T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/525
KARAR NO : 2019/693
KARAR TR: 21.10.2019
ÖZET: İkitelli Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığı’nın özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğu ve özel hukuk tüzel kişilerince tesis edilen işlemlerin yargısal denetiminin adli yargı yerlerince yapılacağı gözetildiğinde; işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı: B.Pet.Ürün.ve Tic. A.Ş.
Vekili : Av. A.A.
Davalı :İkitelliOrganize Sanayi Bölgesi Başkanlığı
Vekili :Av. G.M.
O L A Y:Davacı vekili dilekçesinde;müvekkilinin İkitelli Organize Sanayi Bölgesi’nde 583 Adave 6 Parsel üzerinde kurulu akaryakıt istasyonunun malikiolduğunu; müvekkili tarafından işletilen akaryakıt veLPG istasyonunun, dava dışı A.İnş. Akaryakıt Oto.Ant. San. ve Tic. A.Ş’nin, maliki olduğu 583 ada 7 parselebitişik komşu parselde bulunduğunu; Altınhan’ınmaliki olduğu 583 Ada 7 Parsele, 1996 tarihli 1/5000 ölçeklinazım imar planında Müstakil Sanayi Alanı, 1/1000Ölçekli uygulama imar planında ise Sosyal Tesis alanıfonksiyonu tanınmış iken, Çevre ve ŞehircilikBakanlığı tarafından 08.02.2012 tarih ve 1935 sayı ileonaylanan 1/5000 Ölçekli nazım imar planı ve 1/1000Ölçekli Uygulama imar planı değişikliği ileKonut Dışı Kentsel Çalışma alanıfonksiyonu tanındığını; yapılan plandeğişikliğine karşı taraflarıncaaçılmış olan iptal davası neticesinde, plandeğişikliğinin yetki yönünden iptal edildiğini veböylece parselin imar planındaki fonksiyonunun 1996yılındaki planlardaki fonksiyona avdet ettiğini; plan iptalkararı ile birlikte taşınmazın plansız halegeleceği akla gelse de, 583 Ada 7 Parsele verilmiş olan yapıruhsatının ihya edilmesi talebi ile İstanbul 4.İdareMahkemesi’nin 2015/458 E sayılı dosyasındaki kararınbozulmasına ilişkin Danıştay 6. Daire’nin 2016/3280 Eve 2018/2515 sayılı kararında, dava konusu parselin imardurumunun daha evvelki planda yer alan fonksiyona avdet edeceğininbelirlenmiş olduğunu; sonuç olarak, 583 Ada 7 Parselsayılı taşınmazın, hali hazırda imarplanlarında akaryakıt ve LPG alanında yer almadığını;plan iptal kararı verilmeden evvel, 583 Ada 7 Parsel üzerindeakaryakıt ve LPG istasyonu yapabilmek amacı ile, davalı idaretarafından Altınhan’a yapı ruhsatı verildiğini,bilahare yapı kullanma izin belgesi, akabinde de 23.12.2015 tarihli2015/1835 sayılı işyeri açma ve çalışmaruhsatı düzenlenmiş ise de, taraflarınca söz konusuidari işlemlere karşı ayrı ayrı iptal davasıaçıldığını ve davalarıntamamının kabul ile sonuçlandığını,böylece Altınhan’a verilmiş olan tüm ruhsat veizinlerin iptal edildiğini; bu ruhsat ve izinlerin iptal edilmesindenönce, Altınhan lehine EPDK tarafından hem Akaryakıt BayilikLisansı hem de LPG Bayilik Lisansı düzenlenmişolduğunu;taraflarınca, her iki lisansın iptali için iptaldavası açıldığını ve asgari mesafekoşulunun sağlanmamış olmasından ötürü,heriki lisansın da iptal edildiğini, Altınhan ve EPDKtarafından, iptal kararlarının kaldırılmasıiçin istinaf yoluna başvurulmuş ise de, istinafbaşvurularının da red ilesonuçlandığını;plan iptal kararınınverilmesinden sonra, Altınhan tarafından Mülga Bilim Sanayi veTeknoloji Bakanlığı’na, 583 Ada 7 Parselin 1/5000Ölçekli Nazım İmar Planında ve 1/1000Ölçekli Uygulama İmar Planında, imar fonksiyonunAkaryakıt ve LPG olarak değiştirilmesi için müracaatedildiğini, Bakanlık tarafından plan değişikliğitalebinin kabul edilerek planların askıya çıkartıldığını;taraflarınca, planlar askıda iken süresi içinde itirazedildiğini,Bakanlık tarafından yapılan inceleme neticesindeplana itirazlarının kabul gördüğünü ve plandeğişikliği işleminin ortadankaldırıldığını; anlaşılacağıüzere, 583 Ada 7 parsel üzerinde, hukuka aykırıişlemler silsilesi içinde hasbelkader bir binayapıldığını ve parselin kısa bir süre deolsa akaryakıt ve LPG istasyonu olarak faaliyet gösterdiğini;ancak, gerek açılmış olan iptal davaları, gerekse deyapılmış olan idari başvurular sonucunda 583 Ada 7 Parselüzerinde akaryakıt ve LPG istasyonu faaliyetininyürütülmesinin hukuken ve teknik olarak mümkünolmadığının anlaşıldığını;hal böyle olmakla beraber, Altınhan tarafından 3194sayılı Kanun’a eklenen Geçici 16. madde ilegetirilmiş olan, kamuoyundaki tabiri ile imar barışındanfaydalanmak sureti ile, 583 Ada 7 Parsel ile ilgili olarak yapı kayıtbelgesi alındığını ve bu yapı kayıtbelgesine dayanılarak da davalı idareye, parsel üzerindeAkaryakıt ve LPG istasyonu faaliyeti yürütülmek üzereİşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesiiçin müracaattabulunulduğunu;davalı idare tarafındanda, başvuru üzerine hukuka aykırı olarak,Altınhan’a 17.07.2018 tarihli 2018/1241 Sayılıİş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatıverildiğini;işlemin imar mevzuatına, KarayollarıKenarına Yapılacak Ve Açılacak Olan TesislerHakkında Yönetmeliğe, asgari mesafe koşulunaaykırı olduğunu, ayrıcaruhsat alınmasıiçin sağlanması gereken diğer koşullarındasağlanamadığınıifade ederek;davalıtarafından A.İnş. Akaryakıt Oto. Ant. San. ve Tic.A.Ş’ne akaryakıt ve LPG istasyonu açmasıiçin verilmiş olan İşyeri Açma veÇalışma Ruhsatı’nın iptalineiptaline kararverilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçtığını ancak bu dava devam etmekteykenAltınhan A.Ş.'nin taşınmazı İstanbul PetrolA.Ş.'ye devrettiğini ileri sürerek, 583 ada, 7 parseldebulunanİstanbul Petrol Ürüleri Turizm Otomotiv İnşaatve Ticaret Ltd.Şti'ne verilen 8.11.2018 gün ve 2018/1241sayılı işyeri açma ve çalışmaruhsatının iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Davalı vekili, süresi içinde verdiği cevapdilekçesinde 4562 sayılı Kanunun 5. maddesinden sözederek, Kanunda özel hukuk tüzel kişisi olduğutanımlanan Organize Sanayi Bölgesinin aleyhine açılacakdavaların adli yargı yerinde görüleceği, bu sebepledavanın yargı yolu nedeniyle reddine karar verilmesini talep ederek,görev itirazında bulunmuştur.
İSTANBUL 13. İDARE MAHKEMESİ: 18.4.2019 günve E:2019/480 sayı ile, dava konusu işyeri açma veçalışma ruhsatı verilmesi işleminin kamugücü kullanılarak tesis edilen bir idari işlem olduğuanlaşıldığından, 2577 sayılı Kanunhükümleri uyarınca idari işlemlerin hukukaaykırılığından kaynaklanan iptal davalarınıngörüm ve çözümünün idari yargımercileri tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğigerekçesiyle, davalı Organize Sanayi BölgeMüdürlüğü'nün görev itirazınınreddine, Mahkemelerinin bu uyuşmazlıkta görevli olduğunakarar vermiştir.
Davalı vekili tarafından, süresi içinde verilendilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: ... "2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı YetkisininSınırı” kenar başlıklı 2. maddesinde, idaridava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenlertarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel haklan doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmıştır.
Kamu kurumlarınca alınan idari kararların yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile kanunaaykırı olduğu ileri sürülerek açılan ve2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 2.maddesinde tanımlanan iptal davalarının amacı, idariişlemlerin idari yargı organlarınca denetlenerek, idareninhukuka uygunluğunun sağlanmasıdır.
Öte yandan, 5393 sayılı Belediye Kanununun“Belediyenin görev ve sorumluluklarr başlıklı 14.maddesinde 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunuhükümlerinin saklı olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan, 4562 sayılı Kanunun 3/h maddesinegöre organize sanayi bölgeleri (OSB) "... Sanayinin uygungörülen alanlarda yapılanmasını sağlamak,çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynaklan rasyonel kullanmak,bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerininbelirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesiamacıyla, sınırları tasdik edilmiş araziparçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilindegerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları veteknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlıbir şekilde ve belirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsisedilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine görekurulan, planlanan ve işletilen, kaynak kullanımındaverimliliği hedefleyen mal ve hizmet üretim bölgelerini,"ifade etmektedir. Kanunun 4/14. maddesinin “Yürürlüğegiren imar plânına göre arazi kullanımı, yapı vetesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıylailgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir. İşyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır. ” hükmü; 5/1.maddesinin “OSB, müteşebbis heyetin başvurusu üzerineBakanlıkça verilen kamu yararı kararı vesınırları belirlenmiş yetki çerçevesindekamulaştırma işlemleri yaptırabilen bir özel hukuktüzel kişiliğidir. ” hükmü ve 8. maddesindegeçen “ Yönetim kurulu, müteşebbis heyetin en azdördü kendi üyeleri arasından olmak üzereseçeceği beş asıl, beş yedek üyedenoluşur. Genel kurula geçen ve müteşebbis heyetin sonaerdiği OSB ’lerde, yönetim kurulu yönetmeliklebelirlenecek kriterlere göre en fazla on bir asıl ve on bir yedeküyeden oluşur. Yönetim kurulu üyeleri dört yıliçin seçilir./ Yönetim kurulu üyeleri kendiaralarında bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.Yönetim kurulu en az ayda iki defa toplanır ve toplantı saltçoğunluk ile yapılır. Geçerli bir mazereti olmadanüst üste yapılan üç toplantıya veya mazeretiolsa dahi altı ay içinde yapılan toplantıların en azyarısına katılmayan üyeler üyelikten çekilmişsayılırlar. Kararlar salt çoğunlukla verilir.Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibaredilir./ Yönetim kurulu; kanun, yönetmelik, kuruluşprotokolü ve benzeri düzenlemeler ile müteşebbis heyetinkararları çerçevesinde OSB ’nin sevk ve idaresiniyürütmekle görevlidir.'''' şeklindeki hükümlerkarşısında, OSB yönetimlerinin özel hukuk tüzelkişiliği olduğu tartışmasızdır.
Yine anılan Kanunun 25/5. maddesine göre de OSB'lerdetutulacak defterler ve genel kurul toplantılarındagörevlendirilecek Bakanlık temsilcisi konularında OSBmevzuatında hüküm bulunmayan hâllerde 6102sayılı Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlereilişkin hükümlerinin uygulanacağı hükmü bulunmaktadır.
Yapılan inceleme sonucunda, İkitelli OSBMüdürlüğünün, 4562 sayılı OSB Kanunukapsamında kurulduğu anlaşılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, İkitelli OSBiçinde faaliyet gösteren davacı şirketin komşuparselinde bulunan dava dışı şirkete işyeriaçma ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkinişlemin iptaline dair davanın özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde görülmesi gerektiğidüşünülmektedir.
Nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesinin; 03/03/2014 tarihli ve2014/60-156 E.-K. sayılı; 30/11/2015 tarihli ve 2015/752-770 E.-K.sayılı ve 15/02/2016 tarihli ve 2016/21-58 E.-K. sayılı emsalkararlarında da bu hususların vurgulandığıgörülmektedir.
KARAR : Yukarıda açıklanan nedenlerle 2247sayılı Kanunun 10 ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmesine" şeklinde karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13.maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nında yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: ... "Kamu kurum vekuruluşları dışında, yasayla görevli ve yetkilikılınan özel hukuk tüzel kişileri de,üstlendikleri kamusal faaliyetler çerçevesinde idare hukukualanında idari işlemler tesis edip, idari eylemleryapabilmektedirler. Anılan özel hukuk tüzel kişileri, biryandan statüleri gereği özel hukuk alanında tasarruftabulunurken, bir yandan da yasalarla tanımlanan idari işlevleri, idarehukukunun ilke ve kuralları çerçevesinde idari işlemlerve idari eylemlerle yerine getirmektedirler.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 3.maddesinin (h) bendinde, organize sanayi bölgeleri (OSB), sanayinin uygungörülen alanlarda yapılanmasını sağlamak,çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonelkullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayitürlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi vegeliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmişarazi parçalarının imar planlarındaki oranlardâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destekalanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri iledonatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemlerdâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve buKanun hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen,kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen mal ve hizmetüretim bölgeleri olarak tanımlanmış; 4. maddesinde,"OSB, yer seçimine ilişkin yönetmeliğe göreuygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ilekurulur. OSB’lere ait yer seçimi,
Bakanlığın koordinatörlüğünde ilgilikurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılımıylaoluşan yer seçimi komisyonunun yerinde yaptığıinceleme sonucunda, varsa üst ölçekli plan kararlarıdikkate alınarak yapılır. Komisyonda kararlar oybirliği ilealınır. Oybirliği sağlanamaması durumunda yerseçimi ile ilgili nihai karar, yönetmelikte belirlenen esaslardoğrultusunda Bakanlıkça verilir. Mevzuat gereğince korunmasıgereken ve sanayi tesislerinin kurulmasına izin verilmeyen alanlar OSByeri olarak incelemeye alınmaz. OSB alanı içinde Hazine veyakamu kurum ve kuruluşlarına ait arazilerin bulunmasıhâlinde; bu araziler, talep edilmesi ve başkaca birsakıncası bulunmaması durumunda, 29/1/2004 tarihli ve 5084sayılı Yatırımların ve İstihdamınTeşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi kapsamındaki illerde bedelsiz devredilir. Diğer illerde ise2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 63üncü maddesinde yer alan harca esas değerleri üzerindenpeşin veya taksitle ödenmek üzere OSB'lere satılır.Buna ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ile MaliyeBakanlığınca müştereken belirlenir. Toplu Konutİdaresi Başkanlığı mülkiyetinde bulunan stokaraziler ise ilgili mevzuatına göre OSB tüzelkişiliğine tapuda devredilirken 29/4/1969 tarihli ve 1164sayılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi HakkındaKanunun 11 inci maddesinde belirtilen şerh tapuya işlenmez. Seçilenalanda özel mülkiyette olan araziler bulunması hâlinde buaraziler rızaen satın alma veya kamulaştırma yoluylaiktisap edilir. Bu nitelikte taşınmazlar hakkında 4/11/1983tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunuhükümleri uygulanır. Yer seçiminin kesinleşmesindensonra OSB sınırları dışında kalan alanlarınplanlanması Çevre ve Şehircilik Bakanlığıve/veya ilgili belediye tarafından en geç bir yıl içindeyapılır. Bununla ilgili usul ve esaslar Bakanlık ve Çevreve Şehircilik Bakanlığınca müştereken belirlenir.OSB alanı dışındaki içme ve kullanma suyu, karayolu,demiryolu, elektrik ve doğalgaz bağlantıları ile ilgiliiş ve işlemler Bakanlığın koordinasyonunda ilgilikurum ve kuruluşlarca yerine getirilir. Yer seçimikesinleştirilen alandaki büyükşehir belediyesi, ilbelediyesi, ilçe belediyesi, belde belediyesi, 18/5/2004 tarihli ve 5174sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar veBorsalar Kanununa göre kurulan sanayi odası, yoksa ticaret ve sanayiodası, o da yoksa ticaret odası, il özel idaresi veyayatırım izleme ve koordinasyon başkanlığıtemsilcileri ile alanın hiçbir belediye sınırıiçinde olmaması hâlinde il belediyesi, ilçebelediyeleri ile bu ilçelerdeki odalar valilik uygungörüşüne istinaden OSB kuruluşunda yer alabilir. OSBkuruluşuna katılan kurum ve kuruluşların temsilcileri vevali tarafından imzalanmış kuruluş protokolününBakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile OSB tüzelkişilik kazanır. OSB kuruluşunda, altıncı fıkradabelirtilen usuller çerçevesinde belirlenen odanın yeralması zorunludur. İhtisas OSBMerde konuyla ilgili meslekikuruluşlar ve teşekküllerin temsilcileri, taleplerihâlinde müteşebbis heyete dâhil edilirler. Tüzelkişilik kazanan OSB'lerden, kuruluş tarihinden itibaren altı ayiçerisinde kamulaştırma işlemlerine başlayıp,iki yıl içerisinde uzlaşılamayan tüm parselleriçin tespit ve tescil davası açmayan veya tüm parselleriçin açılan davalar neticesinde 2942 sayılı Kanunun10 uncu maddesinde belirtilen süreler içerisinde bedeliödemeyen OSBMerin tüzel kişilikleri, tasfiye sürecibaşlatılarak Bakanlık tarafından resen terkin edilebilir.OSB alanında Sağlık Bakanlığıncaöngörülen sağlık koruma bandıbırakılır. Ortak kullanım alanları, OSBbüyüklüğünün %8'inden az; hizmet ve destekalanları ise OSB büyüklüğünün %10'undanfazla olamaz. OSB sınırları içerisinde yapılacakimar ve parselasyon planları ve değişiklikleri, OSBtarafından yönetmeliğe uygun olarak hazırlanır veBakanlıkça onaylanır. Onaylı imar planlarıvalilikçe tespit edilen ilan yerlerinde, Bakanlığıninternet sayfasında bir hafta süre ile ilan edilir. Askısüresinin sonunda Bakanlıkça yürürlüğekonulur ve ilgili kurumlara bilgi için gönderilir. Birhaftalık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.İtirazlar Bakanlığa veya valiliğe yapılır. Bakanlıkitirazları ve planları on beş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar. Katılımcı tarafındanOSB’ye başvurulduğu hâlde başvuru tarihindenitibaren üç ay içinde herhangi bir karara bağlanmayanimar ve parselasyon planı ve değişikliklerikatılımcının müracaatı hâlindeBakanlıkça değerlendirmeye alınır. Bakanlıkdeğerlendirme aşamasında OSB’nin başvuruhakkındaki görüşünü ister. OSB başvuruhakkındaki görüşünü on beş güniçinde Bakanlığa bildirmek zorundadır. Başvuruyakonu imar ve parselasyon planı ile değişiklikleri Bakanlıktarafından uygun bulunması hâlinde onaylanabilir.Yürürlüğe giren imar plânına göre arazikullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşasıve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açmave çalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir. İşyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSB tarafındantahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresi hesabınayatırılır."; 5. maddesinde "OSB, müteşebbisheyetin başvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamuyararı kararı ve sınırları belirlenmiş yetkiçerçevesinde kamulaştırma işlemleriyaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. OSBadına kamulaştırma yapacak idare, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu uyarınca oluşturacağıkıymet takdir ve uzlaşma komisyonlarında OSB’den en az birüyenin görevlendirilmesini ister. Tanınacak sürezarfında görevlendirme yapılmaması hâlinde, ilgiliidare, komisyon üyelerinin tamamını kendi bünyesindenseçer. Arazinin mülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflarile arazi bedeli ödeme yükümlülüğü OSBtüzel kişiliğine aittir."; 20. maddesinde, "OSB'lerinihtiyacı olan elektrik, su, kanalizasyon, doğalgaz, arıtmatesisi, yol, haberleşme, spor tesisleri gibi altyapı ve genel hizmettesislerini kurma ve işletme, kamu ve özel kuruluşlardansatın alarak dağıtım ve satışını yapmahakkı sadece OSB’nin yetki ve sorumluluğundadır.OSB’ler, Bakanlıktan izin almak kaydıyla ayrı şirketkurma şartı aranmaksızın OSB alanı içerisindeöncelikle kendi ihtiyacı olmak üzere elektrik üretimtesisleri kurma ve işletme hakkına sahiptir. OSB’dekikatılımcıların elektrik üretim tesisleri kurmasıve işletmesi OSB iznine tabidir. Atıkların ortak arıtmatesisinin kabul edebileceği standartlara düşürülmesiamacıyla münferiden ön arıtma tesisi yapılmasıgerekir. OSB’de yer alan kuruluşlar, altyapıihtiyaçlarını OSB’nin tesislerinden karşılamakzorundadır. OSB’nin izni olmaksızın altyapıihtiyaçları başka bir yerden karşılanamaz ve buamaçla münferiden tesis kurulamaz. Bu kuruluşlar kendilerinetahsis edilen altyapı kullanma hakkını başkakuruluşlara devir ve temlik edemez ve başkalarınınistifadesine tahsis edemez."; 21. maddesinde, "OSB tüzel kişiliği,bu Kanunun uygulanması ile ilgili işlemlerde her türlü vergi,resim ve harçtan muaftır. OSBkatılımcılarının enerji giderlerine dairdüzenlemeler, serbest piyasa koşulları ile oluşmuşfiyatlara müdahale edilmeksizin, Cumhurbaşkanı tarafındanyapılır. Atık su arıtma tesisi işletenbölgelerden, belediyelerce atık su bedeli alınmaz."; 22.maddesinde de, "OSB ve OSBÜK organ üyeleri ile personeli, kendikusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, para ve parahükmündeki evrak ve senetler ile bilanço, tutanak, rapor,defter ve belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayıkamu görevlisi gibi cezalandırılırlar. Birinci fıkradabelirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen OSB organüyelerinden kamu görevlisi olmayanlar ile OSBÜK organüyeleri, beş bin Türk lirası idari para cezasıyla,kamu görevlisi olanlar ilgili mevzuat hükümlerine görecezalandırılır. Bu madde kapsamındaki idari paracezaları, Bakanlıkça verilir." hükümlerine yerverilmiştir.
Yukarıda aktarılan yasal düzenlemeden deanlaşılacağı üzere, Sanayi ve TeknolojiBakanlığının onayı ile ve anılanBakanlıkça belirlenen yerde kurulan organize sanayibölgelerine; sanayileşmenin sağlıklı, düzenli veçevreyle uyumlu gelişimini sağlamak amacıyla kamuyararı çerçevesinde özel bir takım görevlerverilmiş ve bu görevlerini yerine getirilebilmeleri için dekamusal yetkiler tanınmıştır.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunundaözel hukuk tüzel kişisi oldukları belirtilen organizesanayi bölgelerinin kamusal yetki ve ayrıcalıklarladonatıldıkları, bu yetki ve ayrıcalık dahilinde kamuhukuku alanında görülmesi gereken tek yanlı, kesin,doğrudan uygulanabilir işlemler de tesis ettikleriaçıktır.
Dava konusu olayda da, davacı şirketin iptaliniistediği, dava dışı İstanbul Petrol ÜrünleriTur. Oto. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne işyeriaçma ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkinİkitelli Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığıişleminin özel hukuk ilişkisi kurulmasından önce kamugücüne dayanılarak tesis edilmiş bir idari işlemolduğu sonucuna varıldığından,uyuşmazlığın görüm veçözümü görevi idari yargı yerine aitbulunmaktadır.
SONUÇ : Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılıKanunun 13'üncü maddesi uyarınca yapılan başvurununreddi gerektiği düşünülmektedir." yolundadüşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’un Başkanlığında,Üyeler: Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, AydemirTUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 21.10.2019 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve davadosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarevekilinin, anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülenbiçimde, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-HakimGülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, İstanbul İli, Başakşehir İlçesi,İkitelli Organize Sanayi Bölgesi, 583 ada, 6 parsel sayılıyerde bulunan akaryakıt istasyonunun maliki olan davacı şirkettarafından, bitişik 7 parselde bulunandava dışıİstanbul Petrol Ürünleri Tur. Oto. İnş. San. ve Tic.Ltd. Şti.'ye 08/11/2018 tarihli ve 2018/1241 sayılı işyeriaçma ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkinişlemin iptali istemiyle açılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyeningörev ve sorumlulukları” başlıklı 14. maddesinde4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunuhükümlerinin saklı olduğu belirtilmiş;Değiştirilen, Eklenen ve YürürlüktenKaldırılan Hükümler başlıklı 85. maddesininh bendinde, «…12.4.2000 tarihli ve 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanununun 4 üncü maddesinin altıncıfıkrası aşağıdaki şekildedeğiştirilmiştir.
Yürürlüğe giren mevzii imar plânınagöre arazi kullanımı, yapı ve tesislerininprojelendirilmesi, inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat veizinler ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarıOSB tarafından verilir ve denetlenir. İşyeri açma veçalışma ruhsatının verilmesi sırasındaişyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkinharçlar, OSB tarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya ilözel idaresi hesabına yatırılır…»;
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 3.Maddesinin (h) bendinde, Organize Sanayi Bölgesi (OSB), “Sanayininuygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak,çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonelkullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayitürlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi vegeliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmişarazi parçalarının imar planlarındaki oranlardâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destekalanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri iledonatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemlerdâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve buKanun hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen,kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen mal ve hizmetüretim bölgelerini”ifade eder şeklindetanımlanmış;
4.maddesinin ondördüncü fıkrasında,“Yürürlüğe giren imar plânına görearazi kullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi,inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ileişyeri açma ve çalışma ruhsatları OSBtarafından verilir ve denetlenir. İşyeri açma veçalışma ruhsatının verilmesi sırasındaişyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkinharçlar, OSB tarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya ilözel idaresi hesabına yatırılır.”Hükmüne;
5.maddesinin ilk fıkrasında, “(Değişik:4/7/2012-6353/20 md.)
OSB, müteşebbis heyetin veya genel kurulun vereceğikarar üzerine yönetim kurulunun başvurusu üzerineBakanlıkça verilen kamu yararı kararı vesınırları belirlenmiş yetki çerçevesindekamulaştırma işlemleri (…)(1) yaptırabilen bir özelhukuk tüzel kişiliğidir. (Ek cümle : 20/2/2014-6525/21 md.)OSB; kamulaştırma işlemlerini Valilik, İl Özelİdaresi, Belediye veya Yatırım İzleme ve KoordinasyonBaşkanlığına yaptırabilir. (1) (2)”hükmü yer almakta olup;12.04.2000 günlü, 4562sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’nun, 04.07.2012günlü, 6353 sayılı Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun’un 20.maddesiyle değiştirilen 5.maddesininAnayasa’ya aykırılığı iddiasıylaDanıştay Altıncı Dairesi tarafından yapılanitiraz başvurusu üzerine, Anayasa Mahkemesi 31.10.2013 gün,E:2013/49, K:2013/125 sayılı kararı ile özetle; 04.07.2012günlü, 6353 sayılı Kanun’un 20.maddesiyledeğiştirilen 5.maddesinin birinci fıkrasında yer alan‘’… yapabilen veya … ‘’ sözcüklerininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline kararvermiştir.
Kanunun 8. maddesinde ise;“ (Değişik fıkra:18/6/2017-7033/43 md.) Yönetim kurulu, müteşebbis heyetin en azdördü kendi üyeleri arasından olmak üzereseçeceği beş asıl, beş yedek üyedenoluşur. Genel kurula geçen ve müteşebbis heyetin sonaerdiği OSB’lerde, yönetim kurulu yönetmelikle belirlenecekkriterlere göre en fazla on bir asıl ve on bir yedek üyedenoluşur. Yönetim kurulu üyeleri dört yıl içinseçilir.
Yönetim kurulu üyeleri kendi aralarında bir başkanve bir başkanvekili seçerler. Yönetim kurulu en az ayda ikidefa toplanır ve toplantı salt çoğunluk ileyapılır. Geçerli bir mazereti olmadan üst üsteyapılan üç toplantıya veya mazereti olsa dahi altıay içinde yapılan toplantıların en az yarısınakatılmayan üyeler üyelikten çekilmişsayılırlar. Kararlar salt çoğunlukla verilir.Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibar edilir.
Yönetim kurulu; kanun, yönetmelik, kuruluşprotokolü ve benzeri düzenlemeler ile müteşebbis heyetinkararları çerçevesinde OSB’nin sevk ve idaresiniyürütmekle görevlidir.” hükümlerine yerverilmiştir.
Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümlerininbirlikte değerlendirilmesinden, İkitelli Organize Sanayi BölgesiBaşkanlığı’nın özel hukuk tüzelkişiliğine sahip olduğu ve özel hukuk tüzelkişilerince tesis edilen işlemlerin yargısal denetiminin adliyargı yerlerince yapılacağının açıkolduğu gözetildiğinde; İkitelli Organize SanayiBölgesi’nde 583 Ada ve 6 Parsel üzerinde kurulu akaryakıtistasyonunun maliki olan ve akaryakıt ve LPG istasyonu işletendavacı tarafından;kendi parseline bitişik 583 ada 7 parseldebulunan dava dışı İstanbul Petrol Ürünleri TurizmOtomotiv İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ne 18.11.2018tarih ve 2018/1241 sayılı işyeri açma veçalışma ruhsatı verilmesine ilişkin işleminiptali istemiyle, İkitelli Organize Sanayi BölgesiBaşkanlığına karşı açılandavanın yargısal denetiminin adli yargı yerindeyapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile,davalı idare vekilinin görev itirazının reddineilişkin İstanbul 13. İdare Mahkemesinin 18.4.2019 gün veE:2019/480 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, davalı idare vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin İstanbul 13. İdare Mahkemesinin 18.4.2019gün ve E:2019/480 sayılı GÖREVLİLİK KARARININKALDIRILMASINA, 21.10.2019 gününde Üye Aydemir TUNÇ veÜye Ahmet ARSLAN’ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
AZLIK OYU
Görevsel bakımdan bir girişim ve etkinliğin kamuhizmeti sayılması veya sayılmaması, değişikkoşullar dikkate alınarak yasakoyucunun görüşleridoğrultusundaki belirlemelerine göre şekillenendeğişken ve göreceli bir konudur. Kamu hizmetinin yönetselöğesi, genelde kamusal yönetim biçimi ise de,İdarenin özel hukuk hükümlerine göreyürüttüğü kimi etkinliklerin de bu nitelikteolduğu görülmektedir. Fakat bir hizmetin amacı kamu yararıise kamu hukuku esaslarına bağlı kalacağıaçıktır. Bu nedenle idarenin, toplumun yararına olarakgenel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak içingiriştiği etkinlikler hangi yol ve usulle yapılırsayapılsın kamu hizmeti sayılacağından "kamuhizmeti" kavramının en önemli öğesi yönetimbiçimi değil, hizmetin amacı ve bunun sorumluluğunuüstlenen organın niteliğidir. Böyle olunca, kamuhizmetleri, Devletin ve diğer kamu tüzelkişilerinin toplumungenel olarak ihtiyaçlarını karşılamak amacıylayürüttüğü veya buyruğu ve sorumluluğualtında başkalarına yaptırdığı etkinliklerolarak tanımlanabilir.
İdarî işlemler, çeşitli hukukîetkiler doğurmak amacıyla yapılan tek yanlı ve icraîirade açıklamaları olarak tanımlandığında,"iradenin açıklanması" yönünden, buiradenin sahibi durumunda olan "idarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmerciye göre belirlenen organik ölçüt tekbaşına yeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemiİdarî işlem olmadığı gibi, bütünidarî işlemlerin kamu tüzel kişileri tarafından tesisedilmesi de söz konusu değildir. Bu açıdan,İdarî karar alma yetkisi ve gücüyledonatılmış olmalarına karşılık, gerekstatüleri ve gerekse teşkilatlanmaları ve yönetimleribakımından özel hukuk tüzel kişisi olup da, kamu hizmetigören kuruluşlar, bu hizmetleri yerine getirirlerken kamu makamıgibi hareket etmekte ve işlemleri de idare hukuku kurallarına tabiolmaktadır.
Kamu yararı içermesi ve özel faaliyet olarakgereği gibi sunulmasının mümkün olmamasınedeniyle, yasama organı tarafından özel faaliyetlerİçin söz konusu olmayacak bir ayrıcalıklar veyükümlülükler rejimine tabi tutulan ve sorumluluğu iledenetimi son tahlilde bir kamu otoritesi tarafından üstlenilenfaaliyetler, kamu hizmeti olarak kabul edilmektedir. Kamu hizmeti yerinegetirilirken sahip olunan ayrıcalıklara dayanılarak, tekyanlı irade beyanıyla tesis edilen, hukuk düzenindedeğişiklik yapan, başka bir deyişle, kişilerinhukukî durumlarında değişiklik meydana getiren etkili veyürütülmesi zorunlu işlemler iptal davasına konuedilebileceği gibi, bu işlemler nedeniyle uğranılanzararların tazmini için tam yargı davasıaçılması da mümkündür.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 3.maddesinin (h) bendinde, organize sanayi bölgeleri (OSB), sanayinin uygungörülen alanlarda yapılanmasını sağlamak,çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonelkullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayitürlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi vegeliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmişarazi parçalarının imar planlarındaki oranlardâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destekalanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri iledonatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemlerdâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve buKanun hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen,kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen mal ve hizmetüretim bölgeleri olarak tanımlanmış; 4. maddesinde,"OSB. yer seçimine ilişkin yönetmeliğe göreuygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ilekurulur. OSB lere ait yer seçimi, Bakanlığınkoordinatörlüğünde ilgili kurum ve kuruluşlarıntemsilcilerinin katılımıyla oluşan yer seçimikomisyonunun yerinde yaptığı inceleme sonucunda, varsa üstölçekli plan "kararları dikkate alınarakyapılır. Komisyonda kararlar oybirliği ile alınır.Oybirliği sağlanamaması durumunda yer seçimi ile ilgilinihai karar, yönetmelikte belirlenen esaslar doğrultusundaBakanlıkça verilir. Mevzuat gereğince korunması gerekenve sanayi tesislerinin kurulmasına izin verilmeyen alanlar OSB yeri olarakincelemeye alınmaz. OSB alanı içinde Hazine veya kamu kurum vekuruluşlarına ait arazilerin bulunması hâlinde; buaraziler, talep edilmesi ve başkaca bir sakıncasıbulunmaması durumunda, 29/1/2004 tarihli ve 5084 sayılıYatırımların ve İstihdamın Teşviki ile BazıKanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 2 ncimaddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındakiillerde bedelsiz devredilir. Diğer illerde ise 2/7/1964 tarihli ve 492sayılı Harçlar Kanununun 63 ncü maddesinde yer alan harcaesas değerleri üzerinden peşin veya taksitle ödenmeküzere OSB lere satılır. Buna ilişkin usûl ve esaslarBakanlık ile Maliye Bakanlığınca müşterekenbelirlenir. Toplu Konut idaresi Başkanlığımülkiyetinde bulunan stok araziler ise ilgili mevzuatına göreOSB tüzel kişiliğine tapuda devredilirken 29/4/1969 tarihli ve1164 sayılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi HakkındaKanunun 11 nci maddesinde belirtilen şerh tapuya işlenmez.Seçilen alanda özel mülkiyette olan araziler bulunmasıhâlinde bu araziler rızaen satın alma veyakamulaştırma yoluyla iktisap edilir. Bu niteliktetaşınmazlar hakkında 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır. Yerseçiminin kesinleşmesinden sonra OSB sınırlarıdışında kalan alanların planlanması Çevre veŞehircilik Bakanlığı ve/veya ilgili belediyetarafından en geç bir yıl içinde yapılır.Bununla ilgili usûl ve esaslar Bakanlık ve Çevre veŞehircilik Bakanlığınca müştereken belirlenir.OSB alanı dışındaki içme ve kullanma suyu, karayolu,demiryolu, elektrik ve doğalgaz bağlantıları ile ilgiliiş ve işlemler Bakanlığın koordinasyonunda ilgilikurum ve kuruluşlarca yerine getirilir. Yer seçimikesinleştirilen alandaki büyükşehir belediyesi, il belediyesi,ilçe belediyesi, belde belediyesi, 18/5/2004 tarihli ve 5174sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar veBorsalar Kanununa göre kurulan sanayi odası, yoksa ticaret ve sanayiodası, o da yoksa ticaret odası, il özel idaresi veyayatırım izleme ve koordinasyon başkanlığıtemsilcileri ile alanın hiçbir belediye sınırıiçinde olmaması hâlinde il belediyesi, ilçebelediyeleri ile bu ilçelerdeki odalar valilik uygungörüşüne istinaden OSB kuruluşunda yer alabilir. OSBkuruluşuna katılan kurum ve kuruluşların temsilcileri vevali tarafından imzalanmış kuruluş protokolününBakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile OSB tüzelkişilik kazanır. OSB kuruluşunda, altıncı fıkradabelirtilen usuller çerçevesinde belirlenen odanın yer almasızorunludur. İhtisas OSB'lerde konuyla ilgili, mesleki kuruluşlar veteşekküllerin temsilcileri, talepleri hâlindemüteşebbis heyete dâhil edilirler. Tüzel kişilikkazanan OSB'lerden, kuruluş tarihinden itibaren altı ayiçerisinde kamulaştırma işlemlerine başlayıp,iki yıl içerisinde uzlaşılamayan tüm parselleriçin tespit ve tescil davası açmayan veya tüm parsellerİçin açılan davalar neticesinde 2942 sayılıKanunun 10 uncu maddesinde belirtilen süreler içerisinde bedeliödenmeyen OSB lerin tüzel kişilikleri, tasfiye sürecibaşlatılarak Bakanlık tarafından resen terkin edilebilir.OSB alanında Sağlık Bakanlığıncaöngörülen sağlık koruma bandıbırakılır. Ortak kullanım alanları, OSBbüyüklüğünün %8'inden az; hizmet ve destekalanları ise OSB büyüklüğünün %10'undanfazla olamaz. OSB sınırları içerisinde yapılacakimar ve parselasyon planları ve değişiklikleri, OSBtarafından yönetmeliğe uygun olarak hazırlanır veBakanlıkça onaylanır. Onaylı imar planlarıvalilikçe tespit edilen ilan yerlerinde, Bakanlığın internetsayfasında bir hafta süre ile ilan edilir. Askı süresininsonunda Bakanlıkça yürürlüğe konulur ve ilgilikurumlara bilgi için gönderilir. Bir haftalık ilan süresiiçinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar Bakanlığaveya valiliğe yapılır. Bakanlık itirazları veplanları on beş gün içerisinde inceleyerek kesin kararabağlar. Katılımcı tarafından OSB'yebaşvurulduğu hâlde başvuru tarihinden itibarenüç ay içinde herhangi bir karara bağlanmayan imar veparselasyon planı ve değişikliklerikatılımcının müracaatı hâlindeBakanlıkça değerlendirmeye alınır. Bakanlıkdeğerlendirme aşamasında OSB'nin başvuru hakkındakigörüşünü ister. OSB başvuru hakkındakigörüşünü on beş gün içindeBakanlığa bildirmek zorundadır. Başvuruya konu imar ve parselasyonplanı ile değişiklikleri Bakanlık tarafından uygunbulunması hâlinde onaylanabilir. Yürürlüğe girenimar plânına göre arazi kullanımı, yapı vetesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıylailgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir, işyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır."; 5. maddesinde "OSB,müteşebbis heyetin başvurusu üzerine Bakanlıkçaverilen kamu kararı ve sınırları belirlenmiş yetkiçerçevesinde kamulaştırma işlemleriyaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. OSBadına kamulaştırma yapacak idare, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu uyarınca oluşturacağıkıymet takdir ve uzlaşma komisyonlarında OSB'den en az birüyenin görevlendirilmesini ister. Tanınacak sürezarfında görevlendirme yapılmaması hâlinde, ilgiliidare, komisyon üyelerinin tamamını kendi bünyesindenseçer. Arazinin mülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflarile arazi bedeli ödeme yükümlülüğü OSBtüzel kişiliğine aittir."; 20. maddesinde, " OSB'lerinihtiyacı olan elektrik, su, kanalizasyon, doğalgaz, arıtmatesisi, yol, haberleşme, spor tesisleri gibi altyapı ve genel hizmettesislerini kurma ve işletme, kamu ve özel kuruluşlardansatın alarak dağıtım ve satışını yapmahakkı sadece OSB'nin yetki ve sorumluluğundadır. OSB'ler,Bakanlıktan izin almak kaydıyla ayrı şirket kurmaşartı aranmaksızın OSB alanı İçerisindeöncelikle kendi ihtiyacı olmak üzere eletrik üretimtesisleri kurma ve işletme hakkına sahiptir. OSB'deki katılımcılarınelektrik üretim tesisleri kurması ve işletmesi OSB izninetabidir. Atıkların ortak arıtma tesisinin kabul edebileceğistandartlara düşürülmesi amacıyla münferidenön arıtma tesisi yapılması gerekir. OSB'de yer alankuruluşlar, altyapı ihtiyaçlarını OSB'nintesislerinden karşılamak zorundadır. OSB'nin izniolmaksızın altyapı ihtiyaçları başka bir yerdenkarşılanamaz ve bu amaçla münferiden tesis kurulamaz. Bukuruluşlar kendilerine tahsis edilen altyapı kullanmahakkını başka kuruluşlara devir ve temlik edemez vebaşkalarının istifadesine tahsis edemez."; 21. maddesinde,"OSB tüzel kişiliği, bu Kanunun uygulanması ile ilgiliişlemlerde her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.OSB katılımcılarının enerji giderlerine dairdüzenlemeler, serbest piyasa koşulları ile oluşmuşfiyatlara müdahale edilmeksizin, Cumhurbaşkanı tarafındanyapılır. Atık su arıtma tesisi işletenbölgelerden, belediyelerce atık su bedeli alınmaz."; 22.maddesinde de, "OSB ve OSBÜK organ üyeleri ile personeli, kendikusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, para ve parahükmündeki evrak ve senetler ile bilanço, tutanak, rapor,defter ve belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayıkamu görevlisi gibi cezalandırılırlar. Birinci fıkradabelirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen OSB organüyelerinden kamu görevlisi olmayanlar ile OSBÜK organüyeleri, beş bin Türk lirası idari para cezasıyla,kamu görevlisi olanlar ilgili mevzuat hükümlerine göre cezalandırılır.Bu madde kapsamındaki idari para cezaları Bakanlıkçaverilir." hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda aktarılan yasal düzenlemeden deanlaşılacağı üzere, Sanayi ve TeknolojiBakanlığının onayı ile ve anılanBakanlıkça belirlenen yerde kurulan organize sanayi bölgelerine;sanayileşmenin sağlıklı düzenli ve çevreyleuyumlu gelişimini sağlamak amacıyla kamu yararıçerçevesinde özel bir takım görevler verilmişve bu görevlerini yerine getirilebilmeleri için de kamusal yetkilertanınmıştır.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunundaözel hukuk tüzel kişisi oldukları belirtilen organizesanayi bölgelerinin kamusal yetki ve ayrıcalıklarladonatıldıkları, bu yetki ve ayrıcalık dahilinde kamuhukuku alanında görülmesi gereken tek yanlı, kesin,doğrudan uygulanabilir işlemler de tesis ettikleriaçıktır.
Kurumun görevleri arasında özel hukuk alanına girenbirtakım uğraşıları bulunmakta ise de, buuğraşılar üstlenilen kamu hizmetini yerine getirmekamacına yönelik olduğundan, yalnızca anılanuğraşılara veya bu uğraşılarında özelhukuk hükümlerine bağlılığına bakılarak,kurumun kamu hizmeti görmediği veya kamu kurumuolmadığı söylenemez . Kurumun tüzelkişiliğinin olması ve özel hukuk hükümlerinebağlı bulunması, üstlendiği kamu hizmetinin, etkin,kolay ve çabuk bir biçimde yürütmeye olanaksağlamaya yöneliktir. Bu bakımdan, 4562 sayılı yasadayer alan özel hukuk hükümlerine bağlı olma keyfiyetikurumun üçüncü kişilerle girişeceği hukukiİşlemlere özel hukuk hükümlerininuygulanacağını belirtmekten öte bir anlamtaşımadığı ortadadır.
Öte yandan, kurum genel kurulunun oluşması,toplantıları ve görevleri, genel kurulda alınankararların niteliği gözönüne alınınca, gerekgenel kurul toplantıları, gerek bu kurulda alınankararların, kamu hizmeti gören kurumun iç bünyesi ileilgili ve özellikle organik yapısına ilişkin ve hizmetinzorunlu kıldığı uğraşılarınamacına paralel ve bunun yerine getirilmesine yönelik tasarruflarolduğunda kuşku bulunmadığından bu tasarruflarınİdari nitelikte olduğu ve bunların idari yargı denetiminetabi olması gerektiği de açıktır.
İdari işlemlerin, yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile kanuna aykırı olduğu ilerisürülerek bunların iptali istemiyle açılan ve 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2 ncimaddesinde tanımlanan iptal davalarının amacı, idariişlemlerin idari yargı organlarınca denetlenerek idarenin hukukauygunluğu sağlamaktadır.
Dava konusu olayda da, davacı şirketin iptaliniistediği, dava dışı işyeri açma veçalışma ruhsatı verilmesine ilişkin İkitelliOrganize Sanayi Bölgesi Başkanlığı işleminin kamuhukuku kuralları uygulanarak ve kamu gücüne dayanılaraktesis edilmiş bir idari işlem olduğu sonucunavarıldığından, uyuşmazlığıngörüm ve çözümü görevi idari yargıyerine ait bulunduğu görüşü ile çoğunlukkararına katılamıyoruz. 21.10.2019
ÜYE ÜYE
AydemirTUNÇ Ahmet ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy