T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 823
KARAR NO : 2020 / 22
KARAR TR : 27.1.2020
ÖZET : Gazze'ye insani yardım götüren ve davacının da içinde bulunduğu gemilere, İsrail Devleti askerleri tarafından yapılan haksız saldırı ve kötü muamele neticesinde uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık manevi tazminat ödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : F. K.
Vekilleri : Av.N. Y., ve diğ.
Davalı : Maliye Bakanlığı
Vekili : Av. N.S.
O L A Y : Davacı vekilleri dava dilekçesinde özetle; müvekkilininGazze'ye insani yardım götürmek amacıyla yolaçıktığını, yardımgönüllülerini taşıyan gemilere, uluslararasısularda seyrederken, İsrail Devleti'nin silahlı güçleritarafından uygulanan saldırı sonrasıalıkonulması, kötü muameleye tabi tutulması, mallarınıngasp edilmesinden dolayı uğradığı maddi ve manevizararlardan davalının sorumlu olduğunu ileri sürerek,50.000,00-TL maddi, 1.000.000-TL manevi tazminatın ödenmesine kararverilmesi istemiyle İsrail Devleti’ne karşı adliyargı yerinde dava açmıştır.
Mahkemece; MaliyeBakanlığının talebi üzerine 27.4.2017 tarihli celsede,İsrail Devleti taraf olmaktan çıkarılarak yerine MaliyeBakanlığı davaya davalı olarak dahil edilmiştir.
Davacıvekili 11.1.2018 tarihli celsede, maddi tazminat talebini gerialmıştır.
DİYARBAKIR 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 16.4.2019 günve E:2012/870,K:2019/234 sayı ile, "(…) Dava, haksız fiil nedeniyledoğan maddi ve maddi tazminat istemine ilişkindir. Davacıtaraf, İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani YardımVakfı'nın Mavi Marmara, Gazze ve Defne-Y isimli gemiler ilebölgeye götürdüğü insani yardımlarkapsamında gemide yer aldığını, ancak 31.05.2010tarihinde İsrail askeri güçlerinin gemiye silahlı vefiili saldırıda bulunduğu, bir kısmınınyaralandığı, yaralananların sebepsiz olarakgözaltına alındığı, şahsieşyalarına el konulduğu, kendisinin de olayda yaralanan kişilerdenolduğunu iddia ederek maddi ve manevi zararının tazminiisteminde bulunmuştur. Dava ilkönce İsrail Devleti'ne karşı açılmış,fakat yargılama devam ederken 28/06/2016 tarihinde TürkiyeCumhuriyeti Devleti ile İsrail Devleti arasında "TürkiyeCumhuriyeti ile İsrail Devleti Arasında Tazminata İlişkinUsul Anlaşması" imzalanmıştır. Buanlaşmanın 20/08/2016 tarih ve 6743 sayılı Kanun ileonaylanması uygun bulunmuş ve 2016/9145 sayılı karar ileonaylanarak 09/09/2016 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmış veyürürlüğe girmiştir. Söz konusuanlaşmanın 5. maddesi hükmü uyarınca İsrailDevleti taraf olmaktan çıkarılarak yerine Maliye Hazinesidavaya davalı olarak dahil edilmiştir. DavalıHazine vekili, davanın reddini istemiştir. 28/06/2016tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile İsrail Devletiarasında "Türkiye Cumhuriyeti ile İsrail DevletiArasında Tazminata İlişkin Usul Anlaşması"imzalanmış olup bu anlaşma 20/08/2016 tarih ve 6743 sayılıKanun ile onaylanması uygun bulunmuş ve 2016/9145 sayılıkarar ile onaylanarak 09/09/2016 tarihli Resmi Gazetedeyayımlanmış ve yürürlüğe girmiş olupAnayasanın 90. Maddesi uyarınca; usulünce onaylanıpyürürlüğe giren uluslararası anlaşmalar kanunhükmündedir. Kanun hükmünde olan işbu anlaşmauyarınca, Mavi Marmara olayı ile ilgili tazminatındağıtımı yetkisinin münhasıran TürkiyeCumhuriyeti Hükümetine ait olduğu, tazminatınödeneceği kişileri, tazminat miktarı ve ödemebiçimini belirleme yetkisinin davalı idareye ait olduğu,idarenin bu yöndeki işlemlerine karşı menfaati ihlaledilenler tarafından açılacak iptal davaları ilekişilik hakları ihlal edilenler tarafından açılacaktam yargı davalarının ise 2577 sayılı Kanununun 2.Maddesi gereğince idari yargıda görülmesi gerektiğianlaşıldığından, yargı yoluna ilişkin davaşart eksikliği nedeniyle davanın usulden reddine dairaşağıdaki şekilde karar verilmiştir. HÜKÜM:Gerekçesi Yukarıda AçıklandığıÜzere; Davanın,HMK’nın 114/1-b ve 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolununcaiz olmaması nedeniyle dava şartı noksanlığındanusulden REDDİNE(…)” karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Davacıvekili bu kez, aynı olay nedeniyle 1.000.000-TL manevi tazminatınödenmesi istemiyle Maliye Bakanlığına karşı idariyargı yerinde dava açmıştır. DİYARBAKIR1. İDARE MAHKEMESİ; 10.10.2019 gün ve E: 2019/1033sayı ile, “(…)Uyuşmazlıkta; davacınınzararının, İsrail Devleti'nin uluslararası sularda askerimüdahalesi sonucu oluştuğu, idarenin herhangi bir eylem veya işlemininolayda söz konusu olmadığı, davacının da davadilekçesinde talebini açıkça söz konusu devletinaskerlerinin kötü muamelesi ve yaralamasından kaynaklıhaksız fiili sonucu meydana gelen zararların tazmini olarakbelirttiği dikkate alındığında; maddi ve manevitazminat istemiyle açılan davanın adli yargınıngörev alanına girdiği kanaatine varılmıştır. Açıklanannedenlerle; davanın adli yargının görev alanınagirdiği sonucuna varıldığından mahkememizingörevsizliğine, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Diyarbakır 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E: 2012/870sayılı dava dosyasının aslı ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, dosya incelemesininUyuşmazlık Mahkemesi'nce karar verilinceye kadarertelenmesine…” karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 27.1.2020günlü toplantısında: I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdareMahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikte adli yargıdosyası da temin edilmek sureti ile 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekildebaşvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Gazze'yeinsani yardım götüren ve davacının da içindebulunduğu gemilere, İsrail Devleti askerleri tarafındanyapılan haksız saldırı neticesinde alıkonulma vekötü muameleden dolayı uğranıldığıileri sürülen zarara karşılık olarak manevi tazminatödenmesi istemiyle açılmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri; "a) İdariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar" olarak sayılmıştır. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri,İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve GörevleriHakkında Kanun'un "İdare Mahkemelerinin Görevleri"başlıklı 5 inci maddesinde; "1. İdare mahkemeleri,vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecedeDanıştayda çözümlenecek olanlardışındaki: a) İptal davalarını, b) Tam yargıdavalarını, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davaları, d) Diğer kanunlarlaverilen işleri, çözümler. 2.Özel Kanunlarda Danıştayıngörevli olduğu belirtilen ve İdari Yargılama UsulüKanunu ile idare mahkemelerinin görevli kılınmışbulunduğu davaları çözümler." hükümlerineyer verilmiştir. 28.6.2016 tarihinde imzalanan ve "TürkiyeCumhuriyeti ile İsrail Devleti Arasında Tazminata İlişkinUsul Anlaşması" uyarınca; "Türkiye ve İsrail Devletleriişbirliği ruhuyla aşağıdaki hususlarda mutabıkkalmışlardır; 1-İsrail Hükümeti 31 Mayıs 2010tarihinde yaşanan konvoy (Mavi Marmara) hadisesi sırasındayakınlarını kaybeden ailelere tazminat olarak, TürkHükümeti tarafından açılacak bir hesaba ex gratia20milyon Amerikan Doları ödeme yapacaktır. 2-Yukarıdaki meblağ defaten ödenecektir.Türk Hükümeti bu meblağın havale edileceği bankahesabını İsrail Hükümetine diplomatik kanallardanbildirecektir. İsrail, işbu Anlaşma'nınyürürlüğe giriş tarihini takip eden yirmi beşişgünü içinde parayı bu hesaba havale edecektir. 3-Yukarıdaki meblağındağıtımı, benimsenebilecek dağıtımyöntemlerine uygun olarak, münhasıran TürkHükümetinin yetkisindedir ve bu konuda İsrail Hükümetiiçin herhangi bir sorumluluk doğmayacaktır. 4-Türkiye ve İsrail, diğer tarafa veyadiğer taraf adına hareket edenlere hukuki veya başka birsorumluluk yüklemeyecekleri ve bu anlayışın, taraflardanherhangi birinin veya taraflar adına hareket edenlerin cezai veya hukukisorumluluğu kabul ettiği veya üstlendiği şeklindeyorumlanmayacağı hususunda mutabıktır. Her halükarda,bu anlaşma, İsrail'in, İsrail adına hareket edenlerin veİsrail vatandaşlarının, Türkiye Cumhuriyeti veyaTürk gerçek veya tüzel kişileri tarafından konvoyhadisesiyle ilgili olarak kendilerine yönelik doğrudan ya dadolaylı olarak Türkiye'de yapılmış veya yapılacakher türlü hukuki ya da cezai talebe ilişkin her türlüsorumluluktan tamamen muaf tutulmalarını sağlayacaktır. 5-Herhangi bir Türk gerçek veya tüzelkişisi tarafından veya bu kişiler adına, İsrailHükümeti veya gerçek veya tüzel kişilerinekarşı herhangi bir para talebi öne sürülmesi veyataleplerin sürdürülmesi halinde, yukarıdakihükümlere bakılmaksızın, İsrailHükümeti onun adına hareket edenler ve/veya İsrailvatandaşlarının kayıpları, masrafları,hasarları ve/veya harcamaları Türk Hükümeti tarafındankarşılanacaktır. 6-Bu Anlaşma, Tarafların, yürürlükiçin gerekli iç hukuk usullerinin tamamlandığınadair birbirlerine diplomatik kanallardan yaptıkları yazılıbildirimlerden sonuncusunun alındığı tarihteyürürlüğe girecektir..." şartlarına yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden davanın; davacı tarafından, İnsan Hak veHürriyetleri İnsani Yardım Vakfı'nın Mavi Marmara,Gazze ve Defne-Y isimli gemiler ile bölgeyegötürdüğü insani yardımlar kapsamında gemideyer aldığını, ancak 31.05.2010 tarihinde İsrail askerigüçlerinin gemiye silahlı ve fiili saldırıdabulunduğunu, bir kısmının yaralandığını,yaralananların sebepsiz olarak gözaltınaalındığını, şahsi eşyalarına elkonulduğunu, kendisinin de olayda yaralanan kişilerdenolduğunu iddia ederek; 1.000.000,00-TL manevi tazminatınödenmesi istemiyle açıldığıanlaşılmıştır. Olayda, uyuşmazlığın tazminatınödeneceği kişiler, tazminat miktarı ve ödemebiçimini belirleme yetkisine ve idarenin bu yöndekiişlemlerine ilişkin olmadığı, nitekim dosya içindekibilgi ve belgelerde de idarenin bu yönde yapılmış birişleminin yer almadığı gözetilerek, TürkiyeCumhuriyeti'nin yalnızca tazminat davasında belirlenen miktarınİsrail Devletine izafeten ifa edilmesi sorumluluğunuüstlendiği açıktır. Bu durumda, İsrail Devletinin haksız fiilindenkaynaklı tazminat isteminin kaynağının 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 2. maddesindebelirtilen idarenin eylem ve işlemlerinden kaynaklanmaması nedeniyle,uyuşmazlığın görüm veçözümünün adli yargı yerlerine ait olduğugörülmektedir. Açıklanan nedenlerle, Diyarbakır 1.İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Diyarbakır5. Asliye Hukuk Mahkemesinin, 16.4.2019 gün ve E:2012/870,K:2019/234 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Diyarbakır 1. İdare MahkemesininBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Diyarbakır 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin,16.4.2019 gün ve E:2012/870, K:2019/234 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 27.1.2020 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol DURSUN BOZER AKSU SONER Üye Üye Üye Aydemir Nurdane Ahmet TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy