T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018/855
KARAR NO : 2019/45
KARAR TR: 28.01.2019
ÖZET: Tarlalarına su verilmemesi nedeniyle meydana geldiği önesürülen maddi zararın faiziyle birlikte geri verilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : H.A.
Vekili : Av. A.G.
Davalı : Yazıhan Sulama Birliği
Vekili : Av. Y.V.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesindeözetle; müvekkilinin Malatya İli, Yazıhanİlçesi, Sinan Köyü,291, 351, 352, 356, 870, 987, 989,1105, 1152 sayılı parsellerde ayçiçeği ekimiyaptığını, bu taşınmazlarda yetiştirilenayçiçeği bitkisinin susuzluk nedeniyle zarargördüğünü, müvekkilinin buayçiçeğinin sulanması için Yazıhan SulamaBirliğinden alacağı su ile sulamaktan başkaimkanının mevcut olmadığını, müvekkilininürününü sulaması için davalı idareninyeterli sulama suyunu vermediğini, davalının haksızfiilinden dolayı müvekkilinin mağdur olduğunu veuğramış olduğu zararı Malatya 1. Asliye HukukMahkemesinin 2014/187 D.İş Sayılı dosyası ilebilirkişi tarafından tanzim edilerek dosyaya sunulan rapordaoluşan toplam zararın 185.556,00-TL olduğunun tespitedildiğini, bu zararın oluşmasının sulamabirliğinin kusurundan kaynaklandığını ilerisürerek, zararın meydana geldiği 16.7.2014 tarihinden itibarenişleyecek yasal faiziyle birlikte şimdilik 185.556,00-TL'nin tazminiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
MALATYA 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 28.5.2015 günve E:2014/2182, K:2015/714 sayı ile, Sulama Birliklerinin 5355sayılı Kanun hükümleri uyarınca kamu tüzelkişisi ( kurumu ) olup, kamu kurumu tarafındanyapılmış tesislere bakma, tesisleri kullanma görevi veyükümlülüğünün kamu gücüne ve kamuyasalarına dayandığı; davalı Yazıhan SulamaBirliği Başkanlığı bir kamu tüzelkişiliği olup, kural olarak işlem ve eylemlerinin kamusalnitelik taşıdığı, davalının Yasa ilekendisine verilmiş bulunan görevi gereği gibi yerinegetirmediğinden zararın ortaya çıktığınınileri sürüldüğü, görevin, hiç veyagereği gibi yerine getirilmemesinin hizmet kusuru niteliğindeolduğu, idarenin hizmet kusurundan doğan zararlardan dolayıİdare Yargılama Usulü Yasası'nın 2/1-b maddesigereğince idareye karşı idari yargı yerinde tam yargıdavasının açılması gerektiğinden, davanınkonusunun idari yargı alanında kaldığıanlaşılmakla dava dilekçesinin görev yönündenreddine karar vermiş, bu karar davacı vekili tarafından temyizedilmiştir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi: 27.11.2017 gün veE:2016/4936, K:2017/7586 sayı ile, dosyadaki yazılara, kararındayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenleregöre yerinde görülmeyen bütün temyizitirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmünonanmasına karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez aynı gerekçeleriönesürerek 10.000,00-TL maddi zararın 21.7.2014 tarihindenitibaren yasal faiziyle birlikte tazmini istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
MALATYA İDARE MAHKEMESİ: 21.11.2018 gün veE:2018/168 sayı ile, Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesikararlarının birlikte değerlendirilmesinden, davacı ile davalıidare arasında aktedilen ve özel hukuk hükümlerine tabiolan ve 30.05.2017 tarihinde davacı ile Sulama Birliği arasında“sulama beyanı sözleşmesi”imzalandığı, sulama beyan sözleşmesinden kaynaklananuyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyiş Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarıncaUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, UyuşmazlıkMahkemesince bir karar verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesinekarar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ veNurdane TOPUZ'un katılımlarıyla yapılan 28.01.2019günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikteadli yargı dosyası da temin edilmek sureti ile 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekildebaşvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, sulama beyan sözleşmesi gereğince sulamakullanım bedelini yatıran davacının, tarlalarına suverilmemesi nedeniyle meydana gelen zarar ile ödediği sulamakullanım bedelinin faiziyle birlikte geri verilmesi istemiyleaçılmıştır.
Anayasa’nın 168. maddesinde; “ Tabiî servetlerve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir.Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek vetüzelkişilere devredebilir. Hangi tabiî servet vekaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek vetüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek vetüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açıkiznine bağlıdır. Bu durumda gerçek vetüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçeyapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyidelerkanunda gösterilir.” denilmek suretiyle devletin doğalkaynakların aranması ve işletilmesi hakkını kanunlabelli esaslar ve süreler için gerçek ve tüzelkişilere devredilebileceği kabul edilmiştir.
18.12.1953 tarih 6200 sayılı Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun’un 1-23. maddeleri 2.7.2018 tarihli ve 703sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 69. maddesi uyarıncamülga olmuştur.
DSİ Genel Müdürlüğü’nüngörev ve yetkileri kapsamında çıkarılan, sulamabirliklerine ilişkin 08.03.2011 tarih 6172 sayılı SulamaBirlikleri Kanunu’nun “Amaç ve kapsam”başlıklı 1. maddesinde; “ (1) Bu Kanunun amacı;ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonelkullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzereDevlet Su İşleri Genel Müdürlüğütarafından inşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan yada inşa edilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygunşekilde kullanmak, işletmek, Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün onayını almak suretiyleişlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetimsorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelikyeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevlisulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerinidüzenlemektir.
(2) Sulama birlikleri kamu tüzel kişiliğine sahip olup,bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde özel hukukhükümlerine tabidir.”
“Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde;
“(1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Bakan: DSİ’nin bağlı olduğu Bakanı,
b) Bakanlık: DSİ’nin bağlı olduğuBakanlığı,
c) Birlik: Sulama birliğini,
ç) Birlik ana statüsü: Çerçeve anastatüye uygun olarak kurucular kurulu tarafından hazırlanarakBakanlıkça onaylanan metni,
d) Çerçeve ana statü: Sulama birliklerinde (…)(1) bütçe, borçlanma, borçların ödenmesineilişkin esaslar, alacakların tahsili, tarifeler, harcama usulü,yatırım programı, personel istihdamı, tasfiye ve benzerihususların düzenlendiği, Devlet Planlama TeşkilatıMüsteşarlığının bağlı olduğuBakanlık ile Çevre ve Şehircilik, Maliye ve Tarım veKöyişleri Bakanlıklarının görüşüalınarak Bakanlık tarafından hazırlanan metni,
e) Devir: DSİ tarafından inşa edilmiş veya haleninşa edilmekte olan ya da inşa edilmesi planlanan sulama maksatlıtesislerin işletme, bakım, onarım ve yönetimsorumluluğunun, DSİ ve birlik arasında imzalanansözleşme hükümleri uyarınca birliklere devredilmesini,
f) DSİ: Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünü,
g) Görev alanı: DSİ’ce belirlenen ve suyunkullanım maksadına göre, proje alanı içerisindekalan sulama alanlarını,
ğ) (Mülga: 19/4/2018-7139/46 md.)
h) Katılım payı: Su kullanıcılarınınbirliğe ilk katılımlarında, (…) (1) birlik anastatüsünde belirlenen şartlar dahilinde, arazinin her birdekarı için belirlenen ve bir defaya mahsus olmak üzerealınan payı,
ı) Ortak tesis: Birlik tarafından devralınan sulamatesisine hizmet eden fakat devir kapsamı dışında kalan veDSİ’ce işletilen tesisleri,
i) Su kullanıcısı: Görev alanında sulama yapanveya yapacak olan gerçek ya da tüzel kişiyi,
j) (Değişik:19/4/2018-7139/46 md.) Su kullanım hizmetbedeli tarifesi: Su kullanıcılarına suyunulaştırılması, birliğin tüzel kişilikkazanmasından önce görev alanı içindeaçılmış olan yeraltı suyu kuyuları ileyapılanlar da dâhil olmak üzere sulamadan dönen fazlasuyun uzaklaştırılması, birliğin sorumluluğundakisulama tesisinin mütemmim cüzü olan servis yollarıiçin birlikçe yapılan yönetim, bakım veonarım, yatırım geri ödeme, finansman, personel, mal vehizmet alım ve enerji kullanım giderleri gibi her türlügideri karşılayacak şekilde, sulama birliklerince sukullanım hizmet bedellerinin belirlenmesinde asgari değer olarakalınan ve Bakan tarafından onaylanan tarifeyi,
k) Tesis: Umumi sulardan faydalanmak üzeregeliştirilmiş, sulama maksadıyla inşa edilen suyapılarını veya tesisleri,
1) (Mülga: 19/4/2018-7139/46 md.)
m) Yerleşim birimi: 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılıBelediye Kanununa göre belediye teşkilatı ya da 18/3/1924tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununa göre köy tüzelkişiliği oluşmuş yerleşim yeri ile 10/7/2004 tarihlive 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununagöre büyükşehir belediyesi sınırlarıdahilinde olup belde belediye ve köy tüzel kişiliğinikaybetmesi sonucu mahalleye dönüşen ancak halen tarımsalfaaliyetlerini devam ettiren yerleşim yerlerini, ifade eder."
Birliğin görev alanı ve çalışmakonuları” başlıklı 3. maddesinde ;
“...
b) Katılım payını, su kullanım hizmet bedelinive uygulanan cezaları tahsil etmek..."
“Alacakların tahsili” başlıklı 13.maddesi de 19.4.2018 tarihli 7139 sayılı Kanunun 53.maddesiuyarınca yürürlüktenkaldırılmıştır.
19.4.2018 tarihli 7139 sayılı Yasa'nın 51. maddesiile bu Kanuna eklenen Ek 1. maddede;
"(1) Birlik görev alanında yer alan her sukullanıcısı gerçek ve tüzel kişi sulamatesisinden faydalanabilmek için o birliğe üye olmakzorundadır.
(2) İlk üyelik kaydı sırasında bir defayamahsus olmak üzere DSİ’nin belirlediği katılımpayı tahsil edilir.
(3) Birlik üyeleri birlik tarafından tahakkuk ettirilen sukullanım hizmet bedelini ve borçlarını düzenliolarak ödemek, birlik tarafından su yetersizliğinebağlı olarak yapılan ekim planlamasına uymak, sulamaplanlaması ve su dağıtım ve münavebe programlarınakatılmak, arazisi üzerinde yer alan sulama tesisini korumak,kişisel kusurlarından dolayı meydana gelen zararlarıgidermek, aksi takdirde bu zararları gidermek için birliğinyapacağı her türlü harcamayı birliğe ödemek,birliğin sorumluluğunda olan tesisler ile kullanılan hertürlü ekipmana zarar vermemek, zarar verilmesi durumunda buzararı tazmin etmek, birliğin sorumluluğunda olan tesislerüzerinde yapılan işletme, bakım ve onarımçalışmaları için arazisine girilmesine izin vermekve sulama tesisinden faydalanma sözleşmesini imzalamakzorundadır.
(4) Su kullanıcısı olma vasfını kaybedenlerinüyelikleri resen sonlandırılır.
(5) Birlikler gelirlerini, birlik ana statüsünde belirtilenusul ve esaslara uygun olarak tahsil eder. Birlikler vadesinde ödenmeyenalacaklarını genel hükümlere göre tahsil eder.
(6) Birlik görev alanı dışında kalan sukullanıcılarından, suladıkları her dekar arazibaşına su kullanım hizmet bedelinin iki katı ücretalınır.
(7) Birliğe Bakan tarafından görevlendirilen kamupersoneli Başkan, görevlendirme süresince kurumundanaylıklı izinli sayılır ve kadrosuna bağlı olaraködenen her türlü aylık, mali ve sosyal haklarınınkurumu tarafından ödenmesine devam olunur. Bu şekildegörevlendirilenlere, damga vergisi hariç herhangi bir vergi vekesintiye tabi tutulmaksızın, sulama birliği hizmet alanı1.000 hektara kadar olanlar için (10.000) göstergerakamının, 1.000 hektar dâhil 10.000 hektara kadar olanlariçin (15.000) gösterge rakamının ve 10.000 hektar vefazla olanlar için (20.000) gösterge rakamının memuraylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacaktutarda her ay huzur hakkı ödenir. Başkana ödenecek huzurhakkı prime esas kazanca dâhil edilmez.
(8) Yapılan denetimler sonucunda maksadınaulaşamayacağı tespit edilen sulama birlikleri, sulamatesislerinden beklenen faydanın ve sürdürülebilirişletme yönetiminin sağlanabilmesi maksadıyla veDSİ’nin gerekli görmesi halinde Bakan onayıyla bubirliklerden birinin tüzel kişiliği altındabirleştirilebilir. Birleşmeye dâhil edilen sulamabirliklerinden fesholunan birlik veya birliklerin tüzelkişiliği, Bakan onayı tarihi itibarıyla kendiliğindensona erer. Birleşmenin onay tarihinden itibaren bir ay içerisinde,bünyesinde birleştirme işlemi yapılan birliğin anastatüsünde bu birlik tarafından gerekli değişiklikleryapılarak Bakanlığa sunulur. Birleştirme öncesibirliğe üye olan su kullanıcılarının birliküyelikleri, birleşmeden sonra da devam eder. Birliklerde görevyapanların, birleştirme öncesine ait mali ve cezaisorumlulukları devam eder. Fesih işlemleri sonucu tüzelkişiliği sona eren birliklerin personeli, taşınır vetaşınmaz malvarlığı, hakları, borç vealacakları bünyesinde birleştirme işlemigerçekleştirilen birliğe geçer. "
“Mevcut birlikler” başlıklı Geçici1. maddesinde; “ (1) Bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihte 26/5/2005 tarihli ve 5355 sayılı Mahalliİdare Birlikleri Kanununa göre kurulmuş olan sulama birliklerionsekiz ay içinde durumlarını bu Kanuna uygun hale getirmekzorundadır. Aksi takdirde bu birliklerin tüzel kişiliğikendiliğinden sona erer ve bu birlikler valinin görevlendireceğivali yardımcısı başkanlığında;defterdarlık, tarım il müdürlüğü, DSİbölge müdürlüğü ve il mahalli idarelermüdürlüğü yetkililerinden oluşan tasfiyekomisyonu tarafından en geç iki ay içinde tasfiye edilir.Birliğin tüm hak, alacak, borç ve 14/7/1965 tarihli ve 657sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olmayan personeli ilebirliğe ait taşınır ve taşınmazlar bu Kanunaistinaden kurulan yeni birliğe devrolunur….”hükümleri düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; 30.05.2014 tarihinde davacı ileSulama Birliği arasında bahçesinin sulanması konusunda"sulama beyanı sözleşmesi" imzalandığı,davacıya ait Malatya İli, Yazıhan İlçesi, SinanKöyü, 291, 351, 352, 356, 870, 987, 989 ve Eğri Bük Mahallesi1105, 1152 sayılı parsellerde yetiştirilenayçiçeği bitkisinin davalı idarece yeterli suimkanı sağlanmadığından dolayı zarargördüğünden bahisle şimdilik 10.000,00-TL maddizararın, 21.07.2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyleödenmesine hükmedilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile yasal düzenlemeler birliktedeğerlendirildiğinde; davalı konumunda bulunan SulamaBirliği’nin kanun gereği kurulan kamu tüzelkişiliği olduğu ve yürütmesi gereken hizmeti gereğigibi yerine getirmemesi nedeniyle meydana geldiği iddia edilen zararıngiderilmesi amacıyla davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Davalı Sulama Birliği, yukarıda açıklananmevzuat hükümleri doğrultusunda, ülkenin su varlık vekaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla kamutüzel kişiliğine haiz kanunla kurulmuş bir kamu kuruluşudur.
Böyle olmakla birlikte, bu kuruluşun kişileresağladığı hizmete ilişkin işlemlerininyargısal denetimini yapacak yargı düzenini belirleyebilmekiçin, işlemin özel hukuk ilişkilerinden veya kamusalyetkilerin kullanılmasından doğupdoğmadığına bakmak gerekir.
Sulama işi, bir kamu hizmeti niteliğini taşımaktaise de; Sulama Birliği bu hizmeti, ilgili yasaların belirlediğiilkeler ve özel hukuk kurallarına göre yürütmekdurumundadır. Su kullanım bedelinin hukuksal dayanağı, kamugücüne değil iki taraf arasında yapılansözleşmeye dayanmaktadır. Nitekim, ödemelerinyapılmaması durumunda davalı alacağını, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü HakkındakiKanun hükümlerine göre değil, Genel hükümleregöre tahsil etmektedir.Taraflar arasında düzenlenen“Sulama Beyan Sözleşmesi”, daha çok tipsözleşme görünümündedir. Hizmetten yararlanankişinin, sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukuku ilişkisinedönüştürmez. Çünkü birçok durumdahizmetin tekel niteliği ve çok kişiye götürülmezorunluluğu, işin, çoğunlukla tip sözleşmeleryoluyla ve kişilerin katılımı ilegerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü, E:1984/9,K:1985/4 sayılı kararında, karayollarından,köprülerden alınan geçiş parası, su, elektrik,havagazı, demiryolları, hava yolları, kimi hastaneücretleri gibi, ekonomik koşullara göre oluşturulan vetesislerin bakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetleri karşılığındakişilerden alınan, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerden ayrı kabul etmiştir.
Tüm bu açıklamalara göre, ortada davacı iledavalı birlik arasında yapılmış bir sulama beyansözleşmesine dayalı olarak ortaya çıkanuyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre çözümlenmesi gerekeceğinden, davanın adliyargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Malatya İdareMahkemesi’nin başvurusunun kabulüile Malatya1. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 28.5.2015 gün ve E:2014/2182,K:2015/714 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Malatyaİdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Malatya 1.Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 28.5.2015 gün ve E:2014/2182, K:2015/714sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,28.01.2019 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane
AYDIN TUNÇ TOPU
Full & Egal Universal Law Academy