T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018 / 661
KARAR NO : 2018 / 720
KARAR TR : 26.11.2018
ÖZET : Karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Yasanın 19.01.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1-H.A.
2-E.A.
3-E.A.
Vekili :Av. M. T.
Davalı :1-Afşin Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.G. T. D.
2- F.D.(Yalnızca adli yargıda)
O L A Y :Davacılar vekili dilekçesinde; 10.10.2014 günü, müvekkiliH.A.’ın sevk ve idaresindeki olan 06 … 5237 plakasayılı araçla Mehmet Akif Caddesi üzerinden Tanıristikametine seyir halinde iken Can Sokak-Mehmet Akif caddesi kesişimindenTanır istikametine devam ettiğini, bu yolda herhangi bir işaretve ya işaretlemenin olmaması nedeniyle yol üzerinde toprakzemine çarparak kaza yaptığını, kendisi ilearacında bulunan eşi davacı E.A. ve mağdur kızıdavacı E.A.'ın yaralandığını; davacıların şikayeti üzerine Afşin Belediyesi'nin Fenİşleri Müdürlüğünün sorumluluğunuyerine getirmediği ve kusurlu davrandığıgerekçesiyle Fen İşleri Müdürü F.D.hakkında Afşin 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2016/343 K. Numaralı02.05.2016 tarihli kararıyla cezaya hükmedildiğini; bukararla da görüldüğü üzere, davalı idarenin gereklitedbirleri almaması nedeniyle müvekkillerinin maddi ve manevi zararauğradığını; araçta ağır hasaroluştuğunu, aracın kullanılamaz hale gelerek hurdayaçıktığını; yolun kusurundan kaynaklı birkaza olduğu için müvekkilinin aracından kaynaklımaddi zararları telafi edemediğini; hukuki anlamda hem davalı F.D.hem de Afşin Belediyesinin kazadan müşterek ve müteselsilolarak sorumlu olduklarını ifade ederek; 9.000,00 TL madditazminatın davalılardan alınarak müvekkili H.A.'a verilmesiile müvekkilleri H.A., E.A. ve E.A. lehine ayrı ayrı 5.000,00TL. manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle 1-Afşin Belediyesi ile F.D.’ekarşı adli yargı yerinde dava açmıştır.
AFŞİN1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:4.5.2017 gün ve E:2016/278, K:2017/215sayı ile, “(…)Dava Yaralanmalı trafik kazasınedeniyle maddi-manevi tazminat istemine ilişkindir.
Davacılar,yürütülen yol yapım, bakımçalışmalarındaki davalıların kusurluolduğunu ve gerekli tedbirleri almaması nedeniyle trafik kazasıyaptıklarını iddia etmektedirler. Davalı Belediye, yasalartarafından kendisine verilen görev ve yetkiler gereği sorumluolduğu bölgede yol yapım, bakımçalışmalarının yürütülmesindengörevli ve sorumludur. Bu görevin hiç veya gereği gibiyerine getirilmemesi hizmet kusuru niteliğinde olup hizmet kusurundandoğan davalar nedeniyle İdari Yargılama UsulüYasası’nın 2/1-b maddesi gereğince ilgili idareyekarşı, idari yargı yerinde tam yargı davasıaçılması gerekir. Görev konusu kamu düzenineilişkin olup açıkça veya hiç ilerisürülmese de yargılamanın her aşamasındamahkemelerce kendiliğinden gözetilir. Kamu hizmeti görmekleyükümlü belediyeler kamu hizmeti sırasında verdiklerizararlardan dolayı özel hukuk hükümlerine tabideğildirler. Buna göre, Davalı Afşin Belediyebaşkanlığına karşı açılan davadayargı yolu bakımından mahkememizin görevsizliğinedeniyle dava dilekçesinin reddine karar verilmelidir.
Diğerdavalı F.D.'e yönelik davaya gelince; Anayasa'nın idareyekarşı yargı yolunu düzenleyen “Yargı Yolu”başlıklı 125.maddesinin birinci fıkrasının ilkcümlesi “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerinekarşı yargı yolu açıktır.”; sonfıkrası ise, “İdare, kendi eylem ve işlemlerindendoğan zararı ödemekle yükümlüdür.”şeklindedir.
YineAnayasa'nın kamu görevlilerinin görev vesorumluluklarını düzenleyen 129. maddesinin birincifıkrasında: “Memurlar ve diğer kamu görevlileriAnayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmaklayükümlüdürler.” Beşinci fıkrasındakidüzenleme ile de; “Memurlar ve diğer kamu görevlilerininyetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminatdavaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunungösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idarealeyhine açılabilir.” hükümleri yeralmaktadır.
Anayasa’nınbu hükümleri ile amaçlanan, memur ve diğer kamugörevlilerinin yetkilerini kullanırken kusurludavrandıklarından bahisle haklı ya da haksız olarakyargı mercileri önüne çıkarılmalarınıönlemek, kamu hizmetinin sekteye uğratılmadanyürütülmesini sağlamak ve aynı zamanda zararauğrayan kişi yönünden de memur veya diğer kamugörevlisine oranla ödeme gücü daha yüksek olan devletgibi bir sorumluyu muhatap kılarak kamu düzenini korumaktır.
Bu anayasalhükümlere paralel düzenleme 657 sayılı DevletMemurları Kanunu’nun, 12.05.1982 tarih ve 2670 sayılıKanunun 6.maddesi ile değişik, 13.maddesinde yer almaktadır.Anılan kanunun değişik, birinci fıkrasında; “Kişilerkamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıklarızararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhinedeğil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak, Devletdairelerine tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafaza edilen para ve parahükmündeki değerli kağıtların ilgili personeltarafından zimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilenmiktar, cezai takibat sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibineödenir. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personelerücu hakkı saklıdır.” hükmüöngörülmüştür.
Görülmektedirki, Anayasa'nın 40/3, 125/son, 129/5 maddeleri ile uygulamanınçerçevesi net olarak çizilmiş; “memurlar vediğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırkenişledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının, ancak rücuedilmek şartı ile idare aleyhineaçılabileceği” açıkça ifadeedilmiştir. Buna göre davalı idarede görev yapan fenişleri Müdürü F.D. hakkındaki hizmet kusurunadayalı tazminat davasının adı geçen davalıyönünden husumet yokluğu sebebiyle reddi gerekir.
TÜRKMİLLETİ ADINA
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığıüzere;
1-Davalı AfşinBelediye Başkanlığına yönelik dava dilekçesiningörevsizlik sebebi ile REDDİNE,
2-DavalıAfşin belediye Başkanlığı yönündenGörevli Mahkemenin K.Maraş İdare mahkemesi olduğununTESPİTİNE,
3-Davalı F.D.'eyönelik davanın pasif husumet yokluğu nedeniyleREDDİNE…” karar vermiş, istinaf yolunabaşvurulması üzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi17.Hukuk Dairesince, 2.4.2018 gün ve E:2017/1598, K:2018/401 sayıile, istinaf başvurusu kesin olarak reddedilen kararkesinleşmiştir.
Davacılarvekili bu kez, aynı istemle, yalnızca Afşin BelediyeBaşkanlığına karşı idari yargı yerinde davaaçmıştır.
KAHRAMANMARAŞİDARE MAHKEMESİ: 11.7.2018 gün ve E:2018/535 sayı ile,“(…)2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun1.maddesinde, Kanunun amacının karayollarında can ve malgüvenliği yönünden trafik düzenini sağlayacak vetrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemek olduğu; “Kapsam”başlıklı 2. maddesinde, bu Kanunun trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleribunların uygulamasını ve denetlenmesini ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümlerikapsadığı ve bu kanunun karayollarında uygulanacağı;10. maddesinde, yapım ve bakımdan sorumlu olduğu yollarıtrafik düzeni ve güvenliğini sağlayacak durumdabulundurmanın, gerekli görülen kavşaklara ve yerlere trafikışıklı işaretleri, işaret levhaları koymakve yer işaretlemeleri yapmanın Belediye Trafik birimleriningörev ve yetkileri arasında olduğu belirtilmiştir.
Öteyandan, 2918 sayılı Yasanın 19.01.2011 günlü ResmiGazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6099sayılı Yasanın 14. maddesiyle değişik 110. maddesinde;“İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğailişkin davalar, sigortacının merkez veya şubesinin veyasigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yermahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vukubulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.”hükmüne, Geçici 21. maddesinde de; “Bu Kanunun 110 uncumaddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden, daha önce yukarıda yer verilenistemle ilgili olarak Afşin 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/278 esassayılı dava dosyasında yapılan yargılama neticesinde,anılan Mahkemenin 04/05/2017 tarih ve E:2016/278, K:2017/215sayılı kararıyla idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle görev yönündenreddedildiği, bu ret kararının Gaziantep Bölge AdliyeMahkemesi 17. Hukuk Dairesi tarafından onanarak 02.04.2018 tarihindekesinleşmesi üzerine bu kez davacı tarafından 14.05.2018tarihinde Mahkememiz nezdinde, trafik kazasının idarenin kusurundankaynaklandığı ileri sürülerek davacı H.A.için 9.000,00-TL maddi, her bir davacı için ayrıayrı olmak üzere 5.000,00-TL manevi tazminat olmak üzeretoplamda 24.000,00-TL tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılmaktaolan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Bu durumda,2918 sayılı Yasanın 19.01.2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesinin karayollarında, can vemal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanannedenlerle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi’ninKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesiuyarınca, dosyanın ve Afşin 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin2016/278 esas sayılı dava dosyasının görevliyargı yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine…” kararvermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ veNurdane TOPUZ'un katılımlarıyla yapılan 26.11.2018günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdareMahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, adli ve idari yargı yerleriarasında davalılardan “Afşin BelediyeBaşkanlığı” yönünden olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu; idari yargıdosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ’nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan maddi vemanevi zararların davalı idarece tazmini istemiyleaçılmıştır.
2918sayılı Karayolları Trafik Kanununun 1. maddesinde, Kanununamacının karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlayacak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemek olduğu; “Kapsam”başlıklı 2. maddesinde, bu Kanunun trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleribunların uygulamasını ve denetlenmesini ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsadığıve bu kanunun karayollarında uygulanacağı; 10. maddesinde,yapım ve bakımdan sorumlu olduğu yolları trafik düzenive güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmanın, gerekligörülen kavşaklara ve yerlere trafik ışıklıişaretleri, işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleriyapmanın Belediye Trafik birimlerinin görev ve yetkileriarasında olduğu belirtilmiştir.
Öteyandan 2918 sayılı Yasanın 19.1.2011 günlü ResmiGazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6099sayılı Yasanın 14. maddesiyle değişik 110. maddesinde“İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”; Geçici 21. maddesinde de“Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasınıngöreve ilişkin hükmü, yürürlüğegirdiği tarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksekİdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalarauygulanmaz” denilmiştir.
Dava dosyasınınincelenmesinden; 10.10.2014 tarihinde davacılardan H.A.’ın sevkve idaresinde olan 06 … 5237 plaka sayılı araçlaKahramanmaraş İli, Afşin İlçesi, Mehmet Akif Caddesiüzerinden Tanır istikametine seyir halinde iken, yol üzerindetoprak zemine çarpması sonucunda meydana gelen yaralamalı vemaddi hasarlı trafik kazasında, yürütülen yolyapım ve bakım çalışmalarında davalıidarenin kusurlu olduğundan bahisle, davacı H.A. için9.000,00-TL maddi, her bir davacı için ayrı ayrı olmaküzere 5.000,00-TL manevi tazminat olmak üzere toplamda 24.000,00-TLtazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte davalı idareden tahsili istemiyle bakılan davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
2918sayılı Kanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasınıniptali istemiyle Bursa 3.Asliye Hukuk Mahkemesi ve Batman 2.Asliye HukukMahkemesince yapılan itiraz başvuruları üzerine konuyuinceleyen Anayasa Mahkemesi, şu gerekçesi ile anılankuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptal istemini oybirliğiyle reddetmiştir: “… Anayasa Mahkemesi’nindaha önceki kimi kararlarında da belirtildiği üzere,tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli ve idari yargıayırımına gidilmemiş ve idariuyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergimahkemeleriyle Danıştay yetkili kılınmıştır.Bu nedenle, genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idariyargı, özel hukuk alanına giren konularda adli yargıgörevli olacaktır. Bu durumda, idari yargının görevalanına giren bir uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevlendirilmesikonusunda kanun koyucunun mutlak bir takdir yetkisinin bulunduğunusöylemek olanaklı değildir. Ancak, idari yargınındenetimine bağlı olması gereken idari biruyuşmazlığın çözümü, haklı nedenve kamu yararının bulunması halinde kanun koyucu tarafındanadli yargıya bırakılabilir. İtiraz konusu kural, trafikkazasında zarar görenin asker kişi ya da memur olmasına,aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veya olayın hemzemingeçitte meydana gelmesi durumlarına göre farklıyargı kollarında görülmekte olan 2918 sayılıKanun’dan kaynaklanan tüm sorumluluk davalarının adliyargıda görüleceğini öngörmektedir. İtirazkonusu düzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi,askeri idari yargı, idari yargı veya adli yargı kollarıarasında uygulamada var olan yargı yolu belirsizliği giderilereksöz konusu davalarla ilgili olarak yeknesak bir usul belirlenmektedir.Aynı tür davaların aynı yargı yolundaçözümlenmesi sağlanarak davalarıngörülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…” (Any. Mah.nin 26.12.2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararı; R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954,s.136-147.)
Anayasa’nın158 inci maddesinin son fıkrasında “Diğer mahkemelerle,Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında,Anayasa Mahkemesi’nin kararı esas alınır.” denilmektedir.Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda gerekçesine yer verilenkararı, yasa koyucunun idari yargının görevine giren birkonuyu adli yargının görevine verebileceğine,dolayısıyla 2918 sayılı Kanunun 110 uncu maddesinin birincifıkrası ile öngörülen, bu Kanun’dan doğantüm sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesidüzenlemesinin Anayasa’ya aykırıbulunmadığına dair olup, esas itibariyle görev konusundaverilmiş bir karardır ve Anayasa’nın 158 inci maddesiuyarınca, başta Mahkememiz olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
Bu durumda, 2918 sayılıYasanın 19.1.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesi ile Anayasa Mahkemesi’nin işaret edilen kararıgözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesinin karayollarında,can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenininsağlanarak trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konulardaalınacak önlemleri kapsadığı ve Kanunun, trafikleilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile, çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanannedenlerle, Kahramanmaraş İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile, Afşin 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 4.5.2017 gün veE:2016/278, K:2017/215 sayılı kararının,“1-Davalı Afşin Belediye Başkanlığınayönelik dava dilekçesinin görevsizlik sebebi ilereddine” yönelik kısmının kaldırılmasıgerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kahramanmaraşİdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Afşin 1.AsliyeHukuk Mahkemesinin 4.5.2017 gün ve E:2016/278, K:2017/215 sayılıkararının, “1-Davalı Afşin BelediyeBaşkanlığına yönelik dava dilekçesiningörevsizlik sebebi ile reddine” yönelik KISMININ KALDIRILMASINA, 26.11.2018 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol DURSUN BOZER AKSU SONER Üye Üye Üye Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy