T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019/656
KARAR NO : 2019/691
KARAR TR: 21.10.2019
ÖZET : Davacının taşınmazına Deriner Barajı HES İnşaatı Çevre Yolları İnşaatı kapsamında yapılan karayoluçalışmaları sonucunda ulaşım imkanı kalmamasından ötürü uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak maddi tazminatın adli yargı yerindeki dava açma tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : S.D.
Vekili : Av. İ.V.
Davalı : Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. F.Ö.
O L A Y : Davacıvekili dava dilekçesindeözetle; Artvin İli, Köseler Köyünde bulunan 127 ada,24 parsel numaralı taşınmazın davacı adınakayıtlı olduğunu, davalı idare tarafından DerinerBarajı HES İnşaatı Çevre Yolları İnşaatıkapsamında yapılan GümüşhaneKöyü-Derinköy Karayolu İnşaatı nedeniyledavacıya ait taşınmaza yol yapımçalışmaları nedeniyle ulaşılamadığını,su yolları ve arklarının tahrip edildiğini, sukaynaklarının arazi yapısı nedeniyle şevli ve kayganzeminde batarak kaybolduğunu, bir daha kullanılamaz halegeldiğini, taşınmaz üzerinde bulunan meyveağaçlarının kurumayabaşladığını, taşınmazda meydana gelenzararın süreklilik ve kalıcılık arz ettiğini,davalı idareye defalarca müracaat ederek zararlarının giderilmesinive mevcut hali ile sürekli ve kalıcı olarakkullanılmasının mümkün olmayacaktaşınmazlarının kamulaştırılmasınıistediğini, ancak olumlu yanıt alamadığını,taşınmazın Deriner Baraj Gölü kamulaştırmasahasına mücavir olması, çevrenin sosyal, ekonomik veyayerleşim düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyal yöndenve fiilen yararlanmasının mümkün olmaması,taşınmaza mevcut hali ile ulaşımın engellenmesi,davalı idarenin yol yapım çalışmalarısırasında su kaynaklarının bir daha kullanılamaz halegelmesi ve yaşları 50-100 arasında değişen zeytinağaçlarının kuruması vb. nedenlerle fiilen elkonulduğu ileri sürülerek, fazlaya, ilişkin haklarısaklı kalmak kaydı ile davacının taşınmazınadavalı idare tarafından fiilen el konulma tarihi olan 2013yılının Temmuz ayından bu yana işleyecek yasal faiziile yapılacak keşifle belirlenecek taşınmazın bedeliolan 5.000,00-TL'nin tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
ARTVİN ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ : 15.1.2015gün ve E:2014/355, K:2015/29 sayı ile, dava dilekçesi, tarafbeyanları, tanık beyanları, keşif ve bilirkişi raporuile tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde;dava konusu 127 ada, 24 parsel sayılı taşınmazlara davalıidare tarafından fiilen el atılmayıp, davalı DSİ'ninDeriner Barajı ve Hes Projesi çevre yolları inşaatıkapsamında yapılan Gümüşhane-Derinköy karayoluinşaatı sırasında su yolları ve arklarınıntahrip edildiği ve su kaynaklarının yok olduğu, bu suretlekamulaştırma sahası dışında bulunan yerde meydanagelen kamulaştırmasız el atma niteliğinde olmayantaşınmaz davalarına 11.02.1959 tarihli 17-15 sayılıİçtihadı Birleştirme Kararı gereğince idariyargıda bakılması gerektiği anlaşıldığından,mahkemelerinin görevsizliğine idare mahkemelerinin görevliolduğuna karar vermiş, bu karara karşı davacı vekilitemyiz isteminde bulunulmuştur.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi : 23.6.2016 gün veE:2016/2673, K:2016/12602 sayı ile, dosyada bulunan kanıt ve belgelerile kararın dayandığı gerekçe dikkatealındığında davanın reddine karar verilmesinde birisabetsizlik görülmediği gerekçesiyle, davacıvekilinin temyiz itirazları yerinde olmadığından usul veyasaya uygun hükmün onanmasına karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, taşınmazda meydana gelen zararlarakarşılık olarak 16.207,63-TL (ıslah dilekçesi ileartırım sonucunda 20.867,07-TL) maddi tazminatın adliyargıda açılan dava tarihinden itibaren işleyecek yasalfaiziyle birlikte tahsili istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Rize İdare Mahkemesi: 5.2.2019 gün ve E:2016/769,K:2019/80 sayı ile, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'ndaki tam yargı davalarında davadilekçesindeki talep miktarının arttırılmasınaolanak tanıyan düzenleme uyarınca, davanın kabul edilmesihalinde, arttırılan maddi tazminat miktarı bakımındanidarenin temerrüde düştüğü tarih olan miktarartırımına ilişkin dilekçenin idareye tebliğedildiği tarihten itibaren yasal faize hükmedilmesi gerektiğigerekçesiyle, davacıya ait taşınmazda meydana gelenzararlara karşılık toplam 20.867,07-TL maddi tazminatın16.207,63-TL'sinin Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açma tarihiolan 01/07/2014 tarihinden itibaren, geri kalan 4.659,44-TL'sinin iseıslah dilekçesinin idareye tebliğ edildiği 09/07/2018tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idaretarafından davacıya ödenmesinin kabulüne karar vermiş,bu karara karşı davalı idare vekili tarafından istinafisteminde bulunulmuştur.
Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi: 5.7.2019 gün ve E:2019/738,K:2019/1007 sayı ile, HES çalışmalarısırasında plan ve proje kapsamı haricinde,ağaçların zarar gördüğü, sulamakanallarının tahrip edildiği, hafriyat ve kazıçalışmaları sebebiyle toprak, taş ve molozlarıntaşınmaz üzerinde bırakıldığıiddialarıyla, uğranılan zararların tazmini istemiyleaçılan davaların adli yargı yerincegörüleceği ; davacınıntaşınmazının değerinin tamamını eldeedebilmesinin hukuki yolunun da, kamulaştırmasız el atmadavası veya mücavir alan kamulaştırması olup, budavaların da adli yargı yeri mahkemelerinde kararabağlanacağından, idare mahkemesinde açılan tazminatdavalarında ise idarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davalarda değer kaybınınhesabı suretiyle tazmin yoluna gidileceği, bunun tekistisnasının ise değer kaybınıntaşınmazın değeri miktarınca oluştuğudurumlar olup bilirkişilerce yapılan hesaplamalar sonucu değerkaybının taşınmazın değerinin altındakaldığı dolayısıyla, idare mahkemesinin görevalanında bulunmayan uyuşmazlıkta daha önce adliyargıda görevsizlik kararı verildiği hususu dagözönüne alınmak suretiyle, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli mahkemeninbelirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasıgerekirken, İdare Mahkemesince uyuşmazlığınesasının incelenmek suretiyle verilen kararda hukuki isabetbulunmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusununkabulüne, idare mahkemesi kararınınkaldırılmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmeküzere Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
RİZE İDARE MAHKEMESİ: 9.8.2019 gün veE:2019/473 sayı ile, Bölge İdare Mahkemesince verilenkaldırma kararı uyarınca,görevuyuşmazlığının giderilmesi ve görevli yargımerciinin belirlenmesi için dava dosyasının UyuşmazlıkMahkemesine'gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanunun 19.maddesi uyarınca adliyargı dava dosyasının istenilmesine, görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi'ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin görev konusundaUyuşmazlık Mahkemesi'nce karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Aydemir TUNÇ, Nurdane TOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ınkatılımlarıyla yapılan 21.10.2019 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikteadli yargı dosyası da temin edilmek sureti ile 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekildebaşvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-HakimGülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Artvin İli, Merkez İlçesi, KöselerKöyünde bulunan 127 ada, 24 parsel sayılıtaşınmazına Deriner Barajı HES İnşaatıÇevre Yolları İnşaatı kapsamında yapılankarayoluçalışmaları sonucunda ulaşımimkanı kalmamasından ötürüuğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılıkolarak maddi tazminatın adli yargı yerindeki dava açmatarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesiistemiyle açılmıştır.
İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakkamüdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
Nitekim yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundakiYargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılıkararının, III. Bölümünde,“İstimlâksiz el atma halinde amme teşekkülüİstimlâk Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malınıelinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekettebulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanunhükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesiveya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazminidavasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka, bir amme teşekkülü tarafındanbir tesisin yaptırılması sırasında Devlet malıolmayan yerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veyamoloz yığılması neticesinde meydana gelen zararlarıntazmini davası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılan işlerin plan veya projeye aykırı olarakyapılması hali de idari karara aykırı bir hareketbulunması itibariyle yine idari kararın tatbiki olan bir fiilsayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ile açılmışbir dava haksız fiilden doğan bir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar, içtihadı birleştirmekararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur” denilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Artvinİli, Merkez İlçesi, Köseler Köyünde bulunantapunun 127 ada 24 sayılı parselinde kayıtlıtaşınmazın tam hisse ile maliki olduğu; davalı idaretarafından yürütülen Deriner Barajı ve HESçalışmaları kapsamında DerinerBarajı’nın 24/02/2012 tarihinden itibaren su tutmayabaşladığı; davacının baraj projesine bağlıyol çalışmaları nedeniyle taşınmazınaulaşım imkanının kalmadığı ve üretimyapılamadığından bahisle,kamulaştırılmasıtalebiyle davalı idareye müracaat ettiği, ancak talebine olumluyanıt verilmediği; bunun üzerine davacı tarafındantaşınmazda meydana geldiği ileri sürülen zararlarakarşılık olarak maddi tazminatın Asliye Hukuk Mahkemesindedava açma tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikteödenmesi istemiyle işbu davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
Anayasanın 125 inci maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış olup, bununlabirlikte idarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetinkuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişinde nesnelnitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilenhizmet kusurunun hizmetin kötü işlemesi veya hiçişlememesi hallerinde gerçekleştiği ve bunun idarenintazmin yükümlülüğünün doğmasınayol açtığında kuşku bulunmamaktadır.
Olayda, davacınınArtvin İli, Merkez İlçesi,Köseler Köyünde bulunan tapunun 127 ada 24 sayılıparselinde kayıtlı taşınmazın maliki olduğu;kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazınbedelinin ödenmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanınkonusunun, davacıya ait taşınmazda meydana gelenzararıntazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmışolup, ilk olarak adli yargı yerinde açılmış olandavada, yapılan keşif sonucu, Harita ve Kadastro MühendisiTeknik Bilirkişi tarafından 1.12.2014 tarihinde hazırlananraporda davacının taşınmazına fiilen elatıldığına ilişkin bir ibareye yer verilmediği;yine İnşaat Mühendisi ve Ziraat Mühendislerincehazırlanan 20.12.2014 tarihli Bilirkişi raporunda "davalıidarenin yapmış olduğu faaliyetten dolayı dava konusutaşımaza fiili olarak el atılmamış ve öncekihallerinin bozulmamış olduğu" yönünde ibarelereyer verildiği; ayrıca idare mahkemesinde açılan davada,mahkemece yapılan keşif sonucu beş tane bilirkişitarafından hazırlanan 3.5.2018 tarihli raporda da dava konusutaşınmaza davalı idare tarafından fiilen elatılmadığının ifade edildiğigörülmüştür.
Bu durumda davacının iddiaları ve dosyada bulunanbilirkişi raporları dikkate alınarak, davanın, idareningörevinde olan kamu hizmetini yürüttüğüsıradaki eyleminden veya eylemsizliğinden doğan zararıngiderilmesine yönelik olarak açıldığınınkabulü gerekir.
Kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamu yararınauygun şekilde işletilip işletilmediğinin; hizmet kusuru yada başka bir nedenle idarenin sorumluluğu bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.maddesinde “idari dava türleri” arasında sayılan“idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlartarafından açılacak tam yargı davası”kapsamında, idari yargı yerlerince yapılacağıaçıktır.
Belirtilen durum karşısında, davanıngörüm ve çözümü idari yargı yeriningörevine girdiğinden, Rize İdare Mahkemesinin 9.8.2019 günve E:2019/473 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Rize İdareMahkemesinin 9.8.2019 gün ve E:2019/473 sayılı BAŞVURUSUNUNREDDİNE, 21.10.2019 gününde OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZERAKSU SONER
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy