T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/707
KARAR NO : 2019/777
KARAR TR: 25.11.2019
ÖZET: Davacının kayıtlı taşınmazına ilişkin su aboneliğinin devamı için kanalizasyon harcamalarına katılma payı ödenmesi gerektiğine ilişkin Antalya Su ve Atıksu İdaresi (ASAT) Genel Müdürlüğüişleminin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı:H.S.
Vekili : Av. Y.Y.
Davalı : Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü (ASAT)
Vekili :Av. R.G.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;müvekkilininAntalya İli, Serik İlçesi, Kökez Mahallesi, 3146 Sokak130 ada, 86 parsel, No:22/26 numaralı daireye ilişkin suaboneliğinin devamı için kanalizasyon katılımpayının 30 gün içinde ödenmesi gerektiği; aksihalde abonelik sözleşmesinin feshedilerek verilen su ve kanalizasyonhizmetlerinin durdurulacağına dairAntalya Su ve Atıksuİdaresi (ASAT) Genel Müdürlüğünün 24/05/2019tarihli ve ...E-18921 sayılı işleminin iptali istemiyle idariyargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü vekili, süresi içindeverdiği cevap dilekçesinde, davanın adli yargı yerindeçözülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunulmuştur.
ANTALYA 1. VERGİ MAHKEMESİ: 7.8.2019 gün veE:2019/531 sayı ile, 2576 Sayılı Bölge İdareMahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu veGörevleri Hakkında Kanunun 6. Maddesinde ise; genelbütçeye, İl Özel İdareleri, belediye ve köylereait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlere ve bukonularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili UsulüHakkındaki Kanunun uygulanmasına ilişkin davaların görümve çözümünün vergi mahkemeleri olduğu ve biridari davanın Vergi Mahkemelerinde çözümlenebilmesiiçin, bu davanın, vergi, resim, harç ve benzeri maliyüküm veya bunların zam ve cezalarına ilişkinolması gerektiği; Uyuşmazlığın, 2462sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 87. ve 88. Maddelerine istinadensu ve kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılım payıödenmesi şeklinde tanzim edilen işlemin iptali istemindenkaynaklandığı gerekçesiyle, dava konusuuyuşmazlık, 2576 sayılı Kanunu'nun 6. maddesinin (a)fıkrası kapsamında olduğundan, davanın görümve çözümünde görevli mahkemenin Vergi Mahkemesiolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle,Mahkemelerinin görevli olduğuna, davalı idarenin görevitirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü vekili tarafından, süresiiçinde verilen dilekçe ile olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasıile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: "...03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun"Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları"başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde; "Özelkanunları gereğince belediyeye ait vergi, resim, harç,katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsiliniyapmak; vergi, resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak.'' belediyenin yetki ve imtiyazlarıarasında sayılmış iken, 20/11/1981 tarihli ve 2560sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanunun 1. maddesi ile, İstanbul Büyükşehir Belediyesininsu ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekenher türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir eldenişletmek üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesinebağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz bir kuruluş olarak İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğükurulmuştur.
2560 sayılı Kanunun "Görev ve Yetkiler'' kenarbaşlıklı 2. maddesinde, ''ÎSKİ'nin görev veyetkileri şunlardır: / ... / b) Kullanılmış sular ileyağış sularının toplanması, yerleşimyerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız birbiçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya busulardan yeniden yararlanılması için abonelerdenbaşlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacaklarınoktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veyayaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya dakurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımım yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemeleregirişmek /... / d) Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmetalanı içindeki belediyelere verilen görevleriyürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak, / ..."hükmüne; 13. maddesinde, "İSKİ'nin gelirleriaşağıdaki kaynaklardan sağlanır: /a) Su satışıva kullanılmış sularınuzaklaştırılmasına karşılık, tarifesinegöre abonelerden alınacak ücretler, / b) Belediye GelirleriKanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgilibelediye adına alınacak katılma payları, / ..."hükmüne; 23. maddesinde, "Su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme,ıslah ve tevsi masrafları ve birkar oranı esas alınır. / Tarifelerin tespiti ile tahsilatlailgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir." hükmüneyer verilmiştir. Kanunun ek 5. maddesinde ise, "Bu Kanun diğerbüyükşehir belediyelerinde de uygulanır."hükmüne yer verilmek suretiyle, söz konusu Kanunhükümlerinin tüm büyükşehir belediyelerindegeçerli olacağı vurgulanmıştır.
Öte yandan; atıksu altyapı tesisleri ile evsel katıatık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı,onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, butesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecektam maliyet esaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri,büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi,ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevresel altyapıhizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamakamacıyla hazırlanan ve Resmi Gazete'nin 27/10/2010 tarihli ve 27742sayısında yayınlanarak yürürlüğe girenAtıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf TesisleriTarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkinYönetmeliğin 4/1.a maddesinde Yönetmeliğinuygulanmasında abone kavramının "su ve atıksu vekatı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacakgerçek veya tüzel kişiyi" ifade ettiği;"Abonelik" kenar başlıklı 10. maddesinde ise"atıksu altyapı yönetimlerinin hizmet vermekleyükümlü olduğu tüm gerçek ve tüzelkişilerin abone olmasının zorunlu olduğu" hükmebağlanmıştır.
Ayrıca, Antalya Büyükşehir Belediyesisınırları içinde, su satışı, kanalizasyontesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması ile bu işlemlere ilişkinhizmetlerle ilgili tarifelerin hangi esaslara göre tespit edileceğinive uygulanacağını belirlemek amacıyla hazırlananAntalya Su ve Atıksu İdaresi Genel MüdürlüğüTarifeler Yönetmeliğinin "Tanımlar" kenarbaşlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (e)bendinde, Yönetmeliğin uygulanmasında abone kavramınınASAT ile hizmet sözleşmesi yapan gerçek veya tüzelkişiyi ifade ettiği vurgulanmış; 6. maddesinin birincifıkrasında ise, "su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanan,özel veya tüzel kişilerle su abone sözleşmesiyapılacağı" belirlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, Antalya İli,Serik İlçesi, Kökez Mahallesi, 3146 Sokakta, 22/26numaralı dairesinde bulunan 965457 numaralı su aboneliği ileilgili olarak ASAT Genel Müdürlüğünce, kanalizasyonkatılım payının 30 gün içinde ödenmesi,aksi halde abonelik sözleşmesinin feshedilerek verilen su vekanalizasyon hizmetlerinin durdurulacağına yönelik 24/05/2019tarihli ve E. 18921 sayılı işlemin tesis edilmesi üzerinebakılan davanın açıldığı; dosyakapsamında, söz konusu taşınmaz ile ilgili olarak suaboneliğinin de bulunduğu anlaşılmıştır.
Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde,davalı ASAT Genel Müdürlüğü tarafındandavacı adına kanalizasyon harcamalarına katılma payıile KDV bedelinin ödenmesine ilişkin işlemin; gerek su vekanalizasyon hizmetleri özel bir kanun ile düzenlenmiş olan ASATGenel Müdürlüğü tarafından tesis edilmişolması, gerekse de taraflar arasında bir abonelik ilişkisininbulunması hususları birlikte değerlendirildiğinde, sözkonusu katılma payının, idareyle kişi arasında abonmansözleşmesiyle kurulan, özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu; anılanişlemin iptali istemiyle açılan davanın görümve çözümünün de adli yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 30/09/2016 tarihli ve E.-K.2016/574-596sayılı kararında da benzer hususlarınvurgulandığı anlaşılmaktadır.
KARAR : Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247sayılı Kanunun 10 ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine..." şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nında yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve AhmetARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan 25.11.2019günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içindebaşvuruda bulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı'nca, 10. maddede öngörülenbiçimde, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının Antalya İli, Serik İlçesi,Kökez Mahallesi, 3146 Sokak 130 ada, 86 parsel, No:22/26 numaralıdairesinde bulunan su aboneliğinin devamı için kanalizasyon harcamalarınakatılma payı ödenmesi gerektiğine ilişkin Antalya Suve Atıksu İdaresi (ASAT) GenelMüdürlüğünün 24/05/2019 tarihli ve ...E-18921sayılı işleminin iptali istemiyleaçılmıştır.
03/07/2005gün ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun‘’Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları’’başlıklı 15. maddesinin (d) bendinde, özel kanunlarıgereğince belediyeye ait vergi, resim, harç, katkı vekatılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi,resim ve harç dışındaki özel hukukhükümlerine göre tahsili gereken doğal gaz, su, atıksu ve hizmet karşılığı alacakların tahsiliniyapmak veya yaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz birkuruluş olarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur.
AnılanYasa’nın 13. maddesinin (a) bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasındasayılmış; aynı Yasa’nın değişik 23.maddesinde, “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunanyerlerdeki kullanılmış sularınuzaklaştırılması, septik çukurlarınboşaltılması giderleri için ayrı tarifeleryapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetim ve işletmegiderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan(aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve%10’dan aşağı olmayacak nispetinde bir kâroranı esas alınır.
Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir.” hükümlerine yer verilmiştir.
2560sayılı Yasa çerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 94 / 6516sayılı kararı ile, su ve atıksu hizmetleri ayrı birkurumsal yapı olarak Antalya Büyükşehir Belediyesinebağlı, kamu tüzel kişiliğinde ASAT GenelMüdürlüğü (Antalya Su ve Atıksu İdaresiGenel Müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995tarih ve 22206 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe girmiş, 2560 sayılıYasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen “ASATTarifeler Yönetmeliği”çıkarılmıştır.
ASATTarifeler Yönetmeliği’nin “KatılımPayları” başlıklı EK 1. maddesinde;"2464Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 87 inci ve 88 incimaddeleri gereği bir programa göre yapılacak yeni;İçme, kullanma, endüstri suyu ve kanalizasyonyatırımları ile mevcutların genişletilmesi (tevsi),iyileştirilmesi (ıslahı) amacıyla yapılan harcamalarve istek üzerine ASAT Genel Müdürlüğünceyapılacak işlerin toplam yatırım giderleri üzerindenkanunun uygulama yönetmeliği uyarınca, tesislerin hizmetedeceği saha dâhilindeki gayrimenkullerin sahiplerinepaylaştırılarak su ve kanalizasyon tesisleri harcamalarınakatılma payı alınır" hükmüdüzenlenmiştir.
ASAT,Anayasada belirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; Büyükşehirbelediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamutüzel kişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamukuruluşudur.
Böyleolmakla birlikte, bu kuruluşun kişilere sağladığıhizmete ilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacakyargı düzenini belirleyebilmek için, işlemin özelhukuk ilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir.
Kanalizasyontesisi işlemi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımakta isede; ASAT bu hizmeti, yasal düzenlemeler ve sözleşmehükümleri çerçevesinde özel hukuk kurallarınagöre yürütmek durumundadır. Abone ile ASAT arasındayapılan abone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukuku ilişkisinedönüştürmez. Çünkü, birçok durumdahizmetin tekel niteliği ve çok kişiye götürülmezorunluluğu, işin, çoğunlukla tip sözleşmeleryoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Benzerolayda Mahkememizce verilen 26/09/2016 gün, E:2016/94, K:2016/382sayılı ilamda da uyuşmazlık özel hukuk ilişkisikapsamında değerlendirilmiştir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9, K:1985/4sayılı kararında, karayollarından, köprülerdenalınan geçiş parası, su, elektrik, havagazı,demiryolları, hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi,ekonomik koşullara göre oluşturulan ve tesislerinbakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetleri karşılığındakişilerden alınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Yukarıdabelirtilen Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesikararlarındaki “atık su bedelinin, vergi benzeri maliyükümlülük olmayıp, idareyle kişi arasındaabonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisiçerçevesinde ve hizmet karşılığındamaliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeyedayanılarak alınan bir ücret olduğu” yolundakikabulün sonuçları itibarıyla: idarenin faaliyetalanıyla ilgili olarak yürürlüğe koyduğuyönetmelik ile buna dayanan tarife kararlarının yargısaldenetiminin idari yargı yerinde -idare mahkemeleri-; abonmansözleşmesine dayanan bir alacak- borç ilişkisikapsamındaki kirlilik önlem payının tahsiline ilişkindavaların ise adli yargı yerinde görülüpçözümlenmesi gerekmekte olup, uygulama bu doğrultudaistikrar kazanmıştır.
Tümbu açıklamalara göre, ortada davacı ile davalı idarearasında yapılmış bir abone sözleşmesinedayalı olarak ortaya çıkan uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanannedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile davalı Antalya Su ve Atıksuİdaresi Genel Müdürlüğü vekillerinin görevitirazının reddine ilişkin Antalya 1. Vergi Mahkemesinin7.8.2019 gün ve E:2019/531 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, davalı Antalya Su ve Atıksu İdaresi GenelMüdürlüğü vekillerinin görev itirazınınreddine ilişkin Antalya 1. Vergi Mahkemesinin 7.8.2019 gün veE:2019/531 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,25.11.2019 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy