T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 815
KARAR NO : 2020 / 112
KARAR TR : 24.2.2020
ÖZET : Davacıya ait bulunan gecekondu ve müştemilatına kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde ve 2577 sayılı Kanunun 2/1-b maddesi kapsamında İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :H. S.
Davalı :Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :Av.N.B. E.
O L A Y :Davacı dava dilekçesinde; GülserenMahallesi Başbakanlık TOKİ İmar PlanıDüzenlemesinde Mamak Belediyesi Başkanlığının, hukukaaykırı olarak imar planını düzenleyip inşaatlaryaptırdığını; kendisinin 37617 ada, l parselüzerinde 4 adet binasının olduğunu; davalıtarafından, encümen kararıyla hileli yollarla binasınınyıkım kararı alındığını; açtığı davada Ankara 11. İdare Mahkemesininyıkımı, yürütmeyi durdurduğunu, kararınhenüz kesinleşmediğini; buna rağmen kamulaştırmayaaykırı olarak/ kamulaştırma/ dava devam ederken İdarenin25.10.2017 tarihinde 4 adet binasınıyıktığını, taşınma için kendisinesüre verilmediğini, eşyalarınınçalındığını, yedi kez şikayettebulunmasına rağmen İçişlerinin zararınıödemediğini; davasının konusunun, bu zararlarınıngiderilmesi, bedellerinin ödenmesi, hukuk ve cezayargılamasının yapılması, ilgili kurum vesavcılıklara yazılması, kişilerinaçığa alınması ve tutuklanmaları, usulsüzolarak binalarının yıkılmasının bedelinin tarafınaödenmesi, müteahhit ve kepçecinin haklarındayasal işlem yapılması olduğunu; belediye başkanındanda şikayetçi olduğunu, Mahalle muhtarının dausulsüz seçim kazandığını, seçmeni vemilleti kandırdığını, bu şahıslarhakkında işlem yapılması gerektiğini; 65ağacının katledildiğini, hayvanlarınınöldürüldüğünü, göçükaltında kaldıklarını, 13. Asliye Hukuk Mahkemesindeyıkım kararı ile 30 bin lira kadar bedelin 2017yılında bankada adlarına yatırıldığını,3 kardeşinin, hakları olan 30’ar bin TL.yi 2017 11. ayındaaldıklarını; kendisinin de bu gün mahkemeye gittiğini,bir senedir parasının adliye Vakıfbankta yattığını, parayı almak istediğini, 13. Asliye HukukMüdürünün parasını almasınıengellediğini, bu kişinin de görevini kötüye kullandığını,hakkında yasal işlem yapılmasını, duruşmada dataraflı davranıldığını, şahsına, arsasınave binalarının üstüne kirli oyunlar oynandığınıifade ederek; 4.12.2018 tarihinde adli yargı yerinde davaaçmıştır.
Davadilekçesinin başlangıç kısmında, elyazısıyla “şimdilik 300 TL. haklarım saklıkalacak…maddi manevi” ifadesinin de yer aldığı; davadosyası tevzi formunda da, dava değeri olarak 300,00TL şeklindeibarenin olduğu görülmüştür.
Davalı vekili süresiiçerisinde sunduğu cevap dilekçesinde görevitirazında bulunmuştur.
ANKARA 24.ASLİYEHUKUK MAHKEMESİ:25.6.2019 gün ve E:2018/697 sayı ile, yargıyolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idariyargı yararına olumlu görev uyuşmazlığıçıkartılması yolunda süresi içinde verdiğidilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı birörneği Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: “(…)5393 sayılı Belediye Kanunu'nun"Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı"başlıklı 73. maddesinde; Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşümve gelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehirbelediyelerinin yetkili olduğu, Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerinin kendisınırları içinde kentsel dönüşüm vegelişim projelerini uygulayabileceği, Büyükşehir belediyeleritarafından yapılacak kentsel dönüşüm vegelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındabulunan yapıların boşaltılması, yıkımıve kamulaştırılmasında anlaşma yolunun esasolduğu, kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına AykırıYapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılıİmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi HakkındaKanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmaları halindekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanındahaklarının verileceği, 2981 sayılı Kanunkapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedellerinin verileceği veya belediye imkanlarıölçüsünde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabileceği, bu kapsamda bulunanlara TopluKonut İdaresi Başkanlığı ile işbirliğiyapılmak suretiyle konut satışı dayapılabileceği, enkaz ve ağaç bedellerinin arsa veyakonut bedellerinden mahsup edileceği, kentsel dönüşümve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamının belediyeler tarafındanyapılacağı veya yaptırılacağı, belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18. maddesine göre ayrı ada ve parselde imarhakkı verilmemiş olanların kamulaştırmasız elatma davası açabilecekleri, belediyenin, kentsel dönüşümve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imaruygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerindenhak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkiliolduğu; bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda BaşbakanlıkToplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarlaverilen yetkilerin saklı olduğu hükümleri yer almıştır.
2985sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan SahalarınınTespiti, Kamulaştırma Ve Kadastro" başlıklı 4.maddesinde; "Başkanlık, gecekondu dönüşümprojesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsave arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenenalanlarda çevre ve imar bütünlüğünübozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imarplanlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Buplanlar; büyükşehir belediye sınırlarıiçerisinde kalan alanlar için büyükşehir belediyemeclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırlarıile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar içinilgili belediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerdeilgili valilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğeintikal ettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynenveya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valiliktarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlarBaşkanlık tarafından re’sen onaylanır. Belediyeler,valilik veya Başkanlık tarafından onaylanan bu planlar;askı, ilan ve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194sayılı İmar Kanunu hükümlerine göre belediyelerve ilgili kamu kurumları tarafından yapılacak tümişlemler Başkanlık tarafından re'sen yapılmaksuretiyle yürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır." hükmüne yer verilmiştir.
3194sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde; planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındauyulacak temel esaslara yer verilmiş, aynı Kanunun arazi ve arsadüzenlemesine ilişkin 18. maddesinde ise, imar hududu içindebulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veyadiğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın, birbirleri ileyol fazlaları ile kamu kuramlarına veya belediyelere ait bulunanyerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun adaveya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyetiesaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescilişlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkili olduğubelirtilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2'inci maddesinin l'inci fıkrasının (b) bendinde,idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları idari dava türleri arasındasayılmıştır.
Dosyanınincelenmesinden; davacının paydaşı olduğutaşınmazın bulunduğu yerin, 775 sayılı GecekonduKanununun 5, 7, 19 ve geçici 9. maddesine istinaden "GecekonduÖnleme Bölgesi" olarak ilan edildiği, Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıarasında "Anayurt ve Gülseren Mahalleleri Kentsel Yenileme veGecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkin olarakhazırlanan 10.08.2011 tarihli protokolün imzalandığı,ayrıca Mamak Belediye Encümenince anılan bölgedekamulaştırma yapılabilmesi için 29.11.2011 tarihinde1917/2054 sayılı "kamu yararı" kararıalındığı, bu kararın 15.12.2011 tarihinde MamakKaymakamlığınca onaylandığı, 37617 ada, 1parseldeki davacıya ait gecekondu ve müştemilatlarınında bu alan üzerinde kaldığı, 3194 sayılı Kanunun32. Maddesi uyarınca Mamak Belediye Encümeninin 06.09.2012 tarih,1577/1860 sayılı kararıyla kaçak ve ruhsatsızinşa edilen davacıya ait gecekondununyıktırılmasına karar verildiği, davadilekçesinde Kentsel Yenileme ve Gecekondu DönüşümProjesi alanında kalan gecekondu ve müştemilatlarınınyıktırılması nedeniyle kamulaştırmasız elatıldığından bahisle zararın tazminininistenildiği anlaşılmıştır.
Bunagöre, uyuşmazlığın, 5393 ve 2985 sayılıKanunlar çerçevesinde yapılan “KentselDönüşüm ve Toplu Konut” uygulamasınailişkin olarak, 2942 ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nunyukarıda bahsedilen hükümlerince Belediyecegerçekleştirilen işlemlerden kaynaklandığıaçıktır.
Bu durumda,yasaların verdiği yetkiler ve kamu gücü kullanılaraktesis edilen işlemlerden kaynaklandığı ilerisürülen zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1 -bmaddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları" kapsamında imarmevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargıyerince çözümlenmesi gerekmektedir.
SONUÇ: Açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncumaddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine…” karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’ndan da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…)20/07/1966 tarihli ve 775sayılı Gecekondu Kanununun "Kapsam ve tarif” kenarbaşlıklı 1. maddesinde "Mevcut gecekondularınıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımınınönlenmesi ve bu amaçlarla alınması gereken tedbirlerhakkında bu kanun hükümleri uygulanır."', 2.maddesinde ise, "Bu kanunda sözü geçen (Gecekondu) deyimiile, imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genelhükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine aitolmıyan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızasıalınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir."hükümlerine yer verilmiştir.
Öteyandan, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların,plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygunteşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde; planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındauyulacak temel esaslara yer verilmiştir.
AynıKanunun arazi ve arsa düzenlemesine ilişkin 18. maddesinde ise, imarhududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazilerimalikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın,birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelereait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planınauygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya katmülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya vere'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkiliolduğu belirtilmiştir.
Konuylailgili olarak, 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun“Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde, Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi halindeilçe belediyelerinin kendi sınırları içindekentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabileceği, büyükşehir belediyeleri tarafındanyapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerineilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı,bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imarişlemleri ve 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmarKanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehirbelediyelerinin yetkili olduğu, kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında bulunan yapılarınboşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolunun esas olduğu,kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/02/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanındahaklarının verileceği, 2981 sayılı Kanunkapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedellerinin verileceği veya belediye imkanlarıölçüsünde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabileceği, bu kapsamda bulunanlaraTOKİ Başkanlığı ile işbirliği yapılmaksuretiyle konut satışı da yapılabileceği, enkaz veağaç bedelleri arsa veya konut bedellerinden mahsup edileceği,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenyerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamınınbelediyeler tarafından yapılacağı veyayaptırılacağı, belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyecekamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18.maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkı verilmemişolanların kamulaştırmasız el atma davasıaçabilecekleri, belediyenin, kentsel dönüşüm vegelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imaruygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değerüzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkiliolduğu, bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda TOKİBaşkanlığına 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu vediğer kanunlarla verilen yetkilerin saklı olduğubelirtilmiştir.
Bu Kanununişaret ettiği 2985 sayılı Kanunun "İskansahalarının tespiti, kamulaştırma ve kadastro''başlıklı 4. maddesinde; "Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılı İmarKanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamu kurumlarıtarafından yapılacak tüm işlemler Başkanlıktarafından re ’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikincifıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesiamaçlı kamulaştırma sayılır. ”hükmüne yer verilmiştir.
UyuşmazlıkMahkemesinin başta 13/10/2014 tarihli ve E.-K.2014/817-914sayılı kararı ve bir çok emsal kararında; "kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,'idari işlem'; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, 'idari eylem' olaraktanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, idarelerin 3194sayılı İmar Kanunu uyarınca tek yanlı irade açıklamalarıile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları, kentseldönüşüm ve gelişim projeleri, 2981 sayılıYasa uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesisettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve buplanlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisi gibi bireysel işlemlerin, 'idariişlem'; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda olduklarıprogram ve uygulamaları bunun için gerekli zamandagerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de,idari eylem niteliği taşıdığıaçıktır." hususları vurgulanmıştır.
Anılanmevzuat ve açıklamalar uyarınca yapılan tespit vedeğerlendirme sonucunda, "Gecekondu Bölgesi" olarak ilanedilen ve Mamak Belediyesi ile TOKİ Başkanlığıarasında imzalanan "Anayurt ve Gülseren Mahalleleri KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi" kapsamındabulunan alan içerisinde kalan davacıya ait araziye elkonulması ve arazi üzerinde bulunan gecekondu ilemüştemilatlarının yıkılmasından kaynaklananzararın tazmini talep edildiğinden; idarenin söz konusu uygulamaişlemlerinin, kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı nitelik taşımakta olduğuanlaşılmaktadır.
Anayasanın125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüolduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanununun 2/1-b. maddesinde, idari eylem veişlemlerden dolayı hakları ihlal edilenler tarafındanaçılan tam yargı davaları, idari dava türleriarasında sayılmıştır.
Böylece,davalı idarece kamu gücü kullanılarak tek yanlı iradeile "Gecekondu Bölgesi" olarak ilan edilen alanda kalandavacıya ait taşınmazda bulunan gecekondu vemüştemilatlarının yıkılmasından doğanzararın tazminine ilişkin davada, söz konusu işlemindavalı idarenin re'sen ve tek taraflı kamu gücükullanması sonucu ortaya çıkması sebebiyle veişlemin idari niteliği itibarı ile idare mahkemeleriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle,Danıştay Başsavcılığının 2247sayılı Kanunun 10. maddesi gereğince yapmışolduğu başvurunun kabulü ile Ankara 24. Asliye HukukMahkemesinin 25/06/2019 tarihli ve 2018/697 Esas sayılıgörevlilik kararının kaldırılmasına kararverilmesi…” gerektiği yolunda düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 24.2.2020günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyasıörneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca 10.maddedeöngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Ankara İli, Mamakİlçesi, Gülseren-Anayurt Mahallesi, 37617 ada, 1 parselsayılı taşınmaz üzerinde davacıya ait bulunangecekondu ve müştemilatına kamulaştırmasız el atıldığındanbahisle, uğranılan zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
03.07.2005tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde; “Belediye, belediye meclisikararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaretalanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyonalanları ve her türlü sosyal donatı alanlarıoluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşave restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veyadeprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanınkentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilanedilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veyabir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanınbelediye veya mücavir alan sınırları içerisindebulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımındaolan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim projealanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgilibelediyenin talebi ve Cumhurbaşkanınca bu yönde kararalınması şarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek birdönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.(Ek cümle:4/7/2019-7181/20 md.) Devredilen bu gayrimenkuller içinCumhurbaşkanınca kentsel dönüşüm ve gelişimalanı kararının alındığı tarihtenitibaren ecrimisil tahakkuk ettirilmez, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkinedilir, tahsil edilenler ise iade edilir. Kentsel dönüşümve gelişim proje alanlarında yıkılarak yenidenyapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim veharçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/122 md.) Anlaşma sonucu belediyemülkiyetine geçen gayrimenkuller haczedilemez. 2981sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz veağaç bedelleri verilir veya belediye imkanları ölçüsündekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında yapılacakalt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelendeğişiklikler belediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesinin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159 sayılıKararı ile) (…)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehir belediyelerince,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenalanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilanedilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerde ibadethaneve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
Bu Kanununkonusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.” hükmü yer almış; bu Kanununişaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma ve kadastro" başlıklı 4. maddesinde; " (Değişik:5/5/2004 – 5162/2 md.) (Değişik birinci fıkra:24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veya değiştirilerekonaylanır. Belediyeler ve valilik tarafından üç ayiçerisinde onaylanmayan planlar Başkanlık tarafındanre’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veya Başkanlıktarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan ve itiraza dair kararlarda dahil olmak üzere 3194 sayılı İmar Kanunuhükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamu kurumlarıtarafından yapılacak tüm işlemler Başkanlıktarafından re’sen yapılmak suretiyle yürürlüğekonur.
Başkanlıkkanundaki ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerindekigörevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır. ” hükmüne yer verilmiştir.
3194sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde; planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındauyulacak temel esaslara yer verilmiş, aynı Kanunun arazi ve arsadüzenlemesine ilişkin 18. maddesinde ise, imar hududu içindebulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veyadiğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın, birbirleri ileyol fazlaları ile kamu kuramlarına veya belediyelere ait bulunanyerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun adaveya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyetiesaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescilişlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkili olduğubelirtilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2. maddesinin l. fıkrasının (b) bendinde, idari eylemve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları idaridava türleri arasında sayılmıştır.
Dava idare davakonusuna ilişkin olarak verdiği cevap dilekçesinde; Gülserenve Anayurt Mahallelerinin, mevcut yapılaşmanınsağlıklı olmaması, imarlaşmanınçeşitli sebeplerden dolayı gerçekleşmemesinedeniyle, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca775 sayılı Gecekondu Kanununun 5,7, 19 ve geçici 9. maddesineistinaden “Gecekondu Önleme Bölgesi” olarak ilan edildiği;bu çerçevede Mamak Belediye Başkanlığı ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığının“Anayurt ve Gülseren Mahalleleri Kentsel Yenileme Projesineİlişkin olarak” 10/08/2011 tarihinde ön protokol,25/11/2011 tarihinde ise kesin protokol imzaladığını; ayrıcaMamak Belediye Encümeninin, anılan bölgedekamulaştırma yapılabilmesi için 29/11/2011 tarihinde1917/2054 sayılı “kamu yararı” kararı aldığını,bu kararın 15/12/2011 tarihinde Mamak Kaymakamlığıncaonaylandığını; bu arada Bakanlar Kurulunun, 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesine göreanılan bölge ile ilgili olarak acele kamulaştırmakararı aldığını, bu kararın 03/08/2012 tarihliResmi Gazetede yayınlandığını; davacınınkaçak olarak inşa ettiği gecekondusunun bu alan üzerindekaldığını; davacıya, 20.12.2017 tarihinde Ankara13.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2016/582 E., 2017/292 k. Sayılıkararı ile kamulaştırma bedeli olarak zaten 121.643,50 TL Kurumlarıtarafından ödendiğinden, herhangi bir tazminat ya da alacakhakkının bulunmadığını; davacıtarafından, benzer istemlerle İdareleri aleyhine defalarca dava açıldığını; dava dilekçelerinin usule uygun olmadığından bahislereddedildiğini; diğer taraftan Toplu Konut İdaresiBaşkanlığının, Anayurt Mahallesi imarın 37617 ada1 numaralı parselde bulunan hissenin ve Gülseren- İmar MahallesiYasemin Sokak No:5/l, 5/2, 5/A Mamak/ANKARA adresindeki gecekondu vemüştemilatın kamulaştırma bedelinin tespitiyle,mülkiyetinin T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı adına devir ve tesciline karar verilmesiamacıyla Hatice SÖĞÜTDELEN mirasçılarıaleyhine Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/582 E. sayılıdosyası üzerinden dava açtığını davanın12/09/2017 tarihinde 2014/582 E., 2017/292 K. sayıyla kabul edilerekkarara bağlandığını; kararla birlikte davacınıngecekondu -müştemilat ve ağaçların kendi hissesinedüşen kamulaştırma bedelini aldığını;taşınmazın mülkiyetinin Toplu Konut İdaresiBaşkanlığına geçtiğini; davacının, korunmasıgereken yasal bir hakkının bulunmadığını; mahkemekararı doğrultusunda, mülkiyet hakkı BaşbakanlıkToplu Konut İdare Başkanlığına geçtiğindenGülseren Mahallesi Yasemin Sokak No:5/l, 5/2, 5/A Mamak/Ankara adresindekigecekondunun 25/10/2017 tarihinde Fen İşleriMüdürlüğü Yapı ŞubeMüdürlüğü tarafından polis ve zabıtanezaretinde tahliye edilerek yıkıldığını;davacının elinden alınan bir arsası, yıkılangecekondusu ve kesilen ağaçları bulunmadığınıileri sürerek; haksız ve hukuki mesnetten yoksun davanın reddinekarar verilmesini gerektiğini savunmuştur.
Somut olay vemevzuat hükümleri uyarınca yapılan değerlendirmede;"Gecekondu Bölgesi" olarak ilan edilen ve Mamak Belediyesi ileTOKİ Başkanlığı arasında imzalanan "Anayurtve Gülseren Mahalleleri Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi" kapsamında bulunan alaniçerisinde kalan davacıya ait araziye el konulması ve araziüzerinde bulunan gecekondu ile müştemilatınınyıkılmasından kaynaklanan zararın tazmininin talepedildiği; uyuşmazlığın, 5393 ve 2985 sayılıKanunlar çerçevesinde yapılan “KentselDönüşüm ve Toplu Konut” uygulamasınailişkin olarak, 2942 ve 3194 sayılı İmar Kanunuhükümlerince Belediyece gerçekleştirilen işlemlerdenkaynaklandığı, idarenin söz konusu uygulamaişlemlerinin, kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı nitelik taşımakta olduğuanlaşılmaktadır.
Bu durumda,yasaların verdiği yetkiler ve kamu gücü kullanılaraktesis edilen işlemlerden kaynaklandığı ilerisürülen zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1 -bmaddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları" kapsamında imarmevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargıyerince çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Açıklanannedenlerle, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin Ankara 24.Asliye Hukuk Mahkemesinin;25.6.2019 gün ve E:2018/697 sayılı kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenleDanıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile davalı vekilinin görev itirazının reddineilişkin Ankara 24.Asliye Hukuk Mahkemesinin; 25.6.2019 gün veE:2018/697 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,24.2.2020 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy