T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/905
KARAR NO : 2020/50
KARAR TR: 27.01.2020
ÖZET : Devlete ait aracın karıştığı trafik kazasından kaynaklanan destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat istemiyle açılandavanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacılar : 1-İ.Ö'e velayetenÜ.Ö.
2-İ.Ö.'e velayeten Ü.Ö.
3-Ü.Ö.
4-Ö.Ö.
5-Z.Ö.
Vekili :Av. H.Y.
Davalı :1-Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :Av.İ.G.
2-O.A.K.
3-M.A.
4-M.Ç.
5- İçişleri Bakanlığı (Jandarma GenelKomutanlığına izafeten)
Vekili :Av. H.C.G.S.
İdariYargıda
Jandarma Genel Komutanlığı
O L A Y: Davacılar vekili dava dilekçesindeözetle;Kahramanmaraş İli, Afşin İlçe JandarmaKomutanlığına bağlı Tanır Jandarma Karakoluna02/09/2009 tarihinde kaçak av yapıldığına dairOğlakkayası Köyü muhtarı tarafından ihbaredildiğini, ihbar üzerine Davalı Astsubay M.Ç., UzmanÇavuş M.A. komutasında ki 6 er, sürücüsüEr A.O.K. olan 746213 plakalı askeri araçla ihbarınyapıldığı köye doğru görevlerini ifa etmeküzere saat 17.00- 17.30 arasında yola çıktıklarını,gittiklerinde avlanan kimselere rastlamadığını, geridönerken yolda gördükleri şüpheli aracı durduklarını,şüpheli araçta N.Ö., O.Ö., İ.K. ve H.K.'ünolduğunu, H.K.'ün üzerinden kimlikçıkmamasından dolayı Uzman Çavuş M.A.şüphelilerin ifadesini almak üzere Karakolagötürülmesine dair talimat verdiğini, İ.K. veN.Ö.'in askeri araca alınarak yola çıkıldığını,önde şüphelilerin aracı arkada askeri araçla yoladevam ederken bir süre sonra askeri aracın geridekaldığını, H.K.'ün kullandığı araçKarakola doğru yola devam ederken, kısa bir süre sonra arkadangelen başka bir sivil araçtan askeri aracın geridedevrildiğini, yaralıların olduğunu öğrenerekgeriye döndüklerini, N.Ö. ağır yaralı olarakkaldırıldığı hastanede bir süre sonra BeyinKanaması nedeniyle 30.9.2009 tarihinde yaşamınıyitirdiğini, oluşan manevi zararın tazmini içinÜ.Ö.için 10.000,00-TL maddi, İ.Ö. için15.000,00-TL maddi, İ.Ö. için 15.000,00-TL maddi,Ö.Ö. için 5.000,00-TL maddi, Z.Ö. için 5.000,00-TLmaddi, Ü.Ö. için 30.000,00-TL manevi, İ.Ö. için40.000,00-TL manevi, İ.Ö. için 40.000,00-TL manevi,Ö.Ö. için 20.000,00-TL manevi, Z.Ö. için20.000,00-TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibarenişleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müşterekenve müteselsilen tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
ANKARA 26. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 20.3.2014 günve E:2013/176, K:2014/114 sayı ile, davaya konu olayın hizmetkusurundan kaynaklanması nedeniyle, hizmet kusurundan kaynaklanandavalarda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun2. maddesi uyarınca idari yargı yerinde tam yargı davasıikame edilmesi gerektiğinden,bu davalılar yönündenyargı yolu nedeniyle davanın reddine karar vermek gerektiği vedavacılar davada İç İşleriBakanlığını davalı gösterdiği, JandarmaGenel Komutanlığı aleyhine açılmış birdava bulunmadığı da anlaşılmakla,Milli SavunmaBakanlığı ve İç İşleriBakanlığı açısından açılandavanın 6100 Sayılı HMK'nun 114/1-b ve 115/2 maddesiuyarınca yargı yolunun caiz olması, ve dava şartınoksanlığı nedeniyle usulden reddine, davalı O.A. K., M.A.ve M.Ç. hakkında açılan davaların tarafsıfatı yokluğundan reddine karar vermiş, bu karardavalı Jandarma Genel Komutanlığı vekili tarafındantemyiz edilmiştir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi: 23.2.2017 gün veE:2014/18512, K:2017/1837 sayı ile, somut olayda Mahkemece davanınkendini vekil ile temsil ettiren davalılar Mili SavunmaBakanlığı ile İç işleriBakanlığı (Jandarma Genel Komutanlığınaizafeten), dava şartı yokluğundan usulden reddine kararverilmesine rağmen sadece davalı Milli SavunmaBakanlığı lehine maddi tazminat ile ilgili vekalet ücretinehükmedilmiş, oysa davalı Jandarma GenelKomutanlığı da kendisini vekille temsil ettiğine göredavalı Jandarma Genel Komutanlığı lehine de vekaletücretine hükmedilmesi gerekirken sadece davalı Milli Savunma Bakanlığılehine vekalet ücretine hükmedilmesi doğru olmayıp bozma sebebiise de; bu yanılgının giderilmesi yargılamanıntekrarını gerektirir nitelikte görülmediğinden,hükmün 6100 sayılı HMK.nun geçici 3/2 maddesidelaletiyle 1086 sayılı HUMK.nun 438/7 maddesi uyarıncadüzeltilerek onanmasına karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacılar vekili bu kez Jandarma GenelKomutanlığına karşı aynı istemle idari yargıyerinde dava açmıştır.
Kahramanmaraş İdare Mahkemesi:14.12.2017 gün veE:2017/1527, K:2017/1737 sayı ile, davacıların, Ankara 26.Asliye Hukuk Mahkemesi'nce verilen davanın görev yönündenreddine dair kararının onanmasına ilişkin Yargıtayİlamının davacılara tebliğ tarihi olan 20.04.2017tarihinden itibaren 30 gün içerisinde en son 20.05.2017 tarihindegörevli idare mahkemesinde dava açmaları gerekirken busüre geçirildikten sonra 14.09.2017 tarihinde açılandavanın süre aşımı nedeniyle esasınıinceleme olanağı bulunmadığı; öte yandan, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesiuyarınca, görevli olmayan adli ve askeri yargı mercilerineaçılan tam yargı davasının görevyönünden reddi halinde sonradan idari yargı mercilerineaçılacak davalarda idareye başvuru şartıaranmayacağından, davacıların 15.05.2017 tarihinde idareyeyaptıkları başvurunun aynı Kanun'un 9. maddesindebelirtilen otuz günlük dava açma süresinidurdurmayacağı ve kesmeyeceğinin açık olduğugerekçesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 15. maddesinin (1-b) bendi uyarınca süre aşımıyönünden davanın reddine karar vermiş, bu kararadavacılar vekili istinaf isteminde bulunmuştur.
Gaziantep Bölge İdare MahkemesiÜçüncü İdari Dava Dairesi: 31.5.2018 gün veE:2018/1369, K:2018/3510 sayı ile, olayda, davacılar murisininbindirildiği askeri araçta bulunan jandarma personelinekarşı taksirle ölüme neden olma suçlamasıylaAfşin Asliye Ceza Mahkemesinin E: 2010/220 kayden davaaçıldığı ve 10/06/2015 tarih ve K: 2015/894sayılı kararla askeri aracı kullanan sanık O.A.K.' ınisnat edilen suçu sabit görülerek hapis cezasıylacezalandırıldığı görülmekle, zararınidare ajanının hizmet kusurundan kaynaklandığınınbu kararla öğrendiğinin kabulü gerekmekle, bu tarihtenitibaren dava açma hakkı bulunan davacılar tarafından butarihten çok önce 17/07/2013 tarihinde Ankara 26. Asliye HukukMahkemesinde açılan davada süreaşımıbulunmadığı, erken açılmış davaolması nedeniyle davanın reddedilmesinin de hak arama hürriyetive mahkemeye erişim hakkına aykırı olacağıanlaşılmakla, aksi yöndeki idare mahkemesi kararında hukukiisabet görülmediği gerekçesiyle, davacılarınistinaf başvurusunun kabulü ile Kahramanmaraş İdareMahkemesi'nce verilen 14/12/2017 gün ve E:2017/1527, K:2017/1737sayılı kararının kaldırılmasına, 2577sayılı Yasanın 45/5. maddesi uyarınca dosyanın tekemmülettirilerek işin esası hakkında bir karar verilmek üzereait olduğu mahkemeye gönderilmesine, Mahkemece yeniden verilecekkararla birlikte yargılama giderleri de hüküm altınaalınacağından, bu hususta ayrıca hüküm tesisinegerek bulunmadığına kesin olarak karar vermiştir.
KAHRAMANMARAŞ İDARE MAHKEMESİ: 17.12.2019günve E:2018/1005 sayı ile, dava konusuuyuşmazlığın 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu’nun uygulanmasına ilişkin bir tazminat davasıolduğu, anılan Kanunun 110. maddesi uyarınca davanın görümve çözümünde adli yargı mercilerinin görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesi’nin Kuruluş ve İşleyişi HakkındaKanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesineve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince kararverilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan27.01.2020 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idariyargı dosyasının Mahkemece ekinde adli yargı dosyasıile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, devlete ait aracın karıştığı trafikkazasından kaynaklanan destekten yoksun kalma tazminatı ve manevitazminat istemiyle açılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 1. maddesinde,Kanunun amacının karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlayacak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleribelirlemek olduğu; “Kapsam” başlıklı 2.maddesinde, bu Kanunun trafikle ilgili kuralları, şartları, hakve yükümlülükleri bunların uygulamasını vedenetlenmesini ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğerhükümleri kapsadığı ve bu kanunun karayollarındauygulanacağı; 10. maddesinde, yapım ve bakımdan sorumluolduğu yolları trafik düzeni ve güvenliğinisağlayacak durumda bulundurmanın, gerekli görülenkavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri,işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmanınBelediye Trafik birimlerinin görev ve yetkileri arasında olduğubelirtilmiştir.
Aynı Kanunun "İşleten ve araçişleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibininhukuki sorumluluğu" başlıklı 85. maddesinde;"(Değişik birinci fıkra: 17/10/1996-4199/28 md.) Birmotorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veyayaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebepolursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veyaişletme adı altında veya bu teşebbüs tarafındankesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni vebağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğanzarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar."denilmiş,
"Devlete ve Kamu Kuruluşlarına Ait Araçlar"başlıklı 106. maddesinde; "(Değişik: 25/6/1988 -KHK - 330/7 md.; Aynen kabul: 31/10/1990 - 3672/6 md.)
Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeliidarelere,il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisaditeşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorluaraçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanununişletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleriuygulanır. Bu kuruluşlar, 85 inci maddenin birincifıkrasına göre olan sorumluluklarınınkarşılanmasını sağlamak üzere 101 inci maddedekişartları haiz milli sigorta şirketlerine mali sorumluluksigortası yaptırmakla yükümlüdürler."hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan 2918 sayılı Yasanın 19.1.2011günlü Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegiren 6099 sayılı Yasanın 14. maddesiyle değişik 110.maddesinde “İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayı hukukisorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının merkez veyaşubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acenteninbulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibikazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde deaçılabilir”; Geçici 21. maddesinde de “BuKanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreveilişkin hükmü, yürürlüğe girdiğitarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksek İdareMahkemesinde açılmış bulunan davalara uygulanmaz”denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacılar tarafından, karakolagötürülmek üzere askeri araca alınan murisleriN.Ö.’in askeri aracın kaza yapması sonucunda vefat etmesinedeniyle 10.000,00 TL maddi, 400.000,00TL manevi olmak üzere toplam410.000,00-TL tazminat ödenmesine karar verilmesi istemiyleaçıldığı anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Kanunun 110 uncu maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3.Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2.Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, şu gerekçesi ileanılan kuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir: “… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…” (Any. Mah.nin 26.12.2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararı; R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954,s.136-147.)
Anayasa’nın 158 inci maddesinin son fıkrasında“ Diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görevuyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesi’nin kararı esasalınır.” denilmektedir. Anayasa Mahkemesi’ninyukarıda gerekçesine yer verilen kararı, yasa koyucunun idariyargının görevine giren bir konuyu adli yargınıngörevine verebileceğine, dolayısıyla 2918 sayılıKanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158 inci maddesi uyarınca, başta Mahkememizolmak üzere diğer yargı organları bakımından dauyulması zorunlu bir karar mesabesindedir.
Bu durumda,2918 sayılı Yasanın 19.1.2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile AnayasaMahkemesi’nin işaret edilen kararı gözetildiğinde,bahsi geçen Kanun maddesinin karayollarında, can ve malgüvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanunun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevli olduğu;meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan bu davanında adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle davanın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu dolayısıyla, Kahramanmaraş İdare Mahkemesininbaşvurusunun kabulü ile, Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen20.3.2014 gün ve E:2013/176, K:2014/114 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kahramanmaraş İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 20.3.2014 gün ve E:2013/176,K:2014/114 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 27.01.2020 günündeOY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy