T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/760
KARAR NO : 2019/769
KARAR TR: 25.11.2019
ÖZET: Artvin İli, Merkez İlçesi, Köseler Köyü Bagat Mevkiinde bulunan taşınmazına Deriner Barajı HES İnşaatı Çevre Yolları İnşaatı kapsamında yapılan karayoluçalışmaları sonucunda ulaşım imkanı kalmamasından ötürü uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak maddi tazminatın adli yargı yerindeki dava açma tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : O.Ö.
Vekili : Av. İ.V.
Davalı : Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. A.V.
O L A Y : Davacıvekili dava dilekçesindeözetle; Artvin İli, Köseler Köyü Bagat Mevkiindebulunan 127 ada, 32 parsel numaralı taşınmazın davacıadına kayıtlı olduğunu, davalı idare tarafındanDeriner Barajı HES İnşaatı Çevre Yollarıİnşaatı kapsamında yapılan GümüşhaneKöyü-Derinköy Karayolu İnşaatı nedeniyledavacıya ait taşınmaza yol yapımçalışmaları nedeniyleulaşılamadığını, su yolları vearklarının tahrip edildiğini, su kaynaklarının araziyapısı nedeniyle şevli ve kaygan zeminde batarakkaybolduğunu, bir daha kullanılamaz hale geldiğini,taşınmaz üzerinde bulunan meyveağaçlarının kurumayabaşladığını, taşınmazda meydana gelenzararın süreklilik ve kalıcılık arz ettiğini,davalı idareye defalarca müracaat ederek zararlarınıngiderilmesini ve mevcut hali ile sürekli ve kalıcı olarakkullanılmasının mümkün olmayacaktaşınmazlarının kamulaştırılmasınıistediğini, ancak olumlu yanıt alamadığını,taşınmazın Deriner Baraj Gölü kamulaştırmasahasına mücavir olması, çevrenin sosyal, ekonomik veyayerleşim düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyal yöndenve fiilen yararlanmasının mümkün olmaması,taşınmaza mevcut hali ile ulaşımın engellenmesi,davalı idarenin yol yapım çalışmalarısırasında su kaynaklarının bir daha kullanılamaz halegelmesi ve yaşları 50-100 arasında değişen zeytinağaçlarının kuruması vb. nedenlerle fiilen elkonulduğu ileri sürülerek, fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak kaydı ile davacının taşınmazınadavalı idare tarafından fiilen el konulma tarihi olan 2013yılının Temmuz ayından itibaren işleyecek yasal faiziile yapılacak keşifle belirlenecek taşınmazın bedeliolan 5.000,00-TL'nin tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
ARTVİN ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ : 15.1.2015gün ve E:2014/353, K:2015/33 sayı ile, dava dilekçesi, tarafbeyanları, tanık beyanları, keşif ve bilirkişi raporuile tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde;dava konusu 127 ada, 32 parsel sayılı taşınmazlaradavalı idare tarafından fiilen el atılmayıp, davalıDSİ'nin Deriner Barajı ve Hes Projesi çevre yollarıinşaatı kapsamında yapılanGümüşhane-Derinköy karayolu inşaatısırasında su yolları ve arklarının tahripedildiği ve su kaynaklarının yok olduğu, bu suretlekamulaştırma sahası dışında bulunan yerde meydanagelen kamulaştırmasız el atma niteliğinde olmayantaşınmaz davalarına 11.02.1959 tarihli 17-15 sayılıİçtihadı Birleştirme Kararı gereğince idariyargıda bakılması gerektiğianlaşıldığından, mahkemeleriningörevsizliğine idare mahkemelerinin görevli olduğuna kararvermiş, bu karara karşı davacı vekili temyiz istemindebulunulmuştur.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi : 23.6.2016 gün veE:2016/2675, K:2016/12603 sayı ile, dosyada bulunan kanıt ve belgelerile kararın dayandığı gerekçe dikkatealındığında davanın reddine karar verilmesinde birisabetsizlik görülmediği gerekçesiyle, davacıvekilinin temyiz itirazları yerinde olmadığından usul veyasaya uygun hükmün onanmasına karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, taşınmazda meydana gelen zararlarakarşılık olarak 8.661,37-TL (ıslah dilekçesi ileartırım sonucunda 11.151,38-TL) maddi tazminatın adliyargıda açılan dava tarihinden itibaren işleyecek yasalfaiziyle birlikte tahsili istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Rize İdare Mahkemesi: 5.2.2019 gün ve E:2016/771,K:2019/76 sayı ile, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'ndaki tam yargı davalarında davadilekçesindeki talep miktarının arttırılmasınaolanak tanıyan düzenleme uyarınca, davanın kabul edilmesihalinde, arttırılan maddi tazminat miktarı bakımındanidarenin temerrüde düştüğü tarih olan miktarartırımına ilişkin dilekçenin idareye tebliğedildiği tarihten itibaren yasal faize hükmedilmesi gerektiğigerekçesiyle, davacıya ait taşınmazda meydana gelenzararlara karşılık toplam 11.151,38-TL madditazminatın8.661,37-TL'sinin Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi'nde davaaçma tarihi olan 01/07/2014 tarihinden itibaren, geri kalan2.490,07-TL'sinin ise ıslah dilekçesinin idareye tebliğedildiği 09/07/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesininkabulüne karar vermiş, bu karara karşı davalı idarevekili tarafından istinaf isteminde bulunulmuştur.
Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi: 5.7.2019 gün ve E:2019/740,K:2019/1005 sayı ile, HESçalışmaları sırasında plan ve projekapsamı haricinde, ağaçların zarargördüğü, sulama kanallarının tahripedildiği, hafriyat ve kazı çalışmalarısebebiyle toprak, taş ve molozların taşınmaz üzerindebırakıldığı iddialarıyla, uğranılanzararların tazmini istemiyle açılan davaların adliyargı yerince görüleceği ; davacınıntaşınmazının değerinin tamamını eldeedebilmesinin hukuki yolunun da, kamulaştırmasız el atmadavası veya mücavir alan kamulaştırması olup, budavaların da adli yargı yeri mahkemelerinde kararabağlanacağından, idare mahkemesinde açılan tazminatdavalarında ise idarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davalarda değer kaybınınhesabı suretiyle tazmin yoluna gidileceği, bunun tekistisnasının ise değer kaybınıntaşınmazın değeri miktarınca oluştuğudurumlar olup bilirkişilerce yapılan hesaplamalar sonucu değerkaybının taşınmazın değerinin altındakaldığı dolayısıyla, idare mahkemesinin görevalanında bulunmayan uyuşmazlıkta daha önce adliyargıda görevsizlik kararı verildiği hususu dagözönüne alınmak suretiyle, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli mahkemeninbelirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulması gerekirken, İdare Mahkemesinceuyuşmazlığın esasının incelenmek suretiyleverilen kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle,istinaf başvurusunun kabulüne, idare mahkemesi kararınınkaldırılmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmeküzere Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
RİZE İDARE MAHKEMESİ: 13.9.2019 gün veE:2019/475 sayı ile, Bölge İdare Mahkemesince verilenkaldırma kararı uyarınca,görevuyuşmazlığının giderilmesi ve görevli yargımerciinin belirlenmesi için dava dosyasınınUyuşmazlık Mahkemesine'gönderilmesi gerektiğigerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19.maddesiuyarınca adli yargı dava dosyasının istenilmesine,görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine ve dosya incelemesiningörev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi'nce karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan25.11.2019 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikteadli yargı dosyası da temin edilmek sureti ile 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekildebaşvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-HakimGülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Artvin İli, Merkez İlçesi, KöselerKöyü Bagat Mevkiinde bulunan 127 ada, 32 parsel sayılıtaşınmazına Deriner Barajı HES İnşaatıÇevre Yolları İnşaatı kapsamında yapılankarayoluçalışmaları sonucunda ulaşımimkanı kalmamasından ötürü uğranıldığıileri sürülen zararlara karşılık olarak madditazminatın adli yargı yerindeki dava açma tarihinden itibarenişletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakkamüdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
Nitekim yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 11.2.1959günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının,III. Bölümünde, “İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.
Bundan başka, bir amme teşekkülü tarafındanbir tesisin yaptırılması sırasında Devlet malıolmayan yerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veyamoloz yığılması neticesinde meydana gelen zararlarıntazmini davası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeye aykırı olarakyapılması hali de idari karara aykırı bir hareketbulunması itibariyle yine idari kararın tatbiki olan bir fiilsayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ile açılmışbir dava haksız fiilden doğan bir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar, içtihadı birleştirmekararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur” denilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Artvinİli, Merkez İlçesi, Köseler Köyü BagatMevkiinde bulunan tapunun 127 ada 32 sayılı parselindekayıtlı taşınmazın tam hisse ile maliki olduğu;davalı idare tarafından yürütülen Deriner Barajıve HES çalışmaları kapsamında DerinerBarajı’nın 24/02/2012 tarihinden itibaren su tutmayabaşladığı; davacının baraj projesinebağlı yol çalışmaları nedeniyletaşınmazına ulaşım imkanınınkalmadığı ve üretim yapılamadığındanbahisle,kamulaştırılması talebiyle davalı idareyemüracaat ettiği, ancak talebine olumlu yanıt verilmediği;bunun üzerine davacı tarafından taşınmazda meydanageldiği ileri sürülen zararlara karşılık olarakmaddi tazminatın Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açma tarihindenitibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyleişbu davanın açıldığıanlaşılmıştır.
Anayasanın 125 inci maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış olup,bununla birlikte idarenin yürütmekle görevli olduğu birhizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindenesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olaraktanımlanabilen hizmet kusurunun hizmetin kötü işlemesi veyahiç işlememesi hallerinde gerçekleştiği ve bununidarenin tazmin yükümlülüğünündoğmasına yol açtığında kuşku bulunmamaktadır.
Olayda, davacınınArtvin İli, Merkez İlçesi,Köseler Köyü Bagat Mevkiinde bulunan tapunun 127 ada 32sayılı parselinde kayıtlı taşınmazın malikiolduğu; kamulaştırmasız el atma nedeniyletaşınmazın bedelinin ödenmesi gerektiğinin iddiaedildiği; davanın konusunun, davacıya ait taşınmazdameydana gelen zararıntazminine ilişkin bulunduğuanlaşılmış olup, ilk olarak adli yargı yerindeaçılmış olan davada, yapılan keşif sonucu,Harita ve Kadastro Mühendisi Teknik Bilirkişi tarafından1.12.2014 tarihinde hazırlanan raporda davacınıntaşınmazına fiilen el atıldığınailişkin bir ibareye yer verilmediği; yine İnşaatMühendisi ve Ziraat Mühendislerince hazırlanan 20.12.2014tarihli Bilirkişi raporunda "davalı idarenin yapmışolduğu faaliyetten dolayı dava konusu taşımaza fiili olarakel atılmamış ve önceki hallerinin bozulmamışolduğu" yönünde ibarelere yer verildiği; ayrıca idaremahkemesinde açılan davada, mahkemece yapılan keşifsonucu beş tane bilirkişi tarafından hazırlanan 7.6.2018tarihli raporda da dava konusu taşınmaza davalı idaretarafından fiilen el atılmadığının ifadeedildiği görülmüştür.
Bu durumda davacının iddiaları ve dosyada bulunanbilirkişi raporları dikkate alınarak, davanın, idareningörevinde olan kamu hizmetini yürüttüğüsıradaki eyleminden veya eylemsizliğinden doğan zararın giderilmesineyönelik olarak açıldığının kabulügerekir.
Kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamuyararına uygun şekilde işletilip işletilmediğinin;hizmet kusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğu bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.maddesinde “idari dava türleri” arasında sayılan“idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlartarafından açılacak tam yargı davası”kapsamında, idari yargı yerlerince yapılacağıaçıktır.
Belirtilen durum karşısında, davanıngörüm ve çözümü idari yargı yeriningörevine girdiğinden, Rize İdare Mahkemesinin 13.9.2019 günve E:2019/475 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Rize İdare Mahkemesinin 13.9.2019 gün ve E:2019/475 sayılıBAŞVURUSUNUN REDDİNE, 25.11.2019 günündeOYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy