmak üzere seçilir. Aynı sayıdayedek üye seçilir.(…)” hükmüne; “Odagenel kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı10.maddesinde; “Oda genel kurulunun görev ve yetkilerişunlardır: (…)j) Bağlı olduğu birliğinmuvafakati alınmak şartıyla kuruluş amacınıgerçekleştirmeye yönelik gayrimenkul ve her türlütaşıt alım ve satımına, gayrimenkulkarşılığında ödünç paraalınmasına karar vermek.(…)”hükmüne; “Odayönetim kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı11. Maddesinde; “Oda yönetim kurulunun görev ve yetkilerişunlardır: a) Odaişlerini mevzuat ve genel kurul kararlarına uygun olarakyürütmek. b)Bakanlığın mevzuat gereği vereceği görevleriyerine getirmek. (…) f) Odaüyelerinin çalışma konularına giren hususlardahaklarını korumak için resmî ve özelkuruluşlar nezdinde girişimlerde bulunmak, üyelerinin meslekîmenfaatlerini ilgilendiren konularda, adli ve idari yargı mercileriönünde oda başkanı marifetiyle odayı temsil etmek. (…) h)Üyelerin, çalışma konularına giren işlerdegelişmelerini sağlamak ve ihtiyaçlarınıkarşılamak bakımından, gerekli tedbirleri almak, kurslardüzenlemek ve bu konuda ihtiyaç duyulan tesisleri kurmak üzeregenel kurula teklifte bulunmak, bu bilgileri Bakanlık e-esnaf vesanatkâr veri tabanında güncelleyerek takip etmek. (…)”hükmüne; “Odalarıngelirleri” başlıklı 14. maddesinde; “Odalarıngelirleri şunlardır: a) Kayıtücreti. b)Yıllık aidat. c)Konfederasyonca belirlenen tarife ücretlerikarşılığında düzenlenecek ve onanacak belgelerile yapılan hizmetler karşılığında alınacakücretler. d)Meslekî yeterlik belgesi ücretleri. e) Yayıngelirleri. f) Sınavücretleri. g) Odaamacını gerçekleştirmek için kurulacakkuruluşların ve iştiraklerin gelirleri. h) Odatarafından düzenlenecek danışmanlık, eğitim, kursve sosyal faaliyet gelirleri. ı)Muhasebe işlerinin yapılmasından elde edilen gelirler. j) Faiz vediğer gelirler. k)Bağış ve yardımlar.” hükmüne yerverilmiştir. Davadosyasının incelenmesinden; davalı OdaBaşkanlığının 06.03.2015 tarih ve 2 sayılıYönetim Kurulu kararının 8. maddesiyle "2016yılında faaliyete geçmesi planlanan Expo taksidurağı için yapılan başvurularındeğerlendirmeye alınmasına, şehir merkezindeki trafiksıkışıklığını azaltmak, duraklardafaaliyet gösteren ticari taksi sahiplerinin başvurularınaöncelik tanınmasına, taksi durağı içinyapılacak başvurularda 5362 sayılı Yasa’nın 14.maddesi gereğince başvuru sahiplerinden kendi istek vearzularıyla yapacakları bağışların kabuledilmesine, bağışların 14. madde uyarınca Oda’yagelir olarak kaydına, bu bağışların ayrı hesaptatoplanarak hizmet binasının bulunduğu arsanın VakıflarGenel Müdürlüğünden alımı içinkullanılmasına" karar verildiği; davalıOdaya kayıtlı 07 T 4147 plakalı aracın sahibi olandavacı tarafından aracının Expo2016durağına kaydı için 13.03.2015 tarihinde belirtilen Bankahesabına 35.000,00 TL yatırıldığı, davacının,ödenen paranın iadesine ilişkin olarak, diğermeslektaşlarının davalı Oda'ya yaptıklarıbaşvuruların genel kurul toplantısında kararabağlanacağının belirtilmesi üzerine beklediği veyapılan bu başvuruların davalı odanın 21.01.2018 tarihliGenel Kurul Toplantısı'nda tutanakla karara bağlanan"....oda tarafından bağış alınınparaların iade edilmemesine oy çokluğu ile kararverilmiştir." içerikli "n" gündem maddesiylereddedildiği; davacı tarafından 21.01.2018 tarihliOlağan Genel Kurul Toplantısı'nda karara bağlanan gündem maddesinin ve yapılan 35.000,00 TL ödemenin iadesiistemiyle yapılan başvurunun reddine dair 01/08/2018 tarih, 755sayılı davalı Oda işleminin iptali ile davalı Odatarafından kendisinden alınan 35,000-TL paranın yasal faizi ilebirlikte iadesi istemiyle görülmekte olan davanınaçıldığı anlaşılmış; davalıtarafından Mahkemeye sunulan cevap dilekçesinde ise; YönetimKurulu Kararı uyarınca bir kısım üyelerin kendi istekve arzularına göre Oda’ya, bu amaçla kullanılmaküzere ve karara uygun olarak ayrı hesapta tutulmak üzereyapılan bağışların kabul edildiği, kararda usulve Yasa’ya aykırı bir yön bulunmadığı;Oda’nın davacı ya da bir başkasına EXPO taksidurağına geçiş yapılması için ve bununlailgili bağış yapılması için bir zorlamasıya da dayatmasının olmadığı; bir kısımüyelerin verdikleri bağışı geri talep etmeleriüzerine; 21.01.2018 tarihinde, 5362 Sayılı Kanunun45.maddesinde göre öngörülen toplantınisabının sağlanması ile Olağan Genel KurulToplantısı yapılarak gündem maddeleriningörüşüldüğü, alınan kararların “n”maddesinde üyelere okunup yapılan oylama neticesinde, Odatarafından bağış alınan paraların iadeedilmemesine karar verildiği; kararda usul ve yasaya aykırı biryön bulunmadığı ileri sürülerek, davanınreddinin gerektiği savunulmuştur. Buna göre, davalı Oda’nın, idari yapıiçinde, kamu hizmeti gören bir birim olduğu; kamu kurumuniteliğindeki kuruluş olan davalıya husumet yöneltilerek; yapılanödemenin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair01/08/2018 tarih, 755 sayılı davalı Oda işlemiyle, buişleme dayanak gösterilen Olağan Genel KurulToplantısı'nda karara bağlanan "....oda tarafındanbağış alınan paraların iade edilmemesine oyçokluğu ile karar verilmiştir." içerikli"n" gündem maddesinin iptali ile"bağış" adı altında yatırılanparanın iadesi amaçlandığına göre, talepve işlemin idari nitelik taşıdığını kabuletmek gerekmektedir. Dolayısıyla açılan davanın, idarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları kapsamında idariyargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır. Açıklanannedenlerle, Antalya 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin başvurusunun kabulüile Antalya 2.İdare Mahkemesinin 8.1.2019 gün ve E:2018/978, K:2019/11sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya4.Asliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Antalya2.İdare Mahkemesinin 8.1.2019 gün ve E:2018/978, K:2019/11sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 24.2.2020 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol DURSUN BOZER AKSU SONER Üye Üye Üye Aydemir Nurdane Ahmet TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy