T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018 / 453
KARAR NO : 2018 / 705
KARAR TR : 26.11.2018
ÖZET : Sakarya Büyükşehir Belediyesi'nce yap işlet devret modeli ile S.H.İşl.İnşaat Tic. A.Ş'ne yaptırılan yeni hal kompleksinde bulunan dükkanların hak sahiplerine kiralanması sürecine ilişkin olarak kira bedeli ve sürelerinin tespiti istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A.T.
Vekilleri : Av.İ. E.A., Av. S. E. Ö.,
Av. M. B. Ö., Av. M. A.
Davalı : Sakarya Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. S. Ş.
Davalı : S. H. İşl. İnşaat Ticaret A.Ş
Vekili : Av. İ. E.Y.
O L A Y : Davacıvekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Sakarya Patateshalinde hal esnafı/tüccar olarak faaliyet gösterdiğini,sebze ve meyve halinde 60, patates halinde 16 adet işyerininbulunduğunu, 2016 yılı içerisinde davalı SakaryaBüyükşehir Belediyesi'nce tüm hal esnafını biraraya toplayacak, daha iyi hizmet verebilecek her iki hal esnafını dabarındırabilecek 80 adet işyeri bulunan yeni bir hal kompleksikurulması için çalışmabaşlattığını, açılan ihalenin S.H.İşl.İnşaatTic. A.Ş uhdesinde kaldığını, ihale gereği yenihal inşaatı işlemlerinebaşlanıldığını, Sakarya Hal A.Ştarafından hal esnaflarına davet mektuplarıgönderildiğini, görüşmeler devam ederken esnaflardanyazılı bir belge ile yeni hal projesi için her bir esnaftanayrı ayrı 826.000 TL talep edildiğini belirterek; fahiş vemevzuata aykırı talep edilen kira bedelinin ilk yıl içinpiyasa rayicinde tespit edilmesi, ayrıca müvekkile 10 yılıkkira süresi hakkı tanınması, kira ilişkisine bağlıolarak ödenmesi gereken teminat bedelinin belirlenmesi, yeni halkompleksinde müvekkiline ait işyeri tahsisinde kanun uyarıncaöncelik tanınması, yeni hal kompleksinde müvekkile tahsisedilmesi muhtemel bir adet işyeri bakımından 3. Kişileresatış / kiralama işlemi yapılmaması yönündeihtiyati tedbir kararı verilmesi istemiyle 29/06/2017 tarihinde adliyargı yerinde dava açmıştır.
SAKARYA 2.SULH HUKUK MAHKEMESİ; 23.11.2017 gün veE:2017/999, K:2017/1675 sayı ile, “(…) Dava dilekçesi,cevap dilekçeleri, cevaba cevap dilekçeleri, ön inceleme aşamasındaokunan ve dosyaya dahil olarak beklenen müzekkere cevapları,sözleşmeler, 2886 sayılı Devlet ihale Kanunu,Değişik Kanunlarda değişen maddeleri dikkatealındığında; yeni hal projesi 03.12.2015 tarihinde SakaryaBüyükşehir Belediyesi encümeninde onaylandığı,belediye encümeninin 16.06.2016 tarihli ve 317 sayılıkararı ile 2886 sayılı kanun çerçevesinde28.07.2016 tarihinde yapılan ihale sonucunda 22.08.2016 tarihinde SakaryaBüyükşehir Belediyesi Yeni Toptancı Hali Yapım veİşletim Sözleşmesi imzalanmıştır.
İdari şartnamede işletim sisteminin 29yıl işletilmesi işi olarak açıklanmaktadır.İşin işletilmesinin ise mal sahibi dışında birkişi tarafından (S.H.İşl.İnşaat TicaretA.Ş.) tarafından gerçekleştirilmesininkararlaştırıldığı, işin sonunda ve süreninsonunda sözleşmenin 22, 22.1, 22.2, 22.3, 22.4 Maddesinde belirtilenhükümlerinde sistemin kiralama ile birlikte kiralama işinin degerçekleştirileceğine delalet ettiği, kaldı ki S.H.İşl.İnşaatTicaret A.Ş. tarafınca teklif mektubunun dükkan sahiplerineulaştığı, bunun gönderi listesinde deanlaşıldığı, 2886 sayılı Devlet İhaleKanununun 1. Maddesi Belediyelerin alım- satım, hizmet yapım,kira, trampa, mülkiyetin gayrı aynı hak tesisi ve 4734sayılı kanun ile ihale kanununun 1. Maddesi kanunun amacınınkamu hukukuna tabi olan veya kanunun denetimi altında bulunan veyahut kamukaynağı kullanılan kamu kurum ve kuruluşlarınınyapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usullere ilişkinolduğu, 2. Madde f. fıkrasının a bendinde belediyelerinkullanımında bulunan her türlü kaynaktankarşılanan mal ve hizmet alımları ile yapımişleri ihalelerinin bu kanun hükümlerine göreyürütülmesi gerektiğinin belirtildiği, 68. Maddenin abendinde ise bu kanun kapsamında yer alan işlerin ihalelerinde 2886sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerininuygulanamayacağı kuralının yer aldığı, 4734sayılı kanun genel gerekçesinde harcama yapılmasıile gelir elde edilmesine yönelik ihalelerin kendine özgünitelikleri uygun olarak ihtiyaçlara cevap verecek şekildeayrı kanunlarda düzenlenmesi gerektiği ibaresinin yeraldığı, bu kanun kapsamında 2. Maddesiningerekçesinde aynı idare tarafından çeşitlikaynaklardan finanse edilerek işlerin ihalelerinde aynımevzuatın uygulanması gerektiği, taraflar arasındakiuyuşmazlık konusunun kira bedeli değil, tahsishakkının 29 yıllığına devrine ve bunailişkin bedele ve tahsis hakkının dükkan sahiplerinedevrine ilişkin olduğu, bu durumda bu sözleşmenin idareninözel hukuk sözleşmeleri kapsamındadeğerlendirilmeyecek sözleşmelerden olduğu, kamugücünün olduğu, davacının talebinin de tahsisyetkisinin öncelik tanınmasına ilişkin olduğu dikkatealındığında, 5957 sayılı yasaçerçevesinde tüccar kabul edilip edilmeyeceğinoktasında da Sulh Hukuk Mahkemelerinin yetkili olmadığı,yönetmelik hükümlerine tabi olduğu, 31.03.2015 tarihlişartnamede yer almayan hususlarda 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu ile ilgili yasa hükümleri, 5957 sayılı kanunun ve bukanuna bağlı olarak çıkartılan ve 07.07.2012 tarihve 28346 sayılı resmi gazetede yayımlanan yönetmelikhükümleri uygulanır. Taraflar arasındakisözleşmenin madde 32 'de herhangi bir anlaşmazlık durumundaSakarya Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir ibaresininbulunduğunun belirtildiği,
31/12/2006 tarihindeki geçici tahsis kararı,14/07/2008 tarihli 7/354 karar sayılı SakaryaBüyükşehir Belediyesi meclis kararı, 21/10/2013 tarih ve11/329 sayılı Belediye meclisinin kararı, Sakarya 5.Noterliğinin 22/09/2016 tarih ve 29730 yevmiye numaralısözleşmesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun13/07/2005 tarihinde yürürlüğe giren 5393 sayılıBelediye kanunun değişen maddeleri, yine 5393 sayılı 5538sayılı kanun ile değişen maddeleri, 5737 sayılıkanun ile değişen maddeleri dikkate alınarak talebin Sakarya 5.Noterliği'nin 22/09/2016 tarihli ve 29730 yevmiye numaralı sözleşmesinintespitine ilişkin olduğu, ayrıca SakaryaBüyükşehir Belediye Başkanlığı'nın dasözleşmede tarafı bulunduğu anlaşılmakla husumetitirazlarının reddine karar verildiği ve dava konusunun kirabedeli değil tahsis hakkının tespitine ilişkin talepleriiçerdiği anlaşılmakla davanın kamu hukukundankaynaklanan ve hizmet alımı sözleşmesinin maddelerinintespitine ilişkin olduğu ve bu da idari yargıdagörülmesi gereken idari bir işlem ve hizmet alımısözleşmesi olduğunun kabul ve takdiri ile 2577 sayılıidari yargılama usulü kanununa göre yargılamagerektirdiği anlaşılmakla; HMK 2. maddesi gereğincemahkememizin dava dilekçesi yönünden görev nedeniylereddine dair karar vermek gerekmiş ve aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:
31/12/2006 tarihindeki geçici tahsis kararı,14/07/2008 tarihli 7/354 karar sayılı SakaryaBüyükşehir Belediyesi meclis kararı, 21/10/2013 tarih ve11/329 sayılı Belediye meclisinin kararı, Sakarya 5.Noterliğinin 22/09/2016 tarih ve 29730 yevmiye numaralısözleşmesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun13/07/2005 tarihinde yürürlüğe giren 5393 sayılıBelediye kanunun değişen maddeleri, yine 5393 sayılı 5538sayılı kanun ile değişen maddeleri, 5737 sayılıkanun ile değişen maddeleri dikkate alınarak talebin Sakarya 5.Noterliği'nin 22/09/2016 tarihli ve 29730 yevmiye numaralısözleşmesinin tespitine ilişkin olduğuanlaşılmakla ve dava konusunun kira bedeli değil tahsishakkının tespitine ilişkin talepleri içerdiği anlaşılmakladavanın kamu hukukundan kaynaklanan ve hizmet alımı sözleşmesininmaddelerinin tespitine ilişkin olduğu ve bu da idari yargıdagörülmesi gereken idari bir işlem ve hizmet alımısözleşmesi olduğunun kabul ve takdiri ile; HMK 2. maddesigereğince mahkememizin dava dilekçesi yönünden GÖREVNEDENİYLE REDDİNE…” karar vermiş; bu karar istinafyoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez aynı istemle 7/05/2018tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
SAKARYA 1.İDARE MAHKEMESİ:17.5.2018 gün veE:2018/343 sayı ile, “(…)26/3/2010 tarihli ve 27533 sayılıResmi Gazetede yayımlanan Sebze Ve Meyveler ile Yeterli Arz ve TalepDerinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin DüzenlenmesiHakkında Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 2.maddesinde; " ... c) Belediye toptancı hali: Belediyelerce kurulantoptancı hallerini, ç) Hal hakem heyeti: Üreticiler ile meslekmensupları arasında veya meslek mensuplarının kendiaralarında çıkan uyuşmazlıklaraçözüm bulmak amacıyla il veya ilçe merkezlerindeoluşturulan heyetleri,", "Toptancı hallerininkurulması ve kapatılması" başlıklı 3.maddesinde "Toptancı halleri; imar planlarında belirlenmişalanlarda, halin sınıfına, büyüklüğüneve işlem hacmine göre yönetmelikle belirlenen müzayede,depolama, tasnifleme ve ambalajlama tesisleri ile laboratuvar ve soğukhava deposu gibi diğer asgarî koşulları taşıyanprojeler çerçevesinde gerçek veya tüzel kişilerile belediye sınırları içinde belediyeler,büyükşehir belediye sınırları içindebüyükşehir belediyeleri tarafından kurulur. Gerçekveya tüzel kişiler tarafından toptancı hali kurulmasıilgili belediyenin iznine tabidir...İmar planlarındaayrılmış hal yerleri toptancı hali kurulmak üzerebelediyeler tarafından yap-işlet, yap-işlet-devret ve üsthakkı tesisi modelleri ile gerçek veya tüzel kişileredevredilebilir.", "Hal hakem heyeti ve Toptancı HalKonseyi" başlıklı 10. maddesinde;" (1) Üreticilerile meslek mensupları arasında veya meslek mensuplarınınkendi aralarında bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak ortayaçıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmakamacıyla il merkezlerinde bir hal hakem heyeti oluşturulur.Bakanlıkça gerekli görülen ilçe merkezlerinde dehal hakem heyeti oluşturulabilir...(5) Değeri elli bin TürkLirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda, hal hakemheyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetinvereceği kararlar ilam hükmündedir. Bu kararlar 9/6/1932 tarihlive 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilamlarınyerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerinegetirilir. Taraflar, bu kararlara karşı on beş güniçinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde ticarî davalarabakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz,hal hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak, talepedilmesi şartıyla hâkim, hal hakem heyeti kararınınicrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Hal hakem heyetikararlarına yapılan itiraz üzerine asliye ticaret mahkemesininvereceği karar kesindir.(6) Değeri elli bin Türk Lirası veüstündeki uyuşmazlıklarda hal hakem heyetinin vereceğikararlar, asliye ticaret mahkemesinde delil olarak ileri sürülebilir.Bu maddede yer alan parasal sınırlar her takvim yılıbaşından geçerli olmak üzere o yıl için4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yenidendeğerleme oranında arttırılır. Artırılanparasal sınırlar, her yıl aralık ayı içindeBakanlıkça Resmî Gazete’de ilan edilir."hükmüne yer verilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 1.maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle, katmabütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin, alım,satım, hizmet, yapım, kira, trampa mülkiyetin gayri ayni haktesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılıhükümlere göre yürütüleceğiöngörülmüş, 53. maddesinde, bütün ihalelerinbir sözleşmeye bağlanacağı, sözleşmeninidare adına ita amiri tarafından imzalanacağı kuralınayer verilmiştir.
İdari yargı mercilerinde yargısal denetimiyapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda,öncelikle davaya konu işlemin idari bir işlem olupolmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukukukurallarına göre tesis edilen bir işlem olupolmadığının ortaya konulması gerekmektedir.İdarî makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile,özel hukuk hükümlerine tabi olan işlem vesözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümündeadli yargı mercileri görevlidir.
İdari işlemler, İdarî makamların,kamu gücü kullanarak, idare işlevine ilişkin olarak tesisettikleri, muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veyayükümlülükler doğuran, muhataplarınınhukukî durumlarında değişiklik yapan tek yanlı iradeaçıklamalarıdır. Buna göre, idari işlemlerin"idari makamlarca tesis edilmiş olma", "tek yanlıolma" ve "icrailik niteliğini taşıma"unsurlarını bünyesinde barındırmasıgerekmektedir.
Öte yandan, bir sözleşmenin idarisözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamuhizmetinin görülmesi amacını taşıması,taraflardan birinin idare olması ve özel hukuk hükümleriniaşan, kamu hukukuna özgü ve kamu hukukundan doğan şartve hükümleri içermesi zorunludur. Taraflardan biri idareolmakla birlikte, tarafların özgür iradeleriyle imzalanan veidari sözleşme niteliği taşımayan bir sözleşmeninuygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklar, özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerlerinceçözümlenecektir.
Kamu ihaleleri çerçevesinde ortayaçıkan uyuşmazlıklar açısından ise, 2886sayılı Devlet İhale Kanunu veya sair ihale mevzuatıçerçevesinde ihale aşamasında tesis edilenişlemlerden doğabilecek uyuşmazlıkların idariyargı yerlerince; ihale safhası tamamlanıp, taraflararasında sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmeninuygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların ise adliyargı yerinde ele alınması gerekmektedir. Nitekim,Danıştay içtihadı da bu doğrultuda olup ihaleaşamasındaki işlemler idarenin kamu gücüne dayalıolarak tesis ettiği idari işlemler olarak değerlendirilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Sakarya ili,Erenler ilçesinde bulunan patates halinde "Diğer Taze MeyveSebze Toptan Ticareti(Patates Dahil)” faaliyetinde bulunan davacıtarafından, Sakarya Büyükşehir Belediyesince "Sakaryaİli, Arifiye İlçesi, Kirazca Mahallesi, 1 pafta, 60 parseldekiSakarya Büyükşehir Belediyesine tahsislitaşınmazın, Sınırlı Ayni Hak tesisi ile; Yeni HalBinası yapımı ve 29 yıl süreyle işletilmesi vesüre bitiminde belediye devredilmesi işi" yap-işlet-devretmodeli ile ihale edildiği, ihalenin S.H.İşl.İnşaatTicaret AŞ uhdesinde kaldığı, ihale sonucu yeni halinşaa işlemlerine başlanıldığı, S.H.İşl.inşaatTicaret AŞ'nin dükkan fiyatı olarak davacıdan 826.000,00-TListemesi üzerine Arifiye ilçesi, Kirazca Mahallesinde yapılanyeni hal kompleksinden 1 (bir) adet işyeri için ihtiyati tedbirkararı verilmesi, işyeri tahsisinde öncelik tanınması,işyeri kira süresinin tespit edilmesi ve teminat bedelininbelirlenmesi istemiyle Sakarya 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nin E:2017/999esasına kayden dava açıldığı, Sakarya 2. SulhHukuk Mahkemesi'nin 23.11.2017 tarih ve E:2017/999, K:2017/1675sayılı kararı ile Mahkemenin görevsizliğine kararverilerek dosyanın doğrudan Mahkememize gönderildiği,Mahkememizin E:2018/179 esasına kayden açılan davada,22.03.2018 tarihli ve K:2018/272 sayılı ilamı ile ”...idare mahkemelerinde "Danıştay, idare mahkemesi ve vergimahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalıdilekçelerle" dava açılabileceğinden idaremahkemesi başkanlığına hitaben yazılmışimzalı bir dilekçe ile dava konusu iptali istenilen işleminaçıkça belirtilmesi, iptal isteminin yer alması,söz konusu işlemin bir örneğinin dava dilekçesineeklenmesi ve tebliğ veya öğrenme tarihinin belirtilmesi, idarieylem niteliğinde taleplere yer verilmemesi suretiyle, 2577sayılı Kanun'un anılan 3. maddesine uygun şekildedüzenlenecek dava dilekçesiyle dava açılmasıgerekirken dava dilekçesinin belirtilen eksiklikler sebebiyle 2577 sayılıKanun'un 3. maddesine aykırı olduğu, dava dilekçesinin 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15.maddesinin1. fıkrası (d) bendi gereğince bu kararın tebliğtarihini izleyen günden itibaren (30) gün içinde bizzat veyabir avukat vasıtasıyla 3.maddeye uygun şekilde düzenlenerekyeniden dava açılmak üzere reddine" kararıverildiği, yenilenen dilekçede ise "Arifiye ilçesi,Kirazca Mahallesinde yapılan yeni hal kompleksinden 1 (bir) adetişyeri için ihtiyati tedbir kararı verilmesi, işyeritahsisinde öncelik tanınması, işyeri kira süresinin vekira bedelinin tespit edilmesi ve teminat bedelinin belirlenmesi"istemleriyle bakılan davanın açıldığıanlaşılmıştır.
Olayda, davalı Sakarya BüyükşehirBelediyesince yukarıda belirtilen Sakarya İli, Arifiyeİlçesi, Kirazca Mahallesi, 1 pafta, 60 parseldeki SakaryaBüyükşehir Belediyesine tahsisli taşınmazın,Sınırlı Ayni Hak tesisi ile; Yeni Hal Binasıyapımı ve 29 yıl süreyle işletilmesi ve sürebitiminde belediye devredilmesi işi ihalesinde; Yeni Mahalle, Hoca AhmetYesevi Caddesi, Topça Sosyal Tesisleri Kat:1 No:1 Erenler/ SAKARYAadresinde faaliyet gösteren, S.H.İşl.İnş.Tic.A.Ş'nin teklifi Sakarya Büyükşehir BelediyeEncümeninin 28/07/2016 tarih ve 364 sayılı kararı ile uygunbulunduğu, hal yapım ve işletme yetkisi yap-işlet-devretmodeli ile S.H.İşl.İnşaat Ticaret AŞ'ye ihaleedildiği, ihalenin 01.08.2016 tarih ve E:2230 sayılıişlemle ita amirince onaylandığı, ihale şartnamesinde"Hal dükkanları ile ilgili hükümler"başlıklı 22. maddesinin 4. fıkrasında; "Kurulacakolan yeni hal 80 adet Toptan Sebze ve Meyve Ticareti dükkanına sahipolması nedeniyle "küçük hal"statüsündedir. Yeni toptancı halindeki işyerlerininkiralanmasından mevcut hak sahiplerine önceki işyerlerineilişkin özellikler, tahsis ve kira ücretleri, yeni hal kompleksiyapım ve işletim maliyetleri vb.hususlar dikkate alınaraköncelik verilir. Kalan yerlerin %20'si kadar yer ÜreticiÖrgütlerine ayrılır. Ücretici örgütlerikiraladıkları dükkanları ancak bir başka Üretici örgütüneidarenin onayıyla devredilebilir. (Üretici örgütleri HalYönetmeliği 34.madde hükümleri çerçevesindefaaliyette bulunabilirler. Üretici örgütleri tarafındanaksine davranış sergilenmesi halinde işletmeci tarafındanidarenin onayıyla üretici örgütlerinin sözleşmesitek taraflı olarak feshedilebilir.) Mevcut hak sahiplerine, Üretici Örgütlerinekiralanan yerlerden sonra kalan yerler, Sakarya İli, Erenlerİlçesinde bulunan patates hali esnaflarından Sebze ve MeyveTicareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin 28.maddehükümleri çerçevesinde şartlarıtaşıyanlara, kira ücretleri, yeni hal kompleksi yapım veişletim maliyeti ve diğer hususlar göz önünealınarak öncelik verilmek suretiyle kiraya verilir. Buhüküm doğrultusunda hak sahibi olan patates hali esnafıyeni hal yerinde kiraladığı, işyerinin 5 yılsüreyle üçüncü şahıslarla devredemez. Yenihal yerinde kiralama sözleşmesi imzalayan patates hali esnafı 1ay içinde Erenler patates halinde bulunan işyerinin tasfiye etmekzorundadır. Aksi durumda işletmeci hiçbir ihtara gerekkalmaksızın idarenin onayıyla sözleşmeyi tektaraflı fesheder." hükmüne yer verildiği,uyuşmazlığın ise ihaleyi alan şirketinbelirlediği ücretten kaynaklandığı, davalıidarece davacı hakkında tesis edilmiş bir idari işlembulunmadığı, ihale şartnamesinde patates hâliesnafına, öncelik verileceğinin kurala bağlandığı,patates hali esnafına tahsisi doğrudan idareninyapmadığı, tahsis yetkisinin ihale ile devredildiği,idarenin tahsis ve kira ücreti belirleme hususlarında yetkisininbulunmadığı, dolayısı ileuyuşmazlığın davacı ile ihaleyi üstlenenşirket arasındaki anlaşmazlıktankaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacının taleplerininçözüm ve görümünün, adli yargımerciilerinin görev alanına girdiği,uyuşmazlığın idari yargı yerindegörülüp çözümlenmesine hukuken olanakbulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Mahkememizingörevsizliğine, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine vedosyanın incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’ncekarar verilinceye kadar ertelenmesine…” karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ veNurdane TOPUZ'un katılımlarıyla yapılan 26.11.2018günlü toplantısında:
I-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu,idari yargı dosyasının, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesineoy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Sakarya BüyükşehirBelediyesi'nce yap işlet devret modeli ile S.H.İşl.İnşaatTic. A.Ş' ne yaptırılan yeni hal kompleksinde bulunandükkânların hak sahiplerine kiralanması sürecineilişkin olarak kira bedeli ve sürelerinin tespiti istemiyleaçılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Sakarya ili,Erenler ilçesinde bulunan patates halinde "Diğer Taze MeyveSebze Toptan Ticareti (Patates Dahil)" faaliyetinde bulunan davacıtarafından, Sakarya Büyükşehir Belediyesince "Sakaryaİli, Arifiye İlçesi, Kirazca Mahallesi, 1 pafta, 60 parseldekiSakarya Büyükşehir Belediyesine tahsislitaşınmazın, Sınırlı Ayni Hak tesisi ile; Yeni HalBinası yapımı ve 29 yıl süreyle işletilmesi vesüre bitiminde belediyeye devredilmesi işi” ninyap-işlet-devret modeli ile ihale edildiği, ihalenin S.H.İşl.İnşaatTicaret AŞ uhdesinde kaldığı, ihale sonucu yeni halinşa işlemlerine başlanıldığı, Sakarya H.İşl.İnşaat Ticaret AŞ'nin dükkan fiyatı olarakdavacıdan 826.000,00-TL istemesi üzerine Arifiye ilçesi,Kirazca Mahallesinde yapılan yeni hal kompleksinden l(bir) adetişyeri için ihtiyati tedbir kararı verilmesi, işyeritahsisinde öncelik tanınması, işyeri kira süresinintespit edilmesi ve teminat bedelinin belirlenmesi istemiyle Sakarya 2. SulhHukuk Mahkemesi'nin E:2017/999 esasına kayden davaaçıldığı, Sakarya 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 23.11.2017tarih ve E:2017/999, K:2017/1675 sayılı kararı ile Mahkemeningörevsizliğine karar verilmesi üzerine İdare Mahkemesindedava açıldığı, İdare Mahkemesince de 2247sayılı Yasanın 19. Maddesi uyarınca verilen göndermekararı ile Mahkememize müracaat edildiğianlaşılmaktadır.
Kira Sözleşmeleri 6098 sayılıBorçlar Kanununun 229-378 maddeleri arasında düzenlenmişolup, bu Kanunun; "A-Uygulama Alanı" başlıklı339/2 maddesinde: "Kamu kurum ve kuruluşlarının, hangi usulve esaslar içinde olursa olsun yaptıkları bütün kirasözleşmelerine de bu hükümler uygulanır"; "III.Dava Açma Süresi ve Kararın Etkisi"başlıklı 345/1 maddesinde: "Kira bedelinin belirlenmesineilişkin dava her zaman açılabilir";
2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanununun: "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesinin 1.fıkrasında; “1. İdari dava türlerişunlardır
a) İdari işlemler hakkında yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel haklan doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları.
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar"; hükümlerineyer verilmiştir.
Yasal düzenlemelerden açıkçaanlaşılacağı üzere idari yargı yerindeaçılan bir iptal ya da tam yargı davasınabakılabilmesi için, davanın idare tarafındangerçekleştirilen işlem veya eyleme karşı yahut idarisözleşme tarafı idare aleyhine açılmışolması gerekmektedir.
Uyuşmazlığa konu davanın ise, idarecekamu gücüne dayalı olarak ve idari usul ve esaslara görere'sen ve tek yanlı biçimde tesis edilmiş bir işlem veyaeyleminden yahut idari sözleşmeden kaynaklanan, hak ve menfaatiihlâl edilenler tarafından idare aleyhineaçılmış 2577 sayılı Kanunun 2. maddesindebelirtilen davalardan olmadığı görülmektedir. Kirabedeli ile süresini belirleyerek davacıya bildiren S.H.İşl.İnşaatTic. A.Ş özel hukuk tüzel kişisi olduğu gibi, bir aniçin işlemin kamu tüzel kişisi tarafındangerçekleştirildiği kabul edilse de yukarıda yer verilenmaddeleri gereği uyuşmazlığın Borçlar Kanunuhükümleri uyarınca giderilmesi gerektiğiaçıktır.
Buna göre, özel hukuk tüzel kişisiolduğu anlaşılan S.H.İşl.İnşaat Tic.A.Ş'nin belirlediği kira bedeli ve süresine ilişkinuyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, Sakarya 1. İdare Mahkemesininbaşvurusunun kabulü ile, Sakarya 2.Sulh Hukuk Mahkemesince verilen 23.11.2017gün ve E:2017/999 K:2017/1675 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sakarya 1. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, Sakarya 2.Sulh Hukuk Mahkemesince verilen 23.11.2017 günve E:2017/999 K:2017/1675 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 26.11.2018 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane
AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy