T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/4
KARAR NO : 2020/158
KARAR TR: 24.02.2020
ÖZET : Davacının sahibi olduğu taşınmazla ilgili olarak su aboneliğinin devamı için kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve katma değer vergisi ödenmesi gerektiğine ilişkin davalı idare işleminin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı:R.Ö.
Vekili : Av. Y.Y.
Davalı : Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü (ASAT)
Vekili :Av. B.B.B.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;müvekkilininAntalya İli, Serik İlçesi, Merkez Mahallesi, 2195 Sokakta 10/2numaralı dairede bulunan su aboneliği ile ilgili olarak su vekanalizasyon tesisleri harcamalarına katılım payı ve KatmaDeğer Vergisinin ödenmesi gerektiğine ilişkin işleminiptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü vekili, süresi içindeverdiği cevap dilekçesinde, davanın adli yargı yerindeçözülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunulmuştur.
ANTALYA 2. VERGİ MAHKEMESİ: 24.10.2019 gün veE:2019/747 sayı ile,“(…) 2576 Sayılı Bölgeİdare Mahkemeleri İdare Mahkemeleri ve Vergi MahkemelerininKuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 6. maddesinde; VergiMahkemelerinin, a) Genel bütçeye, İl Özel İdareleri,belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri maliyükümler ve bunların zam ve cezalan ile tarifelere ilişkindavaları, b) (a) bendindeki konularda 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanununuygulanmasına ilişkin davaları, c) diğer kanunlarla verilenişleri çözümleyeceği hükmüne yer verilmiştir.
Anılan madde uyarınca, bir idari davanın vergimahkemelerinde çözümlenebilmesi için, bu davanın,vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm veya bunlarınzam ve cezalarına ilişkin olması gerekmektedir.
Uyuşmazlık, 2464 sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun 87. ve 88. Maddelerine istinaden, davacının malikiolduğu Antalya İli, Serik İlçesi, Merkez Mahallesi, 117ada, 5 parselde kayıtlı taşınmazın iskanaşamasında müteahhit firma tarafından ödenenkatılım payına karşı dava açılmasıneticesinde Antalya 2. Vergi Mahkemesi'nin E:2018/812, K:2018/1660sayılı kararı gereği müteahhit firmadanalınamayan katılım payı ve katma değer vergisininödenmesi gerektiği aksi halde abonelik sözleşmesininfeshedileceği ve verilen su ve kanalizasyon hizmetinindurdurulacağına ilişkin davacıya gönderilen 24/05/2019tarih ve E:18922 sayılı işlemin davacıdan katılımpayı ve katma değer vergisi istenmesine ilişkinkısmının iptali isteminden kaynaklanmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlık, yukarıda alıntısıyapılan 2576 sayılı Kanun' nun 6. Maddesinin (a)fıkrası kapsamında olduğundan, davanın görümve çözümünde görevli mahkemenin vergi mahkemesiolduğu sonucuna varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; davalı idarenin görevitirazının reddine...” karar vermiştir.
Davalı Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü vekili tarafından, süresiiçinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: "...03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları'' başlıklı15. maddesinin (d) bendinde; "Özel kanunları gereğincebelediyeye ait vergi, resim, harç, katkı ve katılmapaylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi, resim veharç dışındaki özel hukuk hükümlerinegöre tahsili gereken doğal gaz, su, atık su ve hizmetkarşılığı alacakların tahsilini yapmak veyayaptırmak." belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılıİstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğükurulmuştur.
2560 sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler" kenarbaşlıklı 2. maddesinde, "ISKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız birbiçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya busulardan yeniden yararlanılması için abonelerdenbaşlanarak bu suların toplanacakları veyabırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisinetüt ve projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde buprojelere göre tesisleri kurmak ya da kurdurmak; kurulu olanlarıdevralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımınıyapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek /... / d) Su vekanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindekibelediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardakiyetkileri kullanmak, /..." hükmüne; 13. maddesinde,"İSKİ'nin gelirleri aşağıdaki kaynaklardansağlanır: / a) Su satışı va kullanılmışsuların uzaklaştırılmasına karşılık,tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, / b) BelediyeGelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerindenyararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılmapayları, /..." hükmüne; 23. maddesinde, "Su satışı,kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletmegiderleri ile,amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen)yenileme,ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranı esasalınır. / Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslarbir yönetmelik ile belidenir" hükmüne yer verilmiştir.Kanunun ek 5. maddesinde ise, "Bu Kanun diğerbüyükşehir belediyelerinde de uygulanır.''hükmüne yer verilmek suretiyle, söz konusu Kanununhükümlerinin tüm büyükşehir belediyelerindegeçerli olacağı vurgulanmıştır.
Öte yandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katıatık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyetesaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafındanbelirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevreselaltyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğinisağlamak amacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010tarihli ve 27742 sayısında yayınlanarak yürürlüğegiren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin 4/1.a maddesinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının "su ve atıksu vekatı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacakgerçek
veyatüzel kişiyi" ifade ettiği; "Abonelik" kenarbaşlıklı 10. maddesinde ise "atıksu altyapıyönetimlerinin hizmet vermekle yükümlü olduğu tümgerçek ve tüzel kişilerin abone olmasının zorunluolduğu" hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, Antalya Büyükşehir Belediyesisınırları içinde, su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması ile bu işlemlere ilişkinhizmetlerle ilgili tarifelerin hangi esaslara göre tespit edileceğinive uygulanacağını belirlemek amacıyla hazırlananAntalya Su ve Atıksu İdaresi Genel MüdürlüğüTarifeler Yönetmeliğinin "Tanımlar" kenarbaşlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (e)bendinde, Yönetmeliğin uygulanmasında abone kavramınınASAT ile hizmet sözleşmesi yapan gerçek veya tüzelkişiyi ifade ettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birincifıkrasında, "su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan,özel veya tüzel kişilerle su abone sözleşmesiyapılacağı" belirlenmiş, Ek 1. maddesinin birincifıkrasında ise, "2464 Sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun 87. ve 88. Maddeleri gereği bir programa göreyapılacak yeni; içme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğünceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri, tesislerin hizmetedeceği saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden su ve kanalizasyontesisleri harcamalarına katılma payı alınır."hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, Antalya İli,Serik İlçesi, Merkez Mahallesi, 2194 Sokakta, 10/2 numaralıdairesinde bulunan su aboneliği ile ilgili olarak ASAT GenelMüdürlüğünce, kanalizasyon katılımpayının 30 gün içinde ödenmesi, aksi halde aboneliksözleşmesinin feshedilerek verilen su ve kanalizasyon hizmetlerinindurdurulacağına yönelik 24/05/2019 tarihli ve E. 18921sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine bakılandavanın açıldığı; dosya kapsamında,söz konusu taşınmaz ile ilgi olarak su aboneliğinin debulunduğu anlaşılmıştır.
Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde,davalı ASAT Genel Müdürlüğü tarafındandavacı adına kanalizasyon harcamalarına katılma payıile KDV bedelinin ödenmesine ilişkin işlemin; gerek su vekanalizasyon hizmetleri özel bir kanun ile düzenlenmiş olan ASATGenel Müdürlüğü tarafından tesis edilmişolması, gerekse de taraflar arasında bir abonelik ilişkisininbulunması hususları birlikte değerlendirildiğinde, sözkonusu katılma payının, idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğunungörüldüğü; anılan işlemin iptali istemiyleaçılan işbu davanın görüm veçözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 30/09/2019 tarihli veE.-K.2019/574-596 sayılı kararında da benzer hususlarınvurgulandığı anlaşılmaktadır.
KARAR : Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247sayılı Kanunun 10 ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine..." şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nınyazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan24.02.2020günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içindebaşvuruda bulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı'nca, 10. maddede öngörülenbiçimde, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının sahibi olduğu taşınmazlailgili olarak su aboneliğinin devamı için kanalizasyonharcamalarına katılma payı ve katma değer vergisiödenmesi gerektiğine ilişkin davalı idare işlemininiptali istemiyle açılmıştır.
03/07/2005 gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun‘’Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları’’başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde, özel kanunlarıgereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkı vekatılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluşolarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
Anılan Yasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, susatışı ve kullanılmış sularınuzaklaştırılmasına karşılık, tarifesinegöre abonelerden alınacak ücretler İSKİ’ningelirleri arasında sayılmış; aynı Yasa’nındeğişik 23. maddesinde, “Su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve%10’dan aşağı olmayacak nispetinde bir kâroranı esas alınır.
Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar biryönetmelik ile belirlenir.” hükümlerine yerverilmiştir.
2560 sayılı yasa çerçevesinde, BakanlarKurulunun 94 / 6516 sayılı kararı ile, su ve atıksuhizmetleri ayrı bir kurumsal yapı olarak AntalyaBüyükşehir Belediyesine bağlı, kamu tüzelkişiliğinde ASAT Genel Müdürlüğü (Antalya Suve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü)kurulmuş ve karar 18.02.1995 tarih ve 22206 sayılı ResmiGazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş, 2560sayılı Yasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen“ASAT Tarifeler Yönetmeliği”çıkarılmıştır.
ASAT Tarifeler Yönetmeliği’nin “KatılımPayları” başlıklı EK 1. maddesinde;"2464Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 incimaddeleri gereği bir programa göre yapılacak yeni;İçme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğünceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri üzerindenkanunun uygulama yönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmetedeceği saha dâhilindeki gayrimenkullerin sahiplerinepaylaştırılarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılma payı alınır" hükmüdüzenlenmiştir.
ASAT, Anayasada belirtilen mahalli müşterekihtiyaçları karşılamak amacı doğrultusundabelediyelerce yerine getirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su vekanalizasyon hizmetlerini yürütmek üzere;Büyükşehir belediyesine bağlı, müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kanunlakurulmuş bir kamu kuruluşudur.
Böyle olmakla birlikte, bu kuruluşun kişileresağladığı hizmete ilişkin işlemlerininyargısal denetimini yapacak yargı düzenini belirleyebilmekiçin, işlemin özel hukuk ilişkilerinden veya kamusalyetkilerin kullanılmasından doğupdoğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyon tesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğinitaşımakta ise de; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler vesözleşme hükümleri çerçevesinde özelhukuk kurallarına göre yürütmek durumundadır. Aboneile ASAT arasında yapılan abone sözleşmesi, daha çoktip sözleşme görünümündedir. Hizmetten yararlanankişinin, sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzer olayda Mahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94,K:2016/382 sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukukilişkisi kapsamında değerlendirilmiştir.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9,K:1985/4 sayılı kararında, karayollarından,köprülerden alınan geçiş parası, su, elektrik,havagazı, demiryolları, hava yolları, kimi hastaneücretleri gibi, ekonomik koşullara göre oluşturulan vetesislerin bakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılan ödemeleri,belirli kamu hizmetleri karşılığında kişilerdenalınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi ile UyuşmazlıkMahkemesi kararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu” yolundakikabulün sonuçları itibarıyla; idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki kirlilik önlem payının tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerekmekte olup, uygulama bu doğrultudaistikrar kazanmıştır.
Tüm bu açıklamalara göre, ortada davacı iledavalı idare arasında yapılmış bir abonesözleşmesine dayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen nedenlerle, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ileAntalya 2. Vergi Mahkemesince verilen 24.10.2019 gün ve E:2019/747sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Antalya 2. Vergi Mahkemesince verilen24.10.2019 gün ve E:2019/747 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA, 24.02.2020 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy