T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2019 / 20
KARAR NO : 2019 / 188
KARAR TR : 25.3.2019
ÖZET : Davalı idarece yapılan HES çalışmaları sebebiyle davacının taşınmazının kamulaştırma dışı işgal edilerek zarar verildiği; ağaçların zarar gördüğü, sulama kanallarının tahrip edildiği, hafriyat ve kazı çalışmaları sebebiyle toprak, taş ve molozların taşınmaz üzerinde bırakıldığı iddia edilerek, uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R Davacı : Y.K. Vekilleri : Av. S. E., Av. B.E., Av.F. B. E. Davalı : Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Vekilleri :Av. A. D. Ç.K., Av.A. M. Ö. OL A Y: Davacıvekili dilekçesinde; mülkiyetimüvekkiline ait bulunan Tortum İlçesi, DikmenKöyü, Köprübaşı Mevkii, 105 ada, 55 parseldekayıtlı taşınmazın davalı idarece yapılanHES çalışmaları sebebiyle kamulaştırmadışı işgal edilerek taşınmaza zararverildiğini; davalı idare tarafından HESçalışmaları sebebiyle, bitkiörtüsünün değiştirildiğini,taşınmaz üzerinde bulunan muhtelif yaş ve niteliktekiağaçların zarar gördüğünü, kuruduğunuve kesildiğini; taşınmaza ait sulama kanallarınıntahrip edildiğini, taşınmaza 2011 yılından itibaren suverilmemesi sebebiyle meyve fidanlarının zarar gördüğünü,arazi içinde tarımsal üretim yapılamadığını,ürün alınamadığını; yine idaretarafından yapılan hafriyat ve kazıçalışmaları sebebiyle toprak, taş ve molozlarıntaşınmaz üzerinde bırakıldığını,taşınmazdaki istimlak alanı dışınaçıkılarak işgal edildiğini ve bu işgalin halengiderilmediğini; bu nedenlerle, taşınmazdaki ağaçbedeli, ağaç ürün bedeli, işgal tazminatı iletarımsal ürün bedeli, toprak ıslah bedeli ile tahrip edilensulama kanallarının yapım bedellerinin tespit edilereködenmesi için dava açmak zorunda kaldıklarınıifade ederek; haksız tecavüz ve işgalin giderilmesine; haksız tecavüz ve işgal sebebiyle meydana gelen zararınbelirlenmesine, fazlaya ilişkin hakların belirlenecek bedelegöre ileride talep edilmek üzere şimdilik 5.000 TL zararın17.09.2011 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdantahsiline karar verilmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır. TortumAsliye Hukuk Mahkemesi 15.07.2014 gün ve E:2013/197, K:2014/384 sayıile, uyuşmazlığın esasını inceleyerek,davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar vermiş,temyiz edilen karar, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 16/11/2015 tarih, E:2014/15386,K:2015/13081 sayılı ilamıyla "Yargı yolu bakımındanmahkemenin görevli olmaması nedeniyle davanın usulden reddinekarar verilmesi" gerektiğinden bahisle bozulmuştur. TORTUMASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 15/12/2016 gün, E:2016/36, K:2016/222sayı ile, “(…) Davalı, taşınmazakamulaştırma dışı el atmış olup davacıbu sebeple işgalin önlenmesi ve zararın giderilmesi içindava açmıştır. Davalı Enerji PiyasasıDüzenleme Kurumu bir kamu kurumu olup eylemleri ve işlemleri kamusalnitelik taşımaktadır. Bu sebeple istem 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2.maddesi hükmüncetam yargı davası olmaktadır ve yargılama görevi idariyargıya aittir.” gerekçesiyle; Yargıtay bozmailamına uyulmasına, davanın dava şartı yokluğunedeniyle usulden reddine karar vermiş; temyiz edilen karar Yargıtay4. Hukuk Dairesinin 18/10/2017 tarih, E:2017/4121, K:2017/6015 sayılıilamıyla onanarak kesinleşmiştir. Adli yargıdosyasının doğrudan gönderilmesi üzerinde idariyargı yerinde dava açılmış ise de; Erzurum 2.İdare Mahkemesi; 10.5.2018gün ve E:2018/358, K:2018/874 sayı ile, “(…)davadilekçesinin İdare Mahkemesi Başkanlığı'nahitâben düzenlenmediği, zararın tazmini istemiyanında dava dilekçesinde tecavüzün ve işgalingiderilmesine ve meydana gelen zararın belirlenmesine karar verilmesi gibiidari yargı makamlarınca hukuken karar verilemeyecek taleplerin yeraldığı görüldüğünden, davadilekçesinin bu haliyle incelenmesine olanak bulunmamaktadır. Bu durumda, dilekçeninyenilenmesi halinde, dilekçede idari yargı mercilerince kararverilemeyecek idari işlem veya eylem niteliğinde taleplerin yeralmaması, dilekçenin İdare MahkemesiBaşkanlığına hitaben hazırlanması ve zararıdoğuran olayın tarihi ile öğrenme tarihi de belirtilerekdava açılması gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle,dava dilekçesinin, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 15.maddesinin 1. fıkrası (d) bendigereğince bu kararın tebliğ tarihini izleyen gündenitibaren (30) gün içinde 3.maddeye uygun şekildedüzenlenerek yeniden dava açılmak üzerereddine…” karar vermiştir. Davacı vekili verdiğidilekçe ile bu kez, haksıztecavüz ve işgal sebebiyle meydana gelen zararın belirlenmesine,fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik(Tortum Asliye Hukuk Mahkemesinin kararında belirtildiği üzere)4.352,63 TL zararın 17.09.2011 tarihinden itibaren yasal faizi ilebirlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır. ERZURUM2. İDARE MAHKEMESİ; 21.11.2018 gün ve E:2018/966, sayı ile“İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğukamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeyegöre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, suşebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır. Nitekimyukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü,E: 1958/17, K: 1959/15 sayılı kararının III.bölümünde, “İstimlaksız el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanunu’na uygun hareket etmedenferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuzbir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava MedeniKanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir. Dava dosyasınınincelenmesinden, Erzurum İli, Tortum İlçesi, DikmenKöyü, 105 ada, 55 parsel sayılı taşınmaza idareceyapılan HES çalışmaları neticesinde zararverildiğinden bahisle tecavüz ve işgal sebebiyle meydana gelenzararın belirlenmesi, meydana gelen zarar için fazlaya ilişkinhaklar saklı kalmak kaydıyla 4.352,63.-TL zararın 17/09/2011tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine kararverilmesi istemiyle açılmıştır. Tüm dosya kapsamı iletaşınmazın fiilen el atılan kısımlarıyönünden davalının sorumluğunun ve tazminatyükümlülüklerinin belirlenmesinin söz konusu taşınmazayapılan müdahalenin fiilen mi, yoksa hukuken mi el atıldığınınortaya konulması suretiyle belirleneceği, davalı idarece HESçalışmaları sırasında yapılanmüdahalenin kamulaştırmaya dayanmaksızın fiili el atmaniteliğinde olduğu, bu nedenle dava konusu taşınmazbakımından el atmadan doğan zararın tazminine yönelikolan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre görüm ve çözümüadli yargı yerinin görevine girdiğitartışmasızdır. Öte yandan, Tortum AsliyeHukuk Mahkemesi'nin 15.12.2016 tarih ve E:2016/36, K:2016/222 sayılıgörevsizlik kararı vermesi üzerine Mahkememizdeaçılan işbu davada, anılan Mahkemeye ait davadosyası Mahkememiz dava dosyasına gönderilmiştir. Nitekim benzer biruyuşmazlıkta Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 22.10.2018 tarih veE:2018/701, K:2018/666 sayılı karan da bu yöndedir. Açıklanan nedenlerle;adli yargının görev alanına giren davada Mahkememizingörevli olmadığına, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerininbelirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine…” kararvermiştir. İNCELEME VEGEREKÇE: UyuşmazlıkMahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’un Başkanlığında,Üyeler: Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER,Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ ve Nurdane TOPUZ'unkatılımlarıyla yapılan 25.3.2019 günlütoplantısında: I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK’in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davalı idareceyapılan HES çalışmaları sebebiyledavacının taşınmazının kamulaştırmadışı işgal edilerek zarar verildiği; ağaçlarınzarar gördüğü, sulama kanallarının tahripedildiği, hafriyat ve kazı çalışmalarısebebiyle toprak, taş ve molozların taşınmaz üzerindebırakıldığı iddia edilerek, uğranılanzararın tazmini istemiyle açılmıştır. İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacak müdahaleninmen'i ve meydana gelen zararın tazmini davalarının ise,mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillereilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargıyerince çözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Nitekim yukarıda belirtilengenel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulu’nun 11.2.1959 günlü, E:1958/17,K:1959/15 sayılı kararının, III. Bölümünde, “İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir. Bundan başka, bir ammeteşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır. Yapılan işlerin planveya projeye aykırı olarak yapılması hali de idari kararaaykırı bir hareket bulunması itibariyle yine idari kararıntatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan bu iddia ileaçılmış bir dava haksız fiilden doğan birdavadan ibaret olacaktır. Bu bentte anılan davalar,içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur” denilmektedir. Dava dosyalarınınincelenmesinden; Erzurum ili, Tortum ilçesi Dikmen Mahallesisınırları içerisinde bulunan 105 ada, 55 parselsayılı taşınmaza, davalı İdare adına,üretim lisansına sahip bir şirket tarafından tesis edilenBüyükbahçe Hidro Elektrik Santralı projesikapsamında yapılan çalışmalar nedeniylemüdahalede bulunulduğu, taşınmazın birkısmına hafriyat döküldüğü, suarklarının bozulduğu, sulama yapılamadığıgibi nedenlerle zarara uğranıldığı iddia edilerek davaaçıldığı; konuya ilişkin olarak KadastroBilirkişisi tarafından hazırlanıp Mahkemeye sunulan28.4.2014 tarihli krokili raporda ve Teknik Bilirkişiler tarafındandüzenlenen 30.5.2014 tarihli komisyon raporunda; parselin tapualanının 1950.28m2 olduğu, 85.93m2’sininkamulaştırıldığı; 1864.35m2’lik kısmafilen bir el atma bulunmadığı, buna karşılık19.72m2’lik alanda yapılan çalışmalar nedeniyle,alanın tamamının tahrip edilerek üzerine hafriyatdöküldüğü ve tarımsal faaliyette bulunulamaz halegetirildiğinin saptandığıanlaşılmıştır. Hidroelektrik Santraliüretim tesisleri kurulması çalışmalarısırasında mülkiyeti davacıya ait taşınmazınbir kısmına, davalı idare tarafından, plan ve projekapsamı haricinde, hafriyat dökülmesi suretiyle taşınmazınyapısının bozulduğu, taşınmazınüzerindeki bitki ve ağaçların zararauğradığı iddiasıyla, meydana gelenzararın tazmini söz konusu olduğundan, davanınhaksız fiilden doğan bir tazminat davasısayılacağı kuşkusuzdur. Belirtilen duruma ve davanınniteliğine göre, idarenin ayni bir hakka müdahalesinin hukukauygunluğunun yargısal denetimi işin esasınıteşkil etmekte olup, açılan dava ile bir idari tasarrufuniptalinin ya da böyle bir tasarruf nedeniyle uğranılanzararın tazmininin istenilmemiş bulunmasıkarşısında, haksız fiilden doğan zararlarıntazmini davasının, özel hukuk hükümlerine göregörüm ve çözümünde adli yargı yerigörevli bulunmaktadır. Öteyandan, dava konusu parselin sadece bir kısmına doğrudan/fiilenel atıldığı görülmekte ise de; bir parsele fiilibir el atma olduğu takdirde parselin bütünüaçısından el atmadan söz edilebileceği, başkabir ifadeyle taşınmazın bir bütün olarakdüşünülmesi ve el atmanın varlığıhalinde taşınmazın tamamı açısından elatmanın varlığı kabul edilerek buna göredeğerlendirilmesi gerektiği; fiilen el atılan kısımyönünden ayrı, el atılmayan kısımyönünden ayrı yargılama yapılmasında, yargılamanın salahiyeti ve usul ekonomisi yönünden faydabulunmadığı da açıktır. Açıklanan nedenlerledavanın görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğu, dolayısıyla Erzurum 2.İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Tortum Asliye Hukuk Mahkemesinin;15/12/2016 gün, E:2016/36, K:2016/222sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N U Ç : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Erzurum 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUNUN KABULÜ ile Tortum Asliye Hukuk Mahkemesinin;15/12/2016 gün, E:2016/36, K:2016/222sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 25.3.2019gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol DURSUN BOZER AKSU SONER Üye Üye Üye Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy