T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 724
KARAR NO : 2019 / 748
KARAR TR : 25.11.2019
ÖZET : Davacının sahibi olduğu taşınmaza ilişkin su aboneliğiyle ilgili olarak ASAT Genel Müdürlüğünce, kanalizasyon katılım payının 30 gün içinde ödenmesi aksi halde abonelik sözleşmesinin feshedilerek verilen su ve kanalizasyon hizmetlerinin durdurulacağına dair işlemin iptali istemi ile açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.Ç.
Vekili : Av. Y.Y.
Davalı :Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü(ASAT)
Vekilleri :Av. İ.K., Av.M.E., Av.H.Ö., Av.A.M.
Av.S.G., Av.R.G., Av.B.B.B.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilininAntalya İli, Serik İlçesi, Kökez Mahallesi, 3146 Sokak, No:22/11’de,130 Ada, 86 Parselde kayıtlı taşınmazında bulunan suaboneliği ile ilgili olarak ASAT GenelMüdürlüğünce, kanalizasyon katılımpayının 30 gün içinde ödenmesi, aksi halde aboneliksözleşmesinin feshedilerek verilen su ve kanalizasyon hizmetlerinindurdurulacağına yönelik 24/05/2019 tarihli ve 75533712-314.01.01.02-E.18921 sayılı işlemin iptali istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır.
Davalıidare vekili süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde;uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesigerektiğinden bahisle, görev itirazında bulunmuştur.
ANTALYA 1.VERGİ MAHKEMESİ: 7.8.2019 gün ve E:2019/527 sayı ile, “(…)2576sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri veVergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun 6.maddesinde ise, genel bütçeye, il özel idareleri, belediye veköylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri maliyükümlere ve bu konularda 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanununuygulanmasına ilişkin davaların görüm veçözümü Vergi Mahkemelerinin görevleri arasındasayılmıştır.
Anılandüzenleme uyarınca, bir idari davanın Vergi Mahkemelerindeçözümlenebilmesi için, bu davanın, vergi, resim,harç ve benzeri mali yüküm veya bunların zam vecezalarına ilişkin olması gerekmektedir.
Bakılandavada uyuşmazlık, 2462 sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun 87 ve 88. maddelerine istinaden su ve kanalizasyon tesisleriharcamalarına katılım payı ödenmesi şeklindetanzim edilen işlemin iptali isteminden kaynaklanmaktadır.
Hal böyleolunca, yukarıda alıntısı yapılan 2576sayılı Kanunun 6. maddesinin (a) fıkrası kapsamındaolduğundan, davanın görüm veçözümünde görevli mahkemenin Vergi Mahkemesiolduğu sonucuna varılmaktadır.
Açıklanannedenlerle, davalı idarenin görev itirazınınreddine…” ve Mahkemelerinin görevli olduğuna kararvermiştir.
Davalıidare vekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçeile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…)Bilindiği gibi,03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları"başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç,katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsiliniyapmak; vergi, resim ve harç dışındaki özel hukuk hükümlerinegöre tahsili gereken doğal gaz, su, atık su ve hizmetkarşılığı alacakların tahsilini yapmak veyayaptırmak” belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılıİstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel MüdürlüğüKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 1. maddesi ile,İstanbul Büyükşehir Belediyesinin su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlütesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmeküzere İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlımüstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haizbir kuruluş olarak İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
2560sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler" kenarbaşlıklı 2. maddesinde, "İSKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız birbiçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya busulardan yeniden yararlanılması için abonelerdenbaşlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacaklarınoktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veyayaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya dakurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekliyenilemelere girişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusundahizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleriyürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, / ..."hükmüne; 13. maddesinde, "İSKİ'nin gelirleriaşağıdaki kaynaklardan sağlanır: /a) Susatışı ve kullanılmış sularınuzaklaştırılmasına karşılık, tarifesinegöre abonelerden alınacak ücretler, / b) Belediye GelirleriKanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgilibelediye adına alınacak katılma payları, / ..."hükmüne; 23. maddesinde, "Su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve birkar oranı esas alınır. / Tarifelerin tespiti ile tahsilatlailgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir."hükmüne yer verilmiştir. Kanunun ek 5. maddesinde ise, "BuKanun diğer büyükşehir belediyelerinde deuygulanır." hükmüne yer verilmek suretiyle, söz konusuKanun hükümlerinin tüm büyükşehir belediyelerindegeçerli olacağı vurgulanmıştır.
Öteyandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atıkbertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı,işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgiliolarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyetesaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi,ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevresel altyapıhizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamakamacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010 tarihli ve 27742sayısında yayınlanarak yürürlüğe girenAtıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin 4/1.a maddesinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının "su ve atıksu vekatı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacakgerçek veya tüzel kişiyi” ifade ettiği;"Abonelik" kenar başlıklı 10. maddesinde ise"atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekleyükümlü olduğu tüm gerçek ve tüzelkişilerin abone olmasının zorunlu olduğu" hükmebağlanmıştır.
Ayrıca,Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırlarıiçinde, su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılmasıile bu işlemlere ilişkin hizmetlerle ilgili tarifelerin hangiesaslara göre tespit edileceğini ve uygulanacağınıbelirlemek amacıyla hazırlanan Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin"Tanımlar" kenar başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasının (e) bendinde, Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının ASAT ile hizmetsözleşmesi yapan gerçek veya tüzel kişiyi ifadeettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birinci fıkrasındaise, "su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan, özel veyatüzel kişilerle su abone sözleşmesiyapılacağı" belirlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, Antalyaİli, Serik İlçesi, Kökez Mahallesi, 3146 Sokakta, 22/11numaralı dairesinde bulunan 965470 numaralı su aboneliği ileilgili olarak ASAT Genel Müdürlüğünce, kanalizasyonkatılım payının 30 gün içinde ödenmesi,aksi halde abonelik sözleşmesinin feshedilerek verilen su vekanalizasyon hizmetlerinin durdurulacağına yönelik 24/05/2019tarihli ve E. 18921 sayılı işlemin tesis edilmesi üzerinebakılan davanın açıldığı; dosyakapsamında, söz konusu taşınmaz ile ilgi olarak suaboneliğinin de bulunduğu anlaşılmıştır.
Somut olay vemevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde, davalı ASATGenel Müdürlüğü tarafından davacı adınakanalizasyon harcamalarına katılma payı ile KDV bedelininödenmesine ilişkin işlemin; gerek su ve kanalizasyon hizmetleriözel bir kanun ile düzenlenmiş olan ASAT GenelMüdürlüğü tarafından tesis edilmiş olması,gerekse de taraflar arasında bir abonelik ilişkisinin bulunmasıhususları birlikte değerlendirildiğinde, söz konusukatılma payının, idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu; anılanişlemin iptali istemiyle açılan davanın görümve çözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
UyuşmazlıkMahkemesinin 30/09/2019 tarihli ve E.-K.2019/574-596 sayılıkararında da benzer hususların vurgulandığıanlaşılmaktadır.
KARAR :Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247 sayılı Kanunun 10ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına gönderilmesine…” karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göreDanıştay Başsavcısından yazılıdüşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 25.11.2019günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacınınsahibi olduğu taşınmaza ilişkin su aboneliğiyle ilgiliolarak ASAT Genel Müdürlüğünce, kanalizasyonkatılım payının 30 gün içinde ödenmesiaksi halde abonelik sözleşmesinin feshedilerek verilen su vekanalizasyon hizmetlerinin durdurulacağına dair 24/05/2019 günve E. 18921 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
03/07/2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun‘’Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları’’başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde, özel kanunlarıgereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkı vekatılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz birkuruluş olarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
AnılanYasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasındasayılmış; aynı Yasa’nın değişik 23.maddesinde, “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunanyerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen)yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve %10’danaşağı olmayacak nispetinde bir kâr oranı esasalınır.
Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir.” hükümlerine yer verilmiştir.
2560sayılı yasa çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 94 / 6516sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleri ayrı birkurumsal yapı olarak Antalya Büyükşehir Belediyesinebağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995tarih ve 22206 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılıYasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen “ASATTarifeler Yönetmeliği” çıkarılmıştır.
ASAT TarifelerYönetmeliği’nin “Katılım Payları”başlıklı EK 1. maddesinde;"2464 Sayılı BelediyeGelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 inci maddeleri gereği birprograma göre yapılacak yeni; İçme, kullanma,endüstri suyu ve kanalizasyon yatırımları ile mevcutlarıngenişletilmesi (tevsi), iyileştirilmesi (ıslahı)amacıyla yapılan harcamalar ve istek üzerine ASAT GenelMüdürlüğünce yapılacak işlerin toplamyatırım giderleri üzerinden kanunun uygulamayönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmet edeceği saha dâhilindekigayrimenkullerin sahiplerine paylaştırılarak su ve kanalizasyontesisleri harcamalarına katılma payı alınır"hükmü düzenlenmiştir.
ASAT,Anayasada belirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; Büyükşehirbelediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamutüzel kişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur.
Böyleolmakla birlikte, bu kuruluşun kişilere sağladığıhizmete ilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacakyargı düzenini belirleyebilmek için, işlemin özelhukuk ilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyontesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta isede; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler ve sözleşme hükümleriçerçevesinde özel hukuk kurallarına göreyürütmek durumundadır. Abone ile ASAT arasında yapılanabone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çok kişiyegötürülme zorunluluğu, işin, çoğunluklatip sözleşmeler yoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzer olaydaMahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94, K:2016/382sayılı ilamı da uyuşmazlık özel hukukilişkisi kapsamında değerlendirilmiştir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9, K:1985/4sayılı kararında, karayollarından, köprülerdenalınan geçiş parası, su, elektrik, havagazı,demiryolları, hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi,ekonomik koşullara göre oluşturulan ve tesislerinbakımını, idamesini ve yeni yatırımlar yapılmasınısağlamak için yapılan ödemeleri, belirli kamu hizmetlerikarşılığında kişilerden alınan, resim,harç ve benzeri mali yükümlülüklerden ayrıkabul etmiştir.
Yukarıdabelirtilen Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesikararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu” yolundakikabulün sonuçları itibarıyla; idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki kirlilik önlem payının tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerekmekte olup, uygulama bu doğrultudaistikrar kazanmıştır.
Tüm buaçıklamalara göre, ortada davacı ile davalı idarearasında yapılmış bir abone sözleşmesinedayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilennedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile Antalya 1. Vergi Mahkemesince verilen 7.8.2019gün ve E:2019/527 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusununkabulü ile Antalya 1. Vergi Mahkemesince verilen 7.8.2019 gün ve E:2019/527sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 25.11.2019gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy